RIB ontwikkelingen bijstand stand van zaken Werkcentrum voortgang IKOW

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 mei 2026 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Werk, Participatie en Inkomen (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl) Actuele ontwikkelingen bijstand, de stand van zaken Werkcentrum GrootAmsterdam en voortgang Iedereen Kans op Werk

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over een aantal relevante en actuele ontwikkelingen t.a.v. de bijstand, de stand van zaken van het Werkcentrum Groot-Amsterdam en de voortgang in de aanpak Iedereen Kans op Werk (IKOW). Deze aanpak startte in december 2022 en loopt tot eind 2026, waarna een eindrapportage volgt.1 Belangrijke nieuwe inzichten betreffen een onderzoek naar de Amsterdamse uitstroompremie en twee evaluatieve onderzoeken naar de loopbaanpaden en intensivering uitstroom (zie bijlage 1 en 2 bij deze brief). Afname rijksbijdrage veroorzaakt tekort van €34 miljoen tot €55 miljoen Door een wijziging in het landelijke model dat de rijksmiddelen verdeelt, kampt de gemeente Amsterdam met een onvoorzien tekort op het budget voor bijstandsuitkeringen (BUIG) van €34 miljoen, dat kan oplopen tot €55 miljoen.2 Het Rijk kondigde deze nieuwe verdeling in het najaar van 2025 aan. Dit heeft grote financiële gevolgen voor de gemeente. Om de begroting solide te houden, is het noodzakelijk prioriteit te geven aan onderdelen van de dienstverlening die gericht zijn op uitstroom uit de bijstand of het voorkomen van instroom. De gemeente heeft bezwaar aangetekend tegen de nieuwe verdeling van de BUIG-budgetten en voert aanvullend onderzoek uit naar de onderbouwing van de daling in de financiële middelen.

Amsterdam is genoodzaakt oplossingen te vinden voor dit onvoorziene tekort. Dit jaar kan het tekort worden opgevangen met de Egalisatiereserve, die bedoeld is om jaarlijkse schommelingen in het BUIG-budget op te vangen. Echter, als het niet lukt om het aantal huishoudens in de bijstand fors te laten dalen, zal deze reserve in 2027 uitgeput zijn en moet in de gemeentebegroting andere dekking worden gevonden voor de uitkeringslasten. Daarmee is het van groot belang dat de kosten voor bijstandsuitkeringen de komende jaren niet te veel afwijken van wat het landelijke model verwacht, om te voorkomen dat de tekorten verder oplopen. Dit betekent dat Amsterdam zowel het huidige tekort moet terugdringen als ervoor

1

Zie Raadinformatiebrief Iedereen Kans op Werk, 6 december 2022 en Raadsinformatiebrief Voortgang Iedereen Kans op Werk 27 november 2023 2 Zie ook de Kadernota 2026 (pagina 13), 9 april 2026.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 mei 2026 Pagina 2 van 7

moet zorgen dat de instroom en uitstroom van bijstandsgerechtigden in lijn blijven met het landelijke gemiddelde. Om dit te bereiken is een intensivering van de dienstverlening noodzakelijk, met een gerichte focus op de uitstroom van jongeren en statushouders. Daarnaast zijn initiatieven nodig die bijdragen aan het verlagen van de bijstandslasten, zoals het stimuleren van parttime werk vanuit de bijstand en het voorkomen van nieuwe instroom. Ontwikkelingen in de bijstandspopulatie Het aantal Amsterdamse huishoudens in de bijstand stijgt weer. Bij de start van de aanpak IKOW in 2022 ontvingen ruim 35.000 huishoudens bijstand. Dit aantal daalde eind 2023 naar onder de 35.000, het laagste niveau in jaren. Ultimo maart 2026 is dit aantal echter weer gestegen naar ruim 36.000 huishoudens. Ook landelijk is het aantal huishoudens in de bijstand aan het stijgen. 3 Om de ontwikkelingen in de bijstandspopulatie beter te begrijpen, heeft Onderzoek en Statistiek (O&S) in april 2025 een onderzoek opgeleverd met de titel “Amsterdamse huishoudens met een bijstandsuitkering nu en in de toekomst”. 4 Dit onderzoek laat zien dat de samenstelling van de bijstandspopulatie verandert. Zo is het aandeel 60-plussers in de bijstand gestegen van 13% in 2015 naar 23% in 2023. Dit komt mede doordat ouderen vaak al relatief lang in de bijstand zitten, wat hun uitstroomkans verlaagt.

Medio maart 2026 heeft 24% van de huishoudens in de bijstand een hoofdaanvrager van minstens 60 jaar oud. Daarnaast neemt het aandeel huishoudens met een achtergrond in asielmigratielanden, zoals Syrië, toe. Ook het aantal jongeren in de bijstand stijgt, wat aansluit bij landelijke trends. Eind 2025 heeft u een brief ontvangen met een nadere toelichting op de ontwikkeling van jongeren in de bijstand. 5 De komende periode ligt de nadruk op het verminderen van het aantal uitkeringsgerechtigden door gerichte inzet op uitstroom en het voorkomen van instroom. Het nieuwe college zal u informeren hoe deze aanpak precies wordt ingevuld en welke keuzes hiervoor nodig zijn. Werkcentrum Groot-Amsterdam operationeel en onderzoek naar loopbaanpaden Per 23 maart 2026 is het Regionaal Werkcentrum Groot-Amsterdam met het Werkgeversservicepunt (WSP) opgegaan in het nieuwe Werkcentrum Groot-Amsterdam. Daarmee hebben we de voorgestelde wijzigingen in de wet SUWI ingevoerd, die ons als centrumgemeente verplicht om een Werkcentrum operationeel te hebben dat dienstverlening ontsluit voor werkenden, werkzoekenden en werkgevers uit de hele arbeidsmarktregio. Deze wettelijke taak hebben wij vanaf 2027 samen met UWV.6 Eerder bent u geïnformeerd7 over het samenwerkingsconvenant van de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam, waarin de bestuurlijke sturing is vastgesteld en het Regionaal Beraad is opgericht.

Recent zijn in het Regionaal Beraad door de betrokken bestuurders de Meerjarenagenda 2026-2030 en de Uitvoeringsagenda 2026 3

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2026/09/eind-2025-1-1-procent-meer-mensen-met-bijstand Onderzoek amsterdamse-huishoudens-met-een-bijstandsuitkering-nu-en-in-de-toekomst, april 2025 5 Raadsinformatiebrief Ontwikkelingen in de positie van Amsterdamse jongeren die ondersteuning nodig hebben bij werk of inkomen, 25 november 2025 6 Zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/2026/03/23/kamerbrief-voortgang-hervormingarbeidsmarktinfrastructuur 7 Raadsinformatiebrief Tweede Voortgangsrapportage MBO-Agenda en Economisch Arbeidsmarktbeleid, 27 november 2025 4

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 mei 2026 Pagina 3 van 7

van de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam vastgesteld. Deze zijn als bijlage 3 en 4 bij deze raadsinformatiebrief toegevoegd. Hierin zijn afspraken gemaakt over de inzet van de impulsfinanciering en structurele financiering die vanuit het Rijk voor de arbeidsmarktregio beschikbaar is, en ook over de ambities die we hebben vanuit onze aanvullende gemeentelijke financiering. In de agenda’s is ook opgenomen wat we in onze regio t.a.v. dienstverlening van het Werkcentrum aan inwoners willen bereiken. Op 23 maart 2026 is in onze regio ook de eerste fysieke locatie van het Werkcentrum Groot-Amsterdam geopend en ging de website van het Werkcentrum Groot-Amsterdam online.8 Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in de bijstand vereisen een hoger ambitieniveau voor de gemeente Amsterdam op het gebied van arbeidsmarktdienstverlening dan hetgeen mogelijk is op basis van wat gedekt wordt vanuit de Rijksfinanciering. Daarom dragen wij zelf ook bij. 9 Wij blijven samen met partners ook zoeken naar aanvullende financieringsbronnen, zoals van private partners. Financiering van arbeidsmarktambities is een onderwerp dat we onder meer via het Landelijk Beraad Arbeidsmarktinfrastructuur regelmatig inbrengen. In dit landelijke bestuurlijke overleg vertegenwoordigen wij de G4. Een gedeelte van de financiering van het Regionaal Werkcentrum (RWC) werd gedekt vanuit de aanpak Iedereen Kans op Werk (IKOW).

Dat ging specifiek om de hierin ontwikkelde loopbaanpaden, alsook open hiring (open werven zonder cv’s en diploma’s) en het administratief ontzorgen van werkgevers. Vanuit het onderzoek van Regioplan (bijlage 1) naar de Loopbaanpaden is helaas door het beperkt aantal geïnterviewden en de beperkte mogelijkheden ten aanzien van de data nog niet veel te zeggen over de effecten van de loopbaanpaden. Wel geven de onderzoekers aan dat door de ruime tijd en moeite die de gemeente investeert in het aanjagen en onderhouden van netwerken van onderwijsinstellingen, sectorvertegenwoordigers, werkgevers en overheidspartijen er een samenwerking is ontstaan die in potentie goed werkt. De verbinding die Amsterdam hierbij legt met het rijk, stelt de gemeente in staat om knelpunten op het gebied van instroom in tekortsectoren te adresseren. Deze loopbaanpaden ontwikkelen zich door tot sectorale aanpakken, waarbij het eigenaarschap steeds meer bij de sector zelf komt te liggen. De loopbaanpaden richten zich op strategische samenwerking om instroom en doorstroom in (krapte)sectoren te bevorderen en maken inmiddels deel uit van de dienstverlening van het Werkcentrum Groot-Amsterdam die we met alle partners in de regio uitvoeren. Ook open hiring en het administratief ontzorgen van werkgevers zijn inmiddels onderdeel van deze reguliere dienstverlening.

De komende periode zetten we ook verder in op het ontwikkelen samen met werkgevers van trajecten op mbo-entree en niveau 2 en het modulair opleidingsaanbod. Werkzoekenden kunnen zo op basis van certificaten of praktijkverklaringen hun vakvaardigheden aantonen. Een relevante aanpak die vanuit het Werkcentrum verder vorm moet krijgen is de aanpak Max WW. Dit project betreft een samenwerking tussen de Gemeente Amsterdam en UWV Werkbedrijf Rayon Groot-Amsterdam. Deze samenwerking richt zich op het beperken van de doorstroom naar de bijstand van Amsterdammers die de maximale WW-duur bereiken door ze intensief te 8 9

Deze is te vinden op www.werkcentrumgrootamsterdam.nl Raadsinformatiebrief Servicepunt Techniek Groot Amsterdam, 2 april 2026

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 mei 2026 Pagina 4 van 7

begeleiden in de laatste maanden van hun WW-periode. Amsterdam voerde eerder zo een pilot uit. Het resultaat hiervan was dat de doorstroom naar de bijstand aanzienlijk daalde en dat Amsterdammers die toch doorstroomden naar de bijstand sneller naar werk werden begeleid. In het kader van de plannen uit het regeerakkoord om de maximale WW-duur naar maximaal twaalf maanden te verlagen, wordt deze preventieve aanpak des te relevanter. Hoe dit verder vorm moet krijgen wordt uitgewerkt. Een aandachtspunt hierbij is om gegevensdeling tussen UWV en de gemeente Amsterdam adequaat te organiseren. Voortgang Iedereen Kans op Werk op overige onderwerpen De aanpak IKOW heeft als overkoepelend doel om mensen die kunnen en willen werken te ondersteunen bij het zetten van de stap naar werk en daarbij eventuele drempels weg te nemen. Binnen deze aanpak is er ook aandacht voor het verbeteren van de bestaanszekerheid van mensen. IKOW omvat meerdere initiatieven die zijn opgestart om aan deze doelen bij te dragen. Denk hierbij aan initiatieven die investeren in Amsterdammers die extra ondersteuning nodig hebben bij het zetten van de stap naar werk, en aan onderzoeken naar welke vorm van begeleiding daar het beste bij past. Een deel van deze initiatieven is uitgevoerd in het Werkcentrum. Relevante ontwikkelingen hierover zijn in de vorige paragraaf toegelicht.

Vanuit IKOW is ook onderzocht hoe de stap naar werk kan worden gewaardeerd, bijvoorbeeld door mensen financieel te belonen bij het zetten van deze stap. Daarnaast is gekeken naar verdere investeringen in scholing en werkzekerheid voor Amsterdammers die aan het werk gaan. De aanpak ondersteunt Amsterdammers die de stap naar werk zetten bij hun financiën en inkomenszekerheid. U heeft recent de voortgangsbrief ontvangen over de Agenda Bestaanszekerheid, die ook hierop ingaat.10 De gehele aanpak IKOW wordt gemonitord en geëvalueerd. Dit gebeurt op vier manieren: • De voortgang en het bereik van de initiatieven. • Brede trends op het gebied van Werk, Participatie & Inkomen, zoals de ontwikkeling van het bijstandsbestand. • De ervaringen van deelnemers via een Klanttevredenheidsonderzoek. • Een literatuurstudie naar de aannames die aan IKOW ten grondslag liggen. 11 Na afloop van de aanpak IKOW, eind 2026, informeert het college u over de totale bevindingen. In deze brief delen we alvast enkele inzichten en leerpunten die het afgelopen jaar naar voren zijn gekomen uit evaluatieonderzoeken door externe partijen. Regioplan heeft verdiepend onderzoek uitgevoerd naar twee onderdelen: Loopbaanpaden en Intensivering Uitstroom (PIU). Daarnaast heeft een consortium van onderzoekers van de HvA, UvA, VU en Tilburg University onderzoek gedaan naar de Uitstroompremie (bijlage 1 en 2).

Tijdens deze onderzoeken zijn enkele hindernissen naar voren gekomen, zoals de invoering van het

10

Raadsinformatiebrief tweede voortgangsbrief Agenda Bestaanszekerheid voor iedereen, 9 maart 2026 11 Literatuurstudie naar iedereen kans op werk

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 mei 2026 Pagina 5 van 7

nieuwe informatiesysteem BASIS. 12 Hierdoor konden de onderzoekers niet over alle benodigde informatie beschikken of slechts over informatie tot en met augustus 2024. Hoewel de initiatieven nog niet lang genoeg lopen om structurele uitspraken te doen over de resultaten, bieden de evaluaties wel waardevolle inzichten en leerpunten. Zo zijn er bijvoorbeeld leerpunten opgedaan bij de focusaanpak en de uitstroompremie. Deze leerpunten worden in de volgende paragrafen toegelicht en kunnen bijdragen aan verdere verbetering van de aanpak en de reguliere dienstverlening vanuit WPI. Intensivering Uitstroom Het initiatief Intensivering Uitstroom selecteert op basis van data Amsterdammers in de bijstand met een mogelijk arbeidspotentieel en Amsterdammers die al parttime werken die mogelijk door urenuitbreiding uit de bijstand kunnen raken. Na selectie worden zij gematcht op beschikbare vacatures of wordt gekeken waar mogelijk passende vacatures zijn. In samenspraak met de professional die de Amsterdammer begeleidt worden zij bemiddeld naar dit werk. De analyse van de registratiebestanden door Regioplan (bijlage 1) laat zien dat ongeveer een kwart van de Amsterdammers uitstroomt naar werk.

Dit is niet persé hoog of laag en laat volgens de onderzoekers vooral iets zien over wat verwacht kan worden van Amsterdammers die (langer) in de bijstand zitten en de mate waarin de arbeidsmarkt toegankelijk voor hen is. Driekwart van de trajecten naar werk of opleiding wordt afgesloten omdat verdere ondersteuning niet langer zinvol is. Daarbij blijkt uit de vervolgcontacten met de cliënt dat deze (nog) niet op korte termijn aan het werk kan. Klantbegeleiders geven aan dat een deel van deze Amsterdammers doorverwezen wordt naar zorg of participatie. Een van de doelen was ook om de mogelijkheden van Amsterdammers beter in beeld te krijgen. Door Intensivering Uitstroom zijn mensen die niet aan het werk zijn gegaan, wel terecht gekomen bij een passender traject/ ondersteuning. Dit wordt ook bevestigd door de uitkomsten van het onderzoek. Daarmee komt een doel van de Intensivering Uitstroom dichterbij om de mogelijkheden van Amsterdammers beter in beeld te krijgen. Op basis van de ervaring in de organisatie en dit onderzoek zijn we op dit moment deze manier van werken regulier aan het inbedden in de dienstverlening van WPI. Een van de aanbevelingen van Regioplan is ook om de intensieve begeleiding en kleinere caseloads te integreren in het standaard dienstverleningsaanbod.

Experiment Uitstroompremie Het experiment Uitstroompremie betreft een eenmalige premie bedoeld voor alle Amsterdammers die de bijstand uitstromen naar werk en niet binnen 2 maanden weer instromen in de bijstand. 2.900 Amsterdammers die vanuit de bijstand aan het werk zijn gegaan, verkregen met de uitstroompremie een extra financieel voordeel van minimaal € 300. Deze experimentele regeling is inmiddels gestopt. Het onderzoek naar de Amsterdamse uitstroompremie (zie bijlage 2) laat zien dat Amsterdammers in de bijstand deze premie ervaren als een positief signaal van waardering en 12

Zie ook Raadsinformatiebrief Implementatie informatiesysteem BASIS, 13 mei 2025

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 mei 2026 Pagina 6 van 7

erkenning. De premie biedt financiële ademruimte rond de transitie naar werk, maar speelt slechts een beperkte rol als directe motivatie om betaald werk te zoeken. Veel respondenten benadrukken dat intrinsieke motivatie, waaronder het gevoel van eigenwaarde, sociale verbondenheid en maatschappelijke bijdrage, belangrijker is dan de financiële prikkel. Tegelijkertijd blijkt dat de premie bijdraagt aan een bescheiden toename in vertrouwen in de gemeente, mits deze goed wordt uitgevoerd en tijdig wordt uitgekeerd. Een hoofdaanbeveling uit dit onderzoek is dat het bij zo’n maatregel belangrijk is dat klantbegeleiders goed geïnformeerd zijn en Amsterdammers actief en tijdig zijn geïnformeerd over de premie. De premie kan het beste uitgekeerd worden rond de start van betaald werk om financiële onzekerheden en opstartkosten te verlichten. Overige inzichten IKOW Met Iedereen Kans op Werk (IKOW) hebben we een intensivering mogelijk gemaakt om Amsterdammers te ondersteunen bij hun stap naar werk. Veel Amsterdammers hebben extra en vaak langdurige begeleiding nodig om niet alleen de stap naar werk te maken, maar ook om duurzaam aan het werk te blijven. Deze wisselende ondersteuningsbehoefte was een belangrijke reden om de aanpak IKOW te starten. We bevinden ons nu in het laatste jaar van deze aanpak.

Iedereen Kans op Werk bood een extra impuls bovenop de reguliere dienstverlening van WPI. Door de verschillende initiatieven binnen IKOW krijgen we beter inzicht in wat wel en niet werkt. In de voortgangsbrief van november 2023 bent u geïnformeerd over de eerste resultaten en hoe de ambities van Iedereen Kans op Werk zijn opgepakt. Bij de start van de aanpak hebben we aangegeven dat een groeiende groep Amsterdammers met een bijstandsuitkering intensievere ondersteuning nodig heeft om de stap naar werk te zetten. Vanuit IKOW hebben we deze ondersteuning geïntensiveerd, onder andere door jobcoaching en loonkostensubsidie via de aanpak Sociaal Werk. 13 Het breder en intensiever inzetten van deze instrumenten is inmiddels geborgd in de reguliere dienstverlening van Sociaal Werk. Onlangs heeft de Rekenkamer u geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek Werken met een arbeidsbeperking. 14 Dit rapport bevestigt dat onze inzet op deze doelgroep bijdraagt aan duurzame uitstroom naar werk voor Amsterdammers die extra ondersteuning ontvangen. In een aparte raadsinformatiebrief informeren wij u hoe we de aanbevelingen van de Rekenkamer zullen opvolgen. Tot slot Een duurzaam perspectief op werk is niet alleen goed voor Amsterdammers, maar ook essentieel gezien de financiële uitdagingen waar we nu mee te maken hebben.

De aanpassing in het verdeelmodel BUIG leidt tot een tekort van €34 miljoen, dat kan oplopen tot €55 miljoen. Dit onderstreept de urgentie om onze dienstverlening te richten op wat werkt en om focus aan te brengen op basis van de ervaringen binnen IKOW.

13

Raadsinformatiebrief Meer Amsterdammers ondersteunen via sociaal werk, 27 juni 2023 Onderzoeksrapport Werken met een arbeidsbeperking, 16 oktober 2025 en Bestuurlijk rapport werken met een arbeidsbeperking, 16 oktober 2025 14

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 mei 2026 Pagina 7 van 7

Gezien deze urgentie richten we het proces bij de instroom in de bijstand opnieuw in. We prioriteren begeleiding naar werk voor Amsterdammers met een uitkering en zorgen dat onze dienstverlening direct aansluit op wat iemand nodig heeft om zo snel mogelijk weer bijstandsonafhankelijk te zijn. Daarnaast onderzoeken we hoe statushouders eenvoudiger parttime kunnen werken naast hun inburgering. Ook scherpen we afspraken aan, onder andere rondom het accepteren van passend werk na een afgesproken periode. De inzichten uit de loopbaanpaden en de intensivering van de uitstroom zetten we hierbij in om Amsterdammers sneller en effectiever op weg te helpen richting werk. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Bijlagen 1. Regioplan, Iedereen Kans Op Werk - Evaluatie Intensivering Uitstroom en Loopbaanpaden, 12 december 2025 2. Elshout, J., Roosma, F., Portielje, M., De Wit, A., Goos, B., & Ballafkih, A.H. (2026). Een signaal van waardering: Onderzoek naar de Amsterdamse uitstroompremie. The Work Lab, Hogeschool van Amsterdam. 3. Meerjarenagenda 2026-2030 van de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam 4. Uitvoeringsagenda 2026 van de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl