Schriftelijke bijdrage Daphne Oosterbaan inzake agendapunt 4

Evaluatie toewijzing sociale huurwoningen – positie woningzoekenden zonder voorrang Geachte leden van de raadscommissie, De initiatiefnemers van het volksinitiatief Eerlijke kansen op sociale huurwoningen hebben met bovengemiddelde belangstelling de Evaluatie voorrangsregelingen sociale huur gelezen. Wij hebben het zeer positief opgevat dat in deze grondige evaluatie expliciet naar ons initiatief wordt verwezen en dat hierop nader is ingezoomd. Met dit schrijven geven wij graag onze visie op de evaluatie weer, de vragen die deze bij ons oproept, en haken wij aan bij de afspraken die met de raad zijn gemaakt in het vorig jaar gesloten compromis. Wij zien deze evaluatie nadrukkelijk als een moment waarop de raad richting kan geven aan de vervolgstappen en de balans tussen voorrang en gelijke kansen opnieuw kan wegen. Erkenning van de problematiek In de evaluatie lezen wij een duidelijke bevestiging van wat actief woningzoekenden zonder voorrang in de praktijk ervaren: zij maken een beperkte kans op het verkrijgen van een sociale huurwoning. De evaluatie onderstreept dit beeld onder meer met de volgende bevindingen: •

De doelgroep actief woningzoekenden zonder voorrang is in Amsterdam de afgelopen vijf jaar toegenomen met +75% (van 23.000 woningzoekenden zonder voorrang in 2020 naar 40.400 in 2024). Hun aandeel binnen de totale groep actief woningzoekenden bedraagt 27% in 2024;

•

In de afgelopen vijf jaar zijn geen woningen zonder voorrangsregeling(en) geadverteerd;

•

Ook bij inschrijf- en zoektijd komt deze groep naar voren als een groep met een relatief zwakke positie: ondanks een daling van de gemiddelden hadden woningzoekenden zonder voorrang in 2024 de langste gemiddelde inschrijftijd en de op één na langste zoektijd;

•

Als er geen woningzoekenden met voorrang of urgentie zijn die interesse hebben in een woning, komen woningzoekenden zonder voorrang aan de beurt;

•

Bij circa 720 woningen per jaar, van de ongeveer 8.000 beschikbare woningen, had geen enkele van de circa 107.000 woningzoekenden met voorrang interesse. Deze woningen zijn daarom toegewezen aan woningzoekenden zonder voorrang. Dit betreft gemiddeld 17% van de geadverteerde woningen, oftewel circa 9% van het totale beschikbare woningaanbod per jaar.

Kortom: 27% van de woningzoekenden krijgt circa 9% van de woningen, en dan uitsluitend woningen waarvoor geen belangstelling bestaat van woningzoekenden met voorrang. Naar onze overtuiging is dit geen eerlijke of evenwichtige verdeling. Vragen naar aanleiding van de evaluatie De uitkomsten van de evaluatie roepen bij ons een aantal vragen op: •

Wat voor type woningen worden toegewezen aan woningzoekenden zonder voorrang of urgentie?

•

Welke kenmerken hebben deze woningen (bijvoorbeeld locatie, woningtype, kwaliteit of toegankelijkheid) waardoor geen van de circa 107.000 woningzoekenden met voorrang hiervoor belangstelling heeft?

•

Zijn deze woningen qua kwaliteit, locatie en andere objectieve kenmerken vergelijkbaar met woningen die wél door woningzoekenden met voorrang worden geaccepteerd?

•

In het verlengde daarvan rijst de vraag of deze wijze van onderscheid maken tussen groepen woningzoekenden politiek en maatschappelijk wenselijk wordt geacht.

•

En in het verlengde daarvan: hoe urgent is toegekende voorrang, wanneer op bepaalde woningen structureel niet wordt gereageerd door de doelgroep met voorrang?

Vervolg en uitwerking van het compromis Als initiatiefnemers zijn wij verheugd over de stappen die inmiddels zijn gezet. De problematiek is erkend, de doelgroep heeft een duidelijke plaats gekregen in beleid en evaluatie, en er is een pilot met 100 woningen gestart. Daarmee zijn meerdere afspraken uit het compromis uitgewerkt dan wel nagekomen. Een belangrijk onderdeel van het compromis ziet op de vervolgstap in Q1 2026: het vaststellen van een pakket van maatregelen dat bijdraagt aan een eerlijkere en evenwichtigere kans voor iedere woningzoekende op een (passende) sociale huurwoning. In het compromis is vastgelegd dat dit pakket onder meer kan bestaan uit een vast percentage of aantal woningen van het vrijkomende corporatiebezit dat via advertenties op WoningNet wordt toegewezen, waarbij urgentie of voorrang geen doorslaggevende rol speelt. Wij constateren dat voor de groep woningzoekenden zonder voorrang of urgentie aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn. In het compromis is bovendien afgesproken dat wij als initiatiefnemers actief worden betrokken bij de voorbereiding van dit pakket van maatregelen.

Nu Q1 2026 is aangebroken, maken wij daarom graag op korte termijn een afspraak om te bespreken wat een passend en uitvoerbaar pakket van maatregelen kan zijn. Daarbij vinden wij het van belang dat de omvang van de doelgroep beter in verhouding komt te staan tot het aantal toegewezen woningen en dat deze groep niet langer uitsluitend aangewezen is op woningen waarvoor geen andere belangstelling bestaat. Wij denken hier graag constructief over mee. Update initiatiefnemers Tot slot een korte update over ons als initiatiefnemers. Voor de communicatie kunt u contact opnemen met onze nieuwe woordvoerder, Daphne. Nu onze vorige woordvoerder, Joris, zich kandidaat heeft gesteld voor de gemeenteraad en zich ook op die manier wil inzetten voor deze groep woningzoekenden, hebben wij in goed overleg besloten dat het woordvoerderschap wordt overgedragen. Daarnaast is één van onze initiatiefnemers, Johan, gevolgd door het BNNVARAprogramma Woonkoorts!. In aflevering 7 en 8 komt zijn situatie aan bod. Zoals eerder aangegeven heeft hij geen voorrang of urgentie verkregen. Uit de uitzending blijkt echter dat zijn woonsituatie kenmerken vertoont die in de praktijk vaak met urgentie worden geassocieerd, temeer nu het pand waar hij verblijft in de verkoop gaat.

Deze casus illustreert dat de scheidslijn tussen voorrang en urgentie enerzijds en andere woningzoekenden anderzijds in de praktijk minder scherp is dan het huidige beleid suggereert. Met vriendelijke groet, De initiatiefnemers van het volksinitiatief Eerlijke kansen op sociale huurwoningen