RIB Ontwikkelingen in de positie van Amsterdamse jongeren die ondersteuning nodig hebben bij werk of inkomen.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 november 2025 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Bestuurszaken.WPI@amsterdam.nl Ontwikkelingen in de positie van Amsterdamse jongeren die ondersteuning nodig hebben bij werk of inkomen en afdoening toezegging TA2023-000334 uit de commissievergadering van 29 maart 2023

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeren wij u over samenhangende ontwikkelingen rond jongeren in Amsterdam die extra ondersteuning nodig hebben bij werk of inkomen. Achter de cijfers die wij hieronder schetsen, staan jonge Amsterdammers die hun best doen om hun leven op te bouwen, maar (tijdelijk) vastlopen op school, werk of andere levensterreinen. Bij deze brief ontvangt u de onderzoeken Jongeren niet in beeld (stand december 2022) en de Evaluatie Outreachend werken WOJ1. Het onderzoek Jongeren niet in beeld is uitgevoerd in opdracht van de directie Werk, Participatie en Inkomen (WPI) en bouwt voort op het eerdere onderzoek uit 20222. De evaluatie van outreachend werken bij de afdeling Werk & Opleiding Jongeren (WOJ) laat zien hoe jongeren in de praktijk worden bereikt en begeleid. In deze brief gaan wij tevens in op een eerder gedane toezegging TA2023-000334 naar aanleiding van een vraag van raadslid Williams (D66) om in het vervolgonderzoek naar jongeren die niet in beeld zijn extra aandacht te besteden aan meisjes en jonge vrouwen. Belangrijkste inzichten, conclusies en aanbevelingen op hoofdlijnen Stijging jongeren in de bijstand en jongeren buiten beeld De combinatie van de onderzoeken en recente cijfers van WPI laat een zorgelijke ontwikkeling zien.

In Amsterdam groeit het aantal jongeren dat afhankelijk is van bijstand en blijft een substantiële groep jongeren zonder werk of opleiding buiten beeld van de gemeente en het UWV. Het onderzoek Jongeren niet in beeld laat zien dat in Amsterdam ruim één op de tien jongeren geen werk, opleiding of uitkering heeft. Het gaat om een diverse groep: jongeren die bewust een tussenjaar nemen, maar ook jongeren die kampen met psychische problemen, schulden of instabiele thuissituaties. Voor een belangrijk deel van hen duurt deze situatie langer dan een half 1 2

https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/evaluatie-outreachend-werken-woj https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/jongeren-niet-in-beeld-2020

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 november 2025 Pagina 2 van 6

jaar. Het langdurig ontbreken van structuur, inkomen en perspectief heeft grote gevolgen voor hun kansen en hun welzijn. De kwetsbaarheid is niet gelijk verdeeld over de stad. Vooral jongeren zonder startkwalificatie en jongeren uit gezinnen met een lage sociaaleconomische positie lopen extra risico om langdurig buiten beeld te raken. Zij wonen vaker in stadsdelen als Nieuw-West, Zuidoost en Noord. In deze stadsdelen zijn de uitdagingen voor jongeren relatief groter en stapelen problemen zich sneller op. De onderzoeken onderstrepen daarmee het belang van extra inzet in deze gebieden. Recente cijfers van WPI laten zien dat het aantal jongeren in de bijstand in 2025 verder toeneemt. Eind september 2025 ging het om 2.766 jongeren, 415 meer dan eind september 2024 (een stijging van 17,7%). In september 2025 maakten jongeren circa 8% uit van het totale klantenbestand op persoonsniveau; een jaar eerder was dit 6%. De stijging van het aantal jongeren in de bijstand is een landelijke trend, maar is in Amsterdam duidelijk merkbaar in de praktijk. Waar jongeren tijdens de krappe arbeidsmarkt van de afgelopen jaren vaak snel werk vonden, zijn zij nu vaak de eersten die geraakt worden door een afkoelende economie en het wegvallen van flexibele banen. Vooral jongeren met een flexcontract, een mbo-2-diploma of zonder startkwalificatie vinden moeilijk duurzaam werk.

Veel van hen hebben tegelijkertijd te maken met schulden, mentale problematiek of een instabiele woonsituatie. Sinds september 2024 past Amsterdam de wettelijke vierweekse zoektermijn voor jongeren niet meer toe. Voorheen gold dat jongeren eerst vier weken zelf naar werk of inkomen moesten zoeken voordat hun bijstandsaanvraag in behandeling werd genomen. In de praktijk betekende dit dat jongeren in een kwetsbare positie langer zonder ondersteuning en inkomen bleven. Naar aanleiding van een door de raad aangenomen motie is besloten deze zoektermijn in Amsterdam niet langer toe te passen. Jongeren komen nu direct in aanmerking voor een bijstandsaanvraag. Dat is positief, omdat we hen eerder in beeld krijgen en sneller kunnen begeleiden. Tegelijkertijd zien we sinds die tijd een duidelijke stijging van instroom in de bijstandsuitkering van jongeren. De groei is in Amsterdam sterker dan landelijk. Op dit moment wordt onderzocht in hoeverre deze stijging samenhangt met het afschaffen van de zoektermijn, met de afkoelende economie en met andere ontwikkelingen. Wat nu al zichtbaar is, is dat jongeren sneller instromen, terwijl uitstroom naar werk of opleiding achterblijft. De combinatie van deze factoren maakt dat Amsterdam te maken heeft met een groeiende groep jongeren die onvoldoende aansluiting vindt op de arbeidsmarkt en daardoor (tijdelijk) afhankelijk wordt van bijstand.

Reflectie op de onderzoeksresultaten en vervolgstappen Afdoening toezegging In het vervolgonderzoek Jongeren niet in beeld is, naar aanleiding van een eerder door raadslid Williams (D66) gestelde vraag, extra aandacht besteed aan jonge vrouwen die geen opleiding volgen, geen werk of eigen inkomen hebben én geen uitkering ontvangen. Zij staan daarmee niet in de bestanden van de gemeente of het UWV en blijven feitelijk buiten beeld van instanties. De

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 november 2025 Pagina 3 van 6

analyses laten zien dat jonge vrouwen in sommige wijken, zoals Nieuw-West, iets vaker buiten beeld zijn dan gemiddeld, maar dat zij niet sterk oververtegenwoordigd zijn ten opzichte van jonge mannen. Uit de stadsbrede cijfers blijkt dat het aandeel jonge vrouwen dat langdurig buiten beeld is, ongeveer gelijk is aan het stedelijke gemiddelde en vergelijkbaar is met dat van jonge mannen Op basis van de beschikbare kwantitatieve gegevens is niet goed vast te stellen of bij jonge vrouwen andere of zwaardere problematiek speelt dan bij andere jongeren. Professionals die met deze groep werken geven aan dat jonge vrouwen vergelijkbare knelpunten ervaren als andere jongeren: onzekerheid over de toekomst, wantrouwen richting instanties en vaak complexe persoonlijke omstandigheden. Deze inzichten worden benut bij de doorontwikkeling van beleid en de uitvoering van de Jongerenpunten. In toekomstige analyses en rapportages zal structureel aandacht worden besteed aan jonge vrouwen binnen de groep jongeren buiten beeld en jongeren in de bijstand. Daarmee acht het college de toezegging aan raadslid Williams (TA2023-000334) afgedaan. Outreachend werk in de praktijk De Evaluatie Outreachend werken WOJ laat zien dat outreachend werken voor veel jongeren een belangrijk verschil maakt. Outreachend werken betekent dat jongerenadviseurs jongeren actief opzoeken in hun eigen leefwereld.

Zo worden juist jongeren bereikt die niet vanzelf naar de gemeente of andere instanties stappen. Jongeren geven aan dat het hun helpt als er iemand naar hén toe komt, naar hun verhaal luistert en met hen meedenkt over haalbare stappen. Dat geeft vertrouwen en maakt de drempel lager om ondersteuning te accepteren en vol te houden. Professionals benadrukken dat het belangrijk is om langere tijd naast de jongere te blijven staan, ook als het tegenzit. Juist dan is steun nodig om vol te houden richting werk, opleiding of andere passende ondersteuning. De aanpak levert aantoonbaar resultaat op. Tijdens 44 bijeenkomsten zijn ruim 770 jongeren aangesproken. Daarnaast zijn tussen maart 2023 en februari 2024 bijna 200 jongeren individueel begeleid. In dezelfde periode zijn 236 jongeren via outreachend werk aangemeld bij het Jobcenter voor training en ondersteuning gericht op betere aansluiting op de arbeidsmarkt. Op bijna 50 scholen zijn in het schooljaar 2023–2024 in totaal 1.280 jongeren bereikt. Ook zijn 49 samenwerkingen met netwerkpartners tot stand gekomen of verstevigd. In stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en Noord is de inzet van jongerenadviseurs de afgelopen jaren versterkt, met inzet van zowel reguliere middelen als tijdelijke rijksmiddelen, zoals die vanuit het programma Preventie met Gezag.

Met deze extra inzet zijn projecten gerealiseerd zoals Jongeren in beeld en Spotlicht, gericht op preventieve ondersteuning, het tegengaan van jonge aanwas in de criminaliteit en het eerder bereiken van jongeren die anders buiten beeld zouden blijven. Uit de evaluatie blijkt dat we met deze werkwijze meer jongeren bereiken, problemen eerder worden gesignaleerd en jongeren vaker worden doorgeleid naar werk, opleiding of passende hulp.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 november 2025 Pagina 4 van 6

De middelen voor het programma Preventie met Gezag zijn tijdelijk en lopen per juni 2026 af. Een deel van de huidige outreachende en preventieve inzet wordt hiermee gefinancierd. Bij het afronden van deze financiering is het van belang inzichtelijk te hebben welke resultaten zijn geboekt en welke onderdelen binnen de bestaande middelen kunnen worden voortgezet. Brede aanpak van het college Als gemeente zetten wij sterk in op begeleiding en activering van jongeren die ondersteuning nodig hebben bij werk of inkomen. In de Jongerenpunten zoeken jongerenadviseurs samen met jongeren naar een perspectief dat past bij hun situatie en mogelijkheden. Voor veel jongeren gaat het daarbij om heel concrete vragen: hoe rond ik mijn opleiding af, hoe kom ik uit mijn schulden en hoe vind ik werk dat bij mij past? Jongerenadviseurs ondersteunen bij het vinden en behouden van een baan of leerwerktraject, helpen bij dagbesteding en versterken waar nodig het sociale netwerk. Daarbij wordt nauw samengewerkt met het mbo, zorg en hulpverlening, schulddienstverlening, AmsterdamWerkt!, het Werkgeversservicepunt (WSP) en zorgorganisaties als perMens, zodat jongeren op meerdere levensterreinen steun ervaren. Naast deze structurele begeleiding blijven we outreachend werken in de wijken, op scholen en online, juist om te voorkomen dat jongeren langdurig buiten beeld raken.

Jongeren ervaren dat er iemand naast hen staat in plaats van tegenover hen. Dat is van groot belang in een fase waarin veel op hen afkomt en keuzes grote gevolgen hebben voor hun toekomst. Een belangrijk onderdeel van deze begeleiding is het ondersteunen van jongeren bij hun eerste stappen richting de arbeidsmarkt. De stage is daarin vaak een eerste kennismaking van studenten met het bedrijfsleven en belangrijke periode waarin studenten voorbereid worden voor de arbeidsmarkt. Het niet vinden van een passende stageplek of een negatieve ervaring tijdens de stage kan al snel leiden tot uitval, en in het ergste geval dat jongeren buiten beeld raken. Vanuit het Amsterdamse Stagepact MBO zetten we daarom samen met het Amsterdamse bedrijfsleven en het Amsterdamse mbo in op passende stages met goede begeleiding, het tegengaan van stagediscriminatie en eerlijke stagevergoeding. De inzichten uit beide onderzoeken bevestigen de beleidslijn van het college ten aanzien van de ondersteuning van jongeren naar werk of opleiding. Zij laten zien dat jongeren baat hebben bij persoonlijke begeleiding, outreachend werken en een nauwe samenwerking tussen onderwijs, zorg en arbeidsmarkt, maar ook dat de druk op jongeren toeneemt en dat we onze inzet toekomstbestendig moeten organiseren binnen afnemende en deels tijdelijke middelen.

In de komende periode verdiept het college de analyse van de stijgende instroom en achterblijvende uitstroom van jongeren in de bijstand en wordt op basis daarvan bezien waar aanpassingen in de outreachende en preventieve inzet wenselijk zijn. Daarnaast worden scenario’s uitgewerkt voor verschillende manieren waarop de dienstverlening aan jongeren kan worden ingericht binnen de beschikbare middelen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 november 2025 Pagina 5 van 6

Perspectief voor de toekomst Het college bereidt zich tegelijkertijd voor op de wet Van school naar duurzaam werk, die op 1 januari 2026 in werking treedt. Deze wet heeft als doel jongeren beter te begeleiden bij de overgang van onderwijs naar duurzaam werk en is onderdeel van de landelijke inzet om voortijdig schoolverlaten terug te dringen, de arbeidsparticipatie van jongeren te vergroten en de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt structureel te verbeteren. De wet vraagt om nauwe samenwerking op regionaal niveau, zodat gemeenten, onderwijs en partners jongeren tijdig in beeld krijgen en begeleiden. De wet beoogt de samenwerking tussen scholen en gemeenten te versterken en breidt de doelgroep van het Doorstroompunt uit naar jongeren tot 27 jaar. Het Doorstroompunt brengt jongeren die uitvallen of dreigen uit te vallen in beeld en organiseert passende begeleiding richting school, werk of andere ondersteuning. Hierdoor kunnen meer jongeren in de overgang van school naar werk tijdig worden begeleid, ook als zij een opleiding afronden maar nog moeite hebben om duurzaam werk te vinden. De uitvoering van deze nieuwe wet gaat gepaard met extra administratieve taken, die binnen de bestaande middelen moeten worden opgevangen. We onderzoeken hoe dit op termijn efficiënter kan, onder meer via verdere digitalisering en prioritering binnen de doelgroep.

Samenwerking tussen mbo-instellingen, Leerplicht en het Jongerenpunt is hierbij essentieel, omdat er een sterk verband bestaat tussen schoolverzuim, voortijdig schoolverlaten en iemands latere kansen op de arbeidsmarkt en beroep op sociale voorzieningen zoals de Participatiewet. Deze samenwerking wordt de komende tijd verder versterkt. Ook regionaal bereiden we ons gezamenlijk voor op de invoering van de wet. Binnen de Agglomeratie Amsterdam wordt gewerkt aan een nieuw programma voor 2026–2029 dat zich richt op het beter begeleiden van jongeren richting school of werk en het voorkomen van uitval. De inzet sluit aan bij de ambities van de MBO-Agenda en vraagt om nauwe samenwerking tussen onderwijs, gemeenten, zorg en arbeidsmarkt. Uw raad wordt naar verwachting in de eerste helft van 2026 nader geïnformeerd over de uitwerking van dit regionale programma en de concrete gevolgen voor de Amsterdamse uitvoering. Blijvende inzet voor jongeren De genoemde onderzoeken laten zien dat de groep jongeren die extra steun nodig heeft groeit. Het college realiseert zich dat het voor jongeren en hun omgeving ingrijpend is als school of werk wegvalt en zij (tijdelijk) aangewezen zijn op bijstand of informele steun. Achter iedere aanvraag en achter iedere statistiek staat een jongere die probeert vooruit te komen en daarbij soms een duwtje in de rug nodig heeft.

Tegen deze achtergrond benadrukt het college het belang van de in deze brief genoemde vormen van dienstverlening aan jongeren zonder baan of opleiding, en de noodzaak om deze inzet waar mogelijk te continueren. Het gaat daarbij om persoonlijke begeleiding, nauwe samenwerking met onderwijs en zorg en het versterken van de kansen op duurzaam werk of opleiding. Deze vormen van ondersteuning maken voor veel jongeren het verschil tussen aan de kant staan of meedoen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 november 2025 Pagina 6 van 6

Tegelijkertijd vraagt de combinatie van stijgende bijstandscijfers, jongeren die buiten beeld raken, de bewezen waarde van outreachend werken en de nieuwe wettelijke taken om een duurzame organisatie van onze dienstverlening, waarin we gericht investeren in wat aantoonbaar werkt. Het is aan de volgende raad om op basis van de inzichten uit de onderzoeken en de ervaringen in de uitvoering keuzes te maken over de continuering en prioritering van deze inzet voor jongeren. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Bijlagen 1. Jongeren niet in beeld, stand december 2022 2. Evaluatie Outreachend Werken WOJ

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl