Tijdelijke Algemene Raadscommissie Voordracht

VN2022-017859 Waternet

Tijdelijke Algemene Raadscommissie

TAR

Voordracht voor de Tijdelijke Algemene Raadscommissie van 30 juni 2022 Ter kennisneming Portefeuille

Water

Agendapunt

25

Datum besluit

31 mei 2022, College van B en W Onderwerp

Bestuurlijke opdracht Industriewatertaak De commissie wordt gevraagd

Kennisnemen van 1. De inhoud van de door het college vastgestelde bestuurlijke opdracht voor industriewaterlevering met als hoofdpunten: • Waternet herbevestigd en formuleert haar rol als leverancier van industriewater • Vergroting van de capaciteit van het huidige industriewaternet • Haalbaarheidsstudie effluent van RWZI West als alternatieve bron voor industriewater. 2. Instemmen met de concept raadsinformatiebrief voor de gemeenteraad Wettelijke grondslag

Voor het informeren van de raad is dat: gemeentewet Artikel 169 van de Gemeentewet Bestuurlijke achtergrond

Deze collegevoordracht gaat in op de volgende aspecten: • Ad 1 Een korte inleiding over het knelpunt in de industriewaterlevering in het Westelijk Havengebied. • Ad 2. Bestuurlijke opdracht (BO) • Ad 3. Deelopdrachten (omschrijving en doorlooptijd) • AD 4 Voortgangsrapportage (Planning & Control cyclus) Ad 1. Inleiding In het Westelijk Havengebied ligt sinds de jaren ’60 een industriewaternet. Hiermee wordt momenteel aan 18 bedrijven circa 1.75 Mm3/jaar industriewater geleverd. Dit industriewater is voorgezuiverd rivierwater uit het Lekkanaal en wordt door Amsterdam/Waternet ingekocht bij de N.V.WRK (Watertransportmaatschappij Rijn Kennemerland). De N.V. WRK is een gezamenlijke vennootschap (50%/50%) van de aandeelhouders gemeente Amsterdam en PWN en is belast met de aanvoer van voorgezuiverd water uit het Lekkanaal en IJsselmeer. Bedrijven waar het meeste industriewater aan wordt geleverd zijn producenten van bouwmaterialen (cement/beton), het Afval Energie Bedrijf, de Rioolwaterzuivering RWZI-West, producenten van biobrandstoffen en chemische industrie. De ambitie van Port of Amsterdam (PoA) is om meer circulaire bedrijven te vestigen, die naar verwachting zowel stroom als industrieel water nodig zullen hebben. De verwachting is dat de vraag naar industriewater hierdoor zal toenemen.

Gegenereerd: v1.10

1

VN2022-017859 Waternet

Tijdelijke Algemene Raadscommissie

TAR

Voordracht voor de Tijdelijke Algemene Raadscommissie van 30 juni 2022 Ter kennisneming

Er hebben zich recentelijk 2 nieuwe bedrijven gemeld die vanaf 2024 aangesloten willen worden op het industriewaternet. Het betreft hier een datacenter en een producent van bio-methanol. Uitbreiding van de watervraag bij bestaande en nieuwe klanten kan niet meer (volledig) gefaciliteerd worden met de bestaande infrastructuur. Het industriewatersysteem loopt tegen capaciteitsgrenzen aan. Om op korte termijn aan de watervraag te kunnen voldoen en hiermee ook voor de langere termijn economische ontwikkelingen in het Westelijk havengebied te ondersteunen, zal capaciteitsuitbreiding nodig zijn om de bestaande en toekomstige klanten van voldoende industriewater te kunnen voorzien. Vooruitlopend op de politieke besluitvorming heeft de wethouder gezien de urgentie om duidelijkheid te verschaffen de intentie uitgesproken om in te stemmen met levering van industriewater aan de 2 nieuwe klanten en daarmee dus ook met continuering van de industriewaterlevering in het Westelijk havengebied voor de langere termijn. Deze intentie is inmiddels ook al gedeeld met de 2 nieuwe klanten en het PoA. Daarnaast speelt de vraag of de vestigingsvoorwaarden voor grote industriële bedrijven kunnen worden aangescherpt zodat minder drinkwater en minder industriewater gebruikt wordt (motie Boomsma, dec 2021).

Ook zijn er vragen op het vlak van de organisatie van de industriewatertaak waarvan het mandaat bij Waternet ligt. Om duidelijkheid te krijgen over de formele rol van Waternet ten aanzien van de industriewaterlevering is een Bestuurlijke Opdracht (BO) van de gemeente Amsterdam nodig. Door uitvoering van deze BO wordt het huidige mandaat aangaande de industriewatertaak herbevestigd/ bekrachtigd en nader uitgewerkt. Ad 2. Bestuurlijke opdracht (BO) Waternet krijgt de BO van de gemeente Amsterdam om haar rol als leverancier van industriewater te formuleren. Dit vraagt om nauwe afstemming met beide aandeelhouders van de N.V. WRK (gemeente Amsterdam en PWN). De directies van WRK en PWN zijn op de hoogte gesteld van de strekking van de BO. Via deze opdracht wordt de industriewatertaak binnen Waternet herbevestigd en nader geformaliseerd. Het gaat dan in eerste instantie om het bestendigen van de huidige industriewaterlevering en het inzichtelijk maken van levering van industriewater in het Westelijk Havengebied, maar mogelijk ook andere locaties in de toekomst. Input van de belangrijkste stakeholders (PoA, ORAM en OV-Westpoort) is verwerkt in de BO. Deze partijen onderschrijven de strekking en willen graag betrokken worden bij de uitwerking van de BO. Met het vaststellen van de BO wordt de levering van industriewater aan de bestaande en nieuwe klanten bestuurlijk geborgd.

Na vaststelling van de BO door het college zal een afschrift worden verstuurd naar de directies van WRK en PWN. Met de uitwerking van de BO en de periodieke rapportage hierover wordt invulling gegeven aan de motie Boomsma cs, die bij het vaststellen van de toekomstvisie drinkwater in december 2021 is aangenomen. De BO bevat aspecten met een sterke relatie tot het governance-traject welke Waternet momenteel doorloopt. Afstemming met dit traject zal daarom nodig zijn aangezien beide trajecten gelijktijdig

Gegenereerd: v1.10

2

VN2022-017859 Waternet

Tijdelijke Algemene Raadscommissie

TAR

Voordracht voor de Tijdelijke Algemene Raadscommissie van 30 juni 2022 Ter kennisneming

worden doorlopen. De afstemming zal met name nodig zijn voor de deelopdrachten 1, 2 en 3 welke hieronder nader zijn gespecificeerd. Ad 3. Deelopdrachten aan waternet t.a.v. de levering van industriewater Om de levering van industriewater op korte en lange termijn veilig te stellen en om de rol van Waternet en de N.V. WRK daarin te formaliseren moeten een aantal onderwerpen uitgewerkt worden. De volgende deelopdrachten zullen worden uitgewerkt: Deelopdracht 1: Opstellen van een strategie op industriewaterlevering. De levering van industriewater is een marktactiviteit waar de wet Markt en Overheid op van toepassing is (onderdeel van de Mededingingswet). Daar vloeien een aantal gedragsregels uit voort waarvan het in rekening brengen van de integrale kosten het belangrijkste is. De Drinkwaterwet stelt overigens ook die eisen waar ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport) op toeziet: • Verbod op kruissubsidiëring • Gescheiden boekhouding • Toerekening van alle baten en lasten Ondanks dat levering van industriewater geen publieke taak, maar een marktactiviteit is, mag deze wel uitgevoerd worden door een publieke organisatie. Om deze reden is het gewenst om een aparte strategie voor industriewater te ontwikkelen.

Via deze nieuw te ontwikkelen strategie worden scenario’s voor de lange termijn ontwikkeld en kunnen keuzes gemaakt worden ten aanzien van de levering van industriewater waarbij zowel de vraagkant als de potentiële waterbronnen worden beschouwd. De strategie zal met betrokkenheid van de belangrijkste stakeholders (met name: N.V. WRK, PWN, PoA, AGV, ondernemersverenigingen ORAM en OV-Westpoort, Provincie NH en RWS) opgesteld worden. In de strategie willen we de volgende vragen uitwerken: • Wat is het lange termijn serviceniveau van de industriewaterlevering? • Denk hierbij aan prognose van het watergebruik (kwantiteit en kwaliteit), potentiële waterbronnen, soort bedrijven e.d. • Hoe functioneert het huidige industriewatersysteem? • Denk hierbij aan waterdruk, capaciteit, beschikbaarheid, leveringszekerheid, leveringspatronen per klant, waterbronnen, zoetwaterverdelingsvraagstuk Noordzeekanaalgebied e.d.

• Waar zitten knelpunten in het huidige industriewatersysteem met het oog op het gewenste lange termijn serviceniveau? • Denk hierbij aan te lage druk, te weinig beschikbaarheid van de bron • Welke maatregelen zijn te benoemen om deze knelpunten op te lossen? • Denk hierbij aan waterbesparing, piekafvlakking bij de klant, technische aanpassingen (zoals inzet van centrale of decentrale waterreservoirs, op afstand uitleesbare watermeters e.d.), inzetten van alternatieve waterbronnen • Wat is er nodig om combinaties van maatregelen te realiseren? • Denk hierbij aan realisatietijd, financiering, menskracht

Gegenereerd: v1.10

3

VN2022-017859 Waternet

Tijdelijke Algemene Raadscommissie

TAR

Voordracht voor de Tijdelijke Algemene Raadscommissie van 30 juni 2022 Ter kennisneming

Naast een strategie over het functioneren van het industriewatersysteem zal ook een keuze moeten worden gemaakt over hoe de industriewatertaak het best kan worden georganiseerd. In de strategie zullen ook hierover vragen uitgewerkt worden zoals: • Welk mandaat en welke formele rol heeft Waternet aangaande de industriewatertaak? • Wat is de gewenste organisatievorm? • Denk hierbij aan fiscale en juridische aspecten en • Samenwerking met andere partijen zoals PWN, N.V. WRK en PoA, NH-Water bv., RWS, AGV, Provincie Noord-Holland • Wat is de benodigde capaciteit (bemensing) om de industriewatertaak goed te kunnen uitvoeren? • Op welke wijze en op welke dossiers werken we samen met diverse stakeholders zoals Provincie Noord Holland, PWN, Port of Amsterdam (PoA) en ondernemersverenigingen ORAM en OV Westpoort? • Het is hierbij zaak dat bij het inrichten van de industriewatertaak en bepalen van de strategie ook de belangen van stakeholders in ogenschouw worden genomen. Denk hierbij vestigingsklimaat, inzet van andere waterbronnen, passend watergebruik e.d. Planning: Na vaststelling van de BO zal deze strategie opgesteld worden. De doorlooptijd betreft ongeveer een jaar. Deelopdracht 2: Haalbaarheidsstudie effluent van RWZI West als alternatieve bron voor industriewater.

Op dit moment zien we een sterke toename van de zoetwatervraag in de regio terwijl de beschikbaarheid van zoet waterbronnen voor alle gebruikers onder druk staat. Gezuiverd rioolwater (effluent) is een zoetwaterbron die een zeer hoge beschikbaarheid heeft. Om deze reden wordt een haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar inzet van effluent van de Riool Water Zuiverings Installatie (RWZI)-west als alternatieve bron op (middel)lange termijn voor industriewater. Voor het Westelijk havengebied is Waterschap Amstel, Gooi en Vecht als eigenaar van de RWZI-west de partner om dit traject mee uit te werken. Deelopdracht 2 heeft een relatie met het planproduct “Masterplan Zuiveren” wat momenteel voor de opdrachtgever AGV wordt opgesteld binnen Waternet. Planning: Na vaststelling van de BO zal deze haalbaarheidsstudie opgesteld worden. De doorlooptijd betreft ongeveer een jaar. Deelopdracht 3: Tariefstelling van industriewater. De Drinkwaterwet stelt eisen waar ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport) op toeziet: • Verbod op kruissubsidiëring • Gescheiden boekhouding • Toerekening van alle baten en lasten Op grond van de Mededingingswet (Markt en Overheid) is een integrale kostprijsdoorberekening voor industriewaterlevering verplicht (denk aan kosten personeel, apparatuur, grondstoffen).

Overheden dienen tenminste de integrale kosten door te berekenen bij het verrichten van economische activiteiten.

Gegenereerd: v1.10

4

VN2022-017859 Waternet

Tijdelijke Algemene Raadscommissie

TAR

Voordracht voor de Tijdelijke Algemene Raadscommissie van 30 juni 2022 Ter kennisneming

Met deze onderbouwing van de tariefstelling wordt het mogelijk om kostenstijging en extra opbrengst in het tarief op te nemen en bij de klant in rekening te brengen. Actueel is de noodzakelijke tariefsverhoging voor industriewater vanwege de hogere inkooptarieven van voorgezuiverd rivierwater bij N.V. WRK, de kosten voor investeringen in het industriewaternet vanaf 2023 en de extra opbrengsten die hiermee vanaf 2024 worden gegenereerd. Daarnaast is het gewenst om te onderzoeken of en hoe een capaciteitstarief kan worden geïntroduceerd. Wettelijk mag een gestaffeld tarief toegepast worden voor industriewater. Industriewaterlevering wordt niet door de Drinkwaterwet gereguleerd. Met het huidige tariefsysteem wordt alleen het afgenomen volume in rekening gebracht. Reservering van niet frequent gebruikte extra capaciteit t.b.v. piekafnames wordt niet in rekening gebracht. Voorgesteld wordt om het industriewatertarief gelijktijdig met het drinkwatertarief jaarlijks te laten vaststellen door het college. Planning: Na vaststelling van de BO zal de onderbouwingswijze van de tariefstelling worden opgesteld. De noodzakelijke tariefsverhoging voor industriewater vanwege de hogere inkooptarieven van industriewater wordt vanaf 2023 doorgevoerd. Vanaf 2024 zal de nieuwe tariefstelling worden ingevoerd waarin aspecten uit o.a. deelopdrachten 1 en 2 zijn meegenomen.

Deelopdracht 4: Actualisatie leveringsovereenkomsten Om invulling te kunnen geven aan passend watergebruik (waterbesparing, piek-afvlakking), zullen de bestaande leveringsovereenkomsten moeten worden geactualiseerd. Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie 828 accent 2021, Boomsma c.s. die bij de behandeling van de Toekomstvisie Drinkwater is aangenomen. Dit vraagt afstemming met de waterleverancier N.V. WRK. De nieuwe leveringsovereenkomsten zullen naast standaard afspraken ruimte moeten bieden voor maatwerkafspraken. Planning: Na vaststelling van de BO zullen gefaseerd over 2022 en 2023 de bestaande en de 2 nieuwe klanten een geactualiseerde/nieuwe overeenkomst hebben. Deelopdracht 5: Inzet van op afstand uitleesbare watermeters Nu het huidige industriewaternet tegen capaciteitsgrenzen aanloopt, is het van groot belang dat we inzicht krijgen in verbruiksprofielen bij industriewaterklanten. Met dit inzicht kunnen we verspilling en piekverbruik bij bedrijven bespreekbaar maken en sturen op optimalisatie van de bedrijfsvoering aangaande waterverbruik. Planning: Na vaststelling van de BO en besluitvorming door de Waternetdirectie zal de implementatie van de op afstand uitleesbare meters worden geprogrammeerd. Nieuwe industriewaterklanten zullen i.i.g. gelijk voorzien worden van een op afstand uitleesbare watermeter.

Inzet van op afstand uitleesbare watermeters bij groot zakelijke klanten wordt binnenkort behandeld in de directie van Waternet. Deelopdracht 6: Vergroting van de capaciteit van het huidige industriewaternet Om binnen 2 jaar de groeiende watervraag naar industriewater van bestaande en nieuwe klanten op te vangen, is een investering in het industriewaternet nodig. Door aanleg van een pompinstallatie

Gegenereerd: v1.10

5

VN2022-017859 Waternet

Tijdelijke Algemene Raadscommissie

TAR

Voordracht voor de Tijdelijke Algemene Raadscommissie van 30 juni 2022 Ter kennisneming

(booster) kan de industriewatercapaciteit vergroot worden zodat op korte en middellange termijn industriewater kan worden geleverd met voldoende capaciteit en druk. Deze investering wordt met de begroting 2023 aangevraagd. In deze aanvraag zal aangegeven worden waaruit dit project gefinancierd wordt en hoe de doorwerking is in het industriewatertarief. Aangezien met deze vergroting van de capaciteit, groei van de levering in de tijd wordt gefaciliteerd heeft dit gevolgen voor de bedrijfsvoering van de N.V. WRK. Beide aandeelhouders van de N.V. WRK moeten hierbij worden betrokken. Planning: Na vaststelling van de BO zal de doorlooptijd van het project ca. 2 jaar zijn. De voorbereidingen zijn reeds gestart. Ad 4. Rapporteren over de voortgang van de deelopdrachten Voor de verantwoording aan de gemeente is belangrijk dat goed aangesloten wordt op de planning en control cyclus van de gemeente Amsterdam (zie figuur hieronder). De voortgangsrapportage over de verschillende deelopdrachten in deze BO zal gelijktijdig en in samenhang met de voortgangsrapportage over het Uitvoeringsprogramma Drinkwatervisie worden opgesteld en ingediend.

Reden bespreking

n.v.t. Uitkomsten extern advies

Gegenereerd: v1.10

6

VN2022-017859 Waternet

Tijdelijke Algemene Raadscommissie

TAR

Voordracht voor de Tijdelijke Algemene Raadscommissie van 30 juni 2022 Ter kennisneming

Belangrijke stakeholders (PoA, ondernemersverenigingen ORAM en OV Westpoort) zijn over de inhoud van de Bestuurlijke Opdracht geconsulteerd. Geheimhouding

n.v.t. Uitgenodigde andere raadscommissies

n.v.t.

Wordt hiermee een toezegging of motie afgedaan?

Ja: Met de vaststelling van de Bestuurlijke opdracht wordt de motie Boomsma cs als afgehandeld beschouwd Welke stukken treft u aan? Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2022-056805

01 22-06-01 RIB industriewater. getekend.pdf (pdf)

AD2022-056806

02 2022 01 Industriewaterlevering Westelijk Havengebied (Potentiele maatregelen op korte termijn).pdf (pdf)

AD2022-056807

03 828accent_21_Motie Boomsma _c_s_ vermindering gebruik drinkwater door datacenters.pdf (pdf)

AD2022-056797

Tijdelijke Algemene Raadscommissie Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar of indienend raadslid (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Waternet: Karin Dijkstra (karin.dijkstra@waternet.nl, +31 6 52534669); Joost Louter (joost.louter@waternet.nl, +31 6 52534494)

Gegenereerd: v1.10

7