Stand van zaken buurtrechter project - januari 2023 DEF.pdf

Stand van zaken buurtrechter project januari 2023

van de rechtspraak te vergroten. De buurtrechter beoogt daarbij in een vroeg stadium en rechtsgebied-overstijgend, oplossingsen/of herstelgericht te interveniëren bij (multi)problematiek op het gebied van leefbaarheid, inkomen en/of veiligheid. Er is een team van vijf vaste buurtrechters. Zij gaan oplossingsgericht te werk, waarbij er veel aandacht is voor onderliggende problemen. Een belangrijk deel van de zaken bij de buurtrechtbank betreft incassozaken die door zorgverzekeraar Achmea bij verzoekschrift worden aangebracht en betaald. Dit is een voor de bewoner gratis procedure, waarbij altijd een schuldhulpverlener aan tafel zit. In het jaar 2022 zijn er 20 incassozittingen gehouden waarbij 117 personen zijn opgeroepen. Ongeveer de helft komt naar de zitting. In meer dan driekwart van die zaken komt het tot een uitvoerbare afbetalingsregeling.

Design visuals: Levison Gijsbertha

Er zijn 17 strafzittingen geweest, waarbij 32 personen zijn gedagvaard.

De buurtrechter huist sinds november 2021 op de Albert Camuslaan, midden in Venserpolder. Sinds half januari 2022 zijn daar wekelijks zittingen en preventieve gesprekken, in een rustige zittingszaal aan een ovale tafel, als plaats van dialoog. De lijnen met het Buurtteam en het Wijkactieteam zijn kort omdat zij in hetzelfde pand gevestigd zijn.

Daarnaast zijn er 13 gevallen van problematisch schoolverzuim aangemeld voor een preventief oplossingsgericht gesprek. In 11 zaken hebben een of meer preventieve gesprekken plaatsgevonden. Er zijn na die gesprekken, op één uitzondering na, geen formele leerplichtzittingen meer nodig geweest.

Naast het doen van zittingen en het voeren van gesprekken, steunt en initieert de buurtrechter initiatieven in de wijk die bijdragen aan leefbaarheid en rechtvaardigheid: Justice cares. Zo werkt de buurtrechter via verschillende wegen aan het verbeteren van het welzijn en de veiligheid in de wijk.

De opkomst bij al deze zaken wordt als hoog ervaren. Cijfers van het exacte opkomstpercentage zijn nog niet in kaart gebracht. Dat wordt gedaan door het onderzoeksbureau, waarbij dit ook zal worden afgezet tegen de gebruikelijke opkomstpercentages.

De buurtrechter Amsterdam beoogt de leefbaarheid en de veiligheid in de wijk te vergroten, door enerzijds de toegang tot het recht gemakkelijker en zichtbaarder te maken en anderzijds de maatschappelijke effectiviteit

Zowel de incasso– als de strafzaken worden tijdens de zitting relatief vaak aangehouden, met name als er meer dan één probleem speelt en het aanhouden van een zaak kan zorgen voor inzet, of voortzetting van hulpverlening. 1

Hoewel er vaak sprake is van multiproblematiek, komt het zelden voor dat op meer dan één probleemgebied een juridische procedure loopt, waardoor het combineren van procedures op verschillende rechtsgebieden niet heeft plaats gevonden. De aantallen zaken in dit project zijn logischerwijs klein, aangezien er voor gekozen is op beperkte schaal en met beperkte zittingsruimte te beginnen. De tweewekelijkse incassozittingen zitten altijd vol. De strafzittingen waren vaak nog niet volledig bezet. Samen met het OM wordt gewerkt aan een betere inzet van de aanwezige zittingsruimte door alle enkelvoudige strafzaken (van niet gedetineerde verdachten) uit Venserpolder bij de buurtrechter aan te brengen. Voldoende instroom van zaken is immers belangrijk om inzicht te krijgen in het effect van deze vorm van rechtspraak. Er zal op korte termijn ook gestart worden met de behandeling van bestuursrechtelijke zaken. De buurtrechter werkt wel met parketpolitie, maar niet met gerechtsbodes. Voor en na de zitting is er een receptioniste van het buurtteam of het stadsdeel aanwezig, die mensen opvangt. De receptioniste helpt ook met het uitdelen van vragenlijsten na elke rechtszaak ten behoeve van evaluatie- en effectonderzoek.

Sociale incasso Oplossingsgerichte behandeling schuldenzaken Een dakloze man heeft op 1 januari 2022 een postadres gekregen en heeft per direct een zorgverzekering aangevraagd. Hij heeft in 2022 echter geen inkomen totdat hem in mei een daklozenuitkering wordt toegekend. Als hij in juli bij de buurtrechter komt, heeft hij een zorgpremieschuld van ongeveer €1.000. Een sociaal raadsvrouw van het buurtteam wordt ingeschakeld. Zij vraagt met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2022 een zorgpremietoeslag aan en vraagt belasting terug over 2021, omdat de man toen een tijdje

heeft gewerkt. Daarmee kan de hele achterstand in een keer worden afbetaald. Voor, tijdens en na deze zittingen is een vaste schuldhulpverlener beschikbaar. Tijdens de incassozittingen wordt meestal duidelijk dat er meer speelt dan alleen een zorgkostenschuld. Als er ook andere problematische schulden zijn, pakt de schuldhulpverlener de zaak op. Afhankelijk van de omstandigheden trekt Achmea dan haar verzoek in of wordt de zaak aangehouden. Er wordt alleen een afbetalingsregeling getroffen als dat realistisch en haalbaar is. Ook voor Achmea is de inzet dat de bewoner er weer bovenop komt. Het komt ook voor dat andere hulp dan schuldhulp nodig is. Dan wordt het buurtteam of vrijwillige hulp betrokken.

Uitbreiding incassozaken Bij de incassozaken wordt reeds de gehele postcode 1102 gehanteerd. Voor uitbreiding van de incassozaken zijn er oriënterende gesprekken gevoerd met andere instanties zoals energieleveranciers en waterleveringsbedrijven om deel te nemen aan oplossingsgerichte incassozittingen bij de buurtrechter.

Strafzaken Oplossingsgerichte behandeling strafzaken Een man komt in 2022 bij de buurtrechter voor een feit van meer dan een jaar oud. Eind 2021 is hij voor een later feit berecht door de politierechter in de rechtbank op de Zuidas. Na afloop van de zitting vraagt de buurtrechter hem of hij verschil ervaart tussen de behandeling daar en hier. Hij kan die vraag niet beantwoorden, zegt hij. De behandeling bij de grote rechtbank was voor hem zo stressvol, dat hij niet heeft kunnen letten op wat er gebeurde. Nu, bij de buurtrechter, kon hij er wel bij blijven, zegt hij desgevraagd. Hier is het wat relaxter. De buurtrechters en de twee betrokken officieren van justitie ervaren dat mensen bij 2

de buurtrechter vaak opener zijn over hun situatie dan bij reguliere zittingen. Voorafgaand aan de zitting verzamelt de reclassering contextinformatie bij de strafrechtpartners. Indien sprake lijkt te zijn van multi-problematiek rapporteert de reclassering en zal zij ook inzetten op aanwezigheid ter zitting. Sinds enkele maanden is - naast de vaste strafrechtpartners - ook een maatschappelijk werkster van het buurtteam bij de openbare strafzittingen aanwezig. Zij kent de wijk en het sociaal domein vanuit jarenlange ervaring zeer goed en kan een vrijwillig hulpaanbod doen indien nodig. Een jonge vrouw wordt niet veroordeeld nadat zij in een noodweersituatie haar buurman heeft geslagen. In zo’n geval kan de reclassering niet worden ingezet. Toch was er van alles aan de hand in het leven van deze vrouw, waardoor het zo weer uit de hand zou kunnen lopen. Zij zag dat zelf ook in en ging graag in op het hulpaanbod van de maatschappelijk werkster.

meer van te voren te worden vastgesteld, omdat die vaak later pas blijkt. Het uitgangspunt voor instroom is nu: een enkelvoudige zaak kan naar de buurtrechter, tenzij. De ‘tenzij’ is bijvoorbeeld aan de orde als er een veiligheidsrisico is. Om de zittingscapaciteit nog verder te benutten en de effecten van de inzet van de buurtrechter verder te beproeven, heeft de Driehoek met de President van de rechtbank besloten de buurtrechter met ingang van 2023 uit te breiden naar alle 1102 postcodes. Het winkelcentrum Amsterdamse Poort valt nu bijvoorbeeld ook binnen het gebied. Bijkomend voordeel is dat het administratief eenvoudiger is om zaken te selecteren en dit te controleren. Daarmee was (te) veel werk gemoeid.

Werkstraf als herstelactie De buurtrechter wil, tegen de achtergrond van de doelstelling om bij te dragen aan een leefbaarder en veiliger wijk, werkstraffen zoveel mogelijk aangrijpen voor herstel, empowerment en het bieden van perspectief. De reclassering, Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en Bureau HALT delen deze ambitie. Daarbij wordt gekeken naar het uitbreiden van passende werkplekken, het organiseren van extra begeleiding vanuit de instanties of een buddy uit de eigen omgeving. Indien mogelijk ook het stimuleren van herstelgerichte acties richting slachtoffer en de buurt.

Uitbreiding strafzaken Om de zittingscapaciteit beter te benutten, is in maart 2022 door rechtbank en OM besloten om naast de ZSM-zaken ook andere politierechterzaken uit Venserpolder van nietgedetineerden aan te brengen bij de buurtrechter. Multi-problematiek hoeft niet

Weergave van gebied 1102 en Venserpolder

De uitbreiding naar alle 1102-postcodes betekent een aanzienlijke uitbreiding. Het postcodegebied 1102 had op 1 juli 2022 een aantal van 24.263 inwoners (en 14.083 huishoudens). Ter vergelijking: er zijn circa 4.500 huishoudens in Venserpolder. Deze extra instroom leidt ertoe dat zittingscapaciteit beter wordt gebruikt. Voor het aantal incassozaken is de extra instroom naar verwachting beperkt, aangezien ook nu al regelmatig zaken vanuit het bredere postcodegebied 1102 worden aangemeld door Achmea. De voorgestelde uitbreiding is in lijn met vergelijkbare projecten in het land. Zo kende het oorspronkelijke gebied voor Wijkrechtspraak in RotterdamZuid circa 26.000 inwoners en is dat gebied in januari 2022 verder uitgebreid met omliggende wijken. 3

OPLOSSINGSGERICHTE GESPREKKEN

HUISELIJK CONFLICT

SCHOOLVERZUIM

HULPVERLENING 23-09-22 | 29

Schoolverzuimgesprekken Een 16- jarige leerling wordt eind mei gedagvaard voor een leerplichtzitting in juli 2022. Hij komt niet meer op school en heeft verschillende coaches die hem wilden helpen aan de kant gezet. Leerplicht vraagt het mediationbureau van de rechtbank om op korte termijn een preventief gesprek bij de buurtrechter in te plannen. Dat lukt. In het gesprek vertelt de leerling dat hij zijn school af wil maken, maar pas tegen de ochtend in slaap valt en dit niet kan veranderen. Ook kampt hij met een trauma waarvoor hij pas hulp kan krijgen na diagnostisch onderzoek, dat hij heeft geweigerd, vertelt de zorgcoördinator van de school. Aan het eind van het gesprek zegt de leerling: “Ik geloof er niet in, maar als jullie denken dat het werkt, zal ik meewerken aan het diagnostisch onderzoek.” en “Ik ben morgen op tijd op school, want ik ga vannacht gewoon niet slapen”. Eind september 2022 blijkt dat hij woord heeft gehouden. Hij heeft zijn tentamens gedaan, is over naar de examenklas en is in het nieuwe schooljaar nog maar tweemaal een uurtje te laat gekomen. De leerplichtzaak is daarna ingetrokken. Tijdens de schoolverzuimgesprekken leidt het gesprek aan de tafel van de buurtrechter meestal tot een doorbraak. Door de wijze van gespreksvoering in combinatie met de juiste mensen aan tafel, komt een onderliggend probleem op tafel, dat van belang is om het

schoolverzuim te doorbreken. De leerling, de verzorger, de leerplichtambtenaar en de school kunnen weer stappen zetten om de leerling naar school te laten gaan. Bij de schoolverzuimgesprekken vindt bijna altijd een of meer vervolggesprekken plaats, om de voortgang te waarborgen. De Gemeente Amsterdam, de hulpverleners en de buurtrechters hebben in de schoolverzuim gesprekken waargenomen dat het juist de positie van de rechter is die het verschil maakt. Het gezag en de onafhankelijke positie van de rechter zijn de belangrijkste redenen waarom de rechter de aangewezen persoon is om de regierol te vervullen in plaats van een andere professional. Andere professionals worden betrokken en het gesprek met de buurtrechter kan een schakel zijn richting hulpverlening of een andere interventie. De buurtrechter stapt niet in een gat dat een andere instantie heeft laten vallen, maar voegt een mogelijkheid toe om in specifieke situaties het maatwerk toe te (laten) passen dat nodig is.

Gesprekken over huiselijk conflict of de voortgang van hulpverlening De buurtrechter kan vrijwillig ingeschakeld worden bij een conflict om te onderzoeken of de betrokkenen onder leiding van de buurtrechter afspraken kunnen maken zodat een rechtszaak, escalatie of stagnatie wordt voorkomen. Dit aanbod geldt bij huiselijk conflict of stagnerende hulpverlening. Hoewel hierover gecommuniceerd wordt, zowel via de flyers/posters als via persoonlijke contact met bewoners, professionals en sleutelfiguren in de wijk, hebben deze gesprekken nog niet vaak plaatsgevonden. Er heeft in november 2022 met succes een eerste gesprek plaatsgevonden om de voortgang van een hulpverleningstraject te bevorderen. Het team buurtrechter blijft de mogelijkheid onder de aandacht brengen, met name in de persoonlijke contacten.

4

Ontwikkelingen: Buurtgebonden Jongerenrechtbank Door een groep jongeren die op de OSB verbonden zijn geweest aan een jongerenrechtbank, wordt gewerkt aan een plan voor een buurtgebonden jongerenrechtbank. Deze jongeren worden op hun beurt begeleid door de buurtrechter en de Stichting Jongerenrechtbanken. Net als in Red Hook NYC, zal de jongerenrechtbank verbonden worden aan de buurtrechtbank. De jongerenrechtbank kan vrijwillig worden ingeschakeld om herstelgericht op te treden als een jongere een klein strafbaar feit heeft gepleegd waarvan geen aangifte is gedaan. Er wordt toegewerkt naar een (voorzichtige) start in het eerste kwartaal van 2023. Onderzocht wordt of deelname ook als voorwaarde gesteld kan worden door Bureau HALT, indien de verdachte daartoe gemotiveerd is. De jongerenrechtbank is een manier om het gesprek over normoverschrijding en het herstellen van de gevolgen daarvan door jongeren onderling te laten voeren. Het kan een poort zijn naar verdere hulpverlening of andere vormen van ondersteuning. Ook draagt het bij aan talentontwikkeling van de betrokken deelnemers.

Bestuursrechtzaken De rechtbank wil ook bestuursrechtzaken uit postcodegebied 1102 oplossingsgericht bij de buurtrechter gaan behandelen, te beginnen met bijstands-, bijzondere bijstands- en mogelijk ook WMO-zaken. Er is een leeratelier gestart om het proces uit te werken met de afdeling Werk, Participatie en Inkomen (WPI) van de gemeente en de ombudsman. Het doel is meer maatwerk toe te passen en mensen meer perspectief te bieden, in samenwerking met partners.

Familierechtzaken In het eerste kwartaal van 2022 is door de rechtbank een toeleidingsformulier ontworpen waarmee familierechtzaken uit Venserpolder bij de buurtrechter aangebracht kunnen

worden door bijvoorbeeld de Raad voor de Kinderbescherming, jeugdbescherming of een advocaat. Denk aan ondertoezichtstellingen, of zaken over gezag en omgang. Van deze mogelijkheid is nog geen gebruik gemaakt. Onduidelijk is of dit komt door onbekendheid of gebrek aan geschikte zaken (of beiden). Daar is dus nog wat extra aandacht voor nodig.

Uitbreiden functie Albert Camuslaan De buurtrechter deelt het pand aan de Albert Camuslaan 38 onder andere met het Buurtteam en het Wijkactieteam. Hier kunnen bewoners terecht met al hun vragen over zorg, wonen, gezondheid, werk, geld, ontmoeten of veiligheid. Medewerkers van de verschillende organisaties kennen elkaar en hebben onderling contact om te kijken waar de vraag thuis hoort. Daarbij is er ook een verbinding met andere partners die een bijdrage kunnen leveren om bewoners te helpen. Dat kunnen professionals zijn maar ook bewoners die zich op andere manier inzetten voor Zuidoost. De locatie is iedere werkdag geopend van 09.00 tot 17.00 uur. Buurtbewoners vinden de locatie steeds vaker. Om het pand optimaal te benutten, bekijken partners welke mogelijkheden er zijn om inloop te vergroten, bijvoorbeeld in samenwerking met de sociale basis. Sinds januari 2023 houdt het Juridisch Loket inloopspreekuur op de locatie. Dit doen zij op zittingsdagen (elke maandagmiddag). Zij bieden dan juridische bijstand aan bezoekers van de buurtrechter of bezoekers die komen voor het inloopspreekuur. Op 19 oktober 2022 is de locatie officieel geopend door Stadsdeelvoorzitter Tanja Jadnanansing. Daarbij is de naam van de locatie onthuld: ZO=VENSERPOLDER. Deze naam sluit aan bij het Masterplan Zuidoost: ZO=ZUIDOOST.

Naast de feestelijke activiteiten bij de opening, heeft de buurtrechter een incassozitting nagespeeld.

5

Buurt In eerdere stukken is al benoemd dat het contact met de buurt een voortdurend proces is waar blijvend in geïnvesteerd wordt. De buurtrechter heeft een groot netwerk opgebouwd. Dit wordt steeds verder uitgebreid en er vinden voortdurend ontmoetingen plaats met formele en informele organisaties en actieve bewoners, reikend tot buiten de grenzen van Venserpolder. Medewerkers van team buurtrechter zijn het grootste deel van de week op de locatie aanwezig, zodat de buurtrechter werkelijk toegankelijk is.

-

Justice cares De buurtrechter kiest er bewust voor ook buiten de rechtszaal zichtbaar te zijn, om te laten zien dat ‘Justice cares’. Er is een podcast gemaakt met deze titel om het belang hiervan te verduidelijken en te onderstrepen, (zie de link onder Communicatie). De buurtrechter steunt initiatieven in de buurt die bijdragen aan leefbaarheid en rechtvaardigheid. Een aantal voorbeelden die het Justice caresprincipe zichtbaar maken: -

-

-

Leerlingen van de praktijkschool De Dreef, die om de hoek zit, volgen op de locatie van de buurtrechter een aantal maanden het vak facilitaire dienstverlening. De samenwerking rondom de stages leidt tot informeel contact, waardoor docenten en leerlingen in contact zijn met de buurtrechter of het team buurtrechter. Bewoners mogen de zittingszaal gebruiken voor bijeenkomsten die passen bij de doelen van de buurtrechter. Zo is de zaal een aantal keren gebruikt voor het spreekuur van de Zuidoost Safety Movement (ervaringsdeskundige moeders die andere ouders helpen bij afpersingsproblematiek) en incidenteel voor het Intern Buurtoverleg van bewoners. Op de locatie worden informatiebijeenkomsten

-

georganiseerd. Zo is bijvoorbeeld een avond georganiseerd voor bewoners, waarbij de buurtrechter samen met een actieve buurtmoeder (tevens Credible Messenger) de bezoekers ontving. Op deze avond is door de buurtrechter, de zorgverzekeraar en schuldhulpverlening informatie gegeven over schulden en mogelijke regelingen. Om dit levendig te maken is een incassozitting nagespeeld. De opkomst was goed en de reacties waren positief. Een ander voorbeeld is de aanwezigheid van de buurtrechter als gastspreker bij een bijeenkomst over opgroeien, georganiseerd door een kerk in Zuidoost. Een ander voorbeeld is een bijeenkomst over de VOG (Verklaring Omtrent het Gedrag), waarbij professionals uit Amsterdam elkaar hebben ontmoet en kennis hebben uitgewisseld over bestaande mogelijkheden. Het ging daarbij om professionals vanuit advocatuur, reclassering, Justis, Credible Messengers, Juridisch Loket, politie, gemeente, onderwijs, PerMens en Wijkactieteam.

Externe communicatie De focus in deze fase ligt op bewonerscommunicatie: bewoners bekend maken met de buurtrechtbank en wat de buurtrechter voor hen kan betekenen. Er worden vanuit het project daarom voornamelijk lokale communicatiemiddelen en kanalen gebruikt, zoals huis-aan-huis flyeren, het digitaal delen van uitnodigingen en informatie in bijvoorbeeld WhatsApp-groepen met buurtbewoners en het informeren van bewoners die een belangrijke rol vervullen in de buurt. Er is steeds meer aandacht vanuit de landelijke pers. Er is ook internationaal aandacht voor de buurtrechter, vanuit de universiteit te Leuven en het opleidingsinstituut voor de Italiaanse 6

magistratuur in Milaan, waar een van de buurtrechters een presentatie heeft gehouden over de buurtrechter in het licht van principes van restorative justice.

Overzicht communicatie -

-

-

-

-

Artikel Parool januari 2023 Artikel over de buurtrechter in het ledenmagazine van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (november 2022) Een kort filmpje van de opening is te zien op Zuidoost TV: https://zoiszuidoost.nl/zovenserpolde r-is-open/ (oktober 2022) De buurtrechter nam deel aan een gesprek over afpersingsproblematiek bij New Metropolis (19 september 2022) Artikel over de buurtrechter op Amsterdam.nl (september 2022) Artikel Volkskrant (augustus 2022) Bekijk de Podcast Justice cares (juni 2022). Een podcast waarin buurtrechter Maria Leijten, stadsdeelvoorzitter Tanja Jadnanansing, hoogleraar Arno Akkermans en directeur van stichting For An Equal Society (FAES) Gideon Everduim met elkaar in gesprek gaan over welke meerwaarde de buurtrechtspraak kan hebben voor een wijk en haar bewoners, over hoe zij recht kunnen doen aan de kracht van de community en hoe de Justice Cares filosofie daarbij kan helpen. Artikel over de buurtrechter van Noraly Beijer in Margriet (mei 2022) Mini-podcast van het AcVZ over de buurtrechter (maart 2022) De buurtrechter is te volgen op Instagram Buurtrechtervenserpolder

duidelijke afspraken gemaakt worden met de documentairemakers.

Deskundigheidsbevordering professionals Een training omgaan met LVB, een training wegwijs in de Amsterdamse schuldenaanpak en een training huiselijk geweld hebben plaats gevonden voor medewerkers van de rechtbank, het OM en de advocatuur.

Onderzoek Het evaluatie- en effect onderzoek wordt uitgevoerd door Andersson Elffers Felix (AEF) en wordt eind 2023 opgeleverd. Tussentijds wordt het team buurtrechter op hoofdlijnen op de hoogte gehouden van de bevindingen zodat tussendoor werkwijzen verbeterd kunnen worden.

Documentaire Er zijn voorbereidingen gaande voor een documentaire over de buurtrechter in 2023. Betrokken bewoners en professionals zullen goed geïnformeerd worden en er zullen 7