Spoedig maatregelen voor een veilig Oosterpark

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam Amsterdam, 8 februari 2022

Aan: Het College van B&W van Amsterdam Voorzitter Veiligheidsregio Amsterdam Meerlanden De gemeenteraad van Amsterdam

Betreft: Directe maatregelen tegen loodverontreiniging van het Oosterpark

Geacht College en gemeenteraad,

De SHO vindt het van urgent belang dat er direct publiekelijk wordt gewaarschuwd door de gemeente voor de aanwezigheid van hoge loodwaarden in het Oosterpark. De bodem van het Oosterpark is op sommige plaatsen ernstig verontreinigd met lood. Het Oosterpark is het drukste park van Amsterdam waar op zomerse dagen zeer veel kinderen spelen. Volgens het RIVM moeten er maatregelen genomen worden als de loodwaarden van de bodem hoger zijn dan 100 mg/kg. Onderzoek door het onafhankelijk bureau IDDS, dat ook door de gemeente Amsterdam erkend wordt als een degelijk en betrouwbaar onderzoeksbureau, heeft waarden aangetoond tot 440 mg/kg.1 De SHO probeert op dit punt al langer in overleg met de gemeente deze urgentie duidelijk te maken. Al in 2019 werd een Zwartboek aangeboden 1 IDDS. Milieukundig bodemonderzoek Oosterpark. 18 september 2020.

1

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam

over de situatie in het Oosterpark, waaronder een hoofdstuk over de sterk verontreinigde bodem. De gemeente is niet bereid om mee te denken. De gemeente volhardt in het ontkennen van de feitelijke situatie in het Oosterpark. De gemeente beroept zich er op dat het Oosterpark een 'park met natuurwaarden' is waar andere normen gelden dan voor een plaats waar kinderen spelen. De SHO wijst erop dat er zeer veel kinderen spelen in het Oosterpark en dat voor de veiligheid van de kinderen ook hier uitgegaan moet worden van dezelfde normen die het RIVM hanteert voor plaatsen waar kinderen spelen. Binnenkort is het lente en wordt het Oosterpark weer intensief gebruikt door mensen, volwassenen, gezinnen en kinderen om te recreëren en te spelen. Daarom is er nu een spoedeisend belang om direct maatregelen te nemen. De SHO eist daarom: 1. Dat er per direct waarschuwingsborden bij de ingangen van het Oosterpark worden geplaatst om te waarschuwen voor ernstige bodemverontreiniging; 2. Dat de gemeente direct onderzoekt hoe de bodem van het Oosterpark weer veilig te maken is voor kinderen om er te spelen. Formeel spelen er de volgende hoofdzaken: − Wat zijn veilige loodwaarden voor een park waar kinderen spelen en hoe verhouden die zich tot de waarden die Amsterdam voor het Oosterpark hanteert? − Wat is het risico van onveilige loodwaarden in de bovengrond van het park? Veilige loodwaarden 1.

Algemene overeenstemming is er over het gevaar van loodverontreiniging met name voor kinderen. Lood-bloed contact is altijd gevaarlijk. Volgens onderzoek van het RIVM kan contact met lood voor volwassen leiden tot hart- en vaatziekten en nierfalen. De gevolgen voor kinderen zijn nog groter;

2

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam

Onderzoek naar de invloed van lood-bloed op het IQ van kinderen is onder meer onderzocht voor kinderen tussen 4 – 10 jaar die contact hadden met loodwaarden minder dan 100 mg/kg. RIVM: “Hieruit kan geconcludeerd worden dat loodbloed altijd een effect op het IQ heeft, hoe laag de concentratie ervan ook is. Er kan dus geen veilig niveau aangegeven worden waaronder loodbloed geen effect op het IQ heeft.”2 De Nota Bodembeheer van de gemeente Amsterdam, die door de gemeenteraad op 7 november 2019 is vastgesteld, erkent deze urgentie voor aandacht voor lood. Waarbij wordt benadrukt dat de grenswaarde voor lood niet hoger mag zijn als 100 mg/kg: “Op sommige plaatsen is het gehalte in de bodem zo hoog dat er risico’s zijn voor jonge kinderen die buiten spelen en grond via vieze vingers (hand – mondcontact) binnenkrijgen. De hersenontwikkeling van jonge kinderen is erg gevoelig voor lood. Amsterdam wil die risico’s voor kleine kinderen tegengaan en stelt dat het loodgehalte van grond die wordt toegepast op gevoelige bodemfuncties maximaal 100 mg/kg mag bedragen.

Die eis is van toepassing op locaties met de bodemfuncties ‘wonen met tuin’ en ‘plaatsen waar kinderen spelen’.”3 In diezelfde Nota bodembeheer wordt nog eens extra de invloed voor kinderen weergegeven: “Onderzoek door de Europese Voedsel- en Waren Autoriteit (EFSA) heeft in 2010 twee dingen duidelijk gemaakt: • Opname van lood door jonge kinderen in de leeftijd van 0 tot 6 jaar is schadelijker dan werd aangenomen; • Er is geen veilige ondergrens voor lood. Opname door kinderen vindt met name plaats bij het buitenspelen als gronddeeltjes worden ingeslikt (ingestie). Bij de bodemfunctie ‘wonen met 2 RIVM 2019: Kennisoverzicht diffuus lood in de bodem.

3 Nota Bodembeheer. Beleidskader voor grondverzet en bodemsanering. Amsterdam. Vastgesteld door de gemeenteraad op 7 november 2019

3

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam

tuin’ zorgt deze wijze van blootstelling voor 95% van de totale blootstelling aan lood door bodemverontreiniging. De loodbelasting tijdens de kwetsbare periode van de eerste kinderjaren heeft een nadelig effect op het leervermogen en leidt tot een verlies van IQ-punten.” Aan prof. dr. Jacob de Boer, die ook nauw betrokken is bij de loodverontreiniging bij Tata-Steel, is om commentaar gevraagd over het rapport van IDDS en de waarden die de gemeente Amsterdam hanteert. Zijn conclusie inzake de loodwaarden in het Oosterpark is o.a. dat deze 60 maal te hoog zijn volgens de Europese normen en meer dan 3 maal hoger dan wat bij Tata-Steel is gevonden: “Ik heb naar het rapport met de twee handtekeningen gekeken en mij even geconcentreerd op lood. Mij verbaast vooral de grenswaarde van 800 mg/kg die door de gemeente Amsterdam blijkbaar zelf is vastgesteld. Die is erg hoog. Als we uitgaan van spelende kinderen (dat doet de gemeente niet begrijp ik), dan mogen die volgens EFSA (European Food Safety Agency) maximaal 0.05 ug (microgram)/kg lichaamsgewicht lood per dag naar binnen krijgen. Voor een kind van 30 kg is dat 1.5 ug/dag. Een kind neemt per dag ca. 500 mg stof/grond op tijdens het spelen. Een gehalte in grond van 190 mg/kg leidt dan tot een opname van ca. 95 ug per dag. Dat is volgens EFSA ca. 60 maal te hoog.

Uit stof dat is Wijk aan Zee neerdwarrelt vanuit Tata Steel nemen kinderen 27 ug per dag op. Daarvan heeft het RIVM vorig jaar gezegd dat kinderen dan maar beperkt mogen buiten spelen. Het gaat in deze discussie natuurlijk of kinderen wel of niet op de grond in het Oosterpark spelen, maar de gevonden lood gehalten zijn naar mijn idee zeer aanzienlijk. In elk geval te hoog om daar kinderen te laten spelen. Het rapport ziet er verder goed uit.” 4

2. Een park of een plaats waar kinderen spelen.

4 Mail prof.dr. Jacob de Boer, 10 september 2020

4

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam

In de hele discussie over de toegelaten loodwaarden draait het om welke functie het Oosterpark heeft. In een park met natuurwaarden wordt een hoeveelheid lood van 800 mg/kg door de gemeente Amsterdam als grens aangehouden. Op plaatsen waar kinderen spelen hoort de grenswaarde niet boven de 100 mg/kg te komen. In het Oosterpark zijn twee kleine kinderspeelplaatsen; hier is schoon zand aangebracht. Het onderzoeksbureau IDDS, die de bodem in het Oosterpark heeft onderzocht schrijft op 12 november 2021: “Het is nu zo dat waar in het park op plekken waar speeltoestellen staan (plaatsen waar kinderen spelen), het loodgehalte beneden 100 mg/kgds dient te zijn. Terwijl een paar meter verderop een gehalte tot 800 mg/kgds wordt getolereerd.” Hier draait feitelijk de hele discussie om: de gemeente Amsterdam blijft het Oosterpark classificeren zoals dat in hun stukken gedaan is: als 'park met natuurwaarden' waar een grenswaarde van 800 mg/kg wordt toegestaan. IDDS constateert dat de gemeente Amsterdam niet motiveert waarom bij het bepalen van de ecologische risico's het Oosterpark wordt ingedeeld als klasse 3: 'park met natuurwaarden'. Ook prof. dr. Jacob de Boer wijst erop dat de gemeente Amsterdam geheel eigen normen hanteert in afwijking van de algemeen geldende: “Ik heb nog even gekeken naar de beantwoording van de vragen door de gemeente Amsterdam.

Het probleem zit in de door Amsterdam maar niet door het RIVM gehanteerde norm van 800 mg/kg.” 5 De toxicoloog dr. Job Schreuder van ToxonAd wijst erop dat zowel het NOBO-rapport uit 2008 als de toelichting bij de landelijke webapplicatie Sanscrit helder zijn in de definitie van plaatsen waar kinderen spelen: “Bij de bodemfunctie Plaatsen waar kinderen spelen gaat het om die plaatsen waar kinderen in contact komen met de onverharde bodem. Het gaat om speelplaatsen bij scholen, bij kindercentra, in plantsoenen, etc., maar ook om plaatsen die niet specifiek zijn bedoeld als kinderspeelplaats, maar die door kinderen (en ouders) wel aantrekkelijk worden gevonden om regelmatig te spelen.” 6 5 Mail prof.dr. Jacob de Boer 10 februari 2021

6

5

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam

In het hele Oosterpark wordt intensief door kinderen gespeeld en het hele moet daarom, voor wat de veiligheid van de bodem, behandeld worden als een 'plaats waar kinderen' spelen en niet als een 'park met natuurwaarden'. De gemeente heeft erop gewezen dat er geen gevaar is voor kinderen omdat er een grasmat ligt waarop gespeeld wordt. Dat de kinderen die in het Oosterpark spelen in contact komen met de onverharde bodem is duidelijk zichtbaar voor iedereen die in het park wandelt: de grasmatten zijn op veel plaatsen zeer dun en er is geen sprake van een aaneengesloten grasmat. De grasmat bestaat veelal uit pollen met zand en steengruis. Bovendien wordt ook buiten de grasmatten gespeeld. 3. Loodverontreiniging in de bovengrond van het Oosterpark De gemeente Amsterdam claimt dat er wel loodverontreiniging in het Oosterpark is, maar dat die veilig in de ondergrond zit. Dit is onjuist. Sinds de renovatie van het Oosterpark is de zwaar verontreinigde grond uit de diepere bodem vermengd met de bovengrond. Volgens het bodemonderzoek van IDDS is de gemiddelde loodverontreiniging in de bovengrond 190 mg/kg. Dat is veel hoger dan de toegestane waarde van 100 mg/kg voor plaatsen waar kinderen spelen. Overigens zijn er plaatsen in het Oosterpark waar waarden tot 440 mg/kg zijn aangetroffen.

In een toelichting van IDDS van 12 november 2021 wordt nog benadrukt: “Er is, ons inziens, sprake van een historisch geval van ernstige bodemverontreiniging.” Bij ernstige bodemverontreiniging is een wettelijke plicht tot sanering. Bij werkzaamheden in verontreinigde grond is bodemsanering verplicht. IDDS merkt op dat de evaluatieverslagen van bodemsaneringen bij de gemeente Amsterdam ontbreken. Er is geen evaluatieverslag van de herinrichtingswerkzaamheden. Later heeft het stadsdeel Oost gezegd dat werken volgens een Besluit Uniformering Sanering (BUS) niet nodig was, omdat er geen sprake zou zijn van ernstige verontreiniging. IDDS toont aan

Mail dr. Job Schreuder 30 januari 2021

6

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam

dat dit besluit is gebaseerd op ondeugdelijke gegevens op basis van ook ondeugdelijk onderzoek. Bij aanvullend onderzoek bleek in het Oosterpark de grenswaarden wel degelijk overschreden te worden: “In de ondergrond wordt plaatselijk de interventiewaarde voor lood overschreden, globaal in het traject van 0,5 tot 1,5 m-mv. De verontreiniging is heterogeen verspreid.” In een brief van 25 maart 2020 aan het stadsdeel oost van ODNZKG “Uit nieuwe informatie blijkt echter dat de grond uit de diepere laag niet is afgevoerd maar in de bodem van de groenvelden is verwerkt.” In de toelichting hierop schrijft IDDS: “ Naar onze mening blijkt uit deze “nieuwe informatie” dat de gemiddeld sterk verontreinigde klei zich thans in de bovengrond bevindt en wel op een diepte van 30 centimeter onder het maaiveld. Dit strookt met de waarnemingen van bewoners, dat grond uit de diepere bodemlagen, ondiep is verwerkt. Herschikken van gemiddeld sterk verontreinigde grond op een dergelijke diepte is niet toegestaan.” 7 De Stichting Herstel Oosterpark kan niet anders concluderen dan dat de verontreiniging van de bodem van het Oosterpark ernstig is en onveilig voor kinderen. De gemeente Amsterdam moet direct maatregelen nemen. Per direct moeten er waarschuwingsborden geplaatst worden.

Daarnaast horen wij graag vóór eind februari welke maatregelen er genomen gaan worden om van het Oosterpark weer een gezonde en veilige groene oase in deze drukke stad te maken.

Met vriendelijke groet,

Ernst Sonneveldt, Voorzitter SHO mail: voorzitter@hersteloosterpark.nl tel: 06-10705756 7 IDDS 12 november 2021. Toelichting situatie bodemverontreiniging Oosterpark

7

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam

8

Postbus 94212, 1090GE Amsterdam