TA2020-000438 Z Eindrapport Openbare Wi-Fi publieke ruimte.pdf

Internetvoorzieningen en Wi-Fi voor dak- en thuislozen in Amsterdam

Verkenning in opdracht van de gemeente Amsterdam Leonie Hermanussen Menno Driesse Tommy van der Vorst Jasper Veldman Pepijn Lavrijssen 27 okt 2020

Publieksversie

Inhoudsopgave 1. Aanleiding en aanpak 2. Samenvatting 3. Discussie en aanbevelingen 4. Resultaten inventarisatie

Bijlagen 1. Bevraagde belanghebbenden 2. Technische invulling Wi-Fi 3. Publicroam in Amsterdam

2

Aanleiding en aanpak

3

Aanleiding Op woensdag 28 april is de motie van raadsleden Simons, Ceder en Kılıç inzake aanpak Coronacrisis (Wi-Fi) aangenomen. Leden Simons et al. constateren het volgende: • Veel dak- en thuislozen begeven zich overdag genoodzaakt op straat; • Er is beperkt openbare Wi-Fi toegankelijk als gevolg van de Coronamaatregelen; • Het realiseren van een openbaar Wi-Fi-netwerk met dekking in de hele stad is, volgens het college, niet haalbaar. • Toegang tot internet is noodzakelijk voor dak- en thuislozen om op de hoogte te blijven van de laatste updates over het Coronavirus. In hun motie hebben zij het college verzocht “een inventarisatie te maken van aanvullende mogelijkheden op de bestaande ambities van de Digitale Stad die zijn gericht op het realiseren van meer plekken in de publieke ruimte waar openbare Wi-Fi toegankelijk is, en hierover te rapporteren naar de raad.”

4

Onderzoeksvragen In het onderzoek staan de volgende vragen centraal: 1. Wat is de behoefte aan Wi-Fi van Amsterdamse dak- en thuislozen? 2. Op welke binnenlocaties is Wi-Fi gewenst en in welke mate wordt er al Wi-Fi op die locaties aangeboden?

3. Op welke mogelijke buitenlocaties kan Wi-Fi voor dak- en thuislozen worden gerealiseerd? 4. Op welke buitenlocaties is publiek Wi-Fi het meest wenselijk? 5. Hoe kan Wi-Fi voor dak- en thuislozen technisch ingevuld worden?

6. Wat is de benodigde investering voor Wi-Fi op de binnenlocaties? 7. Wat is de benodigde investering voor Wi-Fi op de buitenlocaties?

5

Aanpak Om deze vragen te beantwoorden zijn belanghebbenden1 geïnterviewd, is bureauonderzoek uitgevoerd en zijn telecomoperators gevraagd een prijsopgave op hoofdlijnen te delen. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode augustus-oktober 2020.

1 Bijlage 1 geeft een overzicht van de gesproken belanghebbenden. 6

Leeswijzer In de volgende sectie geven we een samenvatting van de uitkomsten van de inventarisatie (slide 8 t/m 15), die we verder bespreken in de sectie ‘discussie en aanbevelingen’ (slide 16 t/m 22).

Dit overzicht is gebaseerd op een inventarisatie die we vanaf slide 23 weergeven. We bespreken resultaten op basis van de onderzoeksvragen. Vraag

Slides

1. Wat is de behoefte aan Wi-Fi van Amsterdamse dak- en thuislozen?

24 t/m 30

2. Op welke binnenlocaties is Wi-Fi gewenst en in welke mate wordt er al Wi-Fi op die locaties aangeboden?

31 t/m 38

3. Op welke mogelijke buitenlocaties kan Wi-Fi voor dak- en thuislozen worden gerealiseerd?

39 t/m 47

4. Op welke buitenlocaties is publiek Wi-Fi het meest wenselijk?

48 t/m 55

5. Hoe kan Wi-Fi voor dak- en thuislozen technisch ingevuld worden?

56 t/m 65

6. Wat is de benodigde investering voor Wi-Fi op de binnenlocaties?

66 t/m 71

7. Wat is de benodigde investering voor Wi-Fi op de buitenlocaties?

72 t/m 80

7

Samenvatting

8

Technische invulling Wi-Fi oplossing •

Toegang tot internet is noodzakelijk voor dak- en thuislozen om op de hoogte te blijven van de laatste updates over het Coronavirus en diensten van de digitale overheid. Vanuit een beleidsoogpunt is een zo veilig mogelijke toegang tot Wi-Fi te prefereren. De technisch beste manier om dit te realiseren die momenteel op de markt is (Wi-Fi met roaming), is helaas ook de moeilijkste in gebruik voor de doelgroep.

•

Bij Wi-Fi met roaming kunnen gebruikers van het netwerk inloggen op het netwerk met een eigen account, waarmee ook kan worden ingelogd op andere Wi-Fi-netwerken (voorbeelden hiervan zijn eduroam, publicroam, biebroam). Een roaming-oplossing heeft de volgende kenmerken: – Veilige, niet af te luisteren verbinding – Gebruikersgemak – Ingrijpen bij misbruik mogelijk – Privacy gewaarborgd

9

Mogelijke locaties Het ligt voor de hand om Wi-Fi te realiseren op plaatsen waar dak- en thuislozen veel komen. We onderscheiden 2 typen locaties:

Binnenlocaties

Buitenlocaties

Locaties van welzijnsorganisaties gericht op inloop, wonen en slapen of winteropvang van dak- en thuislozen

Locaties in de openbare ruimte nabij groen, opvanglocaties en openbare toiletten.

Conclusies binnenlocaties • Gast-Wi-Fi is bij binnenlocaties alom aanwezig. Er is op drie binnenlocaties geen Wi-Fi aanwezig. Bij de twee van die locaties zijn wel concrete plannen om dit te realiseren, of wordt het op dit moment gerealiseerd. Bij de winteropvanglocatie Transformatorhuis is er wel de wens om een Wi-Fi netwerk aan te leggen, maar hier zijn geen concrete middelen voor. • Wi-Fi op binnenlocaties kan op sommige plekken veiliger. De gesproken partijen zien bezwaren voor deelname aan Wi-Firoaming-diensten die momenteel in de markt zijn. Zij vrezen dat het aanmaken en verifiëren van een account op deze diensten een te hoge drempel vormt voor de doelgroep. • Toegang tot internet is randvoorwaarde voor deelname aan de digitale maatschappij (‘Digitale Overheid’).

11

Conclusies buitenlocaties (1/2) • Er zijn al diverse buitenlocaties waar openbaar Wi-Fi is (bijv. supermarkten, horeca), maar die huidige situatie is niet altijd ideaal. Veel locaties vinden het niet prettig als dak- en thuislozen bij hun op de stoep staan om gebruik te maken van Wi-Fi. Het kan zorgen voor overlast en tijdens de coronamaatregelen waren ze niet altijd even goed toegankelijk. • Op basis van gesprekken met diverse betrokkenen hebben we mogelijke (typen) buitenlocaties in kaart gebracht waar Wi-Fi kan worden gerealiseerd. De volgende typen locaties worden genoemd: – Parken (o.a. Westerpark, Nelson Mandelapark) – In de stad (o.a. Anton de Komplein, Dam) – Overige locaties (specifiek Camping Vliegenbos)

12

Conclusies buitenlocaties (2/2) •

•

•

Het is echter niet altijd even wenselijk dat er Wi-Fi wordt gerealiseerd op de voorgestelde buitenlocaties. Daarom hebben we de locaties verder aangescherpt op basis van suggesties van de betrokkenen. Voorbeelden van suggesties zijn: – Parken nabij locaties voor inloop, wonen en slapen. – Locaties en parken die verder van de bebouwing liggen. Mocht de Wi-Fi een aanzuigende werking hebben, dan heeft dit beperkte impact op omwonenden. We hebben uiteindelijk acht locaties geselecteerd die voldoen aan de aangedragen suggesties. Dit betreffen: – Parken: Westerpark, Oosterpark, Vondelpark, Wertheimpark, Erasmuspark – Locaties in de stad: Marnixstraat, Appeltjesmarkt, Anton de Komplein Voorafgaand aan implementatie is consultatie van grondeigenaren, omwonenden en andere belanghebbenden relevant.

13

Kostenraming beleidsopties • Gegeven de opties voor technische invulling van de Wi-Fioplossing – namelijk (A) Wi-Fi of (B) Wi-Fi met roaming – onderscheiden we drie uitrolscenario’s, realisatie van Wi-Fi op (1) binnenlocaties, (2) buitenlocaties of (3) beide typen locaties. • Voor de binnenlocaties geldt dat we kijken naar de realisatie van Wi-Fi bij de winteropvanglocatie Transformatorhuis én de uitrol van roaming op alle locaties. • Voor de buitenlocaties gaan we uit van een realisatie van een Wi-Fi-netwerk op de acht eerder genoemde locaties én de uitrol van roaming op al die acht locaties. • Op de volgende slide is een overzicht gegeven van de eenmalige en jaarlijkse kosten.

14

Overzicht kostenraming beleidsopties

Technische invulling Type locatie

A. Wi-Fi Eenmalig

B. Wi-Fi + Roaming

Jaarlijks

Eenmalig

1. Binnen Type 2. Buiten locatie 3. Binnen- en buiten

NB : Dit is een vertrouwelijke kostenraming.

vertrouwelijk

Jaarlijks

Discussie en aanbevelingen

16

Afweging beleidsopties Technische invulling Optie B (Wi-Fi + Roaming) is de meest veilige oplossing maar de huidige manier waarop een account moet worden gemaakt is niet laagdrempelig voor de specifieke doelgroep. Hierbij ontstaat het risico dat de roamingdienst beperkt wordt gebruikt door dak- en thuislozen. Technische invulling Type locatie

Voordelen

Criteria

Nadelen

A. Wi-Fi

B. Wi-Fi + Roaming

- Laagdrempelig in gebruik voor dak- - Veilige oplossing en thuislozen - Na eenmalig aanmaken account - Vergt geen aanpassing Wi-Fikan op meerdere (deelnemende) apparatuur binnenlocaties. locaties automatisch worden ingelogd - Aantrekkelijke oplossing voor bredere doelgroep die gebruikmaakt van roaming op andere locaties - Niet alle huidige Wi-Fi opties zijn voldoende veilig en dit brengt risico's met zich mee - Veilige oplossingen vergen dat gebruikers voor elk individueel netwerk een inlog en gebruikersnaam moeten aanmaken.

- Huidige manier van aanmaken en verifiëren account lastig voor een deel van de dak- en thuislozen - Vergt mogelijk upgrade apparatuur op enkele binnenlocaties - Niet elke aabieder van telecominfrastructuur in de buitenruimte biedt deze optie aan

Afweging beleidsopties Uitrolscenario’s: Wi-Fi (1/2) Op de winteropvanglocatie Transformatorhuis is momenteel geen Wi-Fi. Hetzelfde geldt voor de buitenlocaties. Realisatie van Wi-Fi op deze plekken kent als primair voordeel dat er een (uitwijk)optie wordt gerealiseerd voor toegang tot internet. Uitrolscenario Wi-Fi Type locatie

Voordelen

Criteria

Nadelen

A. Binnen (winteropvang)

B. Buiten

- Hiermee wordt toegang tot Wi-Fi gealiseerd voor dak- en thuislozen die gebruikmaken van de winteropvang. - Er is personeel aanwezig dat de doelgroep kan attenderen op het netwerk.

- Uitwijkoptie voor dak- en thuislozen die gebruikmaken van Wi-Fi op inlooplocaties die nu omwille van overheidsmaatregelen minder capaciteit kunnen bieden.

- De behoefte aan Wi-Fi is niet doorlopend, want de locatie is alleen open in het winterseizoen. - Een (structurele) capaciteit van winteropvang en achteropvang kent voor betrokken organisaties de hoogste prioriteit om koudeletsel te voorkomen.

- Risico op overlast - Faciliteren van dak- en thuislozen in de buitenruimte maakt verblijven in de binnenlocaties potentieel minder aantrekkelijk - Er is beperkt personeel aanwezig dat de doelgroep kan attenderen op het netwerk.

Afweging beleidsopties Uitrolscenario’s: Wi-Fi + roaming (2/2) In aanvulling op de realisatie van een Wi-Fi-netwerk kan er op de binnenen buitenlocaties roaming worden gerealiseerd. Realisatie van Wi-Fi met roaming kent als primair voordeel dat er een veilig alternatief wordt gecreëerd voor minder veilige Wi-Fi-netwerken. Deze optie levert eenmaal na aanmelding, gebruiksgemak op omdat met hetzelfde account kan worden ingelogd op alle locaties met roaming. Uitrolscenario Wi-Fi + roaming Type locatie

Voordelen Criteria

Nadelen

A. Binnen

B. Buiten

- Realisatie van veilig alternatief voor - Realisatie van veilig alternatief onbeveiligde netwerken voor onbeveiligde netwerken. - Realisatie van een eenduige - Realisatie van een eenduige aanpak vergroot (na aanmelding) het aanpak vergroot (na aanmelding) gebruiksgemak van Wi-Fi het gebruiksgemak van Wi-Fi. - Er is personeel aanwezig dat de doelgroep kan ondersteunen bij vragen. Organisaties hebben beperkt interesse voor de huidige roamingopties, mogelijk wel in een meer laagdrempelige optie.

- Er is geen personeel aanwezig dat de doelgroep kan ondersteunen bij vragen.

Risico’s en aanbevelingen Risico: het aanmaken en verifiëren van een account is te lastig voor de doelgroep waardoor zij beperkt gebruikmaken van een Wi-Fi-netwerk met roaming.

Om dit risico te verkleinen zou met de markt in overleg kunnen worden gegaan over het realiseren van een meer laagdrempelige roaming-oplossing. Hierbij is voor het aanmaken van een account niet nodig dat de gebruiker een internetverbinding, emailadres en/of telefoonnummer heeft. •

Het voordeel is dat dak- en thuislozen die geen internet, email of telefoonnummer hebben of die liever anoniem wensen te blijven, ook gebruik kunnen maken van de roaming-oplossing.

•

Het nadeel is dat ontwikkeling van een maatwerkoplossing een langere doorlooptijd vergt dan aanschaf van een bestaande dienst en medewerking van een marktpartij vereist om een de oplossing te realiseren. 20

Risico’s en aanbevelingen Wat is een laagdrempelige roaming-oplossing? Bij een laagdrempelige oplossing zou bijvoorbeeld gebruik kunnen worden gemaakt van QR-codes: 1. Per potentiële gebruiker van de Wi-Fi wordt een unieke QRcode genereerd. 2. Deze codes kunnen worden verstrekt op een locatie naar voorkeur. 3. Na het scannen van deze QR-code wordt automatisch een account aangemaakt en geverifieerd. 4. De gebruiker kan nu automatisch overal inloggen met dit account. 5. De QR-code wordt vernietigd.

21

Risico’s en aanbevelingen Risico: op buitenlocaties ontstaat mogelijk overlast bij gebruik van het Wi-Fi-netwerk

• Voorafgaand aan implementatie is consultatie van grondeigenaren, omwonenden en andere belanghebbenden relevant. • Op locaties is een tijdslot op de Wi-Fi aan te bevelen om overlast te beperken. • Raadpleeg Meldpunten Overlast en Veldwerk Amsterdam voorafgaand aan verlenging van de pilot.

22

Resultaten inventarisatie

23

1.

Wat is de behoefte aan Wi-Fi van Amsterdamse dak- en thuislozen?

24

Behoefte aan Wi-Fi van Amsterdamse dak- en thuislozen • De eerste stap is inzichtelijk maken wat de behoefte aan Wi-Fi is van dak- en thuislozen. Bij de behoefte aan Wi-Fi maken we onderscheid naar het gebruik van de Wi-Fi en de locatie waar de Wi-Fi wordt aangeboden. • Bij het gebruik kijken we naar de volgende aspecten: – Waarvoor wordt Wi-Fi gebruikt? – Wat is van belang voor het gebruiksgemak? – In hoeverre is veiligheid van belang? • De inventarisatie van de behoefte is gebaseerd op gesprekken met diverse belanghebbenden.

25

Waarvoor wordt Wi-Fi gebruikt? • De Amsterdamse dak- en thuislozen gebruiken Wi-Fi onder andere voor: – Communicatie met het familie en vrienden (dit geldt met name voor de niet-Nederlandse dak- en thuislozen!) – Het bekijken van filmpjes/volgen van het nieuws – Het invullen van digitale formulieren (Coronatest is een goed voorbeeld van iets wat alleen online kan) – Voor de jongeren(opvang) geldt dat zij nu ook internet/WiFi nodig hebben voor onderwijs dat nu deels online wordt gegeven door coronamaatregelen.

26

Wat is van belang bij het gebruiksgemak? • Amsterdamse dak- en thuislozen zijn een gemêleerde doelgroep: zij komen uit alle windstreken en verschillen sterk in digitale vaardigheden. Een groot deel van deze groep spreekt of schrijft geen Nederlands – Engels is voor hen de voertaal. Men is matig mondig in Engels; lezen en schrijven in het Engels is voor deze personen een nog groter obstakel. • Vaak horen we terug in de gesprekken dat toegang tot Wi-Fi zo laagdrempelig mogelijk zou moeten zijn. Er is “weinig geduld”: wanneer toegang tot het Wi-Fi-netwerk lastig is haakt men af. • Verder geldt dat een aanzienlijk deel van de doelgroep erg beschermend is als het gaat om de eigen identiteit. Vooral niet-geregistreerde burgers hechten grote waarde aan anonimiteit. Een gepersonaliseerde dienst of account is een no-go.

27

In hoeverre is veiligheid van belang bij het gebruik van Wi-Fi? • Veiligheid is een aspect dat minder aandacht heeft onder daken thuislozen. Men maakt veelal gebruik van open Wi-Finetwerken in de buitenruimte zonder zich bewust te zijn veiligheidsrisico’s. • Het verdient dan ook de voorkeur om deze groep een veilig alternatief voor onbeveiligde Wi-Fi-netwerken aan te bieden, omdat de kans klein is dat zijzelf de nodige voorzorgsmaatregelen treffen.

28

Locaties waar Wi-Fi gewenst is • In ons onderzoek maken we onderscheid naar twee type locaties waar Wi-Fi gewenst is: 1. Vaste slaap- en opvanglocaties (binnenlocaties) 2. Locaties in de buitenruimte (buitenlocaties)

• Voor de binnenlocaties hebben we relevante locaties in kaart gebracht én in welke mate er al Wi-Fi wordt aangeboden op die locaties. • Voor de buitenlocaties hebben we in kaart gebracht op welke locaties Wi-Fi gerealiseerd kan worden en hoe wenselijk dit is. • In de komende slides gaan we dieper in op de locaties

29

Conclusie: behoefte aan Wi-Fi • Wi-Fi wordt veelvuldig gebruikt door Amsterdamse dak- en thuislozen.

• Voor de toegang tot het Wi-Fi netwerk geldt dat deze zo laagdrempelig mogelijk moet zijn. • Veiligheid van het Wi-Fi-netwerk is een onderdeel dat relevant is, maar nu nog niet leeft bij de doelgroep. • Voor de locaties wordt in de komende slides een nadere analyse gemaakt.

30

2. Op welke binnenlocaties is Wi-Fi gewenst en in welke mate wordt er al Wi-Fi op die locaties aangeboden?

31

Relevante binnenlocaties • Als uitgangspunt voor de binnenlocaties hanteren we de voor dak- en thuislozen relevante locaties die worden genoemd op de Sociale Kaart1 en in het Blauwe Boekje2. • Het gaat om 43 relevante binnenlocaties, die in te delen zijn in drie categorieën (zie ook de kaart op de volgende slide): – Inloop. Locaties waar dak- en thuislozen meerdere dagdelen per week terecht binnen kunnen lopen. Dit betreffen 14 locaties. – Wonen en slapen. Locaties waar (ex)dak- en thuislozen kunnen overnachten of (tijdelijk) wonen. Dit betreffen 28 locaties. – Winteropvang. Locaties waar structureel opvang wordt aangeboden in de wintermaanden. Dit betreft 1 locatie.

• Deze locaties worden beheerd door organisaties als ASKV, de Regenboog Groep, de Tweede Mijl, Elandstraat, HVO Querido, Kerk en Buurt Westerpark, Leger des Heils, Stoelenproject, THDV en de Volksbond. 1 GGD Amsterdam. Sociale Kaart Amsterdam. [socialekaart.amsterdam.nl] 2 De Regenboog Groep (2020). Het Blauwe Boekje 2020.

32

Binnenlocaties - uitzonderingen In aantal locaties hebben we niet opgenomen in het overzicht. Dit zijn: •

•

•

Locaties die zich richten op een bredere doelgroep dan dak- en thuislozen. Dit zijn bijvoorbeeld buurthuizen (Huizen van de Buurt, Buurtboerderij) of locaties van maatschappelijke instellingen (ROADS, Treasure House, Bij Bosshardt). Locaties die een beperkt tijdslot geopend zijn voor dak- en thuislozen. Dit betreffen bijvoorbeeld locaties die persoonlijke verzorging (douchen, kapper) aanbieden, warme maaltijden (Eettafels, Soepbus) of evangelie (kerken, bijbelcentra). Niet-reguliere locaties winteropvang. Een aantal locaties wordt soms ingezet als achtervang, welke locaties dit zijn verschilt per jaar en is maatwerk. De prioriteit van maatschappelijke organisaties is om te zorgen dat er genoeg capaciteit beschikbaar is om iedereen binnen te laten slapen. “Wi-Fi is bijzaak, de hoofdzaak is om te voorkomen dat er mensen doodvriezen”.

34

Aanwezigheid Wi-Fi op binnenlocaties • De meeste locaties beschikken over Wi-Fi en een aantal ook nog over vaste computers met internet – Wi-Fi wordt als een essentiële behoefte gezien naast een warme kop koffie/maaltijd en sanitaire voorzieningen. – De kwaliteit van de Wi-Fi-verbinding is voldoende. In sommige gevallen is er sprake van onvoldoende capaciteit, maar zijn concrete plannen en budgetten om de capaciteit op te voeren. • Er is een aantal locaties dat nog niet beschikt over Wi-Fi (zie de volgende slide)

35

Afwezigheid Wi-Fi op binnenlocaties • Winteropvanglocatie Transformatorhuis heeft momenteel geen Wi-Fi-netwerk. Er geldt de wens om dit netwerk aan te leggen, maar hier zijn geen concrete middelen voor. De kosten voor internet access zijn wel gedekt. Een bijdrage van de gemeente voor realisatie van dit het Wi-Fi-netwerk is gewenst. • Op 2 locaties (De Tweede Mijl, AHA Inloophuis) wordt momenteel gast-Wi-Fi gerealiseerd. Er is geen noodzaak voor ondersteuning vanuit de gemeente.

1 Zie volgende slide 36

Veiligheid Wi-Fi op binnenlocaties • Bij de binnenlocaties waar Wi-Fi wordt aangeboden verschilt het per locaties of het Wi-Fi-netwerk beveiligd is. – De meeste locaties in de binnenstad zijn beveiligd om gebruik van omwonenden te beperken. Deze beveiliging bestaat uit een gedeeld wachtwoord of een individueel wachtwoord dat bezoekers bij binnenkomst kunnen ontvangen. – Er is mogelijkheid tot opgeven van een schuilnaam bij binnenkomst en er zijn medewerkers aanwezig om te helpen met inloggen op het netwerk.

37

Conclusie: Wi-Fi op binnenlocaties • Bij de meeste binnenlocaties is Wi-Fi beschikbaar, slechts bij drie binnenlocaties is er nog geen Wi-Fi.

• Bij twee van de drie binnenlocaties wordt binnen afzienbare tijd Wi-Fi gerealiseerd, alleen bij de winteropvanglocatie Transformatorhuis niet. • Bij de winteropvanglocatie Transformatorhuis is er wel de wens om een Wi-Fi netwerk aan te leggen, maar hier zijn geen concrete middelen voor. • Bij de meeste locaties met Wi-Fi is een wachtwoord nodig om in te loggen. Dit wachtwoord is beschikbaar op de locatie zelf. Verder heeft veiligheid een beperkte prioriteit.

38

3. Op welke mogelijke buitenlocaties kan WiFi voor dak- en thuislozen worden gerealiseerd?

39

Huidig gebruik Wi-Fi in de buitenruimte • Dak- en thuislozen maken nu al op diverse manieren gebruik van Wi-Fi in de buitenruimte: – Zij maken veelal gebruik van de gast-Wi-Fi op reguliere inlooplocaties en locaties voor wonen en slapen. I.v.m. coronamaateregelen zijn openingstijden en/of het maximaal aantal bezoekers op sommige locaties beperkt. Hulpverleners melden dat bezoekers nu soms verpozen op de stoep voor de locatie, waar zij nog wel bereik op het netwerk hebben. – Zij maken gebruik van gast-Wi-Fi in openbare gebouwen (bibliotheek). – Zij maken gebruik van gast-Wi-Fi van de horeca. Dit zijn open netwerken, of netwerken beveiligd met een wachtwoord dat alom bekend is. “Op het bankje bij de bioscoop kan ik de Tour kijken”, “Op plein tegenover de Mac is Wi-Fi, daar zit ik graag”.

40

Beperkingen in het huidige gebruik van Wi-Fi in de buitenruimte • De huidige situatie is niet altijd even ideaal: – Veel locaties vinden het niet prettig als dak- en thuislozen bij hun op de stoep staan om gebruik te maken van Wi-Fi. Het kan zorgen voor overlast. Het gaat dan niet alleen om overlast voor omwonenden maar ook voor bezoekers van de supermarkt, horeca of openbare gebouwen. – Tijdens de corona-uitbraak waren sommige locaties (bijv. bibliotheken) minder goed toegankelijk. • Er zijn tijdens de gesprekken met de diverse betrokkenen alternatieve (typen) buitenlocaties waar Wi-Fi gerealiseerd kan worden aangedragen.

41

Typen buitenlocaties waar Wi-Fi gerealiseerd kan worden • Uit gesprekken met dak- en thuislozen en maatschappelijke organisaties komen de volgende wensen m.b.t. Wi-Fi in de buitenruimte naar voren: – Bij voorkeur een locatie in de buurt van een opvanglocatie van de organisatie. Zo blijven de dak- en thuislozen ‘in beeld’ en is men dichtbij de faciliteiten op deze locatie (eten, douchen, slapen etc.). – Voor dak- en thuislozen geldt dat zij graag op drukbezochte plaatsen vertoeven (rondom stations, de Dam, het Leidseplein en andere trekpleisters), of juist de rust en beschutting opzoeken (de parken en groenvoorzieningen). – Locaties dicht bij een openbaar toilet zijn een pre, bankjes of andere plaatsen om te zitten zijn een must. – Er is niet alleen behoefte aan internettoegang maar ook aan toegang tot Pc's en voorzieningen om de telefoon op te laden.

42

Buitenlocaties: mogelijke hotspots • Op basis van de gesprekken met de diverse betrokkenen komen we tot de volgende drie categorieën buitenlocaties waar Wi-Fi gerealiseerd kan worden: 1. Parken: Locaties in de stadsparken. 2. In de stad: Locaties vlakbij bebouwing, zoals pleinen en plantsoenen en stationsgebieden. 3. Overig: ‘Remote’ locaties verder van bebouwing. • Voor elk van deze locaties geven we suggesties voor nieuw te realiseren Wi-Fi hotspots. Deze suggesties zijn gebaseerd op gesprekken met medewerkers op inlooplocaties, medewerkers Veldwerk Amsterdam en dak- en thuislozen.

43

Mogelijke hotspots (1/3) • De volgende parken worden door medewerkers op inlooplocaties, en dak- en thuislozen genoemd: – Westerpark – Oosterpark – Vondelpark – Wertheimpark – Erasmuspark – Nelson Mandela Park – Bilderdijkpark

44

Mogelijke hotspots (2/3) • De volgende pleinen worden door medewerkers op inlooplocaties, medewerkers Veldwerk Amsterdam of dak- en thuislozen genoemd: – – – – – – –

Weesperplein Kadijksplein Frederiksplein Mr. Visserplein Haarlemmerplein Anton de Komplein Nieuwmarkt

• De volgende locaties in de stad worden door medewerkers op inlooplocaties, en dak- en thuislozen genoemd: – Skatepark Marnixstraat – Kade bij de Appeltjesmarkt 45

Mogelijke hotspots (3/3) • De volgende veel bezochte trekpleisters in de stad worden door dak- en thuislozen en medewerkers op inlooplocaties genoemd: – Museumplein – Leidseplein – Dam – Dappermarkt – Waterloopplein – Stations en gebieden eromheen. • De volgende overige locatie wordt door medewerkers op inlooplocaties genoemd : – Camping Vliegenbos

46

Conclusie: mogelijke buitenlocaties voor Wi-Fi • Er zijn in Amsterdam nog diverse typen buitenlocaties waar Wi-Fi gerealiseerd kan worden: 1. Parken (o.a. Westerpark, Nelson Mandelapark) 2. In de stad (o.a. Anton de Komplein, Dam) 3. Overige locaties (specifiek Camping Vliegenbos) • In dit geval gaat het alleen over mogelijke buitenlocaties waar Wi-Fi gerealiseerd kan worden. In de volgende slides kijken we naar de wenselijkheid van het realiseren van Wi-Fi op die locaties.

47

4. Op welke buitenlocaties is publiek Wi-Fi het meest wenselijk?

48

Wenselijkheid Wi-Fi op buitenlocaties • In de vorige slides zijn suggesties gegeven voor de buitenlocaties waar Wi-Fi gerealiseerd kan worden.

• In deze slides wordt voor die buitenlocaties bepaald in welke mate het wenselijk is als er Wi-Fi wordt gerealiseerd. Op die manier komen we tot een lijst met geschikte buitenlocaties. • Voor het bepalen van de wenselijkheid maken we gebruik van de gesprekken die wij met diverse partijen hebben gevoerd.

49

Wenselijkheid Wi-Fi in de parken • Medewerkers van inlooporganisaties suggereren de volgende locaties bij parken: – Grotere parken. Deze liggen verder van bebouwing. Mocht de Wi-Fi een aanzuigende werking hebben, dan heeft dit beperkte impact op omwonenden. – Parken nabij locaties voor inloop, wonen en slapen. – Locaties met open groen. Zo blijft er zicht op de locatie en is deze minder aantrekkelijk om persoonlijke bezittingen te verstoppen of als slaapplaats. • Gegeven deze voorkeur (zie ook de kaart verderop), komen we tot een selectie van vijf parken: het Westerpark, Oosterpark, Vondelpark, Wertheimpark en Erasmuspark.

50

Wenselijkheid Wi-Fi in de stad • De meeste pleinen en toeristische trekpleisters zijn reeds drukbezocht en kennen veel omwonenden. Een aanzuigende werking door Wi-Fi is hier minder wenselijk (net als bij de parken) • Een drietal locaties ligt wat verder (zie ook de kaart verderop) van bebouwing en zijn minder drukbezocht. Hier kan de aanzuigende werking van Wi-Fi mogelijk minder overlast veroorzaken. • Gegeven deze voorkeur, komen we tot een selectie van drie locaties in de stad: het Anton de Komplein (vlakbij de ingang naar het Nelson Mandelapark), het Skatepark aan de Marnixstraat en de kade bij de Appeltjesmarkt.

51

Wenselijkheid Wi-Fi overige locaties • Het Vliegenbos nabij de stadscamping is een geliefde locatie voor dak- en thuislozen. Hier wordt soms gebruikgemaakt van de Wi-Fi van de camping. Door openbaar Wi-Fi aan te bieden wordt het netwerk van de camping ontlast, echter wordt het verblijven op deze locatie zo gefaciliteerd. • De wenselijkheid van het aanbieden van een netwerk op deze locatie is discutabel. Wij nemen de locatie nabij Camping Vliegenbos niet mee in de resterende analyse.

52

Conclusie: wenselijkheid Wi-Fi buitenlocaties • Op basis van de analyse komen we tot acht buitenlocaties waar Wi-Fi gerealiseerd kan worden. Het gaat om vijf parken en drie andere locaties in de stad. Op de volgende slides hebben we deze locaties nader toegelicht. • Bij een eventuele realisatie van het Wi-Fi-netwerk is het wel van belang dat overlast wordt beperkt. Een van de manieren waardoor dit kan worden vormgegeven is door het Wi-Finetwerk van een tijdslot te voorzien. Hiermee is het mogelijk om het netwerk ‘s nachts uit te zetten. Hierdoor zal er minder snel worden samengeschoold. Dit geldt voor alle acht de locaties.

53

Samenvatting: wenselijkheid Wi-Fi locaties Afstand Wi-Fi Afstand Wi-Fi hotspot hotspot openbaar binnenlocatie toilet (m) (m) 36 500

Dichtstbijzijnde binnenlocatie Passantenpension De Nassau Passantenhotel Boerhaave

Categorie Park 1

Naam Westerpark

Park 2

Oosterpark

0

305

Park 3

Vondelpark

90

437

Woonbegeleiding De Eerste Helmerstraat

Park 4

Wertheimpark

85

210

De Goodwillburgh

Park 5

Erasmuspark

0

1003

In de stad 1

Skatepark Marnixstraat Kade Appeltjesmarkt

56

222

32

81

Centrum PS/Buurtkamer Kostelijk Passantenpension De Nassau Stichting Stoelenproject

Anton de Komplein/Nelson Mandela Park

136

100

In de stad 2 In de Stad 3

Opvangvoorziening Anton de Komplein; Begeleid Zelfstandig Wonen Fleerde

Samenvatting selectie buitenlocaties

5. Hoe kan Wi-Fi voor dak- en thuislozen technisch ingevuld worden?

56

Technische invulling van Wi-Fi • In de vorige slides is aangegeven op welke locaties het wenselijk is als er Wi-Fi wordt gerealiseerd.

• De locatie zelf is slechts één onderdeel van de realisatie van Wi-Fi. De technische oplossing die wordt gerealiseerd op de locatie is ook relevant. • In de komende slides bespreken we welke uitgangspunten er gehanteerd moeten worden bij het bepalen van de technische invulling en welke technische oplossingen er zijn. • De informatie is gebaseerd op de gesprekken en onze eigen technische expertise.

57

Technische invulling Wi-Fi: uitgebreid We onderscheiden 5 technische manieren om een Wi-Fi aan te bieden: 1. Open wifi: Het netwerk aanklikken is voldoende om verbinding te maken. 2. Captive portal: Het netwerk is open met een (inlog)scherm waarop gebruikers doorklikken en eventueel gegevens achterlaten. 3. WPA2 Personal: Het netwerk is beveiligd met een enkel wachtwoord waarmee iedereen kan inloggen. 4. WPA2 Enterprise of WPA2 Personal met PPSK: Het netwerk is beveiligd, en er worden per gebruiker unieke wachtwoorden aangemaakt. 5. WPA2 Enterprise + roaming: Gebruikers kunnen inloggen op het netwerk met een eigen account, waarmee ook kan worden ingelogd op andere wifinetwerken (o.a. eduroam, publicroam, biebroam).

Bijlage 2 licht de verschillende oplossingen verder toe.

58

Technische invulling Wi-Fi: versimpeld • De vijf manieren om Wi-Fi te realiseren kunnen we versimpelen tot de volgende twee opties (A en B): A. Wi-Fi zonder roaming: in dit geval wordt uitgegaan van de eerder genoemde opties 1 t/m 4 (open Wi-Fi, captive portal, WPA2 Personal (met/zonder PPSK) of WPA2 Enterprise) die nu al worden aangeboden op de locaties. B. Wi-Fi met roaming: in dit geval wordt de eerder genoemde optie 5 aangeboden aan gebruikers. • Het verschil tussen de twee opties is het wel/niet aanbieden van roaming. In de volgende slides lichten we roaming (en de wenselijkheid ervan) nader toe.

59

Roaming neemt veiligheid, privacy en gemak in acht • In een eerdere pilots rondom publiek Wi-Fi heeft de gemeente Amsterdam ingezet op roaming via aanbieder Publicroam.1 Een roaming-oplossing heeft de volgende kenmerken: – Veilige, niet af te luisteren verbinding: Iedere gebruiker heeft een eigen wifiaccount, waardoor veilige, niet af te luisteren wifiverbindingen worden gecreëerd. Het netwerk identificeert zich en daarmee is een zogenoemde “nep-Wi-Fi-aanval” onmogelijk. – Gebruikersgemak. Met hetzelfde account kan de gebruiker verbinden met alle aangesloten wifinetwerken. Dit vereist wel aanmaak en beheren (onthouden van inloggegevens) van een account. – Ingrijpen bij misbruik mogelijk. Eén partij beheert de accounts die nodig zijn voor toegang tot het wifinetwerk. De roamingaanbieder weet wie de gebruiker is en kan deze identificeren/blokkeren bij misbruik. – Privacy gewaarborgd. De roamingaanbieder ‘ziet’ geen internetverkeer. Contractueel wordt gebruik van de gebruikersgegevens beperkt .

1 Ad (15-11-2019). Gratis wifi voor iedereen, op 50 plekken door de

stad. [www.ad.nl]

60

Wenselijkheid roaming vanuit beleidsoogpunt • Vanuit beleidsoogpunt is roaming wenselijk – Het conceptadvies van het Forum Standaardisatie adviseert om de standaard (WPA2 Enterprise) verplicht te stellen voor gast-Wi-Fi van (semi-)overheden.1 – Door wederom (public)roaming aan te kunnen gerealiseerde hotspots fungeren als opschaling van de bestaande pilot.2 Het gebruiksgemak van de roamingdienst wordt vergroot als deze op meerdere plaatsen wordt aangeboden. 1 Forum Standaardisatie (24 juni 2020). Agendapunt 3B Intakeadvies

aanpassing toepassingsgebied WPA2 Enterprise. [forumstandaardisatie.nl] 2 Bijlage 3 geeft meer toelichting op Publicroam en de genoemde pilot.

61

Wenselijkheid roaming vanuit het perspectief van dak- en thuislozen • Het is de vraag of roaming voor de dak- en thuislozen zelf net zo wenselijk is. Voor hun geldt namelijk het volgende: – De gebruikersvriendelijkheid van Wi-Fi weegt zeer zwaar mee voor deze groep. Met name in de buitenruimte is het belangrijk dat toegang tot de dienst zeer laagdrempelig is omdat hier niet structureel ondersteuning aanwezig is om te helpen met inloggen op het netwerk. – Veiligheid is een aspect dat onvoldoende aandacht krijgt onder deze groep, maar dat lastig te realiseren is, omdat elke vorm van beveiliging drempels voor gebruik van de Wi-Fi opwerpt (bijv. een wachtwoord dat moet worden ingevuld, een account dat moet worden gecreëerd).

62

Wenselijkheid roaming vanuit het perspectief van dak- en thuislozen • Wanneer toegang tot de Wi-Fi lastig is, wijken dak- en thuislozen uit naar een minder veilig alternatief (bijv. het open Wi-Fi-netwerk een horecagelegenheid). Het risico bestaat daarom dat een veilig Wi-Fi netwerk niet of nauwelijks wordt gebruikt door de doelgroep. • De gesproken partijen die verantwoordelijk zijn voor Wi-Fi op binnenlocaties hebben ook geen behoefte aan deelname aan WiFi-roaming. Zij zien het aanmaken van een gebruikersaccount met wachtwoord als een te hoge drempel voor de doelgroep. • Vanuit het perspectief van de dak- en thuislozen zorgt het aanbieden van roaming voor een drempel in de toegankelijkheid. Het is daardoor minder wenselijk dan vanuit beleidsoogpunt.

63

Nadere invulling Wi-Fi met roaming • Een van de drempels voor roaming is dat voor het aanmaken en verifiëren van een roamingaccount via Publicroam een internetverbinding en telefoonnummer nodig is. Dit kan mogelijk eenvoudiger. We werken een voorbeeld uit: 1. Per potentiële gebruiker van de Wi-Fi wordt een unieke QR-code genereerd. 2. Deze codes kunnen worden verstrekt op een locatie naar voorkeur. 3. Na het scannen van deze QR-code wordt automatisch een account aangemaakt en geverifieerd. 4. Daarna kunnen gebruikers automatisch overal inloggen met dit account.

• Op deze manier is geen registratie van gegevens nodig en kan de dienst anoniem gebruikt worden. Ook is geen telefoonnummer voor verificatie vereist.

64

Conclusie: technische invulling Wi-Fi • Er zijn twee opties om een Wi-Fi netwerk te realiseren (1) WiFi zonder roaming en (2) Wi-Fi met roaming.

• Het realiseren van de (laagdrempelige) roamingoptie heeft de voorkeur omwille van het lagere veiligheidsrisico en beleidscontinuïteit. Echter kent deze optie een langere doorlooptijd omdat er een aangepaste dienst moet worden ontwikkeld.

65

6. Wat is de benodigde investering voor Wi-Fi op de binnenlocaties?

66

Investering in Wi-Fi op de binnenlocaties • In deze slides geven we een inschatting van de benodigde investering voor Wi-Fi op de binnenlocaties (gebaseerd op een engineering op hoofdlijnen op basis van kengetallen) • Bij het bepalen van de investering maken we onderscheid naar – De kosten voor de realisatie van een Wi-Fi-netwerk – De kosten voor de realisatie van public roaming

• Bij de realisatie van een Wi-Fi-netwerk kijken we alleen naar locaties waar geen Wi-Fi is (en het niet op korte termijn wordt gerealiseerd). Voor de binnenlocaties geldt dit alleen voor de Winteropvanglocatie Transformatorhuis • Bij de kosten voor de realisatie van public roaming gaan we er vanuit dat er al een Wi-Fi-netwerk beschikbaar is (of dat er een Wi-Fi-netwerk wordt gerealiseerd). Deze kosten zijn dus een toevoeging bovenop de kosten voor het Wi-Fi netwerk zelf. 67

Kostenraming uitrol Wi-Fi binnenlocaties De kosten om op de Winteropvanglocatie Transformatorhuis Wi-Fi te krijgen betreffen naar inschatting [vertrouwelijk] exclusief BTW, voor een pilot van 1 jaar. Nieuwe Wi-Fi-zenders

Binnenlocaties

Totaal

Is er al Wi-Fi?

Aantal nieuwe zenders

Eenmalige kosten nieuwe zenders

Jaarlijkse kosten beheer+ internet

Totaal voor pilot (1 jaar)

Ja

nvt

nvt

nvt

nvt

Wordt aangelegd

nvt

nvt

nvt

nvt

Ja

nvt

nvt

nvt

nvt

Inloop 12

HVO Querido; THDV; Tweede Mijl; Kerk en Buurt Westerpark; Regenboog groep; Volksbond.

2

De Tweede Mijl; ASKV

Wonen en slapen (inclusief inloop) 28

ASKV; Elandstraat; HVO Querido; Leger des Heils; Regenboog Groep; Stoelenproject; Volksbond

Winteropvang 1 Totaal 43

Leger des Heils

Nee

vertrouwelijk vertrouwelijk

68

Onderliggende aannames kostenraming Locatie: Transformatorweg 6 • Wi-Fi alleen voor gemeenschappelijke ruimtes, we gaan uit van 5 gemeenschappelijke ruimtes. • 2 Wi-Fi zenders per ruimte. • Maximaal 350 gelijktijdige gebruikers van het netwerk, gemiddeld 1,5 Mb/s per gebruiker. • Een aantal voorzieningen is aanwezig:

(Foto: Hollandse Hoogte/ Michiel Wijnbergh)

– Glasvezelaansluiting is aangelegd; – Er is stroomvoorziening in gemeenschappelijke ruimtes; – De netwerkbekabeling naar de gemeenschappelijke ruimtes is aanwezig en van voldoende kwaliteit.

69

Kosten roamingdienst • Op basis van standaardtarieven van Publicroam komen we uit een eenmalige aansluitvergoeding van [vertrouwelijk] en jaarlijkse kosten van [vertrouwelijk] voor maximaal 200 zenders op 43 locaties. • Als we uitgaan van een pilot van 1 jaar, dan kost het aanbieden van roaming via Publicroam op alle 43 genoemde binnenlocaties tezamen [vertrouwelijk].

70

Conclusie: investering Wi-Fi binnenlocaties • De kosten voor de investering in Wi-Fi op de binnenlocaties zijn in onderstaande tabel weergegeven: Investering Wi-Finetwerk Eenmalig Jaarlijks Totaal

Investering roaming

Totaal (Wi-Fi + roaming)

vertrouwelijk

• Indien de gemeente Amsterdam na één jaar verder wilt bedragen de kosten [vertrouwelijk]euro per jaar (zonder roaming) of [vertrouwelijk] per jaar (met roaming).

71

7. Wat is de benodigde investering voor Wi-Fi op de buitenlocaties?

72

Investering in Wi-Fi op de buitenlocaties • In deze slides geven we een inschatting van de benodigde investering voor Wi-Fi op de buitenlocaties (gebaseerd op kostenramingen van twee aanbieders) • Bij het bepalen van de investering maken we onderscheid naar: – De kosten voor de realisatie van een Wi-Fi-netwerk – De kosten voor de realisatie van public roaming

• Bij de realisatie van een Wi-Fi-netwerk kijken we naar de acht eerder genoemde buitenlocaties • Bij de kosten voor de realisatie van public roaming gaan we er vanuit dat er al een Wi-Fi-netwerk beschikbaar is (of dat er een Wi-Fi-netwerk wordt gerealiseerd). Deze kosten zijn dus een toevoeging bovenop de kosten voor het Wi-Fi netwerk zelf.

73

Kostenraming buitenlocaties aanbieder A NB 1: Het gaat hier om de kosten voor de realisatie van een Wi-Fi netwerk (excl. roaming) NB 2: Dit is een vertrouwelijke kostenraming waaraan geen rechten kunnen worden ontleend Wi-Fi hotspots in buitenruimte Buitenlocatie Park

Aantal nieuwe zenders

Jaarlijkse Totaal voor pilot kosten (1 jaar) beheer+internet

5

1

Westerpark

1

2

Oosterpark

1

3 4

Vondelpark Wertheimpark

1 1

5

Erasmuspark

1

In de stad

3

6

Anton de Komplein/ Nelson Mandela Park

1

7

Skatepark Marnixstraat

1

8

Kade Appeltjesmarkt

1

Totaal

Eenmalige kosten nieuwe zenders

vertrouwelijk

8

74

Onderliggende aannames aanbieder A • Voorwaarde voor levering – [vertrouwelijk] • Aandachtspunten – [vertrouwelijk]

75

Kostenraming buitenlocaties aanbieder B NB 1: Het gaat hier om de kosten voor de realisatie van een Wi-Fi netwerk (excl. roaming) NB 2: Dit is een vertrouwelijke kostenraming waaraan geen rechten kunnen worden ontleend

Wi-Fi hotspots in buitenruimte Buitenlocatie Park

Aantal nieuwe zenders

Jaarlijkse Totaal voor pilot kosten (1 jaar) beheer+internet

5

1

Westerpark

1

2

Oosterpark

1

3 4

Vondelpark Wertheimpark

1 1

5

Erasmuspark

1

In de stad

3

6

Anton de Komplein/ Nelson Mandela Park

1

7

Skatepark Marnixstraat

1

8

Kade Appeltjesmarkt

1

Totaal

Eenmalige kosten nieuwe zenders

vertrouwelijk

8

76

Onderliggende aannames aanbieder B NB Vertrouwelijk

• [vertrouwelijk]

77

Kosten roamingdienst • Op basis van standaardtarieven van Publicroam komen we uit een eenmalige aansluitvergoeding van [vertrouwelijk] en jaarlijkse kosten van [vertrouwelijk]voor de 9 zenders op 8 locaties. • Als we uitgaan van een pilot van 1 jaar, dan kost het aanbieden van roaming via Publicroam op alle 8 genoemde buitenlocaties tezamen [vertrouwelijk].

78

Conclusie: investering Wi-Fi buitenlocaties • De kosten voor de investering in Wi-Fi op de buitenlocaties voor aanbieder A zijn in onderstaande tabel weergegeven: Investering Wi-Finetwerk Eenmalig Jaarlijks Totaal

Investering roaming

Totaal (Wi-Fi + roaming)

vertrouwelijk

• Indien de gemeente Amsterdam na één jaar verder wilt met aanbieder A bedragen de kosten [vertrouwelijk] per jaar (zonder roaming) of [vertrouwelijk] per jaar (met roaming).

79

Conclusie: investering Wi-Fi buitenlocaties • De kosten voor de investering in Wi-Fi op de buitenlocaties voor aanbieder B zijn in onderstaande tabel weergegeven: Investering Wi-Finetwerk Eenmalig Jaarlijks Totaal

Investering roaming

Totaal (Wi-Fi + roaming)

vertrouwelijk

• Indien de gemeente Amsterdam na één jaar verder wilt bedragen de kosten [vertrouwelijk] euro per jaar (zonder roaming) of [vertrouwelijk] per jaar (met roaming)

80

Bijlagen

81

Bijlage 1: Bevraagde belanghebbenden • De Regenboog Groep, Hans Wijnands, Medewerkers inloophuis Blaka Watra • HVO Querido, Jolien Koopman • Leger Des Heils, Jos van Doorn • De Volksbond, Medewerker inloophuis Koffiehuis Amsterdam, Voorman ‘Haarlemmer Helden’ • Stoelenproject, medewerker stichting • De Tweede Mijl, Gerit van Kruistum • Stichting Kerk en Buurt Westerpark, Dick Jansen • Stichting opvangcentrum de Elandsstraat, Enno Postema • Veldwerk Amsterdam, Marieke Dwars • THDV, Medewerker inlooplocatie AHA Inloophuis

82

Bijlage 2: Technische invulling Wi-Fi 1. Open wifi: toegang is niet beveiligd met een wachtwoord. Iedereen ontvangt elkaars signaal en kan in theorie elkaars internetverkeer ‘afluisteren’.

Internet

83

Bijlage 2 (vervolg) 2. ‘Captive portal’: voor het aanmelden op het wifinetwerk is een wachtwoord nodig, maar de verbindingen zijn daarna nog steeds ‘open’.

Internet

84

Bijlage 2 (vervolg) 3. ‘WPA2 personal’: voor het aanmelden op het wifinetwerk is een wachtwoord nodig. De verbinding wordt met dit wachtwoord beveiligd. Zonder dit wachtwoord is verkeer niet af te luisteren. Iedereen die het wachtwoord weet kan dit echter nog wél. Internet

85

Bijlage 2 (vervolg) 4. ‘WPA2 Enterprise’ en WPA2 Personal met PPSK: iedere gebruiker heeft een eigen naam/wachtwoord nodig om te verbinden. De verbinding wordt pér gebruiker beveiligd.

Internet

86

Bijlage 2 (vervolg) 5. ‘WPA2 enterprise’ + Roaming: iedere gebruiker heeft een eigen naam/wachtwoord nodig om te verbinden. Een derde partij beheert deze accounts. De verbinding wordt pér gebruiker beveiligd.

Internet

87

Bijlage 2 (vervolg) 5a) Roaming: de partij die de accounts beheert, koppelt met meerdere wifinetwerken. Zo kunnen gebruikers met dezelfde gegevens (automatisch!) inloggen op alle aangesloten netwerken.

88

Bijlage 2 (vervolg) 5b) Roaming (multiple SSIDs), Hotspot 2.0: een wifinetwerk zendt meerdere roamingnetwerken uit / ondersteunt accounts van verschillende roamingaanbieders. De gebruiker kan zelf de roamingaanbieder kiezen waar deze al een account heeft. Internet

Roamingaanbieder A

Roamingaanbieder B

89

Bijlage 2 (vervolg) Bij een regulier Wi-Fi-netwerk kan de gebruiker niet controleren of het netwerk waarmee hij/zij verbindt wel écht is. Een kwaadwillende kan de gebruiker misleiden door een netwerk met dezelfde naam uit te zenden als een vertrouwd netwerk.

“Gemeente Amsterdam Wi-Fi”

“Gemeente Amsterdam Wi-Fi”

90

Bijlage 2 (vervolg) Bij een op WPA2 Enterprise gebaseerd netwerk kan de gebruiker wél controleren of het netwerk bonafide is en wordt voorkomen dat een gebruiker met een nepnetwerk verbindt.

“Gemeente Amsterdam Wi-Fi”

“Gemeente Amsterdam Wi-Fi”

91

Bijlage 3 Publicroam Publicroam is een wifi-roaming dienst. De dienst biedt beveiligde toegang tot wifi-gastnetwerken op ruim 75 locaties in Amsterdam (en meer dan 200 locaties in de rest van het land). Onder andere bij alle locaties van de Gemeente Amsterdam, de Openbare Bibliotheek Amsterdam en verschillende Huizen van de Wijk is publicroam beschikbaar. Voor de inwoners van de stad Amsterdam is het gebruik van de dienst altijd gratis, organisaties betalen een vergoeding om de dienst op hun netwerk aan te bieden. Gebruikers maken hiervoor de eerste keer een account aan en gaan daarna automatisch online op alle wifi-netwerken waar de dienst beschikbaar is. Gegevens verzameld door publicroam worden gebruikt om de dienst zo goed mogelijk aan te bieden en verder te verbeteren. Gegevens worden niet voor commerciële doeleinden gebruikt. Zie www.publicroam.nl.

92