RIB Update Duurzaam Erfgoed 11-7-25_DEF.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 juli 2025 Erfgoed en Monumenten Alexander Scholtes bestuurszakenmea@amsterdam.nl

Onderwerp

Duurzaam Erfgoed: stand van zaken

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In oktober 2024 is de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed met uw raad gedeeld. Hierin staan de ambities van het college op het gebied van het verduurzamen van erfgoed. Kort gezegd wil het college samen met eigenaren, bewoners en initiatiefnemers het Amsterdamse erfgoed op een verantwoorde manier verduurzamen. Met minder regels, snellere procedures en meer begeleiding van eigenaren. Want met bijna 10.000 monumenten, 15 beschermde stads- en dorpsgezichten en een grachtengordel met de UNESCO Werelderfgoedstatus is het van groot belang om deze bijzondere historische plekken goed door te geven aan toekomstige generaties. We zijn hiermee volop aan de slag en tijdens de raadscommissie van 16 april 2025, waarin de raadsinformatiebrief van 12 februari 2025 over de toezeggingen rond Duurzaam Erfgoed is besproken, heb ik toegezegd om u te informeren over de voortgang van Duurzaam Erfgoed. Sinds het vaststellen van de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed kiezen we ervoor maximaal gebruik te maken van de interpretatieruimte die het huidige Beleidskader Monumenten biedt. Daardoor is er al meer mogelijk voor: • Zichtbare zonnepanelen, in heel Amsterdam (UNESCO-kernzone, iconische monumenten en Weesp uitgezonderd).

In alle mogelijke gevallen is “ja” geantwoord op een aanvraag voor zonnepanelen in het zicht, ook voor die van monumenten en in beschermde gezichten. • Raamisolatie in heel Amsterdam en Weesp, ook voor monumenten. Het plaatsen van dun isolerend glas en binnen-voorzetramen valt onder regulier onderhoud en is daarmee zonder vergunning mogelijk. Andere diensten en producten die we sinds het vaststellen van de Uitvoeringsagenda hebben opgeleverd: • De Handreiking raamisolatie, in februari 2025 uitgebracht; • De Handreiking geluidsisolatie bij monumenten in uitgaansgebieden, in februari 2025 uitgebracht in samenwerking met Stadsdeel Centrum; • De Handreiking natuurinclusief, in december 2024 uitgebracht. Dit is samen met de Stichting Mooi Noord-Holland gedaan. Hierin wordt onder andere uitgelegd op welke

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

•

•

Datum 11 juli 2025 Pagina 2 van 5

manier monumentale gebouwen ruimte bieden voor de natuur en hoe dit hand in hand gaat met verduurzamen; Een kant-en-klaar legplan voor het monumentale Boterenbroodcomplex in Amsterdam Noord. Hiermee hebben diverse bewoners direct vergunningen kunnen aanvragen voor het aanleggen van zonnepanelen, inclusief zonnepanelen in het zicht; Het Loket Duurzaam Erfgoed is onverminderd druk geweest. Ruim 200 initiatiefnemers zijn voorzien van advies en collectieven zoals Buurtcollectief Duurzaam Sloten, dat ook subsidie kreeg van de gemeente Amsterdam, zijn begeleid in samenwerking met adviesbureau De Groene Grachten; Ondersteuning bij ander divers onderzoek, onder andere door AMS Institute, de TU Delft en voor corporaties.

Natuurlijk zijn er meer zaken opgestart, die nog lopen. Ik vertel u hier graag meer en uitgebreider over aan de hand van een aantal acties: 1. Actualisatie Beleidskader Monumenten en Welstandsnota; 2. Ambities Uitvoeringsagenda: verruimingen en rijksregels; 3. Communicatie en advies.

1. Actualisatie Beleidskader monumenten en Welstandsnota Om de ambities uit de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed te realiseren, moet het Beleidskader Monumenten geactualiseerd worden. Hoewel het huidige beleidskader al (interpretatie)ruimte voor verduurzaming biedt, zal dit met de actualisering expliciet worden gemaakt en een prominenter, concreter en uitgebreider onderdeel zijn. Bijvoorbeeld als het gaat om energiebesparende maatregelen. Het nieuwe beleidskader gaat zorgen voor een consistente advisering op het vlak van verduurzamingsmaatregelen. Het college wil immers zoveel mogelijk bijdragen aan het realiseren van verantwoorde verduurzaming, ook van monumenten. In de conceptversie van het geactualiseerde beleidskader worden daarom in ieder geval de volgende zaken voorgesteld: • Zonnepanelen in het zicht zijn mogelijk met vergunning (voor iconische monumenten en ensembles zoals het UNESCO-gebied worden nadere regels geformuleerd); • Vervangen van glas en plaatsen van binnen-voorzetramen of speciale folies (raamisolatie) is zonder vergunning mogelijk; • Dakgroen is op alle platte daken mogelijk; • De plaatsing van buitenunits van warmtepompen is mogelijk op platte en hellende daken uit het zicht; • Aandacht voor het gebruik van bio-based materialen bij restauratie en renovatie van monumenten. Het vaststellen van het beleidskader is een bevoegdheid van de gemeenteraad.

U krijgt het aangepaste kader ter vaststelling voorgelegd. Na een participatie- en inspraakperiode, wordt het beleidskader in het eerste kwartaal van 2026 aan uw raad aangeboden. Om het tempo van het respectvol verduurzamen niet te vertragen, is het college van mening dat er vooruitlopend op de vaststelling van het beleid gefocust moet worden op de (interpretatie)ruimte die het huidige beleid al biedt. De adviseurs benutten deze ruimte, waar

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2025 Pagina 3 van 5

mogelijk en verantwoord, in zowel het informele vooroverleg als in de formele advisering binnen het vergunningentraject. Zo grijpen we als Amsterdam de duurzaamheidskansen die er al zijn. Dat betekent onder meer dat zonnepanelen ook op monumenten zichtbaar mogen zijn en dat er altijd een oplossing wordt gevonden voor het plaatsen van een vorm van zonwering of ventilatie(roosters). Voor zonwering kan bijvoorbeeld in plaats van een scherm gedacht worden aan binnenzonwering of raamfolie. Het Beleidskader Monumenten gaat alleen over monumenten, maar ook voor beschermde gezichten nemen we al meer ruimte. Voor de pilot Zonne-energie in rijksbeschermd stadsgezicht in Amsterdam-Noord heeft Duurzaam Erfgoed onderzocht hoe zonnepanelen neergelegd kunnen worden op daken gekeerd naar de openbare ruimte. De geleerde lessen worden meegenomen naar de collectieve actie die start in het rijksbeschermde stadsgezicht Zuid en wordt vertaald naar nieuw beleid. We zijn hiervoor doorlopend in contact met de Commissie Omgevingskwaliteit (COK). De beoogde en gevonden verruimingen met betrekking tot monumenten zijn formeel pas van kracht na vaststelling van het geactualiseerde Beleidskader Monumenten en die met betrekking tot beschermde gezichten na de vaststelling van de geüpdate Welstandsnota. Beide stukken worden tegelijk ter vaststelling aan u aangeboden.

2. Ambities Uitvoeringsagenda: verruimingen en rijksregels Amsterdam wil dat meer mensen hun woning of pand duurzaam kunnen maken. Ook als het een monument is. Daarom verruimen we de regels. Zo is het al makkelijker om zonnepanelen te plaatsen, ook als ze zichtbaar zijn vanaf de straat, en wordt dat verder gestimuleerd door communicatie, digitale tools en begeleiding vanuit het Loket Duurzaam Erfgoed1. Ook nieuw isolatieglas (zoals vacuümglas) kan zonder vergunning geplaatst worden, omdat het dun genoeg is voor oude kozijnen. Binnenvoorzetramen mogen ook zonder vergunning gezet worden. Zo willen we verduurzaming versnellen, met behoud van het erfgoed. Voorbeelden en begeleiding blijven daarom van belang. Daarnaast worden processen vereenvoudigd en de vergunningdruk verlicht, waardoor initiatiefnemers makkelijker hun duurzame maatregelen kunnen nemen. a. Minder papierwerk, meer hulp bij verduurzamen Het college zet zich onverminderd in om ervoor te zorgen dat verduurzamen zo makkelijk mogelijk gemaakt wordt. Een van de manieren waarop dat geregeld wordt is door het wegnemen van de vergunningplicht. Dat scheelt tijd en versnelt. De eerste maatregelen waarvoor we dat gaan regelen zijn het plaatsen van zonnepanelen op platte daken, buitenunits van warmtepompen en het vergroenen van platte daken.

Het participatie- en besluitvormingstraject voor het veranderen van de vergunningplicht naar een meldingsplicht start in de zomer van 2025. De meldingsplicht inclusief de regels worden vastgelegd in het omgevingsplan. Het voorstel hiervoor wordt aan uw raad aangeboden.

1

Het Loket Duurzaam Erfgoed betrekt als het nodig is, een monumentadviseur (Ruimte & Duurzaamheid, team Monumenten en Archeologie en/of collega van het Bureau Commissie Omgevingskwaliteit)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2025 Pagina 4 van 5

Ondertussen werken we door om ook andere maatregelen, zoals zonnepanelen op hellende daken, vergunningvrij te maken. Voor maatregelen die vergunningplichtig blijven, maken we het als gemeente eenvoudiger en sneller: voor een vergunningaanvraag voor bijvoorbeeld zonnepanelen in Noord en Centrum worden nu in plaats van 9 maar 4 documenten gevraagd. We rollen dit stadsbreed uit voor diverse maatregelen. Zo zijn we voor het plaatsen van warmtepompen de procedures aan het vereenvoudigen. Dit gebeurt tussen nu en juni 2026. Het Loket Duurzaam Erfgoed helpt bewoners en eigenaren op weg en zorgt voor een snelle afhandeling. b. Niet alles kan overal – erfgoed blijft beschermd In de meest bijzondere gebieden zoals de UNESCO-kernzone en Weesp blijven strengere regels gelden. Dit zijn plekken met een beschermde status, een rijksbeschermd gezicht krijg zo’n status bijvoorbeeld van het rijk. Hier willen we zeker weten dat duurzame maatregelen het historische karakter niet aantasten. Ook blijft in gevallen waarbij toetsing vooraf belangrijk is een vergunningplicht gelden, zoals voor ingrepen aan gevels van monumenten. De gemeente zoekt in overleg met partners en adviseurs zoals het Rijk (de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed) steeds naar wat wél kan – duurzaam en met respect voor ons erfgoed.

Uit de eerste gesprekken met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en juristen is naar voren gekomen dat voor in ieder geval zonnepanelen in het zicht binnen deze gebieden de vergunningplicht moet blijven gelden. We zoeken nog naar mogelijkheden om in deze gebieden andere maatregelen, zoals zonnepanelen die niet zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte, vergunningvrij te maken.

3. Communicatie en advies Communicatie, begeleiding en advies via het Loket Duurzaam Erfgoed blijft een van de belangrijkste lopende acties waarmee uitvoering wordt gegeven aan een aantal ambities uit de Uitvoeringsagenda. Via het loket geeft Duurzaam Erfgoed onder andere advies aan bewoners, Verenigingen van Eigenaars (VvE’s), woningcorporaties en bedrijveninvesteringszones (BIZ). Voorbeelden zijn: • BIZ Nieuwendijk en BIZ Kalverstraat heeft Duurzaam Erfgoed gevraagd om aan te sluiten bij het verduurzamingstraject van de panden. • Duurzaam Sloten bewonersinitiatief heeft Duurzaam Erfgoed gevraagd om aan te sluiten in een werkgroep om advies te geven over het verduurzamen van de woningen. • Met Ymere verkennen we de mogelijkheden van zonwering in rijksbeschermd stadsgezicht Amsterdam Noord, Van der Pekbuurt. • Het actief benaderen van bewoners deden we in Noord en doet Duurzaam Erfgoed in samenwerking met Programma Zon nu ook in Zuid. Voor het stimuleren en activeren van de mensen wordt opnieuw een kaart ontwikkeld waarop de mogelijkheden voor zonnepanelen zichtbaar zijn. Door de opgedane kennis en ervaring worden initiatiefnemers gericht geholpen, waar mogelijk met maatwerkadvies van een monumentadviseur. Met het uitbrengen van handreikingen maken we voor eigenaren in duidelijke taal en begeleidende afbeeldingen inzichtelijk wat er mogelijk is.

De handreikingen (zonne-energie 2024 en raamisolatie 2025, zie pagina 1) worden geüpdatet

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2025 Pagina 5 van 5

(zonne-energie nieuwe richtlijnen 2.0, zomer 2025) en aangevuld met de handreiking zonwering en warmtepompen (zomer 2025). Kort daarna, nog in 2025 volgen de handreikingen muur-, vloer- en dakisolatie. Aanvullend op de bestaande communicatietrajecten start binnenkort (juli 2025) de collectieve actie in Amsterdam Zuid waar de bewoners actief worden gewezen op de (ruimere) mogelijkheden van zonnepanelen en zonnecollectoren inclusief groene daken op monumenten en andere panden in het rijksbeschermde gezicht. En uiteraard blijft de inzet op ondersteuning bestaan: vanuit een samenwerkingsverband met de afdelingen Wonen en Vergunningen, Toezicht & Handhaving en andere gemeentelijke samenwerkingen worden collectieve initiatieven zoals die van de Leidsebuurt geholpen. We houden u graag op de hoogte, een volgende update Duurzaam Erfgoed volgt in ieder geval in december 2025. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Monumenten en Erfgoed

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl