RIB PFAS bodemkwaliteitskaart en aandachtslocaties.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 23 september 2025 Grond en Ontwikkeling Steven van Weyenberg Grond en Ontwikkeling, h.van.hoek@amsterdam.nl, a.van.duijn@amsterdam.nl Geactualiseerde PFAS-bodemkwaliteitskaart en stand van zaken onderzoek naar PFAS-aandachtslocaties

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de geactualiseerde PFAS-bodemkwaliteitskaart en over het onderzoek naar nog onbekende plekken waar PFAS in de bodem mogelijk gezondheidsschade zouden kunnen veroorzaken, zogenaamde PFAS-aandachtslocaties. In de beantwoording d.d. 14 april 2025 van schriftelijke vragen inzake PFAS/PFOS verontreiniging, is toegezegd de raad te informeren over beide onderwerpen. Achtergrondinformatie over PFAS Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. Zij komen van nature niet in het milieu voor. Voorbeelden van PFAS zijn PFOA (perfluoroctaanzuur) en PFOS (perfluoroctaansulfonaten). PFAS kunnen een negatief effect hebben op milieu en gezondheid. PFAS hebben handige eigenschappen: ze zijn onder andere water-, vet- en vuilafstotend. Ze zitten in verschillende producten. Bijvoorbeeld in smeermiddelen, voedselverpakkingsmaterialen, blusschuim, anti-aanbaklagen van pannen, kleding, bestrijdingsmiddelen, textiel, autowax en cosmetica. Ook worden ze gebruikt in verschillende industriële toepassingen en processen. PFAS zijn wereldwijd in het milieu terechtgekomen via de lucht of via het afvalwater. Eenmaal in het milieu breken PFAS niet af en kunnen ze terecht komen in voedsel of drinkwater.

PFAS staan daarom sinds 2024 op de lijst met (potentieel) zeer zorgwekkende stoffen (ZZS). Momenteel wordt op Europees niveau gewerkt aan een verbod op het gebruik van alle PFAS. Net als in de rest van Nederland komen PFAS in Amsterdam op veel plekken in lage hoeveelheden in de bodem voor, zonder dat er een duidelijke bron aan te wijzen is. Geactualiseerde PFAS-bodemkwaliteitskaart Het college heeft op 23 september jl. de geactualiseerde PFAS-bodemkwaliteitskaart vastgesteld. Het doel van een bodemkwaliteitskaart is om, waar mogelijk, zonder fysiek bodemonderzoek een uitspraak te doen over de gemiddelde kwaliteit van de bodem, ten behoeve van graafwerkzaamheden en het toepassen van grond. Een bodemkwaliteitskaart toont geen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2025 Pagina 2 van 6

bronlocaties maar geeft juist aan wat de diffuse (zonder aanwijsbare bron) concentratie is binnen een bepaald gebied. De kaart wordt gemaakt op basis van een statistische analyse van beschikbare onderzoeksresultaten, zonder de analyses die horen bij bronlocaties, zoals analyses die te relateren zijn aan een specifieke bedrijfslocatie of een blusactiviteit. Op basis van een bestuurlijk vastgestelde bodemkwaliteitskaart is het mogelijk om grond te ontgraven en elders toe te passen zonder (veel) aanvullend onderzoek: er kan dan een milieuverklaring bodemkwaliteit worden afgegeven met de bodemkwaliteitskaart als grondslag. Een voorwaarde voor het gebruik van de kaart is het raadplegen van het archief (vooronderzoek) op een mogelijk aanwezige lokale PFAS-puntbron omdat ook in een gemiddeld ‘schoon’ gebied lokaal wel een bron aanwezig kan zijn. De PFAS-bodemkwaliteitskaart wordt digitaal beschikbaar op de site van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD) en ook raadpleegbaar via maps.amsterdam.nl/bodemkwaliteit, samen met de bodemkwaliteitskaart voor het standaard stoffenpakket. De uitgebreide (technische) onderbouwing van de PFAS-bodemkwaliteitskaart is te vinden in bijlage 1a en 1b bij deze raadsinformatiebrief. De vastgestelde deelkaarten staan op pagina 8 t/m 15 van bijlage 1b.

In figuur 1 is zichtbaar dat de achtergrondkwaliteit (nadat bekende lokale bronnen zijn uitgesloten) in een aantal deelgebieden boven de hergebruiksnorm ligt (de rode gebieden). Het is belangrijk om te benadrukken dat het in de rode gebieden gaat om lichte overschrijdingen van de hergebruiksnorm (voor PFOS 3 µgram/kg) en niet om waarden nabij de humane risicogrens (voor PFOS 59 µgram/kg). Verhoogde achtergrondwaarden zijn meestal het gevolg van een hoge bevolkingsdichtheid en het intensieve gebruik van PFAS-houdende producten in die gebieden. Dit leidt tot een relatief hoge verspreiding van PFAS in de bodem, zonder dat er een specifieke bron aan te wijzen is. Voor een aantal rode gebieden heeft onderzoek van de OD wel een mogelijke oorzaak opgeleverd: • Banne-Buiksloot: Er zijn veel verhoogde PFAS-waarden aangetroffen in (voornamelijk het noordelijke deel van) Banne-Buiksloot. Er is gekeken of er een relatie is met autobranden in dit gebied, door een historisch onderzoek naar autobranden uit te voeren. Deze relatie lijkt er wel te zijn, maar kon niet worden aangetoond met onderzoeken op de precieze locaties. Zelfs na het wegfilteren van enkele puntbronnen bleek het gebied een PFASgehalte boven de hergebruiksnorm te hebben; • In Nieuw-Sloten lijken sterk verhoogde gehalten zich te concentreren in een voormalig kassengebied dat in 1999 is ontwikkeld tot woongebied.

Het tuinbouw/kassengebied Nieuw-Sloten is vanaf de jaren 1960 tot eind jaren 1980 in gebruik geweest. Op verzoek van de GGD is nader gekeken naar de onderliggende data bij Tuinparken in Noord (Buikslotermeer, De Molen en Tuinwijck) en de noordelijke oever van de Nieuwe Meer. Uit de datapunten die gebruikt zijn voor de tuinparken in Noord blijkt dat deze met name beïnvloed worden door een onderzoek op de parkeerplaats. De hoogst gemeten waarde is 4,6 µgram/kg. Van de tuinparken zelf waren te weinig data beschikbaar om deze gemotiveerd schoner in te delen. Een waarde van 4,6 µgram/kg leidt niet tot een risico bij gebruik als recreatieve volkstuin. De noordelijke oever van de Nieuwe Meer heeft als hoogste meetwaarde 4,5 µgram/kg. Gelukkig geldt voor het grootste deel van Amsterdam dat de PFAS-waarden geen belemmering zijn voor het hergebruik van vrijkomende grond.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2025 Pagina 3 van 6

Figuur 1: PFOS-ontgravingskaart, het belangrijkste onderdeel van de PFAS-bodemkwaliteitskaart omdat uit de statistische analyse blijkt dat PFOS maatgevend is voor de zone-indeling. Grond welke vrijkomt uit groene en oranje gebieden is elders toepasbaar, mits ook de ‘gewone’ bodemkwaliteitskaart dit toestaat. Voor grond uit rode gebieden geldt dat op basis van PFOS geen onderzoeksvrijstelling mogelijk is voor het elders toepassen van vrijkomende grond. In alle gevallen is een vooronderzoek naar bronlocaties nodig voorafgaand aan het gebruik van de bodemkwaliteitskaart omdat ook in een ‘schone’ zone lokaal sprake kan zijn (geweest) van een puntbron, zoals een specifiek bedrijf of een blusactiviteit. NB. Ook voor de rode gebieden geldt dat het gaat om licht verontreinigde grond, vrijkomende grond mag alleen niet elders worden hergebruikt zonder aanvullend fysiek onderzoek.

