Schriftelijke bijdrage dhr. Piekema - Splitsing van Waternet: het proces tot dit besluit is onduidelijk en niet voldoende onderbouwd.

Schriftelijke inspraak voor de Commissie MOW op 4 juli 2024; agendapunt over het voorgenomen hoofdlijnenbesluit herijking governance stichting Waternet Geachte Commissie, In het AGV bestuur wordt het opsplitsen van Waternet beschreven als onwenselijk, maar onvermijdelijk. Ik geloof niet in dat onvermijdelijk: het is uiteindelijk een politieke keuze. Voor het behoud van de stichting Waternet als enig echte watercyclusbedrijf in Nederland, is bestuurlijke moed nodig. De ILT schreef een nogal rigide brief op 24 april 2024 (zie bijlage 7 van de stukken bij het agendapunt). Men zou daarin kunnen lezen dat iedere vorm van samenwerking in 1 organisatie niet mag volgens de wet, omdat dan het risico ontstaat dat de drinkwater taak “verwatert” door andere belangen. Echter, in het verleden is voor de huidige stichting Waternet door de minister een uitzondering gemaakt. En dat kan opnieuw, want de minister beslist, zolang u maar bereid bent om samen met het waterschap zelf met een goed verhaal richting de minister te stappen, dus niet alleen via de ILT. Recht de rug richting de ILT, want de ILT heeft Waternet altijd al lastig gevonden omdat we afwijken van de rest. AGV moet dan natuurlijk wel meedoen, en daar zullen het AGV bestuur ook aan herinneren.

Meer saai vertaald: ook al is het lastig, stichting B en de vernieuwde stichting zijn nog steeds mogelijk, en waarschijnlijk ook voor u aantrekkelijk. Want bij splitsing zal u een nieuw model moeten inleveren bij de ILT voor de nieuwe drinkwater organisatie, en die ligt er nu niet. En een organisatie waarin drinkwater en riolering samen zitten loopt nog steeds tegen dezelfde problemen aan bij de ILT: dan lijken het dus drie afzonderlijke organisaties te worden. De gemeente heeft de wens te sturen op afstand via een dienstverleningsovereenkomst (DVO), conform het verbonden partijen beleid. Er is een verslag van de portefeuillehouder van AGV over de periode oktober 2023 tot mei 2024, bijgevoegd als openbaar stuk bij de vergadering van de commissie van AGV op 13 juni 2024. Dit stuk geeft belangrijke informatie over de gebeurtenissen in de meest recente maanden, maar deze informatie is vreemd genoeg niet aanwezig in de stukken voor de gemeente. Daarom heb ik het hieronder als bijlage bijgevoegd. Ik heb daaruit begrepen dat AGV al ver in de richting van de gemeente zat met de vernieuwde stichting, door de AGV secretaris-directeur uit de directie van de stichting te halen en een onafhankelijk algemeen directeur toe te laten. Dit model zit heel dicht bij stichting B met DVO, maar een DVO is voor het waterschap een stap te ver.

Het overblijvende verschil tussen gemeente en waterschap is klein. In het verslag staat: “Toch is geconstateerd dat de verschillen in sturingsfilosofie tussen Amsterdam en AGV hier onvoldoende mee overbrugd werden.” Zolang daar niet bij staat wat er precies is gebeurd, blijft dit een vage, maar blijkbaar wel doorslaggevende reden om tot de zogenaamd “onvermijdelijke” splitsing over te gaan. Een onsuccesvol einde aan onderhandelingen ontstaat wanneer beide kanten niet meer bereid zijn om de ander tegemoet te komen. Wederom meer saai vertaald: ook al is het lastig, het kan natuurlijk best dat de gemeente een klein stapje richting het waterschap maakt, in afwijking van het normale beleid een uitzondering maakt voor de watertaken, en op die manier een iets vernieuwde stichting mogelijk maakt. Daar is alleen bestuurlijke wil en moed voor nodig. Vergeet niet: in veel rapporten wordt aangegeven dat de waterketen en met name de afvalwaterketen sterk geïntegreerd zijn. En dat klopt. In Amsterdam zitten riolering en rioolwaterzuivering al 100 jaar in één dienst, dat is nooit anders geweest. Het uit elkaar halen van riolering en zuivering is in Amsterdam nog nooit vertoond! Geachte commissie, denk niet dat splitsing onvermijdelijk is.

Er zijn wel degelijk keuzes te maken, weliswaar bestuurlijk iets lastiger, maar het is aan u om het lange termijn belang te laten prevaleren boven andere zaken. Er is slechts een klein stapje van de gemeente richting waterschap nodig voor een andere uitkomst. Is het strak vasthouden aan DVO’s nu voldoende reden om de mooiste waterorganisatie van Nederland in stukken te hakken, met alle risico’s die daaraan kleven? Hoogachtend, Peter Piekema Afdeling Zuiveringsbeheer Stichting Waternet

Classificatie: Intern

Inzet governance in BOGO door AGV okt-mei Datum

Aan

4 juni 2024

AB- en Commissieleden

Geachte AB- en Commissieleden, Hierbij krijgt u een kort verslag van de inzet waarmee het bestuur van het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht de gesprekken over de toekomst van Waternet heeft gevoerd met de wethouder van de gemeente Amsterdam sinds oktober 2023. De gesprekken zijn gevoerd door mij als portefeuillehouder herijking samenwerking watertaken, soms in aanwezigheid van de dijkgraaf of mevrouw Bloemberg vanuit DB, waarbij de inzet steeds is vastgesteld in het Dagelijks Bestuur (DB) en vertrouwelijk getoetst is met het Algemeen Bestuur (AB) door middel van een klankbordgroep. Ik zal als portefeuillehouder in de Commissievergadering 13 juni een nadere toelichting geven op het verloop van de gesprekken. Terugblik inzet AGV Vanaf oktober 2023 heb ik als portefeuillehouder in acht bestuurlijke opdrachtgeversoverleggen (BOGO’s) met wethouder Amsterdam gesproken en ook nog tijdens diverse informele overleggen met de wethouder en de dijkgraaf. Ik heb geklankbord met leden van het AB in acht klankbordgroepbijeenkomsten en uiteraard veelvuldig in het DB. Daarnaast: - Zijn de dijkgraaf en directie in gesprek geweest met de organisatie over hartenkreten en hun perspectief. - Is de OR betrokken geweest in advisering van het traject. Ik heb zelf ook gesprek(ken) met de OR gehad. - Is op ambtelijk niveau samengewerkt met adviseurs van de directie Waternet en Amsterdam.

Uitgangspunt voor ons in dit proces is de eerdere besluitvorming van het AB en uw motie van 12 oktober 2023 geweest. We hebben de grote opgaven in onze watertaken, samenwerking en synergie te borgen. Tegelijkertijd heeft het DB ook met u afgesproken om tempo te houden. We willen voor de zomer een besluit voorleggen. Dat zijn we ook verschuldigd aan onze medewerkers. Chronologisch heb ik sinds oktober namens AGV de volgende inzet geleverd in de bestuurlijke overleggen: 1. In het Bestuurlijk Overleg Governance (BOGO) van 10 oktober 2023 is door AGV conform de aangenomen motie in het AB gevraagd om extra tijd om het mogelijk te maken dat het AB een afgewogen besluit kan nemen over aanvullend onderzoek. 2. BOGO 17 november 2023, voorafgaand aan de besluitvorming in het DB: AGV vraagt onderzoek naar de voordelen en complexiteit van samenwerken in de watercyclus en de uitwerking van mitigerende maatregel op de geconstateerde nadelen van het besluit van 12 januari 2023. En een gelijkwaardige uitwerking van de organisatievarianten om deze af te kunnen wegen. In het toetsingskader wordt niet voorgesorteerd op een bepaalde uitkomst.

Classificatie: Vertrouwelijk

Memo Datum

3.

4.

5.

6.

Op 28 november, na het besluit in het AB over het aanvullend onderzoek, komen de bestuurders van AGV en Amsterdam weer bij elkaar. Voor AGV is er geen reden om af te wijken van het besluit van januari 2023. Iedere keuze in dit dossier is uiteindelijk subjectief maar het is volgens AGV een doordacht voorstel dat waarschijnlijk het minst belastend is voor de mensen in de organisatie en het minst geld kost. De mensen in de organisatie zijn hard nodig om de uitdagingen het hoofd te bieden. De belastingbetalers van AGV zijn al zwaar getroffen door een grote tariefstijging. AGV stelt dat de planning voor het uitvoeren van het aanvullend onderzoek te optimistisch is. Op 24 januari 2024 in het BOGO worden de uit te werken varianten vastgesteld. AGV vraagt een externe toetsing van het interne onderzoek. AGV vraagt ook een verdere uitwerking van de mitigerende maatregelen uit de risicoanalyse van de directie op de verschillende varianten. AGV geeft nu ook toestemming om ook opdracht te verstrekken naar nader extern onderzoek naar een ontvlechtingsvariant. In het BOGO 21 maart wordt het gezamenlijke afwegingskader besproken. Hierbij wordt door AGV aangevuld dat, naast criteria als (be-)sturing, zeggenschap en verantwoording, voor AGV het bijeenhouden van beleid en uitvoering een criterium is (zie bijlage 10 bij bestuursvoorstel welke de belangen van AGV weergeeft).

In het BOGO van 9 april worden diverse onderzoeksresultaten gepresenteerd en besproken: • KPMG rapport ontvlechting: AGV geeft aan het onderzoek weinig overtuigend te vinden. Het geeft geen antwoord op de onderzoeksvraag. AGV heeft aangegeven dat er sterke behoefte is aan duidelijkheid naar de organisatie. In het rapport is rekening gehouden met de duur van circa drie jaar voor de twee fases om tot de plateaus voor ontvlechting 1 en 2 te komen. Dat betekent dus een lange tijd van onduidelijkheid. Ook heeft AGV in het overleg geconstateerd dat de vraag naar de governance wat betreft waterschap AGV is voortgekomen uit de problemen met ICT, dus is het apart dat deze in de uitvoeringsorganisatie wordt belegd. Bij waterschap AGV vergroot dat het gevoel van risico. • Synergievoordelen en nadelen samenwerking: Geconstateerd wordt dat het synergieverlies in de afvalwaterketen bij ontvlechting groot is. AGV brengt in dat sommige voordelen in de samenwerking niet gehaald zijn omdat sommige verbeterplannen niet zijn uitgevoerd. In dit BOGO is vervolgens een verkennend gesprek gehouden over de samenwerkingsvarianten.

AGV heeft mondeling aangegeven dat de voorkeur voor AGV uitgaat naar de Vernieuwde Stichting waar synergie wordt behouden en de drinkwatertaak als ander type taak geen onderdeel meer vanuit maakt (zie bijlage 11 bestuursvoorstel met beschrijving inzet AGV op vernieuwde stichting). Ingebracht is ook dat voor Waterschap AGV het financiële verhaal en de voorgestelde ontvlechtingsvariant nog niet helder is. En dat Stichting B aanvankelijk voor het waterschap als publiekrechtelijke organisatie te veel afstand had door het werken met DVO's en een onafhankelijk bestuur.

Classificatie: Vertrouwelijk

22 april 2024

Pagina 2 van 4

Memo Datum

7.

8.

•

Net als AGV had Amsterdam voorkeur voor een stichtingsvariant, maar dan voor stichting B. AGV heeft de bereidheid uitgesproken dit model te verkennen waarbij voor AGV het acceptabel zou zijn om in plaats van de secretaris een andere persoon bestuurder in de Stichting te maken voor de AGV taken, waarbij de secretaris de rol van opdrachtgever zou vervullen. Ook is vanuit de AGV de bereidheid uitgesproken om in plaats van een raad van toezicht toch te kiezen voor een algemeen directeur met een specifieke mandaat op synergie en samenwerking. Voor AGV is het met deze aanpassing tav het model van de vernieuwde Stichting feitelijk in lijn met het model Stichting B (en de risico’s tav de WBTR en de dubbele petten zouden wegnemen). Toch is geconstateerd dat de verschillen in sturingsfilosofie tussen Amsterdam en AGV hier onvoldoende mee overbrugd werden. In het BOGO van 25 april wordt de brief van ILT en de reflecties van de directie besproken. Door beide opdrachtgevers wordt geconstateerd dat er geen passende invulling voor samenwerking in een stichtingsvorm is gevonden. Beide opdrachtgevers gaan hun besturen voorleggen dat de consequentie hiervan is dat we organisatorisch uit elkaar moeten gaan. Er wordt een gezamenlijk conceptvoorstel gevraagd, waarbij geïnventariseerd wordt wat de voorwaarden voor ontvlechting zijn bij Amsterdam en waterschap AGV.

In het BOGO 14 mei is besloten om het conceptvoorstel als een hoofdlijnenbesluit voor te leggen en nadere uitwerking in een definitief uitwerkingsbesluit eind 2024 voor te leggen. AGV heeft in dit BOGO aangegeven duidelijke uitgangspunten te willen, o.a. over: o einddoel en einddatum o helderheid over besluitvorming en transitieproces in de tussentijd o duidelijkheid personeel, hoe ga je de overlapping op bepaalde taken (zoals ICT) o gedegen juridische onderbouwing o in beeld hebben van de assets (sommigen zijn in Amsterdam ondergebracht) o boring van de samenwerking in de afvalwaterketen en synergie op de watertaken o financiële kaders, aangegeven is dat AGV niet met een financiële achterstand wil beginnen bij de start van de ontvlechting en dus op korte termijn hierover duidelijkheid wil. o erfpacht op eigendommen in de toekomst Afgesproken wordt een gezamenlijk bestuursvoorstel op te stellen en parallel aan college en DB voor te leggen. De genoemde voorwaarden maken onderdeel uit van het voorgelegde hoofdlijnenbesluit. Vervolgproces In aanloop naar besluitvorming over de herijking besluitvorming Governance op 11 juli 2024 is er: Op 13 juni 2024 een (openbare) informatieve/ beeldvormende commissie van advies waarin we terugkijken op het bestuurlijke besluitvormingstraject dat we vanaf oktober 2023 met Amsterdam hebben doorlopen.

Voor de bespreking op 13 juni is deze notitie opgesteld. Ik doe als portefeuillehouder tijdens de commissie eerst een mondelinge inleiding waarin de Commissie

Classificatie: Vertrouwelijk

22 april 2024

Pagina 3 van 4

Memo Datum

•

•

wordt meegenomen in de stappen die genomen zijn om tot het bestuursvoorstel te komen. Technische vragen die te maken hebben met het bestuursvoorstel worden zoveel mogelijk in aanloop naar deze commissievergadering beantwoord. Op 18 juni 2024 een (openbare) oordeelsvormende commissie van advies over het bestuursvoorstel hoofdlijnenbesluit herijking governance stichting Waternet en de bijlagen die bij dit besluit horen. Op 11 juli vindt (openbare) besluitvorming in het Algemeen bestuur plaats.

In het vertrouwen u hiermee goed te hebben geïnformeerd, Simon Deurloo, portefeuillehouder herijking samenwerking watertaken. Waterschap Amstel, Gooi en Vecht

Classificatie: Vertrouwelijk

22 april 2024

Pagina 4 van 4