RIB stand van zaken en afdoen motie 1085.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Bijlagen

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 januari 2022 Kunst en Cultuur Touria Meliani Kunst en Cultuur; Bureau Broedplaatsen 1. Voorwaarden onderhuur ateliers 2. Cijfermatig overzicht broedplaatsen 3. Kaart broedplaatsen 4. Overzicht subsidieregeling broedplaatsen in nood Stand van zaken Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid en afdoening motie 1085 van het raadslid Karaman (GroenLinks)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de commissie KDD van 2 juni is toegezegd een stand van zaken te geven van het Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid 2019-2022 en daarbij ook in te gaan op vragen die u heeft gesteld, moties die u heeft ingediend en overige openstaande punten over broedplaatsen in de termijnagenda. Broedplaatsen zijn een cruciaal en fundamenteel onderdeel van de culturele infrastructuur in onze stad. We hebben in Amsterdam ruim 177.000 m2 broedplaats verdeeld over 70 locaties - ieder met een eigen profiel - waar duizenden kunstenaars en creatieven (samen)werken. Bijvoorbeeld makers die de geborgenheid van een eigen atelier nodig hebben om tot innovatieve ideeën te komen, of kunstenaars die een broedplaats als springplank gebruiken naar een groot podium of topmuseum. Het college heeft sinds 2018 hard gewerkt aan de uitbreiding van het aantal broedplaatsen (21 broedplaatsen van in totaal ruim 25.000 m2), het stimuleren van meer ruimte voor (maatschappelijke) programmering en meer diversiteit en inclusie in de broedplaatsen op het gebied van personeel, programma, publiek en programmering, zowel tussen als in de broedplaatsen. Sinds het uitbreken van de coronacrisis hebben we in drie rondes noodsteun verleend om broedplaatsen overeind te houden.

Het college hoopt van harte dat alle broedplaatsen deze crisis zullen overleven en dat in de (nabije) toekomst nog meer nieuwe broedplaatsen hun deuren kunnen openen. Deze brief gaat allereerst in heeft gebracht. Het betreft het behoud van bestaande broedplaatsen en het informeren van broedplaatsondernemers, onderhuur van ateliers, inspraak van huurders en diversiteit en inclusie. Vervolgens gaan we in op de evaluaties die zijn uitgevoerd of nu in uitvoering zijn met betrekking tot het Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid. Het gaat hier om:

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 2 van 8

een cijfermatig overzicht van de broedplaatsen in Amsterdam (o.a. aantal vierkante meters; financiën; en de spreiding van de verlengde, nieuw ontwikkelde en nog te ontwikkelen broedplaatsen); een onderzoek naar diversiteit en inclusie in broedplaatsen; een onderzoek naar effectiviteit en meerwaarde van het broedplaatsenbeleid. Daarna krijgt u een overzicht van de noodsteun die het college heeft geboden en nog steeds biedt aan broedplaatsen in Amsterdam vanwege de coronacrisis. Tot slot schetsen we de toekomstige ontwikkeling van broedplaatsen in Amsterdam, mede in het licht van de bezuinigingen en de schaarste aan betaalbare en geschikte ruimte in Amsterdam. Behoud bestaande broedplaatsen en informeren van broedplaatsondernemers Met het aannemen van amendement 1411 bij de behandeling van de begroting 2021 in de raad van 18 december 2020 (geld voor broedplaatsen) 1 is in programmaonderdeel 4.1 (Kunst en cultuur) n de begroting 2021. Dit geld is, zoals in het amendement wordt gevraagd, ingezet voor behoud van de bestaande broedplaatsen waarvan het voortbestaan is bedreigd door aflopende contracten en/of de coronacrisis en voor het maken van nieuwe broedplaatsen om broedplaatsen die niet behouden kunnen worden te compenseren en te blijven werken aan groei van het aantal broedplaatsen.

Alle contracten die in 2021 zouden aflopen zijn verlengd, met uitzondering van Ateliers74 (geen gemeentelijk vastgoed). Hieronder vindt u een overzicht van de broedplaatsen die in bezit zijn van de gemeente Amsterdam en onderdeel zijn van gebiedsontwikkeling en van de resultaten van de verlenging van de contracten. Broedplaats Old School HW10 Modestraat 2.0 Lely LTS Wijk 7 De Ceuvel De Kazerne De Vlugt

BVO 1.339 1.516 368 7.256 2.700 1.384 1.580 798 3.000

Contract tot 31-06-2022 30-04-2022 31-12-2022 31-12-2022 31-12-2022 31-12-2023 31-12-2023 30-09-2024 31-03-2025

Stand van Zaken Is verlengd met ½ jaar. Wordt jaarlijks verlengd en nu gewerkt aan permanent maken. 1 jaar verlengd 1 jaar verlengd. Tender is uit met ruimte voor een broedplaats. 1,5 jaar verlengd. Twee jaar verlengd Wordt gewerkt aan een doorstart in de gebiedsontwikkeling Nog geen sprake van verlenging Nog geen sprake van verlenging

De verlenging van contracten is een doorlopend proces en heeft dan ook structureel onze aandacht. Zeker aangezien in de komende jaren veel contracten aflopen wat het broedplaatsenbestand kwetsbaar maakt. In de commissievergadering van 8 december is gevraagd hierover ook meer duidelijkheid te geven aan de broedplaatsen. Met betrekking tot duidelijkheid over de aflopende contracten en de financiële situatie voor broedplaatsen tot aan de verkiezingen en daarna, zijn we in contact met de Belangengroep Broedplaatsondernemers Metropoolregio Amsterdam en sluiten we aan bij hun regulier overleg om daar antwoord te geven op alle vragen omtrent het beleid en de financiering.

1

van de leden Bosman, Nadif, Biemond, Flentge en Veldhuyzen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 3 van 8

Onderhuur ateliers In de vergadering van de gemeenteraad van 20 juni 2019 heeft uw raad bij de behandeling van het Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid 2019-2022 motie 1085 van raadslid Karaman (GroenLinks) aangenomen waarin het college gevraagd2 wordt om: 1. Te onderzoeken hoe richtlijnen opgesteld kunnen worden voor onderhuur, die aansluiten bij het atelier- en broedplaatsenbeleid om het mogelijk te maken dat kunstenaars een Artist in Residence kunnen doen. 2. Daarbij te kijken onder welke voorwaarden onderverhuur hanteerbaar is, waarbij inzicht wordt geboden in juridische en financiële consequenties en de benodigde capaciteit bij het ambtelijk apparaat en de Commissie voor Ateliers en (Woon)Werkpanden Amsterdam (CAWA). Mede naar aanleiding hiervan heeft het college onderzocht hoe onderhuur van ateliers mogelijk gemaakt kan worden om zo het gebruik van de ateliers te optimaliseren en de positie van de huurders te versterken. Het college heeft het mogelijk gemaakt dat de gemeente de optie voor tijdelijke onderhuur (atelierbewaring) kan aanbieden zodat kunstenaars op deze wijze een Artist in Residence kunnen doen. Wanneer een huurder voor langere tijd weg gaat, is het mogelijk het atelier voor 3 tot 6 maanden onder te verhuren onder voorwaarde dat dit wordt gemeld bij de gemeente Amsterdam en onderhuurder ook aan de inhoudelijke voorwaarden voor het atelier voldoet.

De specifieke voorwaarden zijn weergegeven in bijlage 1. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Inspraak van huurders Huurders van atelierruimtes in broedplaatsen hebben zich bij de gemeente gemeld over het ontbreken van mogelijkheden voor inspraak en het gebrek aan inzicht in de organisatie van de broedplaats waar zij huren. Daarom is de gemeente samen met de betreffende huurders en broedplaatsen in overleg gegaan. Dit heeft geresulteerd in de oprichting van huurderscomités bij diverse broedplaatsen, waaronder WOW, en een breed huurderscomité bij Urban Resort. Met deze comités zijn niet alle genoemde problemen direct opgelost maar ligt er wel een organisatorische basis voor meer invloed en inspraak. Het doel is om deze aanpak indien gewenst of noodzakelijk ook bij andere broedplaatsen in te zetten en zo huurders structureel meer invloed te geven in de organisatie en ontwikkeling van (hun) broedplaatsen. Dit vraagt om maatwerk, waarbij de gemeente een agenderende en initiërende rol kan spelen. In overleg met de broedplaats en de huurders wordt gezocht naar de vorm die voor de specifieke broedplaats en huurders het best werkt. Diversiteit en inclusie Diversiteit en inclusie hebben de afgelopen jaren nadrukkelijk meer aandacht gekregen binnen het broedplaatsenbeleid en in het cultuurbeleid in het algemeen.

Het college heeft diverse stappen gezet om broedplaatsen meer inclusief te maken op het gebied van publiek, programma, personeel en partners. Daarnaast is inzet gepleegd op het divers maken van de broedplaatsen onderling om zo het aanbod in de stad breed en gevarieerd te maken.

2

TA2019-000888 van raadslid Karaman van GroenLinks

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 4 van 8

In de raadsbrief van 21 september jl. heeft het college u geïnformeerd over de verschillende disciplines binnen de Amsterdamse broedplaatsen. Daarnaast zet het college binnen deze ambitie ook in andere speerpunten: 1. Inclusiviteitsdoelstellingen Alle nieuwe broedplaatsen hebben zich gecommitteerd aan de Code Diversiteit & Inclusie wat heeft geresulteerd in specifieke doelstellingen per broedplaats. Bestaande broedplaatsen zijn in de afgelopen jaren allemaal verzocht Inclusiviteitsdoelstellingen op te nemen in hun plannen. Uit het gemeentelijk onderzoek naar Diversiteit en Inclusie in broedplaatsen blijkt dat meer dan de helft van de bestaande broedplaatsen inmiddels diversiteits- en inclusiedoelstellingen geformuleerd heeft en nastreeft. 2. Programma diverse bestuurders Met Binoq Atana, dat zich inzet voor matching van nieuwe bestuurders met een diverse achtergrond, is een traject gestart om bestuurders met een diverse achtergrond op te leiden en stageplaatsen aan te bieden bij besturen en raden van toezicht van broedplaatsen en culturele instellingen. In het afgelopen jaar zijn bij 15 culturele instellingen en broedplaatsen een nieuwe lichting bestuurders met een diverse culturele en disciplinaire achtergronden toegetreden.

De ervaringen van deelnemers waren positief en de eerste deelnemers van dit traject zijn inmiddels officieel toegetreden tot de besturen en raden van toezicht. Momenteel wordt onderzocht hoe dit succesvolle traject in de komende jaren kan worden doorgezet. 3. Aanpassing reglement Commissie voor Ateliers en (Woon)Werkpanden Amsterdam (CAWA) De CAWA toetst de kwaliteit van plannen voor nieuwe broedplaatsen. Daarnaast toetst zij kandidaat-huurders in broedplaatsen en ateliers het kunstenaarschap. Het regelement van de CAWA is aangepast waardoor de commissie bij toetsing meer ruimte heeft om positief te toetsen bij aanvragen van bijvoorbeeld autodidactische makers en kunstenaars, en MBO opgeleide kunstenaars en ambachtslieden. Zo kan meer ruimte geboden worden aan kunst in de breedte en diversiteit in het huurdersbestand van de broedplaatsen. 4. Focus op diverse programmering en invulling Het college heeft meer ruimte geboden voor programmering in en door broedplaatsen. Doordat de subsidiemogelijkheid in het huidige beleid sterk verhoogd is ten opzichte van eerdere jaren, is deze extra ruimte mogelijk ondanks de krappe exploitaties en stijgende huisvestingslasten.

Nieuwe broedplaatsen als Maca (film), De Sloot (podiumkunsten), Tempel (multidisciplinair), Baggerbeest (sociale innovatie) en De Vlugt (multidisciplinair) hebben naast de broedplaatsfunctie ook een sterke focus op een artistieke en/of maatschappelijke programmering. Door de coronamaatregelen is het weliswaar moeilijk gebleken de programmering in deze broedplaatsen structureel op gang te brengen maar binnen de beschikbare ruimte laten de betreffende broedplaatsen veelbelovende resultaten zien. Naast het opnemen van programmeringsruimte in nieuwe broedplaatsen loopt voor bestaande broedplaatsen de Pilot Programmering. Samen met het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) stellen we budget beschikbaar voor bestaande broedplaatsen om te programmeren

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 5 van 8

50.000). Dit heeft bijvoorbeeld al geleid tot verbetering van voorzieningen en programmeringsgeld voor Heesterveld en ISO. Dit najaar is een nieuwe ronde gestart. 5. Maatschappelijk programma voorzieningen om hun betekenis voor omliggende buurten te versterken. Binnen de gemeente is daarom sinds 2020 de samenwerking tussen de beleidsdomeinen versterkt. Dit heeft al tot diverse succesvolle resultaten geleid: In Lycka in Sloterdijk is een broedplaats gecombineerd met een buurtkamer; In De Vlugt in Nieuw-West is een talentenprogramma opgezet; De Kazerne in Zuidoost biedt een breed maatschappelijk programma aan voor de buurt; De Theaterstraat in Noord is gefuseerd met Verdedig Noord om meer binding met de wijk te krijgen en zal gecombineerd met maatschappelijke voorzieningen worden gehuisvest in een nieuw buurtpodium in de Banne Noord. Op basis van deze resultaten wordt onderzocht of de combinatie van een broedplaats en maatschappelijke voorziening op meer locaties mogelijk is. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door de functies inhoudelijk en/of ruimtelijk aan elkaar te koppelen wanneer ze worden meegenomen als onderdeel in een tender. 6. Buitenbroedplaats Het college heeft zich gecommitteerd aan de ontwikkeling van een broedplaats in de openbare ruimte, gericht op experimentele festivals, talentontwikkeling en kunst.

In samenwerking met Marineterrein Amsterdam is in 2021 de buitenbroedplaats Living Art Lab gerealiseerd waar jonge kunstenaars via een open call de mogelijkheid krijgen experimentele kunst in de openbare ruimte te maken. Daarnaast wordt samen met de expeditie Vrije Ruimte op de voormalige waterzuivering in Deze plek wordt de komende drie jaar gebruikt voor (experimentele) culturele activiteiten, recreatie, en sport. Evaluatie Broedplaatsenbeleid Bij de vaststelling van het broedplaatsenbeleid is motie 1083 evaluatie broedplaatsenbeleid aangenomen (TA2019-000887) met als doel het beleid samen met kunstenaars, hun belangenorganisaties en de CAWA te evalueren. Op dit moment voeren we een onderzoek uit naar de effectiviteit van het beleid. Dit onderzoek bestaat uit 3 delen: 1. Overzicht resultaten broedplaatsenbeleid In bijlage 2 van deze brief vindt u een cijfermatig overzicht van het aantal vierkante meters aan broedplaatsen in Amsterdam en de ontwikkeling in de afgelopen twee decennia. Er is een overzicht opgenomen van de broedplaatsen waarvan het huurcontract verlengd is, de broedplaatsen die gerealiseerd zijn en de broedplaatsen die nog ontwikkeld worden. Ook is een overzicht opgenomen van de gemeentelijke uitgaven sinds 2002 per vierkante meter broedplaats of atelier.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 6 van 8

Over de afgelopen 10 jaar wordt jaarlijks gemiddeld 13.821 m2 nieuwe broedplaats gerealiseerd, sluit jaarlijks 5.655 m2 broedplaats wat zorgt voor een gemiddelde jaarlijkse groei van 8.166 m2 broedplaats per jaar. De kosten voor het maken van de broedplaatsen lopen gemiddeld licht op. De kostenstijging wordt geremd doordat we nieuwe broedplaatsen maken in gebiedsontwikkeling. Deze broedplaatsen hoeven niet tot nauwelijks gesubsidieerd te worden omdat ze onderdeel zijn van een grotere tender. Voor bestaande panden die getransformeerd worden zien we de kosten juist oplopen. Dat is een gevolg van de krapte op de vastgoedmarkt en de grotere inhoudelijk programmatische ambities voor broedplaatsen. In bijlage 3 van deze brief is een kaart opgenomen met de broedplaatsen die in deze collegeperiode zijn geopend en de broedplaatsen die in ontwikkeling zijn. De kaart is een momentopname en de broedplaatsen in ontwikkeling zijn, kunnen aan wijzigingen onderhevig zijn. 2. Intern onderzoek Diversiteit en Inclusie in broedplaatsen Het doel van het tweede onderzoek in het kader van de evaluatie is om concrete lessen op te halen en mogelijke acties en stimuleringsmaatregelen te inventariseren om broedplaatsen meer divers en inclusief te maken.

De centrale onderzoeksvraag luidt: Hoe doeltreffend is het broedplaatsenbeleid in haar doelstelling om broedplaatsen meer inclusief en divers te maken? Voor het onderzoek zijn interne en externe betrokkenen bij het Amsterdamse broedplaatsenbeleid geïnterviewd, is een documentanalyse uitgevoerd en is een enquête uitgezet onder de gesubsidieerde broedplaatsen in Amsterdam. 3. Onderzoek naar effectiviteit en meerwaarde van het beleid Het derde onderzoek staat in het teken van de meerwaarde van het broedplaatsenbeleid voor Amsterdam, waarbij specifiek aandacht is voor het perspectief van de gebruikers - de kunstenaars en creatieven die de atelierruimten benutten. De centrale onderzoeksvraag is: Wat is de waarde van het broedplaatsenbeleid voor Amsterdam en met name voor de gebruikers van broedplaatsen en waar is ruimte voor verbetering? Dit onderzoek wordt uitgevoerd door Atlas Research. Een belangrijk onderdeel van het onderzoek bestaat uit enquêtes en gesprekken met gebruikers over onder meer de ervaringen in de broedplaats(en) en de wensen voor de toekomst. Dit onderzoek is begin oktober 2021 gestart. De resultaten worden voorjaar 2022 verwacht. U ontvangt in het tweede kwartaal van 2022 de definitieve rapportages van deze onderzoeken.

Noodsteun Broedplaatsen zijn onderdeel van een belangrijke keten in de culturele sector en ook zij ervaren negatieve gevolgen van de coronamaatregelen. Daarom is ook voor broedplaatsen in nood ten gevolge van de coronamaatregelen een speciale subsidieregeling door het college ingericht. Het doel van de regeling is het bieden van noodsteun ten behoeve van het behoud van broedplaatsen in Amsterdam en daarmee betaalbare werkruimte voor kunstenaars. Dat betekent dat de subsidie daar moet worden aangewend waar deze het hardst nodig is met als primaire doel het in stand houden van de broedplaats Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat de subsidie volledig moet worden

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 7 van 8

ingezet voor compensatie van misgelopen publieksinkomsten. Als de exploitatie van de broedplaats toelaat het geld op meerdere manieren in te zetten dan dient dit in eerste instantie te gebeuren ter compensatie van misgelopen huurinkomsten van kunstenaars. Er zijn tot nu toe drie fasen van de noodsteunregeling voor broedplaatsen uitgevoerd. 1. Fase 1 had betrekking op het grootste deel van 2020. Hierbij is aan 20 broedplaatsen 275.000,- noodsteun verleend. 2. Fase 2 had betrekking op de eerste helft van 2021. Hierbij is aan 16 noodsteun verleend. 3. Fase 3 heeft betrekking de tweede helft van 2021. De aanvraag staat nog open en er is een budget - beschikbaar. In bijlage 4 vindt u een overzicht van welke broedplaatsen per fase zijn gesubsidieerd. De toekomst Tot slot geven we u een prognose voor de toekomst van broedplaatsen in Amsterdam. Het is gelukt om in de huidige collegeperiode ondanks de coronacrisis het broedplaatsenbestand substantieel uit te breiden. In 2o22 ziet dat er anders uit. Het budget voor broedplaatsen daalt als gevolg van de gemeentelijke bezuinigingen in dat jaar miljoen naar 1,7 miljoen. Met dat budget is het naar alle waarschijnlijkheid alleen mogelijk om het bestaande oppervlak aan broedplaatsen in stand te houden.

Ontwikkeling Broedplaatsen 350.000 300.000 250.000 Huidige oppervlak (bvo m2)

200.000

Prognose bij einde beleid

150.000

prognose bij voortzetten beleid

100.000 50.000

2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022 2024 2026 2028 2030 2032 2034 2036

0

Met ingang van 2023 is er vooralsnog geen structureel geld meer beschikbaar voor broedplaatsen in Amsterdam. Daarmee keren we terug naar de situatie van voor 2019 toen het huidige broedplaatsenbeleid in werking trad. Als het programma broedplaatsen niet kan worden voortgezet, incidenteel dan wel structureel, zal het broedplaatsenbestand naar verwachting teruglopen van ruim 177.000 m2 nu naar rond de 60.000 m2 in 2030. In die situatie resteren alleen nog de in erfpacht uitgegeven broedplaatsen, waarvan het voortbestaan zonder beleidsmatige ondersteuning ook lastiger kan worden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 8 van 8

Het college heeft moeten bezuinigen op de broedplaatsen als onderdeel van de gemeente brede bezuinigingen in 2020 maar hoopt dat in de een nieuwe collegeperiode ruimte wordt gevonden om te blijven investeren in nieuwe broedplaatsen en het verlengen van bestaande en dat hier ook middelen voor worden gereserveerd. Als college blijven wij ons inzetten voor broedplaatsen, ook met het budget 2022. Zodat we als stad de zo belangrijke voedingsbodem behouden en ruimte blijven creëren voor kunstenaars en creatieven om te werken, hun talenten te ontwikkelen en te innoveren en daarmee de kunst en cultuur in Amsterdam blijven verrijken en vernieuwen. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Kunst en Cultuur

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl