Schriftelijke reactie mw. Sjenitzer e.a. RO 24-03-2021

EEN BRUG TE VEEL Het recent verschenen rapport ‘Genereus Verbonden’ lijkt de slepende kwestie van de gewenste fietsverbindingen over het IJ definitief te willen beslissen. In een interview in de NRC brengt commissievoorzitter Alexander D’Hooghe het zelfs als ‘alles of niets’. Wat vinden bewoners hier eigenlijk van? Die zullen, zoals expliciet benoemd door Rijkswaterstaat, als direct betrokkenen toch wel vroegtijdig zijn geraadpleegd? Maar nee. Voor ons, bewoners van het Oostelijk Havengebied, kwam het rapport als een complete verrassing. Het advies is een grondige analyse op macroniveau. Terecht is er aandacht voor het aanzien van de stad, de regionale verbindingen en de nautische functie van het IJ. De focus ligt op duurzaamheid en leefbaarheid. Er ontbreekt echter één bepalende factor. De feitelijke behoeften, gedragingen en belangen van de mensen om wie het allemaal is begonnen: fietsers, voetgangers en bewoners. Wij constateren dat het theoretische model niet grondig is getoetst aan bestaande situaties en praktische consequenties. Met name de fietsbrug dwars door de IJhaven roept veel weerstand op. Een brug te veel!

Los de problemen op waar de problemen zijn De noodzaak van betere oeververbindingen en grootstedelijke samenhang steunen wij volmondig. Maar waar ligt nu eigenlijk het echte knelpunt? Feit is dat er bij CS een volumeprobleem op de ponten ontstaat. Omdat de natuurlijke fietsroutes via het centrum lopen, is het rationeel om dit probleem zo dicht mogelijk bij CS op te lossen. De Westbrug kan daarbij een prima aanvulling zijn. Omdat de westelijke regio nog volop in ontwikkeling is, zal inpassing van een brug hier niet op onoverbrugbare problemen stuiten. Totaal anders is de situatie aan oostelijke zijde. Hier zou de voorgestelde Oostbrug een uitontwikkeld en dicht bebouwd woongebied ernstig verstoren zonder knelpunten op te lossen. De huidige pont tussen Hamerkwartier en Azartplein vaart met een lage frequentie van 3 keer per uur, waarbij zelfs in de spits de capaciteit lang niet volledig wordt benut. Het is evident dat deze verbinding geen alternatief vormt voor het volumeprobleem bij CS. Tegelijkertijd is er op dit brede stuk van het IJ genoeg ruimte voor uitbreiding van de vaarfrequentie, mocht dit in de toekomst toch nodig blijken. De aanname dat met de nieuwbouw in het Hamerkwartier de druk zó groot wordt, dat fietsers automatisch de oostelijke route zullen kiezen, is onvoldoende gefundeerd. Via CS blijft hoe dan ook logischer.

Een brug te ver Hoe fietst de fietser? Het lijkt haast wel of de commissie zich deze basale vraag niet eens heeft gesteld. Het antwoord is al even basaal: fietsers kiezen massaal de snelste en prettigste weg naar hun bestemming. In de praktijk is dat vooral de route naar en door de binnenstad. Dat is wat het natuurlijke fietsgedrag laat zien. Belangrijkste reisdoelen in Amsterdam zijn: winkels en horeca in Centrum, kantoren aan de Zuidas, bedrijven in West, ziekenhuizen en onderwijsinstellingen in Centrum, Buitenveldert en Zuidoost. De doelgerichte fietser wil dus een fijnmazig netwerk van veilige routes, niet één enkele rondweg. De omweg via de voorgestelde Oostbrug is volstrekt onlogisch omdat in Oost het accent voornamelijk op wonen ligt, niet op bedrijvigheid.

Een brug te hoog De geplande Oostbrug van Hamerkwartier naar Azartplein moet niet alleen een enorme afstand overbruggen, maar gaat met het oog op de scheepvaart ook fors de hoogte in. Dat wordt dus een lange, winderige overtocht over het IJ, die fietsers en voetgangers bij voorbaat zal ontmoedigen. Nog minder aantrekkelijk wordt het wanneer hier ook een tram en andere elektrische voertuigen rijden. Dit vraagt om een brug die groter, zwaarder, riskanter en duurder wordt. En waarom? Pontverbindingen van Hamerkwartier naar zowel Azartplein als Kop Java-eiland kunnen voorzien in voldoende capaciteit en maken de reis aanzienlijk korter en aangenamer dan zo’n hoge en windgevoelige brug. Bovendien zullen veel toekomstige bewoners van het Hamerkwartier naar verwachting eerder hun weg zoeken in westelijke richting.

Een brug te snel De Oostbrug is bedoeld als snelle regionale verbinding voor fietsers, scooters en tram. Het idee is dat dagelijks enkele tienduizenden deze route kiezen om in hoog tempo door te rijden zonder te stoppen. Kortom, een snelweg voor fietsers. Of zij deze winderige omweg via Oost zullen nemen, is slechts een hypothese vanaf de tekentafel. Maar mocht deze aanname toch kloppen, dan wordt het pas echt zorgelijk dat er een snelweg dwars door woonwijken heenloopt en zo het kwetsbare wijkverkeer doorkruist. Denk aan kinderen die naar school fietsen en ouderen die met hun rollator boodschappen doen.

Een brug te veel Meest verbijsterend is de beoogde brug over de IJhaven. Die is strijdig met het huidige bestemmingsplan en planologische principes. Samen met de Oostbrug een ernstige aantasting van het Oostelijk Havengebied. De wijken zijn dicht bebouwd en volledig uitontwikkeld. De straten zijn smal en alleen geschikt voor buurtverkeer. Het is duidelijk dat bewonersbelangen en verkeerssituaties niet zijn meegewogen. Ooit was het argument van de gemeente dat ‘blauw’ het gemis aan ‘groen’ zou compenseren. Laat Amsterdam die belofte genereus blijven honoreren. In deze dicht bewoonde omgeving zorgt het weidse water voor de noodzakelijke rust en ruimte. Hoeveel waarde de bewoners hier aan hechten, blijkt wel uit het feit dat zij tot twee keer toe met groot succes in verzet zijn gekomen om het open karakter en de historische structuur van de IJhaven te beschermen. Zij zullen niet aarzelen opnieuw actie te voeren.

Een brug te duur Een fietsburg dwars door de IJhaven is een dwaas idee. Waarom? Er ligt al een brug! Vanuit exact hetzelfde startpunt, met brede fietspaden in beide richtingen die naar wens kunnen worden verbreed. De minieme tijdwinst van één fietsminuut weegt niet op tegen onnodige bouwkosten, afbraak van nautisch erfgoed, gedeeltelijke sloop van de historische loods Brazilië, verlies van 1500 m² winkelruimte, kapitaalvernietiging voor woningbezitters en aantasting van hun verkeersveiligheid, woongenot, leefklimaat en privacy. Die prijs is veel te hoog. En dat terwijl het echte knelpunt niet wordt opgelost. Dat ligt niet bij de Verbindingsdam, maar bij de aansluiting van de Van Eesterenlaan via het Rietlandpark naar de Czaar Peterstraat.

Een brug te luid De omgeving rond de IJhaven is uitnodigend, voor bewoners én bezoekers. Vooral op warme dagen heeft het water veel aantrekkingskracht. In die zin is het gebied een groot succes. Maar dat gaat wel gepaard met overlast. Om spanningen tussen omwonenden en recreanten niet verder te laten oplopen moet de overlast beheersbaar blijven. Een fietsbrug door de IJhaven wordt een extra aanjager van geluidshinder. Niet alleen op zomerse dagen, maar het hele jaar door. Ook ’s avonds, ook ‘s nachts. Geluid draagt ver over water. Veel mensen vrezen voor een structurele verstoring van hun nachtrust.

Een brug te link In het advies van de commissie voert de oostelijke route via de brug over de IJhaven naar het nu al berucht gevaarlijke punt waar Piet Heinkade en Czaar Peterstraat elkaar kruisen, bij de in- en uitrit van de Piet Heintunnel. Als uitgerekend daar substantieel meer fietsers oversteken, ontstaan ronduit linke verkeerssituaties. Mocht de Oostbrug in de toekomst toch nodig zijn, dan is er een optie die kennelijk niet door de commissie is onderzocht. De route via de Van Eesterenlaan en de Cruquiuskade naar de Sarphatistraat. Dit alternatief is niet alleen veiliger, maar omzeilt ook alle praktische, sociale en financiële bezwaren die de brug over de IJhaven met zich meebrengt.

Conclusie Meest ongerijmd is nog wel dat de Commissie D’Hooghe dwars tegen eigen inzichten ingaat. Op pagina 10 van Genereus Verbonden lezen wij: “In vergelijking met veel andere grote steden heeft Amsterdam een uitzonderlijke relatie met het water: het IJ is vooral omgeven met stille woonwijken, en niet met een zakelijk centrum. De commissie adviseert het behoud van deze unieke conditie.” Als omwonenden van IJ en IJhaven sluiten wij ons van ganser harte aan bij het advies om deze rustige en veilige leefomgeving te behouden. Wij zeggen JA tegen:  Start met brug in West in aansluiting op de daar nog te realiseren nieuwbouw.  Tunnel voor voetgangers en fietsers bij CS zoals de eerder gesuggereerde IJklopper.  Nieuwe pontverbinding tussen Kop Java-eiland en Hamerkwartier.  Zo nodig uitbreiding van de pontverbinding tussen Azartplein en Hamerkwartier.  Verbeterde Amsterdamsebrug naar Zeeburgereiland. Wij zeggen NEE tegen:  Tekentafeloplossingen die niet uitgaan van bewezen natuurlijk fietsgedrag.  Oplossingen die bewonersbelangen negeren en nieuwe problemen veroorzaken.  Snelweg voor fietsers dwars door kwetsbaar wijkverkeer in dicht bebouwde woonwijk.  Oostbrug: niet functioneel en ook te lang en te winderig, dus onaantrekkelijk.  Brug door de IJhaven: onnodig en verstoring van open karakter, rust en leefklimaat.

Namens Bewonerscomité Een Brug Te Veel Peter Bovelander Fransje Sjenitzer René Verfaille