RIB Resultaten experimenten en twee opties voor vervolg

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 28 februari 2025 Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Melanie van der Horst Verkeer en Openbare Ruimte: bestuurlijke.zaken.vor@amsterdam.nl

Onderwerp

Resultaten experimenten deelfiets en twee opties voor vervolg

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, De afgelopen drie jaar zijn in Amsterdam experimenten met deelfietsen uitgevoerd. Hierbij informeer ik u over de resultaten van deze experimenten. We hebben als college nog niet besloten of we doorgaan met de deelfiets na deze experimenten. Graag voer ik eerst met u het debat over nut en noodzaak van de deelfiets in Amsterdam om richting te bepalen voor het door het college te nemen besluit. De ervaringen van de afgelopen drie jaar hebben veel nuttige informatie opgeleverd, maar tegelijkertijd geven ze nog geen doorslaggevend bewijs voor nut en noodzaak van deelfietsen. Zo is onduidelijk of het deelfietsgebruik het bezit van auto's of scooters vermindert en overweegt maar een klein deel van de huidige gebruikers om de eigen fiets te vervangen door een deelfiets. Aan de andere kant zien we mogelijkheden voor de deelfiets als aanvulling op het openbaar vervoer en de OV-Fiets. Ik zal dit hieronder toelichten. 1). Resultaten experimenten deelfietsen In Amsterdam hebben de afgelopen jaren in drie gebieden experimenten met deelfietsen plaatsgevonden. Hieronder vindt u meer informatie over: a. de opzet en ontwikkeling van de deelfietsexperimenten b. de belangrijkste resultaten van de deelfietsexperimenten. a). Opzet en ontwikkeling van de experimenten met deelfietsen De deelfietsen stonden in eerste instantie verspreid over vier servicegebieden.

Hiervan zijn er uiteindelijk drie overgebleven: Oost, Woestijn en Zuidam. Door een tweede verlenging loopt de ontheffing voor de deelfietsexperimenten tot uiterlijk 16 augustus 2025. Tijdens de looptijd van de experimenten is het met de beleidsregel Buurthubs mogelijk gemaakt om in buurthubs en inpandige stallingen ook deelfietsen te plaatsen buiten de drie servicegebieden. Hiervoor geldt een plafond van 850 voertuigen. Op basis van deze beleidsregel worden sinds april 2023 deelfietsen geplaatst in de gemeentelijk fietsstallingen Beursplein, Leidseplein en bij station Amsterdam Centraal in de stalling Stationsplein. De fietsen worden ook vanuit 22 buurthubs aangeboden. Tevens is onderzoek gedaan naar potentieel interessante hublocaties, zoals bezoekers- en werkgeverslocaties. Ook is positieve ervaring opgedaan bij het

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 februari 2025 Pagina 2 van 5

tijdelijk aanbieden van deelfietsen bij grootschalige infrastructurele werkzaamheden en evenementen waarbij een voortzetting hiervan wordt voorbereid. b). Belangrijkste resultaten van de huidige deelfietsexperimenten Tijdens de experimenten heeft de deelfietsaanbieder Donkey Republic informatie verzameld over aspecten als het aantal ritten, de ritduur en ritlengte. Daarnaast zijn enquêtes afgenomen onder gebruikers. De resultaten staan in de bijgevoegde Rapportage Deelfiets 2024. De belangrijkste bevindingen zijn: • Gebruikers noemen vrijheid, flexibiliteit en kortere reistijd als belangrijkste redenen om voor de deelfietsen te kiezen. • Door het gebruik van digitale fietsparkeervakken, minder fietsen per locatie en inpandige fietsparkeerplekken was de overlast in de openbare ruimte minimaal. • Door het beperkte aanbod van deelfietsen en deelfietslocaties en door de coronamaatregelen hadden de experimenten een moeilijke start. Maar vanaf het tweede kwartaal van 2022 nam het gebruik van deelfietsen aanzienlijk toe. • De meeste ritten begonnen bij een OV-locatie, daar stonden ook de meeste deelfietsen. • Het blijkt dat 65% van de deelfietsgebruikers uitsluitend binnen een tijdsbestek van 14 dagen de deelfiets een of meer keer gebruikt. En dat 35% de deelfiets ook na 14 dagen (tot 3 maanden) een of meer keer gebruikt.

Het lijkt waarschijnlijk dat deze 35% voornamelijk lokale gebruikers en frequente bezoekers (werkers, studenten) zijn en de 65% vooral dagjesmensen, toeristen en deelfietsprobeerders. Voor de gemeente zijn toeristen geen specifieke doelgroep vanuit het oogpunt van de deelfiets. • Uit data van eind 2023 blijkt dat elektrische deelfietsen gemiddeld vaker per dag gehuurd werden en iets vaker voor langere ritten gebruikt werden dan de reguliere fietsen, maar aan het eind van 2024 is het gebruik per type fiets vergelijkbaar. • De experimenten bieden onvoldoende onderbouwing om vast te kunnen stellen of deelfietsen het gebruik of bezit van auto's of scooters verminderen. • Slechts een klein aantal gebruikers overweegt de eigen fiets te vervangen door een deelfiets. De informatie over gemaakte ritten in de Rapportage Deelfiets 2024 betreft de periode tot en met het eerste kwartaal van 2024. Recent heeft deelfietsaanbieder Donkey Republic een vergelijking gemaakt tussen de ritdata van 2024 ten opzichte van 2023. De belangrijkste constateringen zijn: • Het aantal ritten dat met een deelfiets is gemaakt is in het derde kwartaal van 2024 met circa 65% gestegen ten opzichte van het derde kwartaal van 2023. • Het aantal gebruikers is in het derde kwartaal van 2024 met circa 75% gegroeid ten opzichte van het derde kwartaal van 2023.

Naast de Rapportage Deelfiets 2024 met data van Donkey Republic hebben we onderzoek gedaan naar de mening van de Amsterdammer over de deelfiets via interviews en enquêtes (zie ook bijlagen 2 en 3). De 33 geïnterviewde bewoners van Amsterdam bleken geen deelfietsgebruiker, waren vrij onbekend met de details van het systeem, maar hadden er wel van gehoord. Veel respondenten zien het nut van de deelfiets niet, omdat ze gewoon een eigen fiets hebben of men maakt zich zorgen over aansprakelijkheid of de onderhoudsstaat van een deelfiets. De genoemde voordelen van een deelfiets gaan over onderhoud (in tijd en kosten), consequenties van diefstal en flexibiliteit in reisgedrag. Maar men ziet vooral het nut ervan als men geen fiets heeft (zelf op

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 februari 2025 Pagina 3 van 5

bezoek gaan of bezoek ontvangen), bij reparatie of diefstal van de eigen fiets of als er geen OV rijdt. Betaalbaar, betrouwbaar en eenvoudig in gebruik zijn de belangrijke voorwaarden om wel van de deelfiets gebruik te maken. In de zomer van 2024 hebben ruim 800 Amsterdammers uit het mobiliteitspanel gereageerd op de uitnodiging deel te nemen aan een enquête over deelfietsen. Van de mensen die wel eens de deelfiets hadden gebruikt in Amsterdam was bijna de helft positief tot zeer positief. Gebruikers van deelfietsen in andere gemeenten waren daar gemiddeld positiever over. De groep respondenten met een voorkeur voor een reguliere fiets was ongeveer even groot als de groep met voorkeur voor een e-bike en ongeveer even groot als de groep zonder voorkeur. Een grotere mate van beschikbaarheid in de buurt werd het vaakst genoemd als aanmoediging om vaker de deelfiets te gebruiken. Van degenen die nog nooit van een deelfiets gebruik hebben gemaakt zouden dit met name overwegen voor het bezoeken van vrienden, familie of evenementen. De belangrijkste reden om geen deelfiets te (gaan) gebruiken is het bezit van een eigen fiets. 2). Keuze voor vervolg op deelfietsexperimenten: stoppen of stadsbreed Ik verwacht dat het opzetten van een experiment in aangepaste vorm ons niet meer inzichten zal gaan bieden, tenzij het de introductie is van een stadsbreed deelfietssysteem.

Er zal dan ook een keuze gemaakt moeten worden tussen het stoppen met deelfietsen of het introduceren van een stadsbreed deelfietssysteem. Voor beide opties valt iets te zeggen. Hieronder licht ik dit toe. Een verdieping hierop vindt u in bijgaande notitie (bijlage 4). a). Stoppen met deelfietsen? De voordelen van het stoppen met deelfietsen zijn dat: - het personele capaciteit en kosten scheelt; - we niet meegaan en investeren in een onzekere toekomstige bijdrage van deelfietsen aan het mobiliteitssysteem; - het minder beslag legt op de openbare ruimte, in ieder geval in eerste instantie; - het de druk verlicht op de Amsterdamse reguliere fietsverhuurders van wie de businesscase onder druk staat door de nasleep van Corona en alternatief aanbod, waaronder deelfietsen en zogenaamde ‘hotelfietsen’. De reguliere fietsverhuurders eisen dat er geen vergunningen voor deelfietsen meer worden uitgegeven Over de experimenten en het voornemen om vergunningen te verlenen voor een stadbrede uitrol van deelfietsen zijn tegengeluiden ontvangen van Amsterdamse fietsverhuurders verenigd als Professionele Amsterdamse Fietsverhuurders (PAF). Zij stellen dat de deelfietsen vooral door toeristen, hun belangrijkste doelgroep en waarschijnlijk hun belangrijkste bron van inkomsten, worden gebruikt.

De PAF geeft ook aan dat ze van mening is dat de deelfiets oneerlijke concurrentie is, aangezien fietsverhuurders vanuit (dure) panden moeten opereren en geen gebruik mogen maken van de openbare ruimte. Ook wordt betoogd dat de gemeente staatssteun zou verlenen aan de deelfietsaanbieders. b). Een stadsbreed deelfietsensysteem? De voordelen van een stadsbreed deelfietssysteem zijn: - het benutten van kansen voor de deelfiets als aanvulling op en het ontlasten van het openbaar

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

Datum 28 februari 2025 Pagina 4 van 5

vervoer en de OV-fiets; het tijdelijk kunnen inzetten van deelfietsen bij grote wegwerkzaamheden of evenementen; belangrijke invulling van de buurthubs met meerdere typen voertuigen; het opdoen van ervaringen ten behoeve van een regionaal deelfietssysteem.

Reguliere fietsen of elektrische fietsen? Bij een stadsbreed deelfietssysteem komt ook de vraag op of er voor reguliere deelfietsen of elektrische deelfietsen wordt gekozen (zie ook bijlage 3 in bijgevoegde notitie). Een combinatie brengt logistieke uitdagingen en operationele kosten met zich mee. Ook is het een uitdaging van te voren te bepalen hoeveel reguliere fietsen en hoeveel elektrische fietsen op welke manier verdeeld mogen worden in de openbare ruimte. Als de verdeling aan de aanbieders wordt gelaten is de kans niet groot dat aanbieders uit zichzelf een combinatie zullen aanbieden. De ervaring in andere steden is dat er dan een grotere kans is op alleen elektrische fietsen. Voordelen van elektrische deelfietsen zijn onder meer de efficiëntere reistijd en het grotere bereik. Hierdoor zijn ze sneller een alternatief voor de auto of scooter. Voor mensen die moeilijker van een reguliere fiets gebruik kunnen maken zou een elektrische fiets wel een alternatief kunnen bieden. En het kan aantrekkelijk zijn voor mensen die zelf geen elektrische fiets bezitten. De kosten voor het gebruik van een elektrische fiets zullen naar verwachting wel hoger liggen dan die van een reguliere fiets. Een fiets ‘op eigen kracht’ stimuleert beweging en heeft positieve gezondheidseffecten ten opzichte van een elektrische fiets.

Amsterdam is een relatief compacte stad en een reguliere fiets is een ideaal vervoermiddel voor de kortere afstanden. Een fiets zonder accu is de meest duurzame optie. Een belangrijk tegenargument bij een aanbod van met name elektrische deelfietsen is dat er mogelijk ook mensen gebruik van maken die een elektrische fiets niet gewend zijn. Dit geeft wellicht een extra risico qua verkeersveiligheid. Op zoek naar nieuwe manieren van vervoer in een groeiende stad De experimenten voor de deelfiets bieden onvoldoende onderbouwing om vast te stellen of deelfietsen het gebruik of bezit van auto's of scooters verminderen. En privé-fietsen blijven voor frequent gebruik vaak de meest praktische keuze. Tegelijkertijd inspireren ervaringen met deelfietsen in andere Nederlandse en Europese steden wel om de potentie van de deelfiets in Amsterdam te onderbouwen. Met Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven hebben we regelmatig contact over de deelfietsontwikkelingen. Zo heeft Rotterdam nu 3.000 elektrische deelfietsen (80% lokale gebruikers) en neemt het aantal deelfietsen in Utrecht toe van ongeveer 1.000 in de gemeente naar 1.500 in de regio vanaf 2026.

Uit een benchmark van het aantal deelfietsen en het gebruik hiervan tussen 148 Europese steden (Cycling Industries Europe, ‘Shared Ambition’, The potential for bike sharing in Europe: Benchmarking 148 cities, edition 2024) blijken vooral Parijs en Antwerpen (met financiële overheidsbijdrage) goed te scoren. Op korte termijn ontstaan er geen grote problemen als de deelfiets niet langer in Amsterdam wordt toegelaten. Amsterdammers hebben vaak een eigen fiets en voor de frequente bezoekers zijn er OV-Fietsen beschikbaar op (grote) NS-stations, tenzij alle OV-Fietsen in gebruik zijn. En

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 februari 2025 Pagina 5 van 5

uiteraard kan het stopzetten een teleurstelling zijn voor de huidige individuele gebruikers. Maar de inwoners- en bezoekersaantallen in Amsterdam zullen de komende jaren blijven groeien. Hierdoor neemt de druk op de openbare ruimte en de vervoersnetwerken toe. De deelfiets is geen oplossing voor al deze uitdagingen, maar biedt wel een flexibele extra mobiliteitsoptie voor de bewoners, ondernemers en bezoekers. Samenvattend: Aan de ene kant zijn er dus de voordelen van het stoppen met deelfietsen in Amsterdam in de vorm van een groter klantenpotentieel voor de reguliere fietsverhuurders en het uitblijven van personele kosten en extra fietsen in de openbare ruimte. Daartegenover staan de voordelen van een stadsbreed deelfietssysteem dat extra mobiliteitsopties biedt als aanvulling op het openbaar vervoer, bijvoorbeeld in het voor- en/of natransport of als alternatief op momenten en locaties waar het OV niet of beperkt beschikbaar is. Ook zijn dan deelfietsen tijdelijk in te zetten bij grote wegwerkzaamheden of evenementen. Daarnaast worden deelfietsen gezien als belangrijk onderdeel van de invulling van buurthubs. Voor beide opties valt dus iets te zeggen. Ik ben benieuwd hoe u over de deelfiets denk en zie ernaar uit om met u hierover van gedachten te wisselen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer en Vervoer

Bijlagen 1. Rapportage Deelfiets 2024 2. Quickscan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam 3. Rapportage Mobiliteitspanel 4. Notitie Resultaten experimenten deelfiets en de vervolgopties ‘stoppen’ of ‘stadsbreed’

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl