RIB JvdV 8 mei 2026 ondertekend.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 8 mei 2026 Verkeer, vervoer, luchtkwaliteit, openbare ruimte en groen Melanie van der Horst Verkeer & Openbare Ruimte, bestuurlijke.zaken.vor@amsterdam.nl

Onderwerp

Raadsinformatiebrief over de terugblik op het Jaar van de Voetganger

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Van april 2025 tot en met april 2026 kreeg de voetganger extra aandacht tijdens het Jaar van de Voetganger zoals in de raadsinformatiebrief van 8 april 2025 was aangekondigd. In een groeiende en verdichtende stad als Amsterdam staat de openbare ruimte onder druk en moeten we de schaarse ruimte met steeds meer mensen delen. Ook liggen er opgaven op het gebied van vergroening, energietransitie en bereikbaarheid. Binnen deze ontwikkelingen, zoals ook verwoord in Amsterdam Maakt Ruimte, speelt de voetganger een sleutelrol: de voetganger neemt weinig ruimte in en vermindert de uitstoot. Bovendien is lopen gezond, leidt dit tot meer ontmoetingen en een grotere sociale veiligheid door meer ‘ogen op straat’. Het gaat overigens bij het onderwerp voetganger niet alleen om lopen van A naar B, maar ook over recreatief lopen, het verblijven in de openbare ruimte en spelen op straat. De voetganger verdient daarom blijvende aandacht. Dit geldt des te meer omdat iedereen voetganger is – jong en oud, en met of zonder hulpmiddelen. Toch is veilig en prettig lopen niet voor iedereen mogelijk en is de stad niet altijd toegankelijk voor kwetsbare groepen voetgangers zoals ouderen, kinderen en mensen met een beperking. Samen met verschillende externe partijen organiseerde de gemeente het Jaar van de Voetganger.

Met de Voetgangersvereniging Nederland (hierna VVNL) en Cliëntenbelang Amsterdam (hierna CBA) werkten we samen bij het opzetten van het Jaar van de Voetganger en aan verschillende activiteiten. Met andere partijen zoals de Kinderraad, Wandelnet, Wandelbond NL en Werken in Beweging voeren we een aantal eenmalige acties uit. Ik wil alle partners waarmee we hebben samengewerkt om het Jaar van de Voetganger mogelijk te maken hier bedanken. In deze brief blik ik terug op dit jaar en leest u over de activiteiten die we hebben uitgevoerd in het jaar en wat we ervan hebben geleerd. In de bijlage Het Jaar in Stappen treft u daarnaast een overzicht van alle activiteiten. Ik sluit deze brief af met een aantal aanbevelingen.

1 Wat hebben we gedaan? Het Jaar van de Voetganger had als doel om samen met externe partijen de voetganger extra zichtbaar te maken. Gezamenlijk voerden we veel verschillende activiteiten uit door het onderwerp voetganger te agenderen, anderen te inspireren en door uit te proberen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 mei 2026 Pagina 2 van 5

Agenderen en inspireren We voerden onder andere de volgende activiteiten uit: • We vroegen de Amsterdamse Kinderraad hoe de gemeente de voetganger beter kan bedienen. Na een aantal gesprekken volgde hun formeel advies: de gemeente moet meer ruimte voor de voetganger vrijmaken en meer overzicht en duidelijkheid scheppen bij verkeerssituaties. Op 18 augustus 2025 is een antwoordbrief verstuurd; • Met Onbeperkt West toetsten we de toegankelijkheid voor mensen met een beperking bij wegwerkzaamheden. Dit gebeurde door middel van een schouw, waarvoor AT5 ook was uitgenodigd. Dit resulteerde in een korte uitzending over dit onderwerp; • We organiseerden een schouw en werksessie over de voetganger bij het te vernieuwen busstation Bijlmer ArenA met VVNL, CBA, het GVB, gemeentelijke experts en de VRA; • Voor de gemeentelijke organisatie organiseerden we een roadshow over de voetganger waarmee we kennis en bewustwording verspreidden. Dit leidde tot veel gesprekken over de voetganger waarin problemen, acties, en/of ideeën werden besproken. Uitproberen: leren door te doen Met uitproberen wilden we leren van geslaagde experimenten met als achterliggend doel om onze kennis te vergroten en succesvolle experimenten om te vormen naar een algemene aanpak. Hieronder gaan we in op een aantal experimenten: • We brachten stoepprints aan bij geleidelijnen in Oost.

Deze bestonden uit een symbool en de tekst ‘houd de geleidestrook vrij’. Daarmee vergrootten we het bewustzijn van fietsers en voetgangers om deze lijnen obstakelvrij te houden. Uit een klein aanvullend onderzoek op deze plek in Oost bleek dat veel mensen niet weten waar geleidelijnen voor dienen. • Op verschillende plekken in de stad werden acties georganiseerd rondom “Ik rem voor zebra’s”, onder andere met bordjes achter op de fiets met deze tekst. Met deze positieve actie maakten we weggebruikers bewust van overstekende voetgangers. De actie werd opgepikt door Hart van Nederland. We vroegen ook aandacht voor veilig oversteken op zebra’s door fietsers te belonen die voor een zebrapad stopten. Dit leidde ook tot een verslag in de Westkrant ‘Bloem voor fietser die wel stopt’; • Tijdens Roeters Maakt Ruimte van 13 tot 16 april experimenteerden we met het verblijfsvriendelijk maken van de Roetersstraat.

Samen met de gebruikers van de straat voerden we acties uit die in het teken stonden van ontmoeting; veilig oversteken; en vertegenwoordigen van de verschillende generaties en het vrouwelijk perspectief; • Bij het straatexperiment Ceintuurbaan hebben we aandacht gevraagd voor een toegankelijke openbare ruimte door met stoepprints de gebruikers te attenderen op het vrijhouden van de doorloopruimte en op de aanwezige fietsenstalling; • In de stadsdelen Zuid, West en Centrum is gestart met een knelpuntenaanpak om de toegankelijkheid te verbeteren. Het ging onder andere om: de aanleg van zebrapaden, geleidelijnen, fietsparkeerproblemen en het verlagen van stoepen en het verwijderen van obstakels.

2

Wat we hebben geleerd door agenderen, inspireren en uitproberen

Het Jaar van de Voetganger bestond uit veel verschillende activiteiten om de bewustwording over het onderwerp voetganger te vergroten. We leerden het volgende:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 mei 2026 Pagina 3 van 5

Het Jaar van de Voetganger hielp de opgave voor de voetganger te verduidelijken Het Jaar van de Voetganger leidde tot veel gesprekken en activiteiten. Hierdoor werd het belang van lopen en verblijven zichtbaarder en werden de dwarsverbanden tussen het onderwerp voetganger en andere onderwerpen duidelijker. Inhoudelijke thema’s die om aandacht vragen Tijdens het Jaar van de Voetganger kwam een aantal thema’s naar boven die om extra aandacht vragen: • Toegankelijkheid: Het experiment in Zuid, West en Centrum en het experiment op de Ceintuurbaan laten zien dat kwetsbare groepen voetgangers op veel plekken aanlopen tegen toegankelijkheidsproblemen. Het experiment in Zuid, West en Centrum laat ook zien dat het systematisch in beeld brengen van deze problemen tot daadwerkelijke verbetering op straat kan leiden. Voor projecten werken we daarom aan een ambtelijke checklist waarmee we in de hele keten het belang van toegankelijkheid kunnen uitleggen en benadrukken. Speciale aandacht vragen objecten op de stoep die de vrije doorloopruimte te veel versmallen. Het experiment op de Ceintuurbaan laat zien dat er mogelijkheden voor verbetering zijn, maar dat dit arbeidsintensief is en om veel commitment vraagt van alle betrokkenen. • Oversteken: Uit de zebra-acties blijkt dat veilig oversteken een aandachtspunt is. Dit geldt in het bijzonder voor kwetsbare groepen voetgangers.

Er zijn meer plekken gewenst waar oversteken op een veilige manier kan en omlopen niet nodig is. Specifieke aandacht is er nodig voor verkeerslichten. Deze staan vaak kort afgesteld en leiden vaak tot een gevoel van onrust. Tijdens dit jaar zijn we daarom begonnen om de mogelijkheden voor verbetering te verkennen. Bij de bovenstaande punten speelt gedrag een belangrijke rol. CBA geeft hierover aan dat de gemeente de kwetsbare groepen voetgangers beter moet beschermen. VVNL geeft over deze punten aan dat het daarbij belangrijk is om ook de dialoog aan te gaan met de stad, omdat onderling begrip kan helpen bij gedragsverandering. Het beïnvloeden van gedrag is een ingewikkelde opgave en kan op veel verschillende manieren. Het experiment op de Ceintuurbaan laat zien dat dit bijvoorbeeld kan met stoepprints, maar ook andere communicatiemiddelen en handhaving kunnen worden ingezet om gedrag te beïnvloeden. Het Jaar van de Voetganger maakt duidelijk dat hiervoor meer aandacht nodig is. Zowel CBA en VVNL geven aan dat het daarbij helpt als we fiets en voetganger onderscheiden en niet onder de gedeelde noemer ‘langzaam verkeer’ duiden. Juist de toegenomen drukte en snelheden vragen om specifieke maatregelen voor zowel de fiets als de voetganger.

3 Wat we al doen voor de voetganger Het Jaar van de Voetganger laat zien dat de voetganger impliciet of expliciet onderdeel uitmaakt van veel verschillende werkzaamheden. Een voorbeeld van een impliciete maatregel is het beter organiseren van fietsparkeren. Dit wordt als fietsmaatregel benoemd, maar draagt vaak bij aan meer doorloopruimte door minder rondslingerende fietsen. Op dit ogenblik komt de aandacht voor de voetganger op verschillende plekken impliciet of expliciet terug: Verbetering voetgangersdata: • Voor een beter beeld van drukte voerden we voetgangerstellingen uit en werd een voetgangersverkeersmodel aangeschaft;

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 mei 2026 Pagina 4 van 5

•

We leerden de scanauto objecten te herkennen op het voetpad voor een globaal beeld van de (obstakel)vrije doorloopruimte. Deze informatie wordt via de beleidsopgavekaart ontsloten; een kaart met alle plekken waar niet wordt voldaan aan vastgesteld beleid; • Ook is er een experiment geweest met AI en het signaleren van beheerproblemen zoals losliggende tegels. De uitkomsten zijn veelbelovend; • We zijn bezig met het actualiseren van het voetgangersnetwerk als onderdeel van het actualiseren van de verkeersnetten; • In de raadsinformatiebrief van 9 september 2025 informeerden we u over de Koele en Groene Stratenkaart die bijdraagt aan groene ecologische verbindingen en koele plekken; • De invoering van 30 km/h in de hele stad leverde een voetgangersvriendelijker netwerk op met lagere rijsnelheden. Fysieke ingrepen: • Bij herinrichtingen en groot onderhoud realiseren we meer doorloopruimte; • Als onderdeel van het Uitvoeringsplan Veilig Lopen en Fietsen verbeteren we geleidelijnen onder andere rondom belangrijke OV-haltes; • Samen met de Vervoersregio Amsterdam (VRA) maken we OV-haltes toegankelijk; • We verbeteren looproutes van en naar de bushaltes als hier klachten over komen, of als het GVB of de gemeente problemen signaleren; • We leggen al een aantal jaren schoolstraten aan voor de verkeersveiligheid van kinderen.

In een schoolstraat wordt de straat tussen haal- en brengmoment afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. Ruimte maken: • Ook zijn we bezig om meer grip te krijgen op de uitgegeven RVV-ontheffingen1 door beter naar de noodzaak van een RVV-ontheffing voor gebruikers te kijken, betere voorwaarden te stellen en te zorgen voor een betere naleving ervan; • Om de toegankelijkheid bij werkzaamheden te verbeteren gaan we het handboek ZWIA (Zo Werken wij in Amsterdam op Straat) aanpassen; • Het Expertiseteam adviseert projecten over de voetganger en toegankelijkheid in ruimtelijke plannen en het Toetsteam beoordeelt definitieve ruimtelijke plannen hierop; • Naar aanleiding van motie 070.24 hebben we de (ambtelijke) Richtlijnen vrijliggende zebrapaden op wegvakken aangepast en ook een aantal voetgangersoversteekplaatsen veiliger gemaakt en nieuwe zebrapaden aangelegd; • Het Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer stuurde ik u ter kennisname. Daarin brachten we in beeld welke groepen we blijven helpen met hun automobiliteit, zodat we op een zo rechtvaardig mogelijke manier kunnen toewerken naar de ambitie van een autoluwer Amsterdam. Het beperken van de groei van het autoverkeer is nodig om voldoende ruimte te houden voor bijvoorbeeld lopen; • Recent informeerden we u in de Raadsinformatiebrief van 9 februari 2026 over de maatregelen die we treffen voor verbetering van de sociale veiligheid.

4 Hoe verder te gaan? Het thema voetganger krijgt mede door het Jaar van de Voetganger al veel aandacht, maar er zijn mogelijkheden voor verbetering. Daarom doe ik de volgende aanbevelingen: 1

Een RVV-ontheffing is een officiële toestemming (ontheffing van het Reglement verkeersregels en verkeerstekens) om met een voertuig tijdelijk te rijden of parkeren op plekken waar dat normaal niet mag, zoals op de stoep, in voetgangersgebieden of inrichtingen. Het is bedoeld voor noodzakelijke werkzaamheden, laden/lossen of laden van elektrische voertuigen, aangevraagd bij de gemeente. Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 mei 2026 Pagina 5 van 5

1 Ga door met het agenderen van het thema voetganger Het Jaar van de Voetganger past goed in de brede doelstellingen uit de Uitvoeringsagenda Amsterdam Maakt Ruimte, denk bijvoorbeeld aan de doelstelling: voldoende ruimte voor voetgangers is de basis in iedere straat. Agendering van het onderwerp voetganger blijkt daarbij te helpen om doelstellingen uit Amsterdam Maakt Ruimte te realiseren. Agendering leidde tot meer gesprekken en een grotere bewustwording over het onderwerp voetganger, waarmee het hoofddoel van het jaar werd bereikt. Deze agendering leidde daarnaast ook tot verduidelijking van de opgave voor de voetganger. Het jaar leert ons daarom dat het zinvol is om het onderwerp voetganger te blijven agenderen en actief mee te nemen in nieuw beleid, projecten en werkzaamheden. Het helpt daarbij om kwetsbare groepen voetgangers centraal te stellen. Als de situatie voor hen goed is, dan is deze voor iedereen goed. 2 Ga verder met de ontwikkeling van voetgangersdata In aansluiting op het vorige punt helpen data bij het goed inzichtelijk maken van het thema voetganger in projecten en bij beheeropgaven. Zorg ook voor een goede ontsluiting van de data. 3 Zoek voor maatregelen zoveel mogelijk aansluiting bij bestaande werkzaamheden Gezien de beperkte financiën is het belangrijk dat we voetgangersmaatregelen zoveel mogelijk onderbrengen bij bestaande werkzaamheden.

De USTOR (uitvoeringsstandaard openbare ruimte) en bijbehorende Raadsinformatiebrief van 11 april 2023 biedt mogelijkheden om een aantal voetgangers- en toegankelijkheidsmaatregelen mee te nemen bij werkzaamheden. 4 Besteed meer aandacht aan gedragsbeïnvloeding De experimenten laten zien dat gedragsbeïnvloeding van gebruikers van de openbare ruimte lastig is. De experimenten laten tegelijkertijd zien dat met overleg en goede samenwerking op lokaal niveau verbeteringen mogelijk zijn. Het is daarbij zinvol om het voetgangersbelang en fietsbelang van elkaar te onderscheiden en niet onder de noemer ‘langzaam verkeer’ te benaderen. Dit verduidelijkt de specifieke opgave voor de voetganger. Tot slot Het Jaar van de Voetganger liet zien hoe we de situatie voor de voetganger kunnen verbeteren en daarmee kunnen bijdragen aan de doelstellingen van Amsterdam Maakt Ruimte. Het jaar laat ook zien dat blijvende aandacht nodig is voor lopen en verblijven. Dit vraagt om een gezamenlijke inzet om lopen en verblijven voor iedereen veiliger en prettiger te maken in de stad. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, vervoer, luchtkwaliteit, openbare ruimte en groen Bijlage: Het Jaar in Stappen Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl