RIB Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed-DEF .pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 juni 2024 Erfgoed, Monumenten en Duurzaamheid Alexander Scholtes, Dirk de Jager bestuurszaken.mena@amsterdam.nl Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed en afdoening motie 611, 790,791, 792, 384, 131

Geachte leden van de gemeenteraad, Bijgevoegd vindt u de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed. Samen met de eigenaren, bewoners en initiatiefnemers willen het erfgoed in onze stad verduurzamen. Met minder regels, meer ondersteuning voor eigenaren en waar het kan: op een verantwoorde manier snellere procedures. Erfgoed bepaalt de identiteit van de stad en laat zien wie we zijn. Daarom willen het behouden. Maar het meeste erfgoed is niet gebouwd volgens onze hedendaagse duurzaamheidsnormen. En we willen als stad wel bijdragen aan de uitvoering van de strategische klimaatdoelen. Na vele decennia respectvol restaureren en transformeren is nu de uitdaging om de monumenten en de panden in de beschermde gezichten toekomstbestendig te maken, met behoud van de bijzondere kenmerken en waarden. In de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed staan vier lijnen waarlangs we de bestuurlijke wensen en ambities voor het verduurzamen van erfgoed uitwerken: 1. Minder CO2-uitstoot We geven meer ruimte voor zonnepanelen en lucht-warmtepompen. Dit betekent dat het vanaf 2025 makkelijker is om op alle daken van monumenten en panden in beschermde gezichten, zonnepanelen te leggen en/ of luchtwarmtepompen te plaatsen. Sommige ingrepen worden vergunningvrij, voor andere ingrepen worden duidelijke regels opgesteld (bijvoorbeeld hoe een legplan eruit moet zien). 2.

Minder energiearmoede Met het isoleren van woningen verlagen we de energierekeningen van bewoners. In 2030 zijn 123.000 woningen geïsoleerd, inclusief monumenten. Vanaf 2025 wordt isolatie van ramen, gevel, of dak vergunningsvrij en/ of mogelijk via een vereenvoudigde vergunningprocedure. Bijvoorbeeld door het gebruik van uitvoeringsstandaarden en voorbeeldregels. 3. Minder grondstoffenverbruik Met circulaire transitie verminderen we het grondstoffenverbruik en verlengen we de levensduur van producten. In 2026 is 50% van de verbouwingen en de transformaties van monumenten circulair en bio-based. Zo is het soms duurzamer en beter betaalbaar om een kozijn te behouden, waarbij alleen het glas wordt vervangen of een voorzetraam

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 2 van 6

wordt geplaatst dan het vervangen van een compleet kozijn om een betere isolatiewaarde te halen. 4. Meer dak- en gevelgroen: groen en koel Eigenaren en bewoners van monumenten kunnen hun panden van groen voorzien op het dak (sedum) of aan de gevel (planten) tegen hittestress en wateroverlast. In 2025 zijn de verschillende mogelijkheden om hier groen aan te brengen per wijk helder en inzichtelijk voor bewoners en eigenaren. Voor alle gebouwen met platte daken inclusief monumenten is duidelijk op welke wijze dakvergroening mogelijk is. Voor gevelgroen zijn er heldere uitvoeringsstandaarden. In de afgelopen periode boekten we op bovenstaande ambities in verschillende pilots en botsproeven al aansprekende resultaten met het Loket Duurzaam Erfgoed, zoals het vereenvoudigen van vergunningaanvragen voor zonnepanelen, ruimere richtlijnen voor het plaatsen van zonnepanelen in een rijksbeschermd gezicht in Noord en handreikingen voor duurzaamheidsingrepen zoals voor raamisolatie. Ook de komende periode blijft het Loket ondernemers in de stad adviseren en begeleiden bij het verduurzamen van hun pand. In deze Uitvoeringsagenda zijn ook de ervaringen van het Loket en de verschillende bestuurlijke wensen uit onderstaande moties opgenomen. We gaan onder andere meer bekendheid geven aan het Loket om bewoners, bedrijven, eigenaren, VvE’s, corporaties te inspireren en te faciliteren.

U bent op 4 oktober 2022 en 16 maart 2023 tussentijds geïnformeerd over de uitvoering van deze moties. In de Uitvoeringsagenda worden onderstaande moties verwerkt zoals hieronder beschreven. Het college beschouwt de moties hiermee als afgedaan. •

Tijdens de behandeling van de Omgevingsvisie, de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad, zijn vier moties ingediend die betrekking hebben op het verduurzamen van erfgoed: 1. Motie 611 “Verduurzamen bestaande woningen en erfgoed” van de leden Van Renssen (GL), Nadif (GL), Boutkan (PvdA), Bakker (SP) en de Jager (D66), ingediend bij de behandeling Omgevingsvisie op 8 juli 2021, vraagt het college om te onderzoeken welke (belemmerende) regels worden gesteld voor het verduurzamen van de bestaande voorraad als het gaat om erfgoed. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: landelijk onderzoek naar belemmeringen voor het verduurzamen van monumenten en ervaringen van het Loket Duurzaam Erfgoed (onder meer gebaseerd op analyse van e-mails, de bestuursopdracht Duurzame Toekomst, 2 enquêtes door Zon op Centrum en overleggen met interdisciplinaire werkgroepen) geven het volgende beeld: - het vergunningproces en daarmee vergunningplicht is in disbalans met de zwaarte van de ingreep. Dat geldt met name voor zonnepanelen en isolerende beglazing; - de regels in het omgevingsplan (voorheen: bestemmingsplan) beperken het plaatsen van buitenunits van warmtepompen; - de kosten voor het verduurzamen van monumenten zijn hoger dan generieke maatregelen voor energiebesparende maatregelen.

De total cost of ownership (het hele kostenplaatje inclusief productie en transport) zijn echter lager.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 3 van 6

2. Motie 790 “Beleid en regels voor verduurzaming erfgoed” van raadsleden Van Renssen (GL) en Nadif (GL) ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad op 11 november 2021, waar het college wordt gevraagd om bij bouwplannen voor erfgoed, de verduurzaming een prominente rol te laten spelen en te onderzoeken welke maatregelen voor verduurzaming van erfgoed vergunningsvrij gemaakt kunnen worden. Bij deze motie wordt de toezegging betrokken om inzicht te bieden in de mogelijkheden en de gemeentelijke beleidsruimte bij de verduurzaming van gemeentelijke monumenten en rijksmonumenten (TA2022-001000, gedaan bij de bespreking van de begroting 2023 in de commissie FKD op 1 november 2022). Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: bij bouwplanadvisering wordt altijd gelet op verenigbaarheid van erfgoedwaarden en verduurzaming en gewezen op eventuele aanvullende duurzaamheidskansen. Bouwplannen met duurzaamheidscomponent krijgen voorrang: vragen die binnenkomen via het Loket Duurzaam Erfgoed worden met voorrang door de adviseurs uit het team, in behandeling genomen. Amsterdammers die willen verduurzamen kunnen rekenen op hulp en -indien gewenst- een werkbezoek aan huis. Voor raamisolatie is het vervangen van enkelglas door dun isolerend glas in het bestaande kozijn nog dit jaar vergunningsvrij.

De handreiking raamisolatie biedt informatie (met voorbeelden en details) hoe het vervangen van glas met behoud van monumentwaarden het beste gedaan kan worden. Het leggen van zonnepanelen, het plaatsen van warmtepompen en het aanbrengen van isolerende beglazing voor monumenten en panden in een rijksbeschermd gezicht is mogelijk met een flitsvergunning, waarbij meteen een omgevingsvergunning kan worden afgegeven, als voldaan wordt aan de randvoorwaarden (zoals bijvoorbeeld legplan, reversibele bevestiging). Amsterdam wil ook zonnepanelen en luchtwarmtepompen zoveel mogelijk vergunningsvrij maken. Dit is in gang gezet. Zo zijn verschillende pilots opgezet om de regels die moeten gaan gelden om te komen tot ”vergunningsvrij maar niet regelvrij” scherp te krijgen. Ook is overleg met het Rijk over de landelijke regels die nu nog gelden. 3. Motie 791 “collectief verduurzamen en vergroenen” van de raadsleden Van Renssen (GL) en Nadif (GL), ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad op 11 november 2021, vraagt om onderzoek te doen naar mogelijkheden voor VvE’s om collectief in te kopen en gezamenlijk vergunningen aan te vragen voor de verduurzaming en vergroening van panden die onder dit beleid vallen en de bevindingen te rapporteren aan de raad. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: collectieve inkoopacties voor VVE’s lopen.

Bijvoorbeeld in samenhang met Isolatieoffensief. Zo wordt de isolatieopgave en de collectieve inkoopacties die daarbij horen, ook voor erfgoed mogelijk. Loket Duurzaam Erfgoed verzorgt webinars met uitleg over beleid, mogelijkheden en vergunningtraject aan VVE’s. In de toekomst worden collectieve inkoopacties en andere stimulerende zaken gebiedsgericht georganiseerd, te beginnen met ontwikkelbuurten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 4 van 6

4. Motie 792 “proefgebieden verduurzaming erfgoed” van de leden Van Renssen (GL), Nadif (GL) en Boomsma (CDA) ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad op 11 november 2021, vraagt om over de lessen geleerd uit het lopende project Duurzaam Erfgoed en het loket Duurzaam Erfgoed te rapporteren aan de raad en naar aanleiding daarvan te komen met aanbevelingen voor het verduurzamen van erfgoed en te onderzoeken welke duurzaamheidsmaatregelen generiek toegepast kunnen worden. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: geleerde lessen zijn verwerkt in de Uitvoeringsagenda te weten: - nadruk op het vereenvoudigen van het vergunningenproces bijvoorbeeld met flitsvergunningen, een algemeen positief advies voor standaard ingrepen op vergunningsvrij- niet regelvrij; - aandacht voor heldere communicatie door middel van bijvoorbeeld handreikingen; - bij het verduurzamen van monumenten is er is meer mogelijk dan vaak gedacht. In 2023 is op geen enkele vergunningaanvraag voor zonnepanelen negatief geadviseerd (door Monumenten/ Commissie Omgevingskwaliteit). Van de 98 vergunningaanvragen werd 86% gehonoreerd, de 14% die afviel was vanwege andere redenen; - circulair bouwen sluit zeer goed aan op het verantwoord verduurzamen van erfgoed.

Behoud en hergebruik van bestaande materialen en bio-based materialen zijn technisch gezien vaak de beste match voor een monument. In de Uitvoeringsagenda worden de volgende uit te werken generieke maatregelen voorgesteld: - Het vervangen van niet-monumentaal glas voor dun isolatieglas is mogelijk voor alle monumenten en panden in beschermde gezichten; - Het plaatsen van zonnepanelen op alle daken van monumenten en panden in beschermde gezichten volgens een voorgeschreven legplan; - Het plaatsen van buitenunits van luchtwarmtepompen op daken. •

Motie 384 “Dubbelglas voor monumentale panden” van de leden Von Gerhardt (VVD), H.C. Burgers (VVD), L.E. Heinhuis (PvdA), J. Broersen (Volt) ingediend tijdens de bespreking van de Begroting 2023 op 10 november 2022 is. Hierin wordt het college gevraagd om het vergunningsproces voor het vervangen van glazen in panden (isolatie) van monumentale waarde aan te passen zodat isolatie van deze panden sneller en makkelijker mogelijk is en hierbij rekening te houden met het (zoveel mogelijk) behouden van de historische waarde van de panden en een onderscheid te maken tussen rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten en de verschillende ordes. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: het vergunningproces voor raamisolatie wordt versneld door de introductie van een flitsvergunning. Voor raamisolatie is het vervangen van enkelglas door dun isolerend glas in het bestaande kozijn, of het plaatsen van een binnen-voorzetraam de beste optie wat betreft verduurzaming plus behoud van erfgoedwaarden. Dit wordt binnenkort vergunningsvrij (maar niet regelvrij).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 4 juni 2024 Pagina 5 van 6

Motie 131 van de leden IJmker (GL), Nadif (GL), Schmit (D66) en Namane ( PvdA) inzake Help monumentale kantoorpanden verduurzamen naar aanleiding van de bespreking van de handhavingsstrategie energielabel-C bij kantoorgebouwen d.d. 5 april 2023 waarin het college wordt gevraagd om in te zetten op het vergroten van de bekendheid van loket Duurzaam Erfgoed onder ondernemers in monumentale kantoorpanden. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: het Loket Duurzaam Erfgoed is opengesteld voor ondernemers die via het loket niet alleen advies kunnen inwinnen voor het verduurzamen van hun kantoorpand, maar ook begeleid kunnen worden in het vergunningstraject. Het Loket Duurzaam Erfgoed is breed bekend; er zijn weinig doorverwijzingen, de vragen worden direct bij het loket gesteld. De duurzaamheidscoördinatoren in de stadsdelen zijn meestal de eerste aanspreekpunten voor ondernemers die willen verduurzamen. Als een ondernemer zelf geen eigenaar van een pand is, wordt door gemeentelijk Vastgoed ingezet op verantwoord verduurzamen. De monumentadviseurs stimuleren het verduurzamen van monumentale kantoorpanden door met voorrang en gericht te adviseren. Pandeigenaren worden op de hoogte gehouden van (beleids-) ontwikkelingen.

Na de zomer volgt een Plan van Aanpak waarin de ambities verder worden uitgewerkt en de volgende zaken aan de orde komen: • Koppelkansen met andere Uitvoeringsagenda’s zoals de agenda Circulair, het Isolatieoffensief, Klimaatadaptie, Warmtetransitie etc; eventuele aanpassingen in het beleid / de andere agenda’s; • Vertrouwen geven aan erkende professionele uitvoerings- en ontwikkelpartners in de stad om met heldere uitvoeringsafspraken vooraf, eenvoudiger door het vergunningtraject te gaan; • Beleidsaanpassingen ten aanzien van het vergunningsvrij (niet regelvrij) plaatsen van zonnepanelen, het eenvoudiger plaatsen van warmtepompen, het vergunningsvrij vervangen van glas en het isoleren van dak, gevel en ramen; • Afstemmen met het Rijk, Unesco en de erfgoedorganisaties in de stad over de beleidsmatige aanpassingen waar het gaat om rijksmonumenten of het werelderfgoed.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 6 van 6

Ondertussen staan de ontwikkelingen in de stad op het gebied van het verduurzamen van erfgoed niet stil. Zo is het in het afgelopen jaar eenvoudiger geworden om een vergunning aan te vragen voor het leggen van zonnepanelen, zijn in het beschermde gezicht van Noord richtlijnen opgesteld voor zonnepanelen in het zicht, kunnen ook eigenaren van monumenten meedoen met collectieve inkoopacties, wordt meer ruimte geboden voor het plaatsen van warmtepompen en worden maatwerkadviezen gegeven voor verduurzaming. Met deze Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed wordt een flinke stap gezet in het behouden van ons mooie erfgoed voor toekomstige generaties. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Monumenten en Erfgoed

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Dirk de Jager Wethouder Duurzaamheid