RIB Beantwoording Motie Tel uit je winst.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 maart 2026 Portefeuille(s) Zorg en maatschappelijke ontwikkeling, Sport en Bewegen, Publieke gezondheid en preventie Portefeuillehouder(s): Alexander Scholtes (Zorg en maatschappelijke ontwikkeling, Publieke gezondheid en preventie) en Sofyan Mbarki (Sport en Bewegen) Behandeld door bestuurszaken.seb@amsterdam.nl bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Datum

Onderwerp

Bestuurlijke reactie motie’Tel uit je winst door te bewegen’ van leden Runderkamp (PvdA), Haijen( SP) en Wehkamp (D66) d.d.11 december 2025

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Op 11 december 2025 hebben de leden Runderkamp (PvdA), Haijen (SP) en Wehkamp (D66) een motie ingediend genaamd ‘Tel uit je winst door te bewegen’ tijdens de bespreking van de raadsinformatiebrief: Kennisnemen van het onderzoek "De relatie tussen sport, bewegen en verschillen in sociaaleconomische zorgkosten – voor de gemeente Amsterdam en Rotterdam” (VN2025-017950). In de motie wordt het college verzocht: •

Aan de hand van het onderzoek van de RUG (Rijksuniversiteit Groningen) in 3 gebieden met verschillende populaties en uitdagingen op het gebied van gezondheid te onderzoeken welke acties en/of investeringen op het vlak van bewegen en/of sporten leiden tot de meeste gezondheidswinst; • Per onderzocht gebied concreet de keuzes en investeringen formuleren, een combinatie van het intensiveren van bestaande aanpakken en het ontplooien nieuwe initiatieven; • Het onderzoek zo inrichten dat de 3 onderzochte gebieden samen een goede afspiegeling vormen van Amsterdam, waardoor de bevindingen in het onderzoek kunnen worden geextrapoleert naar de rest van de stad; • Deze bevindingen voor maart 2026 te doen toekomen aan de Amsterdamse gemeenteraad, zodat de uitkomsten kunnen worden meegenomen bij de gesprekken aan de Amsterdamse formatietafel. In deze brief vindt u een reactie op deze motie. Amsterdam wil een beweegvriendelijke stad zijn, gezondheidsverschillen verkleinen en zorgen voor meer gezonde levensjaren voor de meest kwetsbare Amsterdammers. Bewegen is één van de drie

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 25 maart 2026 Pagina 2 van 8

belangrijkste gezondheidsdeterminanten zoals verwoord in het Regioplan 2023 opgesteld vanuit Amsterdam Vitaal & Gezond1 en vormt een essentiële pijler voor een vitale stad. Deze ambitie sluit aan bij de intentie van de voorliggende motie. Ook landelijk wordt het belang van bewegen nadrukkelijk onderschreven. In het coalitieakkoord ‘Aan de slag: bouwen aan een beter Nederland’ 2026–2030 van D66, VVD en CDA wordt preventie centraal gesteld, met specifieke aandacht voor de gezondheid van kinderen, het stimuleren van bewegen in het dagelijks leven en sport voor mensen met en zonder beperking. Amsterdam heeft de ambitie dat in 2040 75% van de inwoners voldoet aan de beweegrichtlijnen2 in lijn met het nationale preventieakkoord. Onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG)3 laat zien dat investeren in bewegen niet alleen gezondheidswinst oplevert, maar ook financieel rendeert. Als 1% van alle Amsterdammers – zo'n 9.350 mensen die nu nog te weinig bewegen – wekelijks gaat sporten of aan de beweegrichtlijnen gaat voldoen, bespaart dit de samenleving naar schatting 14 miljoen euro aan zorgkosten4 per jaar. De zorgkosten nemen snel toe. Daarom willen we in het sociaal domein sterker inzetten op de verschuiving naar de voorkant: van curatie naar preventie. Voorkomen blijft immers beter dan genezen.

Het kwantitatieve onderzoek toont opnieuw aan dat investeren in sport en bewegen, dus preventie, loont. We staan nog aan het begin van deze beweging en zullen hierin moeten blijven investeren. Zo werken we stap voor stap aan een gezondere stad. De investering in sport en bewegen resulteert in gezondere inwoners, een verminderde druk op de zorg en ondersteuning, een hogere participatie, en sterkere buurten en gemeenschappen. Uitkomst van het gevraagde onderzoek Zoals gevraagd in de motie is een onderzoek gedaan bestaande uit: drie gebiedsanalyses, de doorrekening van de gezondheidswinst en de vertaling van effectieve interventies naar stadsniveau, dat leidt tot een integraal voorstel voor de gehele stad. Dit voorstel beschrijft welke aanvullende en te continueren investeringen nodig zijn om te realiseren dat 1% extra Amsterdammers gaat voldoen aan de beweegrichtlijnen5, en dragen daarmee bij aan het realiseren van gezondheidswinst. In de uitwerking wordt, waar mogelijk, ieder voorstel gebaseerd op het vergroten van het aantal Amsterdammers dat de beweegrichtlijn haalt. In sommige gevallen is dit niet mogelijk en maken we gebruik van bereikcijfers (het aantal mensen dat we bereiken met het voorstel). De extrapolatie naar de hele stad voor aanvullende extra inzet om meer Amsterdammers voldoende te laten sporten en bewegen vraagt een gefaseerde investering, die voor kalenderjaar

1 Het samenwerkingsverband waarin de gemeente Amsterdam samenwerkt met Zilveren Kruis, zorg- en welzijnsaanbieder

verenigd in Sigra, Elaa en Cliëntenbelang Amsterdam aan gelijke kansen op goede gezondheid, de beweging van zorg(en) naar positieve gezondheid en het toegankelijk houden van ondersteuning en zorg in Amsterdam. 2 Factsheet Beweeggedrag in Amsterdam – maart 2025 – Amsterdam Vitaal & Gezond 3 Onderzoek "De relatie tussen sport, bewegen en verschillen in sociaaleconomische zorgkosten – voor Amsterdam en Rotterdam 4 Dit onderzoek neemt alleen de zorgkosten mee die onder de Zorgverzekeringwet (ZVW) vallen. Hieronder vallen o.a. kosten voor huisarts, ziekenhuis en geneesmiddelen. 5 De beweegnorm voor jeugd (4–17 jaar) is dat zij elke dag minimaal 60 minuten matig tot intensief moeten bewegen, waarvan minstens drie keer per week spier- en botversterkende activiteiten en het voorkomen van stilzitten. Volwassenen moeten wekelijks minimaal 150 minuten matig of zwaar intensief bewegen (zoals stevig wandelen of fietsen), verspreid over meerdere dagen, en minstens twee keer per week spier- en botversterkende oefeningen doen. Voor senioren aangevuld met balansoefeningen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 25 maart 2026 Pagina 3 van 8

2026 uitkomt op € 4.319.249 6en oploopt naar € 8.396.169 in 20297. De stijging in de jaren daarna hangt samen met de verdere uitrol, intensivering en borging van interventies. In onderstaand schema staat een toelichting op de uitrol, welke interventies worden ingezet per doelgroep en de bedragen

Toelichting investeringsoverzicht De investeringen worden bondig toegelicht. Voor een uitgebreidere toelichting kan de bijlage geraadpleegd worden. Hierin wordt elke investering uitgebreider toegelicht, waaronder op onderbouwing van de interventie, het te verwachten effect en de kosten. Jeugd • Investeren in sport en bewegen voor de jongste jeugd is essentieel, omdat kinderen zo al vroeg gezonde gewoonten ontwikkelen die de basis vormen voor de rest van hun leven. 6

In de uitwerking is voor 2026 gerekend met middelen voor een volledig jaar. Mocht besluitvorming later in het jaar plaatsvinden en middelen pas in de loop van 2026 beschikbaar komen, dan kunnen deze naar rato voor dat jaar worden ingezet. 7 NB: voor deze aanvullende en structurele investeringen zijn op dit moment geen beschikbare financiële middelen binnen de huidige begroting. Dat betekent dat uitvoering van dit voorstel afhankelijk is van middelen die vrijgemaakt worden vanuit de nieuwe coalitie.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

•

Datum: 25 maart 2026 Pagina 4 van 8

Door jongeren actief te laten opgroeien, vergroten we de kans dat zij ook op latere leeftijd blijven bewegen en daarmee gezonder en vitaler blijven. Er wordt al veel ingezet op sport en bewegen voor kinderen van 4–12 jaar. Uit de verkenning blijkt dat we vooral de huidige beschikbare middelen voor deze leeftijdsgroep beter kunnen inzetten om juist de inactieve kinderen in beweging te krijgen. Daarnaast zien we wel een opgave zonder beschikbare middelen bij jongeren van 13 t/m 18 jaar: zij bewegen minder, terwijl er minder middelen beschikbaar zijn voor het stimuleren van sport en bewegen. De voorgestelde investeringslijn op jeugd, te weten de dynamische schooldag in het voortgezet onderwijs, is een bewezen interventie op het primair onderwijs die leidt tot een toename van bewegen onder jeugd. Zeker voor meisjes op middelbare schoolleeftijd is dit noodzakelijk, aangezien we uit de cijfers zien dat bewegen onder deze groep achterblijft 8 In de cijfers komt duidelijk naar voren dat meiden veel minder sporten en bewegen dan jongens. Naast het inzetten op de schoolomgeving (met de dynamische schooldag) kunnen meiden nog geen gestimuleerd worden om te sporten en bewegen buiten de schoolomgeving. Hierin zetten we in op een passend sportaanbod, omdat deze nu niet altijd aansluit op de sportbehoefte van de meiden.

Extra stimuleren buitenspelen is toegevoegd aangezien we uit de data zien dat er in veel wijken een afname is in het aantal kinderen dat buiten speelt. Momenteel speelt maar 57% van de Amsterdamse kinderen dagelijks 1 uur buiten.

Volwassenen Vanuit de gebieden kwam de wens nadrukkelijk naar voren om meer in te zetten op de doelgroep volwassenen, omdat ook hier in bepaalde doelgroepen de sport- en beweegparticipatie achterblijft. Voornamelijk volwassenen in armoede sporten en bewegen minder. In de Amsterdamse Sportmonitor (2022) geven volwassenen aan dat de kosten voor sport en bewegen één van de belangrijkste belemmeringen is om te sporten of bewegen. Er is op dit moment geen structurele voorziening voor Amsterdammers met een stadspas, zoals wel bij 18- of 55+ het geval is. Als er vanuit nieuw beleid de Stadspas Sport- en beweegvergoeding 18-54 jaar wordt opengesteld dan is de verwachting dat deze doelgroep stijgt in de sport- en beweegparticipatie. In 2029 verwachten we dat het percentage dat deelneemt aan sport- en beweegaanbod aan deze nieuwe regeling gaat groeien naar 7.200 volwassenen die deelnemen aan sport- en beweegaanbod via deze nieuwe regeling voor deze doelgroep. Mooie winst van inzet op deze nieuwe doelgroep is dat hiermee ook een grote groep ouders wordt bereikt. Door deze ouders te ondersteunen om meer te sporten en bewegen, werkt dit ook door in het sport en beweeggedrag van hun kinderen. Bewegende ouders voeden bewegende kinderen op. Ouderen • Bij de Stadspas Sport- en beweegvergoedingen 55+ zetten we in op het continueren van de ingezette lijn.

In 2023 is deze regeling uitgerold naar de hele stad. We zien dat door deze regeling er de afgelopen 2 jaar meer ouderen zijn gaan bewegen, maar de regeling zit nog niet op de volle potentie. Het bereik willen we verder vergroten om meer stadspashouders te laten deelnemen aan de regeling. In 2025 werd de regeling 2.913 keer gebruikt. De potentie is dus nog groot om de Sportvergoeding 55+ uit te bouwen naar 5700 8

Sportdeelname Index, april 2025, NOC*NCF

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 25 maart 2026 Pagina 5 van 8

verzilveringen in kalenderjaar 2029. Deze lijn willen we continueren/borgen voor de komende collegeperiode. Wijkgericht werken • Naast de doelgroep specifieke investeringen is gekeken naar wat noodzakelijk is vanuit de wijkgerichte aanpak. De sociaal medische beweegnetwerken zorgen voor een sterke samenwerking in de wijk waardoor beweging wordt gestimuleerd en drempels om in beweging te komen worden verlaagd, zodat iedere bewoner toegang heeft tot passend beweegaanbod. Continuering is belangrijk. Uit een recent gedaan onderzoek9 door het monitorteam van AV&G bleek niet alleen een hoge tevredenheid bij professionals, maar ook tevreden Amsterdammers die aangaven meer te zijn gaan bewegen voor deze wijkgerichte aanpak. Door toeleiding en specifieke interventies in het aanbod hierachter te financieren bouwt de stad aan een beweegnetwerk met passend aanbod dat past bij de behoefte van de Amsterdammer. Toelichting op de werkwijze om te komen tot een stadsbreed voorstel Zoals in de motie verzocht zijn er drie gebieden geselecteerd met verschillende populaties en gezondheidsopgaven. Samen vormen deze gebieden een representatieve afspiegeling van Amsterdam qua sociaaleconomische status (SES), bevolkingssamenstelling en sportdeelname.

De keuze voor de gebieden is gemaakt in afstemming met de onderzoekers en gebaseerd op de resultaten van het onderzoek van de RUG, verschillen in SES, bevolkingssamenstelling en de sporten beweegparticipatie. De gekozen gebieden zijn: • Osdorp, stadsdeel Nieuw-West (lage SES); • Noord-West, stadsdeel Noord (midden SES); • Buitenveldert, stadsdeel Zuid (hoge SES). Per gebied is een uitgebreide analyse uitgevoerd op: demografie, sport- en beweegdeelname, gezondheid, sociaaleconomische kenmerken, gebiedsopgave, aanwezig sport- en beweeginfrastructuur en gebruik van regelingen. Toelichting van de gebruikte methode, gebiedsanalyses, investeringsvoorstellen en onderbouwing voor interventies staan in bijlage 1. Samen met deze gebieden zijn er gerichte investeringsvoorstellen ontwikkeld. Deze voorstellen hebben als doel dat 1% meer Amsterdammers aan de beweegrichtlijnen voldoet, waarmee een bijdrage wordt geleverd aan gezondheidswinst. Deze voorstellen zijn gebaseerd op werkzame elementen, effectieve bestaande aanpakken of erkende interventies. De voorstellen zijn een combinatie van het intensiveren of voortzetten van bestaande aanpakken en het ontplooien nieuwe initiatieven. De inzet per gebied om te komen tot 1% van de Amsterdammers die voldoen aan de beweegnorm is vertaald naar jaarlijkse investeringsvoorstellen. Gericht op vier doelgroepen: kinderen, jeugd, volwassenen en ouderen:

9

Praktijkevaluatie Sociaal-Medische Beweegnetwerken Amsterdam, februari 2026 – Amsterdam Vitaal & Gezond

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Gezondheidswinst Als 1% van de inwoners extra gaat voldoen aan de beweegrichtlijn, leidt dit tot een jaarlijkse besparing op de zorgkosten van:

Datum: 25 maart 2026 Pagina 6 van 8

Osdorp

Noord-West

Buitenveldert

Lage SES-gebied

Midden SESgebied

Hoge SES-gebied

328 inwoners

378 inwoners

250 inwoners

€ 634.400, -

€ 624.600, -

€ 272.500, -

€ 423.500, -

€ 307.100, -

€ 181.500, -

€ 30.000, -

€ 20.000, -

€ 11.500, -

€ 17.250, -

€ 12.000, -

€ 7.500, -

€ 100.000, -

€ 50.000, -

€ 82.500, -

€ 68.600, -

€ 59.500, -

€ 17.000, -

€ 19.500, -

€ 13.500, -

€ 45.000, -

€ 45.000, -

€ 33.000, -

€ 40.500, € 86.250, -

€ 27.000, € 60.000, -

€ 19.000, € 37.500, -

€ 418.500, -

€ 302.100, -

€ 181.500, -

10

Totaal gewenste jaarlijkse investering per gebied Onderbouwing in onderstaande tabel. Kind 5 t/m 12 jaar Buitenspelen Extra inzet op buitenspelen, inclusief georganiseerd buitenspelen om kinderen vaardig te leren buitenspelen en de veiligheid te vergroten.

Jeugd 13 t/m 17 • Specifieke inzet op meiden. Meiden blijven flink achter in beweegdeelname.

• Dynamische Schooldag 11 Volwassenen 18 t/m 54 Initiëren van Stadspas Sport- en beweegvergoeding * Ouderen 55+ Voortzetten van de Stadspas Sport- en beweegvergoeding vanaf 2027 * Integrale inzet Door de volgende onderdelen mee te nemen in de extrapolatie zorgen we voor een goede verbinding tussen kwetsbare Amsterdammers en sociaal medische professionals op stadsdeelniveau en toeleiding naar het beweegaanbod.

• Sociaal medische Beweegnetwerken AV&G (per stadsdeel) • Toeleiding naar bewegen • Intensivering laagdrempelig beweegaanbod TOTAAL gewenste investering

* Sommige interventies hebben een ingroeimodel waarbij het gebruik in de komende jaren toeneemt. In onderstaand overzicht is voor deze interventies een gemiddelde investering per jaar genoemd.

10 Deze besparing is berekend door Dr. Willem de Boer van de RUG, ook associate lector aan de Hogeschool van Arnhem en

Nijmegen (HAN) op basis van het onderzoek. 11 Aanvullende ondersteuning voor Bewegen in en om school (BioS)teams op Voortgezet onderwijs scholen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 25 maart 2026 Pagina 7 van 8

NB: Toelichting van de gebruikte methode, gebiedsanalyses, investeringsvoorstellen en onderbouwing voor interventies staan in bijlage 1.

Extrapolatie gebiedsanalyse naar de hele stad De uitkomsten vanuit de drie gebieden vormen de basis voor het vertalen naar de inzet op stadsniveau. De stad bestaat uit 25 gebieden en uit ervaringen weten we dat elk gebied een eigen opgave heeft, omdat er verschillen zijn in infrastructuur, bevolkingssamenstelling, lokale context en cultuur. Inzet van concrete interventies kan dus niet één op één worden overgenomen, omdat ieder gebied een eigen integrale aanpak vraagt, aansluitend bij bestaand aanbod, sociaal weefsel, unieke kenmerken van een gebied en infrastructuur van organisaties. In deze extrapolatie hebben we dit wel opgenomen aangezien de motie hiertoe verzocht. Echter, dit voorstel en deze doorberekeningen zijn momenteel geen staand of voorgenomen beleid. Bij de extrapolatie is een vertaling gemaakt vanuit bevindingen op gebiedsniveau naar inzet van interventies op grote lijnen in de stad. Dit is terug te zien in de gekozen investeringslijnen, welke enerzijds aansluiten bij de onderzocht doelgroepen en de wenselijke inzet per doelgroep en anderzijds aansluiten bij de grote al bestaande (bewezen effectieve interventies) in de stad, zoals dynamische schooldag en de Stadspas Sport- en beweegvergoedingen.

Deze uitwerking is gemaakt in lijn met het verzoek van de motie indieners, die in hun motie aangeven de wens te hebben dat de uitkomsten kunnen worden meegenomen bij de gesprekken aan de Amsterdamse formatietafel. Ontwikkelingen in de toekomst De huidige akkoorden SPUK IZA en SPUK Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Sportakkoord II zijn niet structureel en lopen binnenkort af. Rijksfinancieringsstromen voor preventie, sport en gezondheid hebben directe invloed op de uitvoering van het Amsterdamse beweegbeleid. Deze middelen bieden (deels) financiële dekking voor interventies als: sociaalmedische beweegnetwerken, de stadspas Sport- en beweegvergoeding 55+, het Amsterdams Beweegcongres en een deel van de Sport- en Beweegweek gefinancierd. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) biedt geen gelabelde financiering voor bewegen. Deze landelijke ontwikkelingen benadrukken dat Amsterdam zelf verantwoordelijkheid moet nemen om inwoners te stimuleren voldoende te bewegen. De zorgkosten nemen snel toe. Daarom willen we in het sociaal domein sterker inzetten op de verschuiving naar de voorkant: van curatie naar preventie. Voorkomen blijft immers beter dan genezen. Amsterdam heeft de afgelopen vier jaar met veel energie ingezet om zoveel mogelijk Amsterdammers te laten sporten en bewegen.

Door passend en toegankelijk sport en beweegaanbod te realiseren, zoals bijvoorbeeld de toeleiding naar beweegaanbod vanuit sociaalmedische beweegnetwerken, de dynamische schooldag en de Stadspas sport- en beweegvergoeding, maken we het eenvoudiger voor de Amsterdammers om te bewegen. Hierbij is er extra aandacht voor gebieden en voor doelgroepen waar de gezondheidsachterstanden het grootst zijn. Via deze route willen ook wij hierbij onze wens uitspreken om de komende jaren de inzet hierop in Amsterdam te continueren, zodat alle Amsterdammers voldoende gaan sporten en bewegen en hierdoor gezonder gaan leven.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 25 maart 2026 Pagina 8 van 8

Deze motie doet een nadrukkelijk beroep op de nieuwe coalitie om, in het licht van de gezondheidswinst en zorgkostenbesparing, middelen vrij te maken voor bewegen. Wij onderschrijven deze oproep. Alleen zo kan de gemeente Amsterdam zich blijven inzetten voor een gezondere stad met meer gezondere levensjaren voor alle Amsterdammers.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes

Sofyan Mbarki

Wethouder Zorg en maatschappelijke ontwikkeling, Publieke gezondheid en preventie

Wethouder Sport en Bewegen

Bijlagen: 1. Uitwerking motie Tel uit je winst