Schriftelijke bijdrage mw. Meijer inzake inspreekavond DC Programma Windenergie 2030 deel 3

A.M.Meijer Hinder door windturbines is (causaal) gerelateerd aan gezondheid. Het college geeft graag aan dat er geen causaal verband is tussen het geluid (in dB uitgedrukt), slagschaduw, trillingen en zicht van windturbines en hinder (ook hinder wordt door de WHO als gezondheidsklacht gezien) en andere gezondheidseffecten. Zij wijst op het (discutabele) onderzoek van het RIVM (2020), de WHO (2019) en recente literatuur die bijgehouden is. Dit laatste blijkt een opsomming van grijze en andere ‘literatuur’ op de site van het RIVM. Als de Gemeente deze al bijgehouden heeft, zou zij dit moeten bewijzen met een literatuurstudie van deze ‘literatuur’ of op zijn minst verwijzingen naar relevante passages hieruit. Deze zijn nergens te vinden, waarmee de bewering van ‘het bijhouden van recente literatuur’ verwordt tot gebakken lucht. Verder stelt de Gemeente dat hinder indirect gezondheidsklachten kan geven, hiermee voorbijgaand aan het feit dat hinder ook een gezondheidsklacht is. Tenslotte wordt gewezen op het advies van de expertgroep die adviseert een grenswaarde van 45 dB te gebruiken. Een belangrijk punt in de antwoorden van de Gemeente is dat zij weigert recente onderzoeken naar de relatie van geluid (slagschaduw, etc.) van windturbines en hinder en gezondheidsklachten mee te nemen in haar besluitvorming, omdat zij dit niet nodig vindt.

Vergelijk dit met een arts die het niet nodig vindt te kijken naar de nieuwste bevindingen omdat de oude al wel goed zijn. Ik zou deze arts meteen opzeggen. Helaas kan dit niet met de Gemeente. Hieronder wat oude en nieuwe bevindingen over de relatie tussen windturbinegeluid, afstand, hinder en gezondheidseffecten.

Geluid en afstand tot windturbines en gezondheid Uit recent wetenschappelijk onderzoek blijkt dat 30-40% van de omwonenden van windturbines gezondheidsklachten heeft. En deze mensen wonen dan nog op 500 meter tot 1 km van een windturbine. Hoe dichterbij, des te meer klachten. Gerapporteerd worden o.a. ernstige geluidshinder, slaapverstoring, stress, depressie, hoofdpijn, concentratieproblemen, tinnitus (Barry et al., (2018); Dumbrille et al. (2021); Godono et al. (2023); Michaud et al. (2018); Nissenbaum et al. (2012); Pawlaczyk et al. (2018); Simos et al. (2019); Teneler & Hassoy (2021); Turunen et al. (2021). Bij mensen die binnen 500 meter van een windturbine wonen worden hartritmestoornissen gerapporteerd (Chiu et al. (2021). In de meta-analyse van Godono et al. (2023) werd geconcludeerd dat 34% van de bewoners in de buurt van windturbines aan slaapstoornissen leed. Bij grotere afstand nam de prevalentie van slaapstoornissen af (p = 0,010) en bij een hoger geluidsvermogen toe (p = 0,037). Peri & Tal (2021) noemen 700 tot 1200 meter de optimale afstand tussen de wens om zoveel mogelijk windturbines te plaatsen en gezondheid van bewoners te waarborgen. De Australische RIVM stelt dat op afstanden boven de 1500 meter geen negatieve gezondheidseffecten worden gevonden (https://www.nhmrc.gov.au › documents › reports). Dumbrille et al.

(2021) tenslotte, concluderen op basis van hun review dat het risico op gezondheidseffecten door windturbines bestaat uit een dose-responsrelatie: bij kortere afstand en/of meer geluid zijn de gezondheidsrisico’s ernstiger. Zie verder ook windwiki voor

uitgebreide en actuele informatie over gezondheidseffecten door windturbines (https://www.windwiki.nl/recent-geplaatst/). Tabel 1: Potentieel (GWH/jaar) en negatieve gezondheidseffecten bij verschillende afstandsnormen (2, 3 en 4x tiphoogte ten opzichte van alle woningen) en met uitsluiting van Natura-2000 gebieden en Radar-gebieden uitgedrukt in percentages van de potentie bij de referentie-afstand en percentages gezondheidsklachten bij omwonenden. Uit: Generation.Energy Effecten van verschillende afstandsnormen voor windturbines op land. Een ruimtelijke analyse. Eindrapportage maart 2023, blz. 15. ChatGPT heeft het percentage omwonenden met gezondheidsstoornissen bepaald op windturbines van 5 en 8 Megawatt. eenheid

GWh (gigawatt per uur) Nederland 5 MW (235 meter) 100% potentieel

GWh (gigawatt per uur) Nederland 8MW (280 meter) 100% potentieel

30-40%

40-50%

2x tiphoogte gezondheidsklachten

61% potentieel 20-30%

41% potentieel 25-35%

3x tiphoogte gezondheidsklachten

22% potentieel 5-10%

12% potentieel 10-15%

4x tiphoogte gezondheidsklachten

8% potentieel 5%

5% potentieel 5-10%

gebied Type turbine (tiphoogte) Referentieafstand (= 300 meter) gezondheidsklachten

In de meeste studies zijn geen gezondheidseffecten voor windturbines van deze grootte onderzocht. Voor kleinere windturbines worden echter vergelijkbare percentages als die voor 5 megawatt gerapporteerd. Zie: (Barry et al., (2018); (Chiu et al. (2021); J.Cummings (2012); Dumbrille et al. (2021); Godono et al. (2023); Michaud et al. (2018); Nissenbaum et al. (2012); Pawlaczyk et al. (2018); Peri & Tal (2021); Simos et al. (2019); Teneler & Hassoy (2021); Turunen et al. (2021). Zie voor het rapport van Generation.Energy: https://www.regionaleenergiestrategie.nl/energiesysteem/wind+zon+en+andere+energiebronnen/windopland/rap porten+ruimtelijke+analyse+afstandsnormen/documenten+bij+ruimtelijke+analyse+afstands normen/handlerdownloadfiles.ashx?idnv=2455053 Over oorzakelijke relaties Het doel van Dumbrille et al. (2021) (1) was om een oorzakelijke relatie tussen industriële windturbines (IWT) en negatieve gezonheidseffecten aan te tonen. Zij gebruikten hiervoor de negen criteria van Bradford Hill (BH) (2), die standaard in omgevingsonderzoek worden toegepast. Deze omvatten de sterkte van de associatie, consistentie, specificiteit, temporele

volgorde, biologische gradiënt, aannemelijkheid, coherentie, experimenteel bewijs en analoog bewijs. Deze negen criteria zijn toegepast op blootstelling aan windturbines (afstand en geluid) en gerapporteerde negatieve gezondheidseffecten. Dumbrille et al (2021) hebben hiertoe data uit allerlei bronnen verzameld en geanalyseerd, zoals peer-reviewed en andere literatuur, casusrapporten, klinische en laboratoriumstudies, documenten met betrekking tot gerechtelijke processen, overheidsdocumenten, waaronder die verkregen via verzoeken op grond van de Freedom of Information Act, en gezondheidsenquêtes. Het toepassen van de BH-criteria op de IWT-gerelateerde klinische, biologische en experimentele gegevens toont aan dat de blootstelling aan IWT's geassocieerd wordt met een verhoogd risico op ernstige gezondheidseffecten. Dit risico bestaat uit een dose-responsrelatie: bij kortere afstand en/of meer geluid zijn de gezondheidsrisico’s ernstiger. De waargenomen gezondheidsrisico’s omvatten o.a. hinder, slaapproblemen, stress, angst en depressie. (1) Dumbrille, A; McMurtry, R.Y.; Krogh, C.M. (2021). Wind turbines and adverse health effects. Applying Bradford Hill's criteria for causation. Environmental Disease 6(3): 65-87.

DOI: 10.4103/ed.ed_16_21 Conclusie: de studies die ernstige hinder en gezondheidsklachten rapporteren ten gevolge van (grote) windturbines op minder dan 1 km afstand zijn zo talrijk en overtuigend dat het voorbijgaan aan deze conclusies getuigt van onzorgvuldig en gevaarlijk beleid van de Gemeente Amsterdam.