Schriftelijke bijdrage Maarten

Schriftelijke bijdrage bij raadscommissie Algemene Zaken (AZ) Vrijdag 10 mei 2024

Op dit moment wordt één ding overschaduwd door het buitengewone fysieke geweld dat de politie van Amsterdam de afgelopen dagen gebruikte. Dit is het mentale geweld dat door de politie-inzet wordt gepleegd tegen ontzettend veel mensen. Het is belangrijk om ook dit te benoemen. Het optreden van de politie van Amsterdam de afgelopen dagen zal namelijk een afschrikwekkend effect (ook wel 'chilling effect') hebben op de bereidheid van mensen om hun mening over de genocide in Gaza te uiten. Op woensdag 8 mei zag ik hoe dit in de praktijk gebeurde. Op het Rokin ontstond een demonstratie tegen zowel het politieoptreden als tegen de Nederlandse medeplichtigheid aan de genocide door Israël. Een groep van zo'n vijftien demonstranten verzamelde zich op straat voor de stadsbussen die door de politie als arrestantenbussen zouden worden gebruikt. Er werd gezongen en geroepen: ‘Free Palestine’, ‘Nederland, schande! Bloed aan je handen!’, en ‘Amsterdam is saying no to genocide!’ Deze kleine demonstratie werd gadegeslagen door motoragenten die terstond de demonstranten met hun telefoon begonnen te lmen. Eén van hen reed om de groep demonstranten heen, om de groep op die manier in te sluiten. Een paar gemaskerde agenten kwamen erbij en stelden zich voor de groep op. Langzaam maar zeker zwol het protest aan.

Voorbijgangers die eerst op de stoep voorzichtig waren begonnen mee te klappen en te zingen, deden een stap naar voren zodat ze ook op het randje van de weg stonden. Meer mensen verzamelden zich rondom de demonstratie op de stoep, velen van hen duidelijk winkelend publiek of mensen die toevallig langsliepen. Een klein meisje stond half verscholen achter een ouder te kijken. ‘Fwee fwee Palestin!,’ zong ze ineens. Drie modieus geklede vriendinnen stonden naast een lantaarnpaal te glunderen. ‘From the river to the sea, Palestine will be free!,’ zongen ze uit volle borst mee. Toen de demonstranten op de weg even stilvielen zette iemand vanaf te stoep spontaan een nieuwe leus in. Iedereen deed mee. De groep groeide tot zo'n honderd mensen die elkaar vonden rondom een boodschap. Toen kwam er vanuit de richting van Muntplein een arrestatieteam richting de groep gerend. Agenten die er uitzien als een stel hooligans, met helmen, zwarte maskers en spijkerbroek. ‘Kijk uit, ze komen van achter!,’ riep iemand. Paniek brak uit in de groep, en mensen stoven uit elkaar. Het was volstrekt onduidelijk wat de aanleiding kon zijn voor deze charge, en juist daarom voelde iedereen zich plots een mogelijk doelwit. Het was een volledig vreedzame demonstratie, maar toch koos de politie ervoor om de betogers te intimideren en ze een onveilig gevoel te geven.

De mensen die er bij waren zullen deze ervaring niet snel vergeten.

fi

Later, toen de charge inderdaad alleen om te intimideren leek te zijn geweest, en een deel van de groep elkaar weer had gevonden, ging de demonstratie door. Meer en meer mensen kwamen. De boodschap bleef hetzelfde: stop met het steunen van genocide, en stop het politiegeweld tegen de studenten. De demonstratie, die inmiddels richting Muntplein trok, bleef vreedzaam. Veel omstanders sloten zich voorzichtig aan. Mensen voor wie het duidelijk de eerste keer was om mee te lopen in een protest op straat. Mensen die zich duidelijk ongemakkelijk voelden over de vele politiebusjes die verderop dichterbij kwamen.

Maar in plaats van hun recht op expressie en samenkomst te ondersteunen, deed de politie van Amsterdam het tegenovergestelde. Het leger aan agenten bleef de situatie escaleren. Honden werden ingezet om vreedzame demonstranten de toegang tot een deel van de straat onmogelijk te maken. Charges werden uitgevoerd, waardoor het publiek in paniek naar achteren tuimelde. Toen mensen vreedzaam waren gaan zitten, kwam de ME meerdere malen de groep in om zittende mensen te duwen en met knuppels te slaan. Politiebusjes reden gevaarlijk dwars door de menigte. Een paar mensen werden tegen de grond gewerkt. De groep werd wederom van meerdere kanten ingesloten door politie. Met dit politieoptreden geeft de gemeente Amsterdam een heel duidelijke boodschap aan de bevolking die onvrede voelt en die deze onvrede wil uiten. De boodschap is: 'Probeer niet te protesteren, want we komen achter je aan!' En dat ze achter je aan komen als je je op straat uit wil spreken werd mij ook op donderdag 9 mei duidelijk, toen ik me aansloot bij een demonstratie om solidariteit te tonen met de protesterende studenten. Een volstrekt vreedzame en ordelijke mars werd van meet af aan omsingeld en tegengehouden door ME-linies. Er waren camerawagens, een drone en meerdere arrestatieteams. Toen de groep na een mars op het Spui was aangekomen werden mensen door de ME tot bloedens toe op hun hoofd geknuppeld.

ME-busjes reden wederom zonder noodzaak op een grotendeels zittende menigte in. Het zal de burgemeester welbekend zijn dat het inperken van het demonstratierecht aan strenge regels moet voldoen. Hierbij is het cruciaal dat genomen maatregelen om demonstraties te bestrijden of ontmoedigen (want dat was wat de politie Amsterdam de facto deed) geen ontmoedigend effect mogen hebben, zoals ook de advocaten Jebbink en Kramer opmerken in een notie van 23 augustus 2023 (‘Bescherming van demonstraties in de vorm van wegblokkades’). De politie Amsterdam, de gemeente en vooropgesteld de burgemeester zijn verantwoordelijk voor het waarborgen van de demonstratievrijheid in de stad. Met hun optreden de afgelopen dagen hebben ze niet alleen laten zien die vrijheid van demonstranten niet te respecteren. Nee, sterker nog, ze hebben ook duidelijk gemaakt aan potentiële demonstranten dat ze de gedachte om ook de straat op te gaan maar beter vlug weer uit hun hoofd moeten zetten. Demonstreren in Amsterdam wordt schijnbaar moedwillig gevaarlijk gemaakt, en de Amsterdamse politie schrikt mensen af om van zich te laten horen. Dit is een beschamende beknotting van het demonstratierecht en een bedreiging van de democratie.

Maarten Zaankanters voor Palestina