Schiphol Een terugkerend onderwerp in nieuwsmedia is de invloed van Schiphol op de aanwezigheid van PFAS in de omgeving. Als onderdeel van de actualisatie van de PFAS-bodemkwaliteitskaart heeft de OD daarom onderzocht of sprake is van structureel hogere diffuse PFAS-gehalten rond Schiphol in vergelijking met de gebieden verder daarbuiten, met name in het gebied ten noordoosten van Schiphol. Als er sprake zou zijn van een correlatie dan zou de belasting in het gebied ten noordoosten van Schiphol onder invloed van de overheersende zuidwestelijke windrichting vermoedelijk het grootst zijn. Uit analyse van de data blijkt echter niet dat in het gebied rondom Schiphol en onder aanvliegroutes sprake is van significant hogere gehalten PFAS in de bodem dan daarbuiten. U leest meer over dit onderzoek in bijlage 1a.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2025 Pagina 4 van 6

Plan van aanpak onderzoek PFAS-aandachtslocaties Een PFAS-aandachtslocatie is landelijk gedefinieerd als een locatie waar door een bodemverontreiniging met PFAS sprake is van gezondheidsrisico´s of risico op verspreiding naar een drinkwateronttrekking. Door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) is, naar aanleiding van bestuurlijke afspraken bodem en ondergrond 2023-2030, een programma opgezet om landsdekkend (nog onbekende) PFAS-aandachtslocaties systematisch in beeld te brengen. Omdat gemeente Amsterdam bevoegd gezag is in het kader van het overgangsrecht Wet bodembescherming (Aanvullingswet bodem, H3. Art. 3.2a) wordt dit onderzoek naar PFAS-aandachtslocaties door Amsterdam uitgevoerd. Voor dit onderzoek is door I&W een financiële bijdrage verstrekt. Bij de opzet van het onderzoek heeft Amsterdam gebruik gemaakt van de ervaring die door andere decentrale overheden al is opgedaan. Binnen de gemeente Amsterdam zijn geen gebieden voor de bereiding van drinkwater aanwezig. De bronnen voor de drinkwatervoorziening van Amsterdam en omstreken zijn de rivier de Rijn (oppervlaktewater), kwelwater uit de Bethunepolder en natuurlijk duinwater uit de Amsterdamse Waterleidingduinen. Deze drinkwaterwinningsgebieden voor Amsterdam worden beheerd door Waternet.

Omdat deze gebieden buiten Amsterdam liggen, vallen ze voor het aandachtslocatiesonderzoek binnen de scope van een ander bevoegd gezag (provincie). Inventarisatie mogelijke bronlocaties In afstemming met de OD is reeds een bureau-onderzoek gedaan naar locaties waar mogelijk PFAS gebruikt kunnen zijn: potentiële bronlocaties. Dit betreft een brede systematische inventarisatie van (vroegere) bedrijfs- en incidentlocaties waar mogelijk in het verleden met PFAShoudende stoffen en materialen is gewerkt. Hieruit is een groslijst gevolgd met meer dan 2500 locaties die worden gezien als potentiële bronlocaties. Dit zijn geen aandachtslocaties, maar locaties waarvan verder wordt onderzocht of het gaat om bronlocaties. De verwachting, op basis van onderzoeken in andere regio’s, is dat op basis van een bureaustudie voor een groot deel van de locaties geconcludeerd kan worden dat geen sprake is van een PFAS-bron waarbij sprake is van gezondheidsrisico´s of verspreiding naar een drinkwateronttrekking. De locaties zijn ingedeeld in 3 prioriteitscategorieën: • P1: vermoedelijke inzet PFAS-houdend blusschuim of productie PFAS (170 potentiële bronlocaties); • P2: PFAS-verwerkende industrie (bijv. textielindustrie), locaties waar PFAS-houdende producten worden gebruikt (bijv.

scheepswerven en bedrijfsafvalverwerking) (1850 potentiële bronlocaties); • P3: PFAS verwerkende industrie op kleinere schaal (bijv. zeepfabriek) en huishoudelijk afvalverwerking (669 potentiële bronlocaties). NB: Vooralsnog zijn in de eerste inventarisatie geen locaties naar voren gekomen waarvan wordt vermoed dat er sprake is van een actueel gezondheidsrisico door een bodemverontreiniging met PFAS.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2025 Pagina 5 van 6

Vervolgstappen Komend jaar wordt een aantal vervolgstappen uitgevoerd: • Stap 1: Van de bedrijfslocaties wordt onderzocht wat de daadwerkelijke aard, omvang en de precieze plek van de bedrijfsactiviteiten waren. Datzelfde geldt voor gebluste branden; • Stap 2: Er wordt bekeken of de bodem al eerder voldoende op PFAS is onderzocht (PFAS worden sinds 2019 regelmatig meegenomen bij bodemonderzoek); • Stap 3: Er wordt bekeken of op de locatie contact kan zijn met een eventuele verontreiniging in de bodem. Een deel van de locaties is in het verleden al gesaneerd (door aanwezigheid andere stoffen) of opgehoogd. Op andere locaties is de bodem verhard of bebouwd en is daarom geen mogelijkheid om in contact te komen met de bodem; • Stap 4: Locaties waar mogelijk sprake is van een bodemverontreiniging én contact met de bodem worden gezien als PFAS-aandachtslocaties. Op of nabij deze locaties worden grond en grondwater onderzocht door een onafhankelijk adviesbureau. Bovengenoemde vervolgstappen worden voor alle locaties in prioriteitscategorie P1 uitgevoerd. Van categorie P2 wordt eerst een steekproef gedaan. Categorie P3 wordt vooralsnog niet verder onderzocht. De resultaten van het onderzoek worden gedeeld en vergeleken met onderzoeken van andere overheden die werken aan PFAS-aandachtslocaties.

Dit wordt gedaan door deel te nemen aan bijeenkomsten met andere decentrale overheden en het Ministerie van I&W. Op basis hiervan ontstaat landelijk een beter inzicht in welke bedrijfsactiviteiten hebben geleid tot PFASverontreiniging. Voor categorie P2 en P3 kan vervolgens een goed onderbouwde risico-inschatting worden gemaakt en worden bepaald of verder onderzoek zinvol is. De beoordeling van gezondheidsrisico's wordt in overleg met de OD NZKG en de GGD Amsterdam gedaan. Mochten uit het onderzoek locaties naar voren komen waar sprake is van een actueel gezondheidsrisico als gevolg van een bodemverontreiniging met PFAS, dan worden de volgende stappen gezet: • Er worden direct maatregelen getroffen om verdere blootstelling te voorkomen; • Er wordt een gepast communicatietraject opgezet; • De verontreiniging en blootstellingsroutes worden verder onderzocht. • Er worden maatregelen getroffen om de risico’s op de korte en lange termijn weg te nemen. Verantwoordelijkheid eventuele saneringen Indien een sanering noodzakelijk is, dan ligt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering hiervan primair bij de veroorzaker, vervolgens bij de terreineigenaar of, in het uiterste geval, bij het bevoegd gezag (de gemeente).

Indien de gemeente (als terreineigenaar) verantwoordelijk is voor het uitvoeren van een noodzakelijke sanering vindt afstemming plaats tussen directies en stadsdelen waar die verantwoordelijkheden liggen. Indien de gemeente een sanering dient uit te voeren, is het voor het onderzoek verstrekte budget niet toereikend, en zal dit in de eerste instantie door de gemeente worden voorgefinancierd. Wel is in de bestuurlijke afspraken bodem en ondergrond (I&W) van 2023 bepaald dat het saneren van puntgerichte bronnen met nieuwe stoffen, zoals PFAS, kan worden gezien als een ‘buitenproportionele’ opgave, waarvoor bij I&W (met terugwerkende kracht) SPUK- budget kan

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2025 Pagina 6 van 6

worden aangevraagd. Bovendien is toegezegd door I&W dat er in de toekomst (na 2030) budget beschikbaar blijft voor PFAS vanuit het Rijk. Resultaten van het PFAS-aandachtslocatiesonderzoek De verwachting is dat het onderzoek eind 2026-begin 2027 kan worden afgerond. De resultaten van het onderzoek worden met u gedeeld.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Steven van Weyenberg Wethouder Woningbouw en Stedelijke ontwikkeling

Bijlage 1a en 1b: Rapport PFAS-Bodemkwaliteitskaart Regio Noordzeekanaalgebied 2025 (Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied) en bijbehorend bijlagenrapport

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl