TKN - 6 Openbare Ruimte en Groen (24) Raadsbrief uitkomsten onderzoek toegankelijkheid parken.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Gemeenteraad Amsterdam Amstel 1 Postbus 202 1000 AE Amsterdam

*Z0066744089*

Datum

9 december 2020 V&OR/UIT/2020006855 Behandeld door A.J. Oudshoorn, V&OR - Kennis en Kaders, a.oudshoorn@amsterdam.nl Ons kenmerk

Onderwerp

Uitkomsten onderzoek toegankelijkheid parken

Geachte leden van de gemeenteraad, Bij de behandeling van de ‘Voortgangsrapportage Toegankelijkheid 2018’ heeft u gevraagd naar de mogelijkheden voor het onderzoeken van de toegankelijkheid van parken voor mensen met een beperking. Eind 2019 bleek dat er vanuit het Toegankelijkheidsfonds nog budget beschikbaar was en is door de gemeente de opdracht gegeven voor dit onderzoek. Dit jaar is het onderzoek uitgevoerd. In deze brief informeer ik u, mede namens wethouder Kukenheim, over de uitkomsten.

Opzet: kansen voor verbetering in beeld aan de hand van vier voorbeeldparken De gemeente Amsterdam zet zich in om de stad fysiek, sociaal en digitaal toegankelijker te maken. Het onderzoek naar de fysieke toegankelijkheid parken, waar de raad om heeft gevraagd, kan ons helpen om dit nog beter in de praktijk te brengen. Aan de grondslag van dit onderzoek ligt de wens dat zoveel mogelijk mensen, liefst zelfstandig, een park kunnen bezoeken. Het uitgangspunt van de gemeente is niet dat élke plek in elk park volledig toegankelijk moet zijn; dat is onhaalbaar en daarmee zouden andere ambities op het gebied van ecologie, (natuurlijk) spelen en landschapsarchitectuur onuitvoerbaar worden. Wel willen we bijvoorbeeld dat er in ieder park een toegankelijke hoofdroute is waarlangs de belangrijkste functies en bezienswaardigheden van het park bruikbaar en beleefbaar zijn, voor iedereen. Er is gekozen voor een kleinschalige en pragmatische onderzoeksopzet. Daartoe zijn vier parken geselecteerd die een mooi beeld geven van de diversiteit die Amsterdam kent: het Noorderpark, het Martin Luther Kingpark, het Rembrandtpark en het Sloterpark. Deze parken zijn geselecteerd omdat er op korte termijn onderhouds- of herinrichtingswerkzaamheden zullen plaatsvinden. Dit biedt kansen om eventuele knelpunten met het oog op toegankelijkheid te verhelpen.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 december 2020 Kenmerk V&OR/UIT/2020006855 Pagina 2 van 6

Het doel van het onderzoek was om inzichten en aanbevelingen te vergaren die niet alleen van toepassing zijn op deze specifieke parken, maar van meerwaarde kunnen zijn voor heel Amsterdam. Na een selectieprocedure is de opdracht gegund aan Kenniscentrum Groen & Handicap, vanwege hun ruime ervaring en kennis op dit onderwerp. Bij de uitvoering hebben zij samengewerkt met lokale ervaringsdeskundigen vanuit Onbeperkt West en Zuid, Vereniging Vrienden van de Sloterplas, Amsterdam Noord Toegankelijk en Cliëntenbelang Amsterdam. Kenniscentrum Groen & Handicap heeft de vier parken bezocht, samen met de ervaringsdeskundigen. Bij het schouwen maken zij gebruik van hun eigen ‘Handboek samen op pad’1. Daarin zijn criteria opgenomen om toegankelijkheid in groengebieden te beoordelen. Hoewel dit waardevolle inzichten oplevert, is het van belang hier te vermelden dat dit handboek niet één op één gelijk is de gemeentelijke uitgangspunten met betrekking tot toegankelijkheid, zoals onder meer verwoord in de Visie Openbare Ruimte, Checklist Toegankelijkheid en de Leidraad CVC. In de conclusies van deze brief zal ik hierop kort reflecteren.

Bevindingen: kleine aanpassingen kunnen een groot verschil maken Het doel van het onderzoek was om tot bevindingen en aanbevelingen te komen die niet alleen van meerwaarde zijn voor deze vier parken, maar breder inzetbaar zijn om de toegankelijkheid van het groen in Amsterdam te verbeteren. Vanuit die doelstellingen worden hieronder de belangrijkste, meest voorkomende en breed toepasbare bevindingen samengevat. I. Paden en routes Met betrekking tot wandelpaden en routes is het voor de toegankelijkheid van belang dat deze vlak en egaal zijn, waar mogelijk voorzien zijn van natuurlijke gidslijnen en bij voorkeur vrij zijn van fietsers, om kwetsbare parkbezoekers te beschermen. Uit het onderzoek blijkt dat in alle parken in de basis voldoende verharde, egale paden aanwezig zijn om vanuit de omliggende buurten een ommetje te maken door het park. Ook met scootmobiel, rollator of rolstoel. Niet álle paden zijn vrij van fietsers. Op sommige paden is in het ontwerp voor gekozen dat fietsers en voetgangers de ruimte delen. Een belangrijk aandachtspunt zijn de oversteken richting de parken, vanuit de omliggende buurten. Deze oversteken en opritten worden als niet optimaal toegankelijk bestempeld en voldoen ook niet overal aan de toegankelijkheidseisen die de gemeente aan dergelijk infrastructuur stelt.

Ook de hellingen en trappen in de parken blijken niet altijd toegankelijk te zijn, bijvoorbeeld omdat ze te steil zijn of leuningen ontbreken. Ze voldoen daarmee niet aan de gemeentelijke ‘Checklist toegankelijkheid’2. Uit schouwen blijkt daarnaast op diverse punten sprake te zijn van relatief kleine onvolkomenheden op de paden, die een negatieve invloed hebben op de toegankelijkheid. Denk aan verzakkingen bij opritten, losliggende tegels, versleten asfalt of wortelopdruk. Dit zijn punten die relatief eenvoudig verbeterd kunnen worden in het reguliere beheer en onderhoud.

1

‘Handboek samen op pad’, zie: https://www.natuurzonderdrempels.nl/images/documenten/samen_op_pad_totaal.pdf

2

Checklist Toegankelijkheid (2019), zie:

https://131f4363709c46b89a6ba5bc764b38b9.objectstore.eu/hior/Documenten/Checklist%20Toegankelijkheid%20(2019).pdf

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 december 2020 Kenmerk V&OR/UIT/2020006855 Pagina 3 van 6

II. Informatievoorziening en bewegwijzering Bij het schouwen is ook gekeken of de informatievoorziening voldoende toegankelijk is. In Amsterdam hebben we geen standaard beleid rondom informatieborden in parken. De mate waarin en de manier waarop informatie wordt aangeboden verschilt dus van park tot park. In de vier bezochte parken constateren de onderzoekers dat de algemene informatieborden, indien aanwezig, voldoende leesbaar en bereikbaar zijn. Een plattegrond voor blinden ontbreekt, in Amsterdam worden in algemene zin geen speciale plattegronden voor blinden geplaatst. Ook wordt opgemerkt dat de bewegwijzering voor voetgangers – zwarte bordjes met gouden lettersmoeilijk leesbaar is voor mensen met een visuele beperking omdat de kleurstelling weinig contrast biedt. Dit is bekend, maar met dit bewegwijzeringssysteem volgt Amsterdam de landelijke standaard. III. Bankjes en rustpunten Bankjes zijn van belang voor de toegankelijkheid van parken, omdat ze rustpunten bieden. De onderzoekers stellen dat het ideaal zou zijn als er iedere 200 meter een toegankelijk bankje geplaatst is. Dat blijkt, met uitzondering van het Martin Luther Kingpark, niet overal het geval. Het college is van mening dat dat niet altijd een probleem hoeft te zijn; het plaatsen van bankjes is maatwerk dat moet plaatsvinden in overleg met de omgeving.

Een ander maatstaf is of bij alle belangrijke bezienswaardigheden en voorzieningen in het park een bank aanwezig is. Dan zien we dat op veel plekken (bij de kinderboerderij, in het rosarium, bij speelplekjes, langs water, bij sportvelden) wel banken te vinden zijn. Slechts op een aantal van deze punten worden door de onderzoekers bankjes gemist, zoals op een steiger. Met betrekking tot de bankjes zelf worden veel verschillende typen banken aangetroffen. Deze zijn niet allemaal even goed toegankelijk. Het meest voorkomende probleem daarbij is het ontbreken van rug- en/of armleuningen. Deze banken zijn vaak al jaren oud en voldoen daarom niet aan de ‘Amsterdamse standaard voor het straatbeeld’. De standaard Amsterdamse bank, die sinds enkele jaren wordt toegepast, is ontwikkeld samen met toegankelijkheidsdeskundigen en is derhalve beschikbaar met zowel rug- als armleuningen. Ook constateren de onderzoekers dat banken die in het gras geplaats zijn minder goed bereikbaar zijn voor rollators. Ook kan bij een bank in het gras een rolstoel niet naast de bank plaatsnemen, dat wordt door de onderzoekers als een beperking van de toegankelijkheid gezien. Ditzelfde geldt voor picknicktafels die op grasweides geplaatst zijn. Om dit in de toekomst te voorkomen wordt in beleid opgenomen dat banken, bij vervanging of herinrichting, zo veel mogelijk in verharding geplaatst moeten worden. VI.

Toegankelijkheid van voorzieningen In en rondom de parken zijn diverse voorzieningen aangebracht. Te beginnen met parkeerplaatsen bij grote parken, waarbij het voor de toegankelijkheid van belang is dat er ook goede ‘Algemene Gehandicapten Parkeerplaatsen’ (AGP’s) beschikbaar zijn. Uit het onderzoek blijkt dat deze AGP’s qua maatvoering niet overal aan de landelijke richtlijnen voldoen en dat de digitale kaart waar deze op staan niet overal up to date is. Dit is een aandachtspunt. Ook openbare toiletvoorzieningen kunnen bijdragen aan de toegankelijkheid van parken, in het bijzonder voor mensen met maag-, lever-, darm- of blaasproblematiek. Eind 2019 bent u uitgebreid geïnformeerd3 over de opgave rondom de openbare toiletten in Amsterdam en de

3

Voortgangsbrief ‘Baas over eigen blaas’, zie: https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8228505/1/09012f9782c0aa01

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 december 2020 Kenmerk V&OR/UIT/2020006855 Pagina 4 van 6

kansen die wij aangrijpen om hier verbetering in aan te brengen. Bij het schouwen van deze vier parken blijkt dat in het Noorderpark, Martin Luther Kingpark en het Rembrandpark binnen 500 meter een (semi)openbaar en rolstoeltoegankelijk toilet vindbaar is, uitgaande van de data in de Hoge Nood App en de app Wheelmate. Hiermee wordt voldaan aan de richtlijnen van de Maag Lever Darmstichting. In het Sloterpark zijn de afstanden tot een toegankelijk toilet groter. Naar aanleiding van het rekenkameronderzoek naar de toegankelijkheid van openbare toiletten heeft het college toegezegd dat voor de 10 meest bezochte stadsparken geïnventariseerd wordt of verbetering mogelijk is in de beschikbaarheid van toiletvoorzieningen in de omgeving. Zodra deze inventarisatie is afgerond zullen we de raad hierover informeren. Ten aanzien van de toegankelijkheid van sport- en speelvoorzieningen in de parken is het beeld wisselend. In het Sloterpark, het Noorderpark en het Rembrandtpark zijn sport- en speelvoorziening aanwezig die ook toegankelijk zijn voor rolstoelgebruikers. In het Martin Luther Kingpark is de speelplek niet toegankelijk voor rolstoelen, omdat gekozen is voor een ondergrond van boomschors die noodzakelijkerwijs wordt omsloten door een betonnen rand.

Het toegankelijker maken van speelplekken heeft de aandacht van het college, mede naar aanleiding van de motie 1250.19 getiteld ‘kinderen niet meer buiten spel’. In de afdoening van de motie4 heeft het college aangegeven wat wij doen om meer toegankelijk speelvoorzieningen in Amsterdam te realiseren. Daarbij blijft het echter zo dat sommige typen speelvoorzieningen, zoals zandspeelplaatsen en natuurspeelplaatsen, niet optimaal (rolstoel)toegankelijk gemaakt kunnen worden. Dit is altijd een locatiespecifieke afweging. Tot slot blijkt uit het onderzoek dat diverse watertappunten zodanig zijn aangelegd dat ze niet goed bereikbaar zijn met een rolstoel. Bijvoorbeeld omdat ze in het gras liggen, of omsloten zijn met een opstaand randje. Uiteraard vindt het college het van belang dat iedereen de watertappunten kan bereiken. Wanneer op deze locaties beheerwerkzaamheden worden uitgevoerd, kijken we of dit probleem verholpen kan worden.

Conclusie Het onderzoek laat zien dat het verbeteren van de toegankelijkheid van de stad een continue opgave is. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat ‘100% toegankelijk’ in parken niet haalbaar is. Bijvoorbeeld omdat de aard van een functie, plek of activiteit de toegankelijkheid beperkt; denk aan natuurspeeltuinen, hangbruggen of vissteigertjes. Of omdat keuzes vanuit veiligheid of beheerbaarheid er voor zorgen dat bepaalde onderdelen van een park beperkt toegankelijk zijn. Bijvoorbeeld de ‘hondenroosters’ die bij het Rosarium van het Noorderpark verhinderen dat men daar honden uitlaat, maar ook geleidehonden de toegang ontnemen.

4

Afdoening motie 1250.19, zie: https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8129190/1/Afd__motie_1250_19 en de digitale

kaart met toegankelijke speelvoorzieningen: https://maps.amsterdam.nl/toegankelijk_spelen/

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 december 2020 Kenmerk V&OR/UIT/2020006855 Pagina 5 van 6

Bij het interpreteren van de onderzoeksresultaten hebben we daarom steeds gezocht naar de balans tussen voldoende toegankelijkheid en andere belangen in de parken. Dat betekent dat in onze parken ook niet op alle onderdelen voldaan wordt aan het ‘Handboek Samen op Pad’5, zoals de onderzoekers van Kenniscentrum Groen & Handicap dat hanteren. Kijkend naar de resultaten is het goed te zien dat de infrastructuur van onze parken in de basis veel elementen kent die positief zijn vanuit het oogpunt van toegankelijkheid; vlakke paden, toegankelijke hoofdroutes en bankjes op plekken die bijzonder, aantrekkelijk of interessant zijn om even te rusten. Ook diverse sport- en speelvoorzieningen zijn zo ingericht dat ook mensen met een fysieke beperking kunnen meedoen of meebeleven. Dat vinden we belangrijk. We constateren ook dat in het beleid, waaronder de Standaard voor het Amsterdamse Straatbeeld, de Leidraad CVC en de Checklist Toegankelijkheid, de randvoorwaarden voor toegankelijke parken geborgd zijn. Anderzijds zien we dat er ook nog ruimte is voor verbetering. Bijvoorbeeld in het beheer en onderhoud, zaken als wortelopdruk, verzakkingen, wateroverlast. In deze vier parken waren we al voornemens om onderhoudswerkzaamheden uit te voeren en deze rapporten onderstrepen dat de toegankelijkheid hierbij zeer gebaat is.

We blijven erop toezien dat het beleid op de juiste wijze wordt toegepast bij herinrichtingsprojecten en grootonderhoud. We verwachten dat dit komende jaren zal leiden tot verbetering bij herinrichtingen.

Vervolg: nu aan de slag in deze vier parken Het onderzoek geeft ons inzicht in tientallen grote en kleine punten die aangepast kunnen worden in de genoemde parken, om de toegankelijkheid te verbeteren. Vanuit de ‘Kwaliteitsimpuls Parken’ gaan we aan de slag in het Rembrandtpark, Martin Luther Kingpark, Noorderpark en Sloterpark. Per park worden de adviezen beoordeeld, gewogen en waar mogelijk meegenomen tijdens de realisatie van het project. Indien de adviezen buiten de mogelijkheden of scope van de bestaande projecten vallen worden deze separaat bekeken. Per advies wordt beoordeeld of de aanpassingen noodzakelijk is en of de werkzaamheden kunnen worden meegenomen in de reguliere werkzaamheden van dagelijks onderhoud, kleine functionele wijzigingen of groot onderhoud.

5 ‘

Handboek samen op pad’, zie: https://www.natuurzonderdrempels.nl/images/documenten/samen_op_pad_totaal.pdf

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 december 2020 Kenmerk V&OR/UIT/2020006855 Pagina 6 van 6

Langere termijn: de overige parken Ook in de andere Amsterdamse parken wil het college de toegankelijkheid verbeteren. Wanneer een park voor groot onderhoud of herinrichting in aanmerking komt, zal voortaan standaard een inventarisatie worden gemaakt van de bestaande knelpunten op het gebied van toegankelijkheid. De checklist van het kenniscentrum Groen & Handicap zoals die in dit onderzoek gebruikt is, is daarbij een hulpmiddel. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor de parken die nu in het Strategisch Huisvestingsplan Bovenwijks Groen zijn opgenomen. Voor zo ver mogelijk worden de knelpunten opgelost binnen de geplande onderhouds- of herinrichtingswerkzaamheden. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Laurens Ivens Wethouder openbare ruimte en groen

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl