Terugblik co-creatieplekken Amsterdam juni 2024

Terugblik co-creatieplekken in Amsterdam juni 2024

1. Aanleiding Tussen 2019 en 2021 heeft Amsterdam geëxperimenteerd met co-creatieplekken. Met betrekking tot de co-creatieplekken zijn er diverse rapportages en evaluaties uitgevoerd. Deze zijn echter niet eerder gebundeld aan u gepresenteerd. Bij deze doen we dit alsnog. In deze rapportage geven we op basis van de beschikbare informatie een kort beeld van hoe in de verschillende stadsdelen invulling is gegeven aan de co-creatieplekken. Vervolgens worden uit de verschillende evaluaties en beelden een aantal belangrijke lessen weergegeven.

2. Co-creatieplekken in Amsterdam In het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’ zijn ambities geformuleerd om de participatieve en representatieve democratie te vernieuwen, te versterken en uit te breiden. Eén van de instrumenten die in het coalitieakkoord was opgenomen, is het realiseren van zeven zogenaamde co-creatieplekken, één per stadsdeel. Co-creatieplekken zijn laagdrempelig toegankelijke fysieke plekken waar bewoners, ambtenaren, wijkpartners en kennisinstellingen elkaar ontmoeten en samenwerken aan de stad. De kracht en de prioriteiten van de buurt zijn daarbij leidend. Er zijn uitgangspunten meegegeven voor het starten van de co-creatieplekken, maar er is vooral veel ruimte gelaten om aan te sluiten bij de lokale context en energie. Op deze manier konden allerlei ervaringen worden opgedaan, waar vervolgens weer van geleerd kon worden. De eerste cocreatieplekken zijn medio 2019 van start gegaan. Het zal geen verrassing zijn dat de coronacrisis en de bijbehorende lockdowns flink van invloed zijn geweest op de co-creatieplekken. Bij cocreatieplekken is ontmoeting immers één van de cruciale onderdelen van de aanpak. In stadsdelen waar bij de start van corona nog geen co-creatieplek was gerealiseerd, heeft dit erin geresulteerd dat er überhaupt geen co-creatieplek van de grond is gekomen.

Op andere plekken zijn creatieve oplossingen gevonden om toch contact te houden. De middelen waren incidenteel beschikbaar, waardoor de gerealiseerde co-creatieplekken alleen op langere termijn doorgang konden vinden als hiervoor andere vervolg-financiering beschikbaar was, wat lang niet altijd het geval was.

3. Korte weergave per stadsdeel 3.1 Zuidoost In Zuidoost is het budget voor de co-creatieplek benut om het opstarten van New Metropolis te financieren, een dependance van Pakhuis de Zwijger in de Amsterdamse Poort. Dit is gerealiseerd in samenwerking met de gemeente Amsterdam, vastgoedorganisatie CBRE, ondernemers en partners in Zuidoost. Er is onder meer samengewerkt met lokale kunstenaars, ondernemers en inwoners van het stadsdeel. Vanaf oktober 2019 heeft New Metropolis Zuidoost programma’s, projecten en exposities gerealiseerd. Bewoners, bestuurders, ambtenaren, maatschappelijke professionals en ondernemers kwamen er samen rondom de opgaven en uitdagingen van het stadsdeel. Om te ontmoeten, kennis en ervaringen te delen, elkaar te informeren, te bevragen, te

1

inspireren en samen tot oplossingen voor de urgente vraagstukken te komen. De nadruk ligt op verbinding tussen oud en nieuw en jong en oud. De programmering wordt gedaan door Pakhuis de Zwijger, met stadsdeel Zuidoost, bewoners en ondernemers uit de buurt. Focusthema’s zijn jongeren, talent en gebiedsontwikkeling. New Metropolis is als plek nog steeds aanwezig in Zuidoost, en er heeft inmiddels een groot aantal activiteiten, meet-ups, gesprekken, trainingen, etc. plaatsgevonden. In de coronatijd is er tijdelijk online geprogrammeerd. New Metropolis is nog steeds een actieve plek in Amsterdam Zuidoost, en wordt inmiddels gefinancierd uit andere middelen dan democratisering. 3.2 Noord In Noord is in het kader van de co-creatieplekken aan het Spreeuwenpark co-creatieplek “In de Buurt/Chocolalaland” gerealiseerd. Dit was een samenwerkingsplek voor Sixhavengebied, Hamerkwartier en Vogelbuurt. Deze kleine co-creatieplek in Noord is gerealiseerd door een aantal woningbouwcorporaties en de gemeente. Hierin werkte stadsdeel Noord samen met de woningbouwcorporaties, lokale ondernemers en buurtbewoners. Op deze plek kwamen buurtbewoners, woningbouwcorporaties, stadsdeelbestuurders en –ambtenaren om elkaar te ontmoeten en te werken aan opgaven voor de buurt. Op de plek zijn allerlei activiteiten uitgevoerd: feestelijke bijeenkomsten, spreekuren, optredens, buurtgesprekken etc.

De Burgerzaal is begin 2020 ingezet als een co-creatieplek, waarin bewoners, experts, ambtenaren en instanties, bijeenkwamen om gezamenlijk aan noordse kwesties te werken. Zonder blauwdruk ging men pionierend aan de slag, helaas kwam COVID-19 en werden hierdoor andere vormen uitgeprobeerd, zoals Noord wordt gehoord. Hier zijn veel lessen uit getrokken. Het volgende plan voor de burgerzaal was gericht op de faciliterende rol van het stadsdeel en het bieden van ruimte voor meer eigenaarschap bij stadsdeelcommissieleden en bewoners. Hier is vervolgens geen gebruik meer van gemaakt. 3.3 Zuid Begin 2020 is een co-creatieplek gerealiseerd in de Gerard Doustraat, met de naam ‘Zuidpunt’. Buurtbewoners en –ondernemers hebben, in samenspraak met het stadsdeel, zeggenschap gekregen over de plek en de programmering. Alle activiteiten werden (mede) georganiseerd door de bewoners in de buurt. De programmering kwam tot stand in co-creatie aan de hand van thema’s die in de wijk spelen: het versterken van verbinding met de buurt, elektrisch rijden/duurzaamheid, jeugd en media en informele zorg. Er zijn allerlei activiteiten gerealiseerd, zoals jongerenmiddagen, bijeenkomsten van buurtgroepen, inloopochtenden, cursussen, etc. De wens bestond om het experiment langer dan een jaar door te zetten, maar hiervoor was geen budget beschikbaar.

Een mogelijkheid om budget te vinden leek een ‘co-creatieve buurtkamer’, de initiatiefnemers van Zuidpunt kregen de mogelijkheid om hiervoor een voorstel te schrijven. Gezien de noodzaak voor het beschikbaar stellen van een ruimte voor een buurtteam is in november 2022 een ruimte toegekend voor de realisatie van een buurtteam in het Zuidpunt. Dit betekende dat de co-creatie activiteiten op Zuidpunt beëindigd moesten worden per 1 april 2021. Dit besluit leidde tot verontwaardiging bij de bewoners, met name twee bewoners, die actief waren bij co-creatieplek Zuidpunt. Zij gaven aan het pand niet te willen verlaten zonder evaluatie van het co-creatie traject en duidelijke uitleg waarom hun activiteiten geen doorgang mochten vinden. Hierop volgende een tumultueuze periode waarin de verhoudingen tussen de actieve bewoners bij

2

Zuidpunt en de gemeente snel verslechterden. Gezien de noodzaak voor het vestigen van het buurtteam besloot de gemeente over te gaan tot een juridische procedure en een rechtszaak. Op 1 juli 2021 heeft de rechter de gemeente in het gelijk gesteld en op 8 juli van dat jaar hebben de gebruikers de ruimte verlaten De wens voor een zorgvuldige evaluatie werd gedeeld door de gemeente. Een dilemma voor de gemeente was dat er onvoldoende inzicht was in hoeverre de twee bewoners een vertegenwoordiging waren van de groep actieve bewoners die hebben bijgedragen aan de activiteiten. Mede door Corona en de bijkomende beperkingen waren medewerkers van de gemeente fysiek niet aanwezig in de co-creatieruimte waardoor er slecht zicht was op de activiteiten in en rondom de co-creatieruimte. Om van deze situatie te leren, is het co-creatie traject in het Zuidpunt zorgvuldig geëvalueerd, samen met alle betrokkenen. Over deze evaluatie is verderop meer te lezen. Daarnaast hebben de initiatiefnemers een film gemaakt over Zuidpunt, die in september 2023 op het stadhuis in première is gegaan. 3.4 West In West heeft het bestuur eind 2019 besloten de co-creatieplek onder te brengen bij MidWest. Deze in 2012 opgezette sociale buurt onderneming verbindt lokale makers en doeners. MidWest is een publieke plek die functioneert als dorpshuis in de stad.

Bovendien ligt MidWest centraal in het stadsdeel en heeft het een laagdrempelig karakter. De keuze voor een bestaande locatie is gemaakt vanuit de ervaring van West met buurtlocaties. In het stadsdeel wordt, vooral door de gebiedsteams, gewerkt vanuit (tijdelijke) plekken in de buurt. Daarnaast zijn voor de buurt praktijk teams buurtkantoren ingericht in Bos en Lommer en de Baarsjes. Het beheren van een kantoor is kostbaar en arbeidsintensief. Daarbij heeft het tijd nodig om bekend en dus gevonden te worden. Het idee was in MidWest wekelijks kantoor te houden en c0-creatie sessies over diverse onderwerpen te organiseren. Alle zakelijke afspraken hierover waren gemaakt. Toen kwam Corona. Hierdoor veranderde de plannen. In plaats van de co-creatie bijeenkomsten zijn er in MidWest drie podcasts opgenomen met het thema participatieve democratie. Toen de lockdown opgeheven werd, zijn er nog verschillende werksessies georganiseerd. Ook gebruikte het gebiedsteam van de Baarsjes de locatie om contact te onderhouden met de bewoners. 3.5 Nieuw-West De co-creatieplek in Nieuw-West is in het stadsdeelkantoor aan Plein 40-45 tot stand gekomen. Voordat deze plek als co-creatieplek werd opengesteld voor bewoners, was dit een besloten plaza die alleen toegankelijk was voor ambtenaren. De plaza is een relatief grote ruimte die aantrekkelijk is om evenementen te organiseren.

Door de gunstige ligging aan het dynamische plein is gekozen voor deze locatie. Daardoor werd ruimte geboden voor co-creatie tussen ambtenaren, bewoners en partners en tussen bewoners onderling. Er is een publieke waarden traject geweest waarbij bewoners en partners uit de wijk hebben meegedacht over wat er nodig was voor een fijne plaza voor de buurt, zowel qua programmering als inrichting. In de co-creatieplek werd samengewerkt met buurtbewoners, ondernemers, opbouwwerkers, ‘Wij Zijn Plein ’40-’45’ community’, woningbouwcorporaties, onderwijsinstellingen zoals de HvA en verschillende gemeentelijke directies. Programmering werd gedaan met en door de buurt zoals

3

onder andere. co-creatiesessies over de plaza, groeicafé, zzp-café, jongerenbijeenkomsten, ontwerpsessies, zomerdiner, LHBTIQ+ activiteiten, feestelijke bijeenkomsten, activiteiten voor kinderen, colleges van de HvA, buurtbudget avonden, spreekuren, Wij zijn plein ’40-’45 ontbijt, creatieve activiteiten, en daarnaast spontane ontmoetingen. In de corona periode is een deel van de activiteiten online georganiseerd. Tijdens corona werd de Plaza een testlocatie, en daarna een prik-locatie. Daarna was het hele Tuinstadhuis lang niet in gebruik. De Plaza is daarna niet meer als co-creatieplek in gebruik genomen. 3.6 Centrum In stadsdeel Centrum is geen co-creatieplek gerealiseerd. In 2019 is een ruimte in de plint van het stadhuis beschikbaar gesteld als co-creatieplek. Deze ruimte moest echter worden verbouwd. De verbouwing stond gepland voor begin 2020, maar raakte door de coronapandemie vertraagd. Door een samenloop van omstandigheden bleek het realiseren van een co-creatieplek op deze locatie uiteindelijk financieel onhaalbaar. Wel is er eind 2021 een alternatieve locatie/bewonersloket gestart in een leegstaand winkelpand aan de Nieuwe Hoogstraat, waar onder meer bestuurlijke en ambtelijke spreekuren plaatsvinden. 3.7 Oost Oost heeft een co-creatieplek gerealiseerd op het Dapperplein. Deze tijdelijke plek is tot stand gekomen in een leegstaand winkelpand van Ymere.

Er is samengewerkt met onder andere brandweerkazerne Viktor, Verbond van 100, politie, Jungle, Vrouwenvereniging De Kat, Stichting Prachtvrouw, buurtbewoners en –ondernemers. Het co-creatieteam in de Dapperbuurt is gestart in juni 2019. De eerste maanden is de co-creatieplek ingericht (met buurtbewoners) en is de naam gezamenlijk bedacht: Dapperhart. Programmering is gedaan met de buurt en betrof onder andere sociale cohesie, aantrekkelijker maken van het plein, aanpak afvaloverlast, spreekuren, waterspellen, bloembollen planten, gesprekken over veiligheid, aanpak van concrete dingen in de openbare ruimte, gesprekken over de markt, etc. Een aantal voorbeelden:  EHBO kaart gemaakt door ondernemers en bewoners, politie en welzijnsorganisatie waarin zij konden zien wat je kan doen als je geconfronteerd wordt met iemand met verward gedrag.  Vindplaats gerichte aanpak waarbij het team met Verbond van 100 en een andere welzijnsorganisatie een dag in de week in de MacDonalds zat om daar met (eenzame) ouderen in gesprek te komen.  Veiligheidsprogramma voor de jeugd: samen met leerlingen van HAVO De Hof, wijkagent, projectleider veiligheid en de markt is een programma ontwikkeld om jongeren weerbaarder te maken en zijn de marktlieden aangesproken op de manier waarop zij jonge meiden van de school benaderden.

Tijdens de coronacrisis ontwikkelden zich ook snel allerlei alternatieve activiteiten. Bewoners vroegen bijvoorbeeld prikkers aan om de eigen straat schoon te houden, actieve vrouwen uit de buurt gebruikten de co-creatieplek voor het uitdelen van groente en fruit en avondmaaltijden voor mensen die door de coronacrisis in de problemen waren gekomen. Vanaf juni 2020 is het team mobiel en online gaan werken. Met een karavaan werd door de buurt getrokken om te spreken

4

met ondernemers, marktlieden en bewoners. Onder andere was er een rijdend podium tijdens Corona waarbij de bewoners konden genieten van muziek, spoken word en stand up comedy. Uiteindelijk is er in 2022 met het Dapperhuis aan de 1ste van Swindenstraat een blijvende locatie gekomen waar diverse welzijnsorganisaties voor jong & oud nu gezamenlijk buurtprogramma’s organiseren met de buurt.

4. Lessen uit de co-creatieplekken Niet alle co-creatieplekken zijn even uitgebreid geëvalueerd. Van de co-creatieplek in Oost (Dapperhart) is een boekje gemaakt met een beschrijving van de aanpak. Van de co-creatieplek Zuid (Zuidpunt) is een uitgebreide evaluatie beschikbaar. Ook zijn ambtelijk de belangrijkste inzichten en aanbevelingen verzameld op basis van alle co-creatieplekken. 4.1 Evaluatie Zuid Het traject van de co-creatieplek Zuidpunt en de gevolgen ervan zijn geëvalueerd onder gedeeld opdrachtgeverschap, bestaande uit drie betrokken bewoners en twee gemeentelijke medewerkers. Deze evaluatie betrof meer dan 30 gesprekken en twee reconstructiesessies in de eerste helft van 2022.Tijdens de twee reconstructiesessie is aan de hand van verschillende perspectieven gekeken naar cruciale momenten in de co-creatietraject en gezamenlijk gereflecteerd. Het traject werd door deelnemers ervaren als intens, met zowel positieve ontwikkelingen als negatieve gebeurtenissen. Het uitvoeren van de evaluatie in gedeeld opdrachtgeverschap bleek uitdagend, maar cruciaal voor het herstel van vertrouwen tussen de partijen. Het werd als succesvol en leerzaam ervaren. De evaluatie onderstreept het belang van wederzijds respect, heldere communicatie, en een langetermijnbenadering voor het succes van dergelijke initiatieven. 4.1.1 Leerpunten

De evaluatie leidde tot de volgende leerpunten: 1. Relatie en Vertrouwen: Het belang van goede relaties tussen buurtbewoners en de gemeente werd benadrukt. Respectvolle communicatie en bewustzijn van verschillen in uitgangsposities en middelen zijn essentieel; 2. Duidelijke Afspraken: Heldere doelen, opzet en randvoorwaarden zijn noodzakelijk om misverstanden en onjuiste verwachtingen te voorkomen; 3. Onpartijdige Begeleiding: Een neutrale procesbegeleider is cruciaal voor coördinatie en het behouden van heldere doelen en kaders; 4. Rol van de Gemeente: Heroverweeg de rol van de gemeente in co-creatie, erkennend dat volledige gelijkheid tussen bewoners en gemeentemedewerkers niet haalbaar is; 5. Realistische Verwachtingen: Zorg dat verwachtingen in lijn zijn met de kennis en vaardigheden van vrijwillige bewoners; 6. Lange Termijn Perspectief: Benadruk het belang van langdurige investeringen in plaats van kortstondige, incidentele projecten. 4.1.2 Conclusie uit evaluatie

Deze uitgebreide evaluatie biedt inzicht in de complexiteit van co-creatie in de stedelijke context. De lessen uit deze evaluatie zijn waardevol voor toekomstige co-creatieprojecten binnen en buiten

5

Amsterdam. Het stadsdeelbestuur Zuid heeft in een reactie op de evaluatie aangegeven zich te kunnen vinden in een groot deel van de aanbevelingen en te willen leren van de ervaringen. Het bestuur geeft aan co-creatieplekken belangrijk te vinden voor de stad, maar zich te realiseren dat je deze alleen moet starten wanneer aan de benodigde randvoorwaarden voldaan kan worden. Duidelijke afspraken en helderheid over definitie co-creatie zijn nodig. Daarnaast geeft het bestuur aan dat in het geval van Zuidpunt corona een belangrijke belemmerende factor is geweest (met name omdat ambtenaren niet meer fysiek betrokken konden zijn), die uiteraard onvoorzien was. Tot slot is een belangrijke les dat volwaardig co-creëren tijd kost om in gezamenlijkheid iets te kunnen opbouwen en betekenen in de buurt. De financiering van een jaar was geen goede randvoorwaarde om een volwaardig co-creatietraject te kunnen starten met bewoners. 4.2 Boekje co-creatieplek Dapperhart De co-creatieplek Dapperhart startte in een leegstaand pand aan het Dapperplein, en is later in een mobiele vorm voortgezet. Van het proces is een boekje gemaakt. Hierin wordt de aanpak beschreven vanuit het perspectief van verschillende betrokkenen. Vervolgens worden handvatten beschreven voor een dergelijke aanpak, en wordt een aantal praktijkvoorbeelden onder de loep genomen.

In het boekje staat een stappenplan beschreven voor het opzetten van een cocreatietraject volgens drie fases: richten, inrichten, verrichten. De aanpak was experimenteel, gericht op het observeren, voeren van gesprekken, verhalen ophalen en het vinden van ingangen voor buurtgerichte vraagstukken. Een focus lag op het aanpakken van eenzaamheid en schuldenproblematiek in de buurt. Dit werd bereikt door het team dat actief werd in lokale ontmoetingsplekken, zoals een plaatselijke McDonalds, die fungeerde als een informele ontmoetingsplaats. Door het luisteren naar de verhalen, kon het team effectief aansluiting vinden bij hun behoeften. Belangrijke succesfactoren in de aanpak waren onder meer:  Inzetten van de bestuurder als ‘hitteschild’ voor het team, zodat escaleren en de-escaleren makkelijker werd;  Werken op de plek waar het gebeurt, waarbij je start met het verkennen van deze plek door aanwezig te zijn en te observeren;  Open gesprekken voeren, luisteren naar de verhalen en niet direct de oplossing bieden;  Benutten en ontwikkelen van het lokale netwerk.

Verbindingen leggen tussen bewoners, buurtinitiatieven, buurtprofessionals, ondernemers en de gemeente;  Vertrouwen hebben dat de betrokkenen rondom een vraagstuk in staat zijn om met oplossingen te komen;  Bereidheid om buiten de bestaande paden aan de slag te gaan, los van bestaande processen en vaste structuren;  Het organiseren va leersessies, reflecteren op eventuele schuring;  Het delen van resultaten met de betrokkenen en ook met een breder publiek. Samen met het lectoraat Management van Cultuurverandering/CoE Urban Governance and Social Innovation van de HvA zijn er twee leerbijeenkomsten ontwikkeld voor het co-creatieteam om de impact van Small Wins te onderzoeken. Deze leerbijeenkomsten zijn ook beschikbaar voor andere co-creatieteams in de stad.

6

4.3 Inzichten en aanbevelingen Op basis van meerdere gesprekken met de projectleiders democratisering en anderen die betrokken waren bij de co-creatieplekken zijn de onderstaande twaalf inzichten en aanbevelingen geformuleerd met betrekking tot de co-creatieplekken: 1. Zorg voor bestuurlijk Commitment Bestuurlijk commitment door betrokkenheid en een actieve rol van de stadsdeelbestuurder is van groot belang, zowel voor het contact met Amsterdammers op de desbetreffende plek als voor commitment vanuit de organisatie. 2. Gebruik Co-creatie als instrument voor opgavegericht en gebiedsgericht werken Het bestuur en management kunnen co-creatie gebruiken om richting te geven aan opgave- en gebiedsgericht werken. Zo werd bijvoorbeeld in stadsdeel Oost de co-creatieplek gekoppeld aan de focusopgave in de Dapperbuurt uit het gebiedsplan. De ervaringen laten zien dat daar waar cocreatie werd gekoppeld aan inhoudelijke opgaven voor de buurt, er meer urgentie ontstond om samen te werken aan oplossingen dan wanneer de co-creatieplek geen directe koppeling had met de gebiedsopgaven. 3. Communicatie en commitment van het management is een belangrijke voorwaarde Naast de bestuurder heeft de ambtelijke leiding een rol om succesvol samen te werken met en in de buurt: commitment laten zien en uitspreken.

Van belang is ook voldoende capaciteit met de juiste skills vrij te maken voor een aanjager/kwartiermaker en een team. 4. Zet een kwartiermaker in die in de buurt werkt en de benodigde skills heeft Zet een kwartiermaker in die de nodige skills heeft: ruime ervaring met werken op straat en in buurten, een kei in interactie en relatieopbouw, luisteren, lef, actiegericht, focus op acties uitvoeren, pijnpunten naar de oppervlakte krijgen, verbindend en dienend aan de publieke zaak. 5. Breng de buurt en de kracht van de buurt in kaart Breng de buurt en de kracht van de buurt in kaart: sleutelfiguren, organisaties die al in de buurt werken, mensen bij elkaar (weten te) brengen. Ga dan kijken: wie mist er nog? Wie wordt (onvoldoende) gehoord/gezien? Versterk als overheid het oplossend vermogen uit de buurt, haal barrières weg en help waar nodig. 6. Creëer ruimte voor geschiedenis en geleefde ervaringen in de buurt Geef ruimte voor de geschiedenis in de buurt: bewoners, organisaties en ondernemers in de buurt hebben al bepaalde ervaringen met de gemeente/overheid, soms slechte en soms goede ervaringen. Hier moet aandacht aan besteed worden. Zie in dit kader ook de vijf stappen hoe waarde gehaald kan worden uit een conflict, door onderzoeker Nanke Verloo: 1. open staan voor en op zoek gaan naar ‘onbekende verhalen’ en eventueel conflict en de redenen daarachter; 2.

tegenstelde opvattingen inventariseren; 3. in gesprek gaan over posities en belangen; 4. transparant zijn over besluiten die al zijn genomen;

7

5. ga er in het beleid vanuit dat mensen zich ertegen kunnen organiseren waardoor de machtsbalans verandert en een nieuwe werkelijkheid kan ontstaan. 7. Zorg voor duurzaamheid en blijvend commitment in de buurt Tijdelijke experimenten met een ruimte in de buurt zijn mogelijk, maar de tijd die relatie- en netwerkopbouw kost moet wel in verhouding zijn met de duur van het experiment. Oog houden voor de lange termijn in de buurt is daarbij van belang. Het is belangrijk om perspectief te schetsen wat er na een tijdelijk experiment mogelijk is, en hoe de gemeente blíjft samenwerken met lokale gemeenschappen. 8. Interactie en relaties zijn het belangrijkste ingrediënt voor samenwerking Interactie is het belangrijkste ingrediënt in samenwerking, zo ook in co-creatie. Meer nog dan een plek is de relatie tussen mensen van belang. Een vaste co-creatieplek in de wijk, een plek op het stadsdeelkantoor, door een onafhankelijke partnerorganisatie, mobiel etc. is van ondergeschikt belang aan de interactie tussen samenwerkingspartners en een netwerk dat elkaar vertrouwt; Dit vergt interactie centraal te stellen, te investeren in relatieopbouw, waarna wederzijds vertrouwen kan ontstaan. Zo worden voorwaarden voor het samen maken – co-creëren – gerealiseerd, met als doel samenwerking voor een betere buurt. 9.

Maak gebruik van methoden als de ‘small wins’-aanpak: Vooruitgang door kleine, betekenisvolle acties In een zoektocht naar oplossingen voor grote, complexe problemen in de stad is geleerd en gewerkt aan de ontwikkeling van de small wins-aanpak: “kleine, betekenisvolle stappen met tastbare resultaten. Omdat die juist grotere veranderingen teweeg kunnen brengen”. Deze aanpak is in Nederland geïntroduceerd door Katrien Termeer van de Universiteit Wageningen. In Amsterdam is door de HvA met deze aanpak gewerkt en geleerd met het co-creatieteam Oost. Een voorbeeld hiervan zijn kleine acties zoals aanwezigheid en een koffie-uurtje in de buurt waardoor het mogelijk werd om contact te maken met mensen die zorg mijden en mensen die uit de GGZ uitstromen. Deze ‘small wins’ dragen bij om een groter leefbaarheidsvraagstuk te adresseren dat speelt in de buurt. Met de ervaringen uit deze leersessies is een small winsleertraject ontwikkeld voor stedelijke street level professionals. 10. Investeer in vertrouwen: Samenwerking tussen overheid en Amsterdammers in de wijken In sommige wijken was het wantrouwen tegen de overheid (ook de gemeente) al voor corona groot. Gebeurtenissen als de coronacrisis en de toeslagenaffaire hebben ook invloed op hoe mensen naar de lokale overheid kijken.

Wat helpt zijn bestuurders en ambtenaren die op straat, in de wijk aanwezig zijn en in gesprek blijven met mensen in de buurt. Die echt luisteren, die open en kwetsbaar durven zijn en die vertrouwen opbouwen bij Amsterdammers om er samen het beste van te maken. Samenwerking kan ten slotte niet slagen zonder vertrouwen en wederzijds begrip. Vertrouwen werkt daarbij wel twee kanten op, ook sociale veiligheid voor ambtenaren is een belangrijke voorwaarde voor volwaardige co-creatie. 11. Zorg voor een continu lerende omgeving Naast rugdekking van het bestuur en management is een lerende omgeving onmisbaar voor ambtenaren die in de wijken werken. Het is van belang dat bij de start van een dergelijk traject het

8

bestuur benadrukt dat leren ook een doel is: co-creëren betekent ook met elkaar leren en ruimte geven om bij te sturen als het nodig is. Tijdens het traject met de co-creatieplekken was er een spanningsveld tussen enerzijds het bieden van voldoende kaders en anderzijds ruimte voor lokaal maatwerk. Het is daarom belangrijk te blijven benadrukken dat het ontwikkelen van een nieuwe democratische praktijk een continu leerproces is. Co-creatie vraagt om een responsieve en netwerkende overheid: een overheid die nabij is, laagdrempelig, benaderbaar en betrouwbaar. En het vraagt om verantwoordelijke burgers die zelf de opdrachtgever zijn en mede-maker zijn, waarbij publiek belang voorop staat. 12. Blijf werken aan een responsieve overheid en weerbare buurten (in en na crisistijd) Crises zoals corona vragen om flexibiliteit en instrumentarium van de gemeentelijke organisatie. Daarnaast wordt improviserend vermogen gevraagd, net als laagdrempelig en toegankelijk contact/interactie. De coronacrisis heeft laten zien dat waar al een goede samenwerking, korte lijnen en vertrouwen is tussen de gemeente en buurtgemeenschappen, er ook in crisistijd contact en gesprek mogelijk is tussen de lokale overheid en de buurt.

Zo werd de mobiele co-creatieplek uit Oost tot finalist gekozen van Gemeentedelers: een landelijke competitie van best practices in de categorie actualiteit (corona), georganiseerd door de Vereniging Publiek Directeuren, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De coronacrisis heeft het belang van fijne, groene openbare ruimte als ontmoetingsplek laten zien, evenals het belang van krachtige en weerbare wijken. En ook de meerwaarde van fysieke ontmoeting in de wijk.

5. Tot slot De co-creatieplekken waren, zeker ook vanwege Corona, niet zo succesvol dat ze zijn doorgezet in de huidige coalitieperiode. Toch heeft het het co-creatiebeleid in Amsterdam ook veel positieve resultaten opgeleverd. De gerealiseerde plekken hebben bijgedragen aan het versterken van de gemeenschapsbetrokkenheid, het vergroten van de toegankelijkheid voor diverse groepen, en het faciliteren van effectieve samenwerking tussen burgers, gemeente, partners in de wijk en onderzoekers. Er is veel experimenteerruimte geweest voor de stadsdelen, wat heeft geleid tot veel verschillende invullingen van co-creatieplekken. Toch zijn er algemeen toepasbare lessen geleerd, die telkens opnieuw gebruikt kunnen worden bij nieuwe co-creatie initiatieven.

9