Document · PDF

RIB afdoening moties duurzaamheid.pdf

Raadscommissie Woningbouw en Volkshuisvesting 12 april 2023, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Kennisnemen van de reactie op de moties 611, 790, 791, 792en 384 inzake het verduurzamen van erfgoed (VN2023-007367)3.079 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 maart 2023 Erfgoed, Monumenten en Duurzaamheid Reinier van Dantzig, Zita Pels bestuurszaken.mena@amsterdam.nl

Onderwerp

Erfgoed en Duurzaamheid: afdoening motie 611, 790,791, 792, 384

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Tijdens de behandeling van de Omgevingsvisie en de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad, zijn diverse moties ingediend die betrekking hebben op het verduurzamen van erfgoed:  Motie 611 “Verduurzamen bestaande woningen en erfgoed” van de leden Van Renssen (GL), Nadif (GL), Boutkan (PvdA), Bakker (SP) en de Jager (D66), ingediend bij de behandeling Omgevingsvisie op 8 juli 2021, vraagt het college om te onderzoeken welke (belemmerende) regels worden gesteld voor het verduurzamen van de bestaande voorraad als het gaat om erfgoed.  Motie 790 “Beleid en regels voor verduurzaming erfgoed” van raadsleden Van Renssen (GL) en Nadif (GL) ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad op 11 november 2021, waar het college wordt gevraagd om bij bouwplannen voor erfgoed, de verduurzaming een prominente rol te laten spelen en te onderzoeken welke maatregelen voor verduurzaming van erfgoed vergunningvrij gemaakt kunnen worden.

 Motie 791 “collectief verduurzamen en vergroenen” van de raadsleden Van Renssen (GL) en Nadif (GL), ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad op 11 november 2021, vraagt om onderzoek te doen naar mogelijkheden voor VvE’s om collectief in te kopen en gezamenlijk vergunningen aan te vragen voor de verduurzaming en vergroening van panden die onder dit beleid vallen en de bevindingen te rapporteren aan de raad.  Motie 792 “proefgebieden verduurzaming erfgoed” van de leden Van Renssen (GL), Nadif (GL) en Boomsma (CDA) ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad op 11 november 2021, vraagt om over de lessen geleerd uit het lopende project Duurzaam Erfgoed en het loket Duurzaam Erfgoed te rapporteren aan de raad en naar aanleiding daarvan te komen met aanbevelingen voor het verduurzamen van erfgoed en te onderzoeken welke duurzaamheidsmaatregelen generiek toegepast kunnen worden. In de raadsinformatiebrief van 4-10-2022 is een tussenstand gegeven over de uitvoering van deze moties.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2023 Pagina 2 van 10

Bij de overkoepelende bespreking van de begroting 2023 in de commissie FKD op 1 november 2022 is toegezegd om inzicht te bieden in de mogelijkheden en de gemeentelijke beleidsruimte bij de verduurzaming van gemeentelijke monumenten en rijksmonumenten (TA2022-001000). Hierop komen wij hieronder, in het verlengde van de beantwoording van motie 790, terug. Tijdens de bespreking van de Begroting 2023 op 10 november 2022 is motie 384 “Dubbelglas voor monumentale panden” aangenomen van de leden Von Gerhardt (VVD), H.C. Burgers (VVD), L.E. Heinhuis (PvdA), J. Broersen (Volt). Hierin wordt het college gevraagd om het vergunningsproces voor het vervangen van glazen in panden (isolatie) van monumentale waarde aan te passen zodat isolatie van deze panden sneller en makkelijker mogelijk is en hierbij rekening te houden met het (zoveel mogelijk) behouden van de historische waarde van de panden en een onderscheid te maken tussen rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten en de verschillende ordes. Verantwoorde verduurzaming van erfgoed Het behouden van monumenten en de daarbij behorende unieke waarden voor de stad lijkt op gespannen voet staan met de huidige duurzaamheidsambities. De bovengenoemde moties en de brede maatschappelijke discussie binnen en buiten de erfgoedsector onderstrepen de noodzaak voor versoepelingen wat betreft de omgang met monumenten als gaat om verduurzamen.

De kwetsbaarheid van veel monumenten op aspecten van bouwtechniek (niet elk dak kan bijvoorbeeld een sedumpakket dragen), bouwfysica (gevelisolatie kan bijvoorbeeld de vochthuishouding verstoren en schimmel veroorzaken), beeldkwaliteit (kunnen ingrepen weer ongedaan worden gemaakt als er betere opties zijn ontwikkeld?) en uniciteit (leggen we zonnepanelen op het paleis op de Dam?) maakt dat we zorgvuldig moeten afwegen hoe we balans brengen in duurzaamheid en erfgoedwaarden. Over het algemeen zijn er oplossingen en alternatieven die voldoen aan de verduurzamingsambitie en verenigbaar zijn met de monumentwaarden. Maar soms moeten we keuzes maken en de randen van het beleid opzoeken. De bovenstaande moties zijn voor het college aanleiding geweest om al versnellingen en verbeteringen in gang te zetten. Deze worden verder door ontwikkeld onder meer met het Actieplan Duurzaam Erfgoed dat in het kader van Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal en de acties uit het coalitieakkoord wordt opgesteld. Het college geeft als volgt uitvoering aan de moties. Motie 611: onderzoek naar en overzicht van (belemmerende) regels voor het verduurzamen van erfgoed Ter uitvoering aan de motie is het bijgevoegde overzicht opgesteld met de meest gangbare verduurzamingsmaatregelen en de aspecten die als belemmerend worden ervaren.

Het overzicht laat het volgende zien:  het capaciteitstekort in de bouw en de gestegen bouw- en materiaalkosten zijn (algemene) bemoeilijkende factoren. Verder kan het vergunningtraject belemmerend werken. Vanwege capaciteitsgebrek en verloop van personeel kan een kennisachterstand en een verschil in werkwijze ontstaan. We gaan dit oplossen door het hanteren van een checklist (bijvoorbeeld wat betreft indieningsvereisten) en het maken van werkafspraken waarmee we een uniforme en snellere afhandeling van vergunningaanvragen gaan realiseren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2023 Pagina 3 van 10



voorspelbaarheid en helderheid is belangrijk voor vergunning-aanvragers. Daarom zijn in het verlengde van deze motie eenduidige richtlijnen en handreikingen opgesteld zodat er geen toets op erfgoedwaarden meer nodig is en de aanvragers een snelle vergunningprocedure kunnen doorlopen.  het behoud van de erfgoedwaarden kan als belemmerend worden ervaren. Het veranderen van erfgoed vraagt vaak om maatwerk en niet om standaardoplossingen. Maatwerkoplossingen lijken op het eerste gezicht tot hogere kosten te leiden bijvoorbeeld als geadviseerd wordt om zogenaamd monumentenglas te gebruiken. Dit glas is weliswaar duurder per vierkante meter dan standaard dubbel glas, het is echter goedkoper (en duurzamer) omdat het raam(kozijn) niet hoeft te worden vervangen. Met dit overzicht ziet het college deze motie als afgedaan. Motie 790: onderzoek vergunningvrij maken van duurzaamheidsmaatregelen en zorgen voor een integrale afweging tussen duurzaamheid en erfgoed bij bouwplannen Ter uitvoering aan deze motie zijn samen met andere grote monumentengemeenten gesprekken gestart met het Rijk over versoepeling van regelgeving voor het verduurzamen van monumenten. Daarnaast is een integrale afweging met het oog op verduurzaming én monumentenbehoud de standaard waarbij de maximale beleidsmarge wordt opgezocht.

Aangezien de vergunningplicht voor rijks- en gemeentelijke monumenten in de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht (Wabo) is opgenomen, kan de gemeente niet eigenstandig de vergunningplicht voor monumenten aanpassen. Daarom wordt nu overleg gevoerd met het Rijk over waar en hoe het versoepelen van regelgeving voor het verduurzamen van monumenten mogelijk gemaakt kan worden. Inmiddels heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed nieuwe toetsingsrichtlijnen opgesteld waardoor gemeenten nu de mogelijkheid hebben om zonnepanelen onder voorwaarden in het zicht te plaatsen als plaatsing uit het zicht niet mogelijk is. Verder wordt er op dit moment met het Rijk gesproken over het vergunningvrij maken van het plaatsen van zonnepanelen op platte daken van monumenten. Alle bouwplannen voor monumenten hebben tegenwoordig een verduurzamingscomponent (renovatie wordt bijvoorbeeld gekoppeld aan isolatie). Het huidige erfgoedbeleid is erop gericht om de erfgoedwaarden van de stad in stand te houden en met maatwerk te verduurzamen. Bij de uitvoering van dit beleid is het integraal beoordelen van bouwplannen altijd het uitgangspunt. Dit is mogelijk door de aanwezige expertise en actuele kennis van technische innovatie op het gebied van verduurzamen van erfgoed. Deze kennis is zowel bij Monumenten en Archeologie als bij de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit beschikbaar.

Tevens worden daar waar de duurzaamheidsambities hoger kunnen, de aanvragers van bouwplannen daarop geattendeerd. Het college is van mening dat met de acties die al in gang zijn gezet voor het vergunningvrij maken van zonnepanelen op platte daken en het vervangen van glas (zie afdoening motie 384 hieronder), meer ruimte wordt geboden voor het verduurzamen van erfgoed en de monumentwaarden in stand blijven. Het vergunningvrij maken van andere duurzaamheidsmaatregelen wordt niet voorgestaan omdat een toets op het behoud van de kwetsbare monumentwaarden mogelijk moet blijven. Indien de raad van mening is dat het huidige erfgoedbeleid een focus-verschuiving nodig heeft en ruimte moet bieden aan verduurzamingsmogelijkheden die niet verenigbaar zijn met het behoud

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2023 Pagina 4 van 10

van erfgoedwaarden, zal het gesprek daarover met de stad (en binnen de raad) moeten worden gevoerd. Het gewenste eindbeeld van de historische uitstraling en herkenbaarheid zal hierin meegenomen moeten worden. Over het aanbrengen van een ander zwaartepunt in het huidige gemeentelijke erfgoedbeleid en toetsingskader, denkt het college graag mee. Op basis van het bovenstaande ziet het college deze motie als afgