RIB Update Duurzaam Erfgoed DEC 2025

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 19 december 2025 Erfgoed en Monumenten Alexander Scholtes bestuurszakenmea@amsterdam.nl

Onderwerp

Duurzaam Erfgoed: stand van zaken

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de raadsinformatiebrief van 11 juli 2025 heb ik toegezegd in december 2025 een nieuwe stand van zaken te geven over de voortgang van het project Duurzaam Erfgoed. Daarnaast wil ik verder ingaan op een aantal acties die ik heb aangestipt tijdens de raadscommissie van 3 september 2025, waarin de vorige raadsinformatiebrief werd besproken. Met de vaststelling van de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed in september 2024 hebben we ambities bepaald. Ambities die bijdragen aan het verminderen van de CO2-uitsttoot, het terugdringen van energiearmoede, het verlagen van het grondstoffenverbruik en het koelen door vergroening van gevels en daken. Ambities die, daar waar mogelijk, in balans worden gebracht met de aanwezige erfgoedwaarden. De ambities uit de Uitvoeringsagenda landen in beleid en regelgeving, maar worden ook in de praktijk gebracht door dienstverlening via het Loket Duurzaam Erfgoed. Dit heeft al geleid tot de publicatie van verschillende handreikingen, een pilot met zonnepanelen in rijksbeschermd gezicht Noord, een collectieve actie voor zonnepanelen in rijksbeschermd stadsgezicht Plan Zuid en uitwisseling –ook tijdens een bijeenkomst in Amsterdam- met andere UNESCOwerelderfgoedsteden en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Ook zijn dankzij de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed honderden adviezen uitgebracht en is de vergunningverlening versneld en geoptimaliseerd voor diverse duurzaamheidsmaatregelen. Over de volgende concrete stappen die sinds de zomer zijn gemaakt informeer ik u graag wat uitgebreider: • Actualisatie Beleidskader Monumenten en welstandsnota; • Handreikingen; • Vergunningvrij en sneller daar waar mogelijk; • Loket Duurzaam Erfgoed, tools en collectieve acties.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 december 2025 Pagina 2 van 4

1. Actualisatie Beleidskader Monumenten en welstandsnota Eén van de acties uit de Uitvoeringsagenda is de actualisatie van het Beleidskader voor het toetsen van ingrepen of herstel van monumenten (2016) hierna te noemen het Beleidskader Monumenten. Hierin staan de ruimere mogelijkheden voor verduurzamen. We maken expliciet welke ruimte in de (advies-)praktijk al wordt gebruikt, zoals voor zonnepanelen in het zicht en hoe de verruimde maatregelen en de monumentale waarden in balans zijn. Bijvoorbeeld bij binnenvoorzetramen in hoog monumentale panden, die zowel recht doen aan het willen verduurzamen als aan de geconstateerde hoge monumentale waarden. Daarnaast sluiten we aan bij de laatste technische inzichten (zoals bijvoorbeeld de toepassing van biobased materialen), nemen we specifieke richtlijnen op voor jonge monumenten als ook oplossingen voor maatschappelijke opgaven, zoals levensloopbestendig wonen en toegang voor mensen met een fysieke beperking.

In het concept-beleidskader zijn onder andere onderstaande wijzigingen doorgevoerd: • Zonnepanelen zijn in het zicht mogelijk, buiten de UNESCO-kernzone; • Er wordt meer ruimte geboden voor zonwering, installaties (bijvoorbeeld warmtepompen) en groene/blauwe daken; • Er wordt verwezen naar actuele, verdiepende interne en externe bronnen zoals uitvoeringsrichtlijnen/handreikingen; • Toegevoegd zijn: materialen van jongere monumenten, groene monumenten (parken, tuinen en begraafplaatsen) en het gebruik van biobased materialen. Ook de welstandsnota doet uitspraken over monumenten, beschermde gezichten en panden zonder beschermde status. Deze wordt aangepast in overeenstemming met het vernieuwde beleidskader. Om de wijzigingen tegelijk van kracht te laten zijn, worden beide stukken tegelijk ter vaststelling aangeboden. Momenteel is de ter inzagetermijn gestart en verwachten wij de definitieve stukken inclusief nota van beantwoording in het tweede kwartaal van 2026 aan de gemeenteraad aan te kunnen bieden. In 2026 werken wij door aan een publieksvriendelijke versie van het beleidskader voor verschillende doelgroepen, zoals architecten, aannemers, corporaties en particulieren. Ook gaan we het beleid gebiedsgericht inrichten, aansluitend op het ruimtelijk systeem zoals de Commissie Omgevingskwaliteit hanteert. 2.

Handreikingen Om de mogelijkheden van verduurzamen inzichtelijk te maken, wordt het nieuwe beleid vertaald naar praktische handreikingen. Hierin wordt beleid en vergunningplicht, helder en voorzien van illustraties, toegelicht. Ook wordt voor advies doorverwezen naar het Loket Duurzaam Erfgoed. Inmiddels zijn er vijf handreikingen verschenen: zonne-energie, raamisolatie, natuurinclusief, zonwering en warmtepompen. In 2026 werken we door aan de handreikingen muur- dak en vloerisolatie en ook dak- en gevelgroen. De handreiking zonne-energie wordt bijgewerkt naar versie 3.0 waarbij de ruimere regels (onder andere over zichtbaarheid) worden opgenomen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 december 2025 Pagina 3 van 4

3. Vergunningvrij daar waar mogelijk Een andere ambitie uit de Uitvoeringsagenda is het vergunningvrij maken daar waar mogelijk van verduurzamingsmaatregelen zoals zonnepanelen en warmtepompen. De vergunningplicht wordt geregeld in het Omgevingsplan. Naast de vergunningplicht zijn ook de flitsvergunning en meldingsplicht opties. Een flitsvergunning vraagt om actieve melding van de eigenaar, en deze krijgt snel antwoord. Een meldingsplicht vraagt ook om een actieve melding van de eigenaar, er hoeft niet worden gewacht op een akkoord van de gemeente. In samenwerking met de relevante organisatieonderdelen heeft project Duurzaam Erfgoed de Ontwerpnota Vergunningvrij Verduurzamen opgesteld, waarin wordt voorgesteld 4 maatregelen vergunningvrij met alleen meldingsplicht te maken. Het gaat hierbij om een eerste set maatregelen, het voorstel is in 2026 meer maatregelen toe te voegen, zoals niet- zichtbare zonnepanelen op hellende daken.

De balans tussen het vereenvoudigen van verduurzamen en het beschermen van erfgoedwaarden wordt als volgt behouden: maatregelen die (1) reversibel zijn en (2) waarvan de impact op de verschijningsvorm van het gebouw minimaal is in een proces van ‘vergunningvrij met meldingsplicht’: • Zonnepanelen op platte daken • Buitenunits van warmtepompen • Zonwering (niet voor monumenten) • Dakisolatie en dakgroen – op platte daken Tijdens een participatiebijeenkomst (19 november 2025) en via andere overleggen zijn reacties opgehaald van partners in de stad en van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Tijdens deze eerste overlegrondes is onder meer aandacht gevraagd voor de flitsvergunning en voor de vergunningplicht voor zonnepanelen in de UNESCO-kernzone. De bijdragen die zijn opgehaald tijdens deze verkennende ronde in het participatietraject worden uiteindelijk verwerkt in een definitieve Nota van Uitgangspunten en vertaald naar een ontwerpwijziging van het omgevingsplan. Uiteindelijk wordt uw raad gevraagd de regeling voor het omgevingsplan vast te stellen. Het streven is om dit medio 2026 geregeld te hebben. 4. Loket Duurzaam Erfgoed, tools en collectieve acties Het Loket Duurzaam Erfgoed is onverminderd relevant. Tussen juli 2025 en nu zijn weer vele initiatiefnemers geholpen met advies en begeleiding.

Bewoners, architecten, leveranciers, adviseurs, eigenaren en coöperaties uit Amsterdam en Weesp, worden bediend. In Zuid en Noord lopen acties waar ik verder op in wil gaan. Zuid Sinds juli 2025 loopt een gerichte actie in Zuid: om bewoners en eigenaren in het rijksbeschermd stadsgezicht te stimuleren zonnepanelen te plaatsen, is een oproep en aanbod gedaan. Alle bewoners hebben een brief gekregen met de oproep zich aan te melden voor het krijgen van een daktekening. Zo'n daktekening brengt in beeld wat er specifiek mogelijk is voor de opwek van zonne-energie op een adres. Ruim 400 mensen hebben zich gemeld voor een daktekening bij het Loket Duurzaam Erfgoed. Het Loket maakt op dit moment de daktekeningen handmatig maar

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 december 2025 Pagina 4 van 4

werkt toe naar een legplan-tool voor de aanvragers. Dit in samenwerking met het bedrijf PVWorks en met subsidie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Na de positieve ervaringen in Zuid, willen we nu eigenaren stimuleren om platte daken te vergroenen en hen wijzen op subsidiemogelijkheden. Noord Woningcorporatie Ymere onderzoekt de mogelijkheden om buitenzonwering aan te brengen bij de woningen in de Van der Pekbuurt. Vanwege de toenemende hittestress in de woningen is dit een noodzakelijke stap. Let wel, de buurt is een rijksbeschermd stadsgezicht zonder monumenten. Er zijn criteria opgesteld door een architectenbureau, de Commissie Omgevingskwaliteit en MenA. De voorkeursvariant met balans tussen erfgoed en duurzaamheid wordt momenteel uitgewerkt met als intentie een optimale zonwering voor het hele blok te realiseren. De ambities en doelen van de Uitvoeringsagenda blijf ik vasthouden. Dat betekent dat ik blijf gaan voor het verduurzamen én het zorgvuldig omgaan met het erfgoed. De uitvoering vergt ook in het nieuwe jaar grote zorgvuldigheid, een stapsgewijze aanpak en een voortdurende dialoog met bewoners, bedrijven en belanghebbenden. Genoeg om naar uit te kijken in 2026! Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Erfgoed en Monumenten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl