Schriftelijke bijdrage mevr. Helsloot - Meertaligheid TaalnaarKeuze en SWV

Dr. Karijn Helsloot – directeur stichting Taal naar Keuze (www.taalnaarkeuze.nl) Inspreken raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding, Amsterdam 19-06-2024 Goedemorgen wethouder en raadsleden, dank voor de spreektijd, behorende bij punt 15, Meertaligheid binnen het onderwijs. Onderwerp: Thuistaal verzilveren in bovenbouw VO Ik geef graag een gezicht aan de e-mail en bijlage die u heeft ontvangen van Egbert de Vries van het SWV Voortgezet Onderwijs (zie ook hieronder). Als directeur van stichting Taal naar Keuze zet ik mij met mijn team van docenten en assistenten in om de thuistalen van leerlingen in het vo te verzilveren. Uit de tekst van het SWV waarom scholen meedoen aan dit innovatieve traject: Het geeft onze leerlingen die van huis uit meertalig opgroeien de ruimte om hun ‘andere’ thuistaal als schoolvak op te nemen in hun profiel, en om examen erin te doen. Dit betekent erkenning voor hun talenkennis, versterking van hun zelfbeeld, het bieden van extra kansen door een extra vak en mogelijkheden voor compensatiepunten om te slagen, én een impuls aan hun algemene ontwikkeling en toekomstperspectief.

Na de tweejarige pilot Taal naar Keuze van 2017-2019 met de Espritscholen is na Covid de stichting van start gegaan. Wendelien Hoedemaker, toen nog op het Calandlyceum, heeft de eerste stap gezet; stappen die het Caland is blijven zetten, met succes! Samen met een aantal Amsterdamse scholen, waaronder ook Damstede, HLW en het Hyperion, zijn we het aanbod aan het uitbreiden en de organisatie en de borging ervan aan het definiëren en evalueren. De eindexamenresultaten van vorige week zijn weer zeer opbeurend: met een gemiddelde ruime 8 zijn de leerlingen geslaagd. U kunt het nalezen in de tekst van het SWV. Het gaat om de zogenaamde ‘kleine talen’, de talen Arabisch, Chinees, Italiaans, Russisch, Spaans en Turks, de talen die in de Wet VO staan genoemd als mogelijke keuzes naast/ipv Duits en Frans, en naast de verplichte vakken Nederlands en Engels. Kansengelijkheid creëren, slagingskansen vergroten, sociaal-emotionele betrokkenheid van leerlingen en ouders versterken: kortom empowerment tot diep in het hart en het hoofd. De evaluatie van de leerlingen levert opmerkingen als: ⁃ De Turkse Kerem zegt: Dit programma heeft mij laten zien dat mijn eigen moedertaal ook een waarde heeft in Nederland.

⁃ De Syrische Tarek: Kies een taal die je extra mogelijkheden biedt. ⁃ De Marokkaanse Firdaouss: De taal kan een enorm hulpmiddel zijn om je slagingspercentage te verhogen, daarnaast is het erg interessant. In het kader van volledige inclusie en van ‘na de komma’, na de excuses van de minister-president over slavernij en kolonisatie, zou de introductie van een schoolvak ‘Moderne Talen’ de snelle en simpele oplossing zijn: elke taal kan dan - onder condities - worden gekozen, van Sranantongo, Papiaments, Javaans en Moluks, tot Pools, Farsi en Tigrinya, om er een paar te noemen. De condities zijn bijvoorbeeld ‘aantoonbare kennis van de taal’ of ‘banden met het oorspronkelijke land van de taal’: niet veel anders dan het talenaanbod zoals dat in Zweden en Finland al jaren op gemeentelijk niveau wordt georganiseerd en binnen scholen wordt uitgevoerd. Met o.a. Zweden en Finland voert Taal naar Keuze momenteel een tweejarig EUproject uit, Your Language Counts, waarbij de thuistalen in de onderbouw van het VO een plek krijgen. Ik sluit af met het verzoek aan de wethouder om de borging van Thuistaal verzilveren in bovenbouw VO financieel te ondersteunen. Samenwerking tussen Amsterdamse scholen is noodzakelijk gezien de schaarste aan docenten.

En efficiënt de aanwezige talenkennis bij het personeel op scholen inzetten, in aanvulling op gespecialiseerde taaldocenten, zorgt voor inbedding in de scholen. Op Damstede en Hyperion is inmiddels een QuickScan meertaligheid personeel uitgezet, met tientallen positieve reacties als resultaat. --Van: Egbert de Vries Verzonden: zondag 16 juni 2024 23:45 Aan: fatinbouali@raad.amsterdam.nl; i.runderkamp@raad.amsterdam.nl; f.abdi@raad.amsterdam.nl; k.van.der.veen@raad.amsterdam.nl; awehkamp@raad.amsterdam.nl; m.von.gerhardt@amsterdam.nl CC: Marit van Luijn <m.van.luijn@swvadam.nl>; Hetty Mulder <H.Mulder@swvadam.nl> Onderwerp: commissievergadering 19 juni. Geachte leden van de raadscommissie onderwijs, zorg en armoedebestrijding

Op 19 juni bespreekt u in uw commissievergadering een aantal belangrijke onderwerpen. Vanuit het samenwerkingsverband voortgezet onderwijs geven wij u daarop graag enige input. 1. De visiebrief Jeugd. Het College heef een visiebrief jeugd vastgesteld. Het samenwerkingsverband is blij dat er een visie is opgesteld en kan zich vinden in deze

visie. Het biedt ook een goede basis voor de samenwerking tussen jeugd en onderwijs. De visie die wij hebben vastgelegd in ons eigen meerjarenplan, het ondersteuningsplan 2024-2028, sluit nauw aan bij de visiebrief jeugd. Wij zijn graag betrokken bij de vervolgstappen, het laten doorwerken van de visie in het huidige jeugdbeleid. 2. De stand van zaken van de ambitieagenda passend onderwijs en jeugdhulp 2023-2027. Zowel de agenda en het activiteitenplan zijn in gezamenlijkheid opgesteld en door onze ALV (alle VO schoolbesturen) vastgesteld. Inmiddels hebben wij ook al de eerste voortgangsrapportage besproken met de wethouder. Daaruit blijkt dat wij met veel activiteiten al goed aan de slag zijn, en dat op het thema schoolaanwezigheid voor sommige activiteiten nog wat harder er aan getrokken moet worden. 3. Meertaligheid. Het samenwerkingsverband is verheugd dat dit thema door de gemeenteraad op de agenda is gezet. In het kader van kansengelijkheid heeft het samenwerkingsverband een project gesteund van een zestal scholen waarin zij gezamenlijk ervoor zorgen dat leerlingen een examenvak moderne vreemde taal kunnen doen met een taal die in hun omgeving veel gesproken wordt, maar niet standaard als examenvak op die school wordt aangeboden. Dit is uitgevoerd samen met de stichting Taal naar Keuze.

Dit vergroot de kansengelijkheid omdat deze leerlingen met deze taal erbij beter presteren, ook op de andere vakken, meer zelfvertrouwen opdoen en ook trots mogen ervaren. In de bijlage wordt dit nader toegelicht. Wij hopen heel erg dat dit project leidt tot een succesvol pad naar het eindexamen van deze leerlingen en dat na de pilot fase dit kan worden doorgezet. Mogelijk hebben jullie bij het lezen hiervan nog vragen. Jullie kunnen mij daarover benaderen. Voor de eerste twee onderwerpen kun je ook contact opnemen met Marit van Luijn, via m.van.luijn@swvadam.nl en voor het onderwerp meertaligheid met Hetty Mulder, h.mulder@swvadam.nl,

Thuistalen verzilveren als examenvak in het voortgezet onderwijs (Informatie voor de Raadscommissie tbv hun vergadering op woensdag 19 juni 2024) Hetty Mulder, senior beleidsadviseur Samenwerkingsverband voortgezet onderwijs AmsterdamDiemen, ism zes scholen VO in Amsterdam en Stichting Taal naar Keuze

Inleiding Een aantal Amsterdamse scholen werkt samen met het Samenwerkingsverband voortgezet onderwijs Amsterdam-Diemen en de Stichting Taal naar Keuze in het kader van een innovatieaanvraag die door het SWV is toegekend aan het project “Thuistalen verzilveren”. In dit project worden leerlingen in staat gesteld om eindexamen te doen in hun thuistaal, op vmbo/havo/vwo - niveau. Op die manier doen zij examen in een extra vak dat meetelt voor hun examen/diploma en hen extra kansen biedt. Visie en onderbouwing vanuit de scholen Thuistalen verzilveren in bovenbouw VO vinden wij als scholen in allerlei opzichten vernieuwend van aard: - Het geeft onze leerlingen die van huis uit meertalig opgroeien de ruimte om hun ‘andere’ thuistaal als schoolvak op te nemen in hun profiel, en om examen erin te doen. Dit betekent erkenning voor hun talenkennis, versterking van hun zelfbeeld, het bieden van extra kansen door een extra vak en mogelijkheden voor compensatiepunten om te slagen, én een impuls aan hun algemene ontwikkeling en toekomstperspectief. - Tot op heden is het verbreden van het moderne (vreemde)talen aanbod lastig te realiseren voor onze scholen, om met name logistieke en financiële redenen. Door het onderwijs samen met de Stichting Taal naar Keuze op een andere manier aan te bieden dan normaal, kunnen we de obstakels omzeilen en/of oplossen.

Leerlingen van verschillende jaarlagen en niveaus, en van verschillende scholen kunnen bij elkaar in de groep zitten en ontmoeten elkaar. - De doorstroom van leerlingen van het ene niveau naar een hoger niveau is een groot punt van aandacht binnen onze schoolgroepen. De verwachting is dat een extra moderne taal veel kansen gaat bieden hierbij, en dat dit wordt versterkt wanneer een aantal scholen hetzelfde aanbod heeft. Met Thuistalen verzilveren groeit de kans op een succesvolle overstap van havo naar vwo, omdat een tweede moderne taal verplicht is binnen vwo, maar niet binnen havo. Onderbouwing vanuit de wet- en regelgeving en de wetenschap Het project speelt in op de restricties én de mogelijkheden die de Wet Voortgezet Onderwijs biedt op het aanbieden van moderne talen binnen de verschillende schoolniveaus: Chinees, Italiaans en Russisch zijn geen schoolvakken op vmbo-niveau, maar wel op havo-niveau (Chinees zit nog in de pilotfase). Bij doorstroom “naar boven” kunnen deze talen kansen bieden aan leerlingen met deze talenkennis. Thuistalen verzilveren in bovenbouw VO sluit ook aan op wetenschappelijke inzichten en beleidsinitiatieven. Het belang van de moedertaal/eerste taal bij het algehele leerproces en bij de sociaal-emotionele ontwikkeling van het jonge kind is al decennialang onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.

Over de positieve rol van de thuistaal in puberteit en adolescentie ten aanzien van identiteitsvorming, kansengelijkheid en talentontwikkeling wordt recentelijk meer en meer geschreven. We noemen hier enkele bronnen, deze zijn ook onderaan de tekst als link opgenomen.

1 - In het dossier Meertaligheid dat de Taalunie bijhoudt, staan veel verwijzingen. Overkoepelende bronnen zijn ook te vinden bij de SLO en de KNAW, en op de website van Taal naar Keuze. Taalwetenschappers als Orhan Agirdag, Elma Blom en Joana Duarte, verbonden aan de universiteiten van Amsterdam en Utrecht, doen al jaren onderzoek ernaar. 2 - De lockdowns ten tijde van Covid-19 hebben bij scholen voor basis- en voortgezet onderwijs het belang van goed contact met ouders/verzorgers doen ervaren. De rol die de thuistaal daarbij speelt is opgemerkt 3 . - De gemeente Amsterdam heeft begin 2023 een raadsbesluit aangenomen om de thuistalen van leerlingen een plek te geven in het onderwijs. 4. - De aanvraag, indien deze structureel ingevuld en geborgd kan worden, verhoogt de kans op een diploma en geeft op een formele manier een verdiende plek aan de kennis en competenties van leerlingen met een meertalige achtergrond. Beoogde resultaten Dankzij de tijdelijke innovatiemiddelen van het SWV kunnen scholen en schoolbesturen in Amsterdam structureel vorm geven aan uitbreiding van het moderne (vreemde) talenaanbod. Met de pilot beogen we inzichtelijk te maken hoe we als scholen onderling taaldocenten en andere taalexperts kunnen inzetten en kunnen delen met elkaar.

We proberen hiermee vorm te geven aan de nationale onderwijsambities van de Gelijke Kansen Alliantie, en de gemeentelijke ambities om de thuistalen van leerlingen, anders dan het Nederlands, ook in het voortgezet onderwijs te waarderen en te versterken. Wellicht wordt ook een manier gevonden om de thuistalen die nu nog niet in de WVO staan genoemd, toch in de toekomst ruimte te geven binnen de scholen. Momenteel hebben we als scholen moeite om meer talen op te nemen in het schoolplan en in de lessentabel. De grootste knelpunten zitten bij geld en logistiek. Hoe nog meer vakken in het rooster te krijgen? Hoe extra docenten te bekostigen en deze inzet te verduurzamen en te borgen? En wat te doen met de taalvakken - en hun docenten - die dan wellicht niet meer worden gekozen? Juist deze factoren zullen in Thuistalen verzilveren in de bovenbouw VO worden bekeken en geanalyseerd, en oplossingen worden nagestreefd. Dit kan uiteindelijk een nieuw model opleveren van moderne-talenonderwijs, dat ook door andere scholen in Amsterdam kan worden ingezet. Examenresultaten dit schooljaar Dit schooljaar hebben met hulp van de Stichting Taal naar Keuze 47 kandidaten van 10 scholen uit het hele land examen gedaan in één van de thuistalen. Deze leerlingen hebben bijna allemaal met meer dan een 8 gemiddeld als eindcijfer de finish gehaald.

De resultaten van de Centrale Examens zijn bijna allemaal beter dan die van de Schoolexamens, we hebben het onze leerlingen dus echt niet makkelijk gemaakt gedurende het jaar. Zie hier de scores:

Arabisch: * Arabisch: Chinees: Russisch: Spaans: Turks:

Schoolexamen gemiddeld (SE) SE 7,9 SE 8.9 SE 7.6 SE 7.5 SE 8.0

Centraal Examen gemiddeld (CE) ** CE: 8,5 geen CE CE: 8.9 CE: 8.3 CE: 7.7

De deelnemende scholen in Amsterdam met hun aantallen leerlingen zijn: Calandlyceum: Totaal: 22 Hervormd Lyceum West:

Arabisch 6 - Chinees 1 - Russisch 1 - Spaans 3 en Turks 11 Arabisch 2 - Spaans 2 - Turks 7

Totaal: 11

Hyperion Lyceum: Berlage Lyceum: Metis Montessori Lyceum:

Arabisch 1 - Russisch 1 - Turks 3 Arabisch - 1 Spaans - 1

Totaal: 5 Totaal: 1 Totaal: 1

In totaal hebben in Amsterdam dus dit jaar vijf scholen meegedaan met 40 leerlingen. Het Damstede College zal komend jaar voor het eerst examenkandidaten hebben. We verwachten voor 2025 ongeveer 60 examenkandidaten in de thuistalen, van zes VO-scholen, en dan ook kandidaten voor het vak Italiaans. De scholen in Amsterdam zouden graag hun leerlingen structureel de mogelijkheid willen bieden om examen te doen in hun thuistaal om hen meer kansen te bieden op een diploma, en om hun kennis en vaardigheden op deze wijze ook formeel te waarderen op het niveau waarop zij dat verdienen.

*De verdeling van examenkandidaten per taal in Amsterdam in 2024 is: Turks - 21 Arabisch - 10 Spaans - 6 Russisch - 2 Chinees - 1 **Het aantal lln (29!) dat met een 8 of hoger is geslaagd: Caland - 17/22 HLW - 7//11 Hyperion - 4/5 Metis - 1/1 En van deze 29 kandidaten zijn er 6 geslaagd met een cijfer hoger dan 9. Bronnen: https://taalunie.org/dossiers/50/meertaligheid-in-het-onderwijs https://www.slo.nl/thema/vakspecifieke-thema/mvt/meertaligheid/ https://meertaligheid.taalnaarkeuze.nl https://www.uva.nl/profiel/a/g/o.agirdag/o.agirdag.html https://www.uva.nl/profiel/d/u/j.duarte/j.duarte.htm https://www.uu.nl/medewerkers/mobiel/wbtblom/TDBoerma https://shorturl.at/gsENT www.taalnaarkeuze.nl/s/Raadsbesluit-Amsterdam-Meertaligheid-in-het-Onderwijs.pdf