RIB toezeggingen Duurzaam Erfgoed def getekend.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12-2-2025 Erfgoed en Monumenten Alexander Scholtes bestuurszakenmea@amsterdam.nl

Onderwerp

Toezeggingen Duurzaam Erfgoed

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Tijdens de raadscommissie van 4 september 2024 waarin de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed is besproken, heb ik toegezegd om u te informeren over het volgende: 1. de evaluatie van de pilot in Noord met ruimere regels voor zonnepanelen in het rijksbeschermd stadsgezicht (TTA2024-000964); 2. de collectieve acties tot verduurzamen (TA2024-000967); 3. het gesprek met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (en zo mogelijk UNESCO) over de extra ruimte voor verduurzamen die de gemeente Amsterdam wil gaan creëren en de mogelijke gevolgen daarvan voor de grachtengordel als werelderfgoed (TA2024-000965).

1. Informatie over pilot in Noord In 2021 is de pilot opgestart waarbij ruimere richtlijnen zijn opgesteld en, bij wijze van proef, van toepassing zijn verklaard op de niet-monumentale woningen binnen rijksbeschermd stadsgezicht Amsterdam-Noord. Waar conform de Welstandsnota, binnen rijksbeschermde gezichten, zonnepanelen op daken gekeerd naar de openbare ruimte in beginsel niet zijn toegestaan, is dit hier in overleg met diverse gemeentelijke afdelingen en de Rijkdienst voor het Cultureel Erfgoed losgelaten. Om ervoor te zorgen dat de waarden van het beschermde gezicht (straatbeeld, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarde) in stand worden gehouden, zijn richtlijnen opgesteld. Deze bepalen onder andere dat panelen op daken met rode dakpannen, matrood moeten zijn en op de overige daken, matzwart. Ook is een document opgesteld waar aan de hand van diverse gebouwtypologieën in het gebied, de richtlijnen uitgelegd worden. Bijvoorbeeld dat panelen ook voldoende afstand tot dakranden en dakkapellen moeten houden. Evaluatie en eerste resultaten De pilot loopt nog steeds. De collectieve inkoopactie die gekoppeld is aan het gebied waarvoor de ruimere richtlijnen van toepassing werden verklaard, is nog niet afgerond. Hieronder samengevat de belangrijkste evaluatiepunten tot nu toe:

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

-

-

-

-

Datum 12-2-2025 Pagina 2 van 4

Ruimere richtlijnen in het beschermde gezicht Amsterdam-Noord zijn toepasbaar en worden vertaald naar andere rijksbeschermde gezichten zodat consistent geadviseerd kan worden door Commissie Omgevingskwaliteit; Ruimere richtlijnen worden door vertaald naar beleid (welstandsnota en beleidskader monumenten). Hierover zal de raad in Q1 2025 geïnformeerd worden; De combinatie van ruimere richtlijnen en collectieve inkoop zorgt voor hoge respons en veel aanmeldingen. Met behulp van deze pilot zijn circa 100 daken in dit gebied voorzien van zonnepanelen; Ruimere mogelijkheden worden toch nog als te beperkt gezien, Amsterdammers willen nog meer vrijheid (vergunningsvrij) om zonnepanelen te plaatsen. Ook de vereenvoudigde vergunningaanvraag wordt nog als drempel gezien; veel aanvragers hebben ondanks uitleg en handreikingen hulp nodig bij het opstellen van de benodigde documenten; Rode panelen zijn beperkt beschikbaar en van wisselende kwaliteit. Enkele particuliere eigenaren wachten nog op de installatie van hun (rode) zonnepanelen. Voor een vervolg zal dus kritisch worden gekeken hoe essentieel rode/gekleurde panelen zijn voor het behoud van de erfgoedwaarden; Kennis en beschikbaarheid van professionele leveranciers is noodzakelijk; Er is veel ambtelijke capaciteit nodig voor begeleiding van vergunningaanvragen door zowel Loket Duurzaam Erfgoed als de contactpersoon van VTH.

Samengevat: de pilot in Amsterdam-Noord is, ondanks de langere looptijden, een succes. Het meest concrete en belangrijke resultaat is dat, naast de circa 100 daken die via deze pilot zijn voorzien van zonnepanelen, de ruimere richtlijnen worden vertaald naar gemeentelijk beleid. In de aanloop hiernaartoe worden, mits panelen op voordakvlakken conform regels de erfgoedwaarden niet schaden, de ruimere regels toegepast bij de advisering voor zonnepanelen op nietmonumentale panden in beschermde gezichten. Voor monumenten geldt bovenstaande in zekere mate nu ook al: als duidelijk is dat panelen geen afbreuk doen aan de monumentale waarden wordt reeds gemotiveerd afgeweken van het beleidskader Monumenten. Een voorbeeld hiervan is het Boterenbroodcomplex in Noord en project Marnixstraat in Centrum. Betreffende beleidswijziging (meer ruimte voor zonnepanelen, toegespitst op monumenten) wordt meegenomen in de aan u voor te leggen actualisatie beleidskader monumenten (actie Duurzaam Erfgoed, eerste voorstel gereed Q1 2025). 2. Collectieve acties voor verduurzamen van erfgoed Bij de bespreking van de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed haalden de leden Albers (SP) en Minderhoud (PvdA) het onderwerp “collectiviteit” aan.

De strekking van de vraag was of de gemeente Amsterdam (groepen) Amsterdammers die zelf geen of beperkte mogelijkheden hebben om duurzame energie op te wekken, kan helpen met collectieve acties. Postcoderoosregeling/SCE Voor het collectief opwekken van duurzame energie bestond al de zogenaamde postcoderoosregeling. Deze is in april 2021 vervangen door de Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) van de rijksoverheid. Met de SCE kunnen burgers collectief profiteren van zonnepanelen, op een andere plek dan hun eigen dak of perceel. Ze investeren ook dan in zonnepanelen maar leggen deze dan in coöperatief verband op een groot dak, bijvoorbeeld een bedrijfsdak. Nadat een zogenaamde zoncoöperatie is opgericht en een flink aantal zonnepanelen op een groot geschikt dak is geplaatst, krijgen de huurders naar rato een bedrag voor de opgewekte zonne-energie, en een belastingvoordeel. Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12-2-2025 Pagina 3 van 4

Collectieve/ coöperatieve opwek is complex Amsterdam heeft een in vergelijking met andere steden veel collectieve/coöperatieve zonneprojecten (81, peildatum juli 2024). Dit komt deels door de actieve ondersteuning vanuit de gemeente Amsterdam, zoals het beschikbaar stellen van gemeentelijke daken en de samenwerking met Amsterdamse energiecoöperaties. Amsterdammers kunnen vaak kosteloos lid worden van diverse Amsterdamse energiecoöperaties. Hoewel de SCE dus nog steeds bestaat en meer energiecoöperaties en Vereniging van Eigenaren opgericht worden en/of zich verenigen om gezamenlijk zonnepanelen aan te schaffen, is de populariteit met name het afgelopen jaar enorm gedaald. Met de SCE-regeling krijgen energiecoöperaties 15 jaar lang subsidie over de ‘onrendabele top’. De vergoedingen binnen deze regeling zijn de afgelopen jaren gedaald, waardoor de populariteit is afgenomen. Dit omdat projecten moeilijk rendabel te krijgen zijn. Bovendien is de voorinvestering en capaciteit die moet worden gestoken in een project erg hoog in Amsterdam waar we vaak te maken hebben met complexe eigendomssituaties zoals gemengd bezit. Bij VvE's zorgt daarnaast het beslissingstraject ook vaak voor extra complexiteit.

Ondersteuning/ actie(s) gemeente In het verlengde van de ambities waarmee de gemeente Amsterdam zich aan het klimaatakkoord heeft gecommitteerd, om “geen dak onbenut” te laten en dus óók in te zetten op het benutten van de monumentale daken en daken binnen de beschermde gezichten voor duurzame energie, zet de gemeente in op collectiviteit. Daarmee geeft de gemeente reeds invulling aan wat u vraagt namelijk Amsterdammers met beperkte mogelijkheden voor zonnepanelen ondersteunen. Eigendomssituaties, kosten, onzekerheden (met name de afschaffing van de salderingsregeling) en de landelijk regels die verboden zijn aan de SCE, maken het voor initiatiefnemers echter lastig om tot realisatie over te gaan. Naast ambtelijke ondersteuning is veel doorzettingsvermogen van initiatiefnemers nodig. Er zijn gelukkig een aantal ervaren Amsterdamse coöperaties die al veel projecten en mooie voorbeelden hebben gerealiseerd. De gemeente werkt met hen samen en verwijst actief naar deze projecten om navolging te stimuleren. Dit blijven we voortzetten, net als de ondersteuning door en communicatie via het Loket Duurzaam Erfgoed en het Programma Zon. Enkele voorbeelden van lopende/ gerealiseerde initiatieven zijn: - Zonneweide Strandeiland wordt gerealiseerd in lokaal eigendom. Iedere Amsterdammer kan lid worden en/of investeren.

Alle leden kunnen meebeslissen over hoe eventuele rendementen worden ingezet voor een goed doel dat bijdraagt aan (energie)armoede. - Hergebruik-keten voor zonne-energie dat ervoor moet zorgen dat goede zonnepanelen niet worden afgedankt, maar hergebruikt kunnen worden. Hierin wordt specifiek gekeken naar daken die anders niet worden benut en onderzocht hoe de baten daarvan ten goede kunnen komen aan Amsterdammers die niet kunnen investeren.

Buurtaanpak binnenstad Zoals hierboven aangegeven, maken de complexe (eigendoms-)situaties het realiseren van een collectief zonproject vaak ingewikkeld. In de binnenstad is het ontbreken van veel grote platte of niet-monumentale (bedrijfs-)daken een extra complicerende factor. Desalniettemin probeert de gemeente alsnog met zogenaamde buurtaanpakken, collectieve acties te organiseren. Dit moeten 'buurtaanpakken’ worden waarbij de gemeente stimuleert met gezamenlijke inkoop en installatie van zonnepanelen de "gunstige” daken maximaal te benutten waardoor de monumentale daken die zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte, worden ontzien. Bij deze buurtaanpakken is het idee om Amsterdammers met een kleine portemonnee mee te laten profiteren, door bijvoorbeeld Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12-2-2025 Pagina 4 van 4

tweedehands zonnepanelen aan te bieden. Over de buurtaanpak en uitkomsten van deze pilot, zullen wij de raad binnenkort rapporteren.

3. Gesprek Unesco Naar aanleiding van de in de Uitvoeringsagenda Duurzaam Erfgoed uitgesproken ambitie om meer ruimere mogelijkheden voor zichtbare duurzaamheidsingrepen op monumenten te creëren, heeft uw raad en enkele erfgoedorganisaties zorgen geuit. Met name daar waar het gaat over het effect van het verruimen van de huidige regelgeving op het deel van de grachtengordel dat de status van Unesco werelderfgoed heeft. In het eerste kwartaal komen we bij u terug op de gesprekken die tussen de gemeente en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; het eerste aanspreekpunt voor Unesco, zijn gevoerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Erfgoed en Monumenten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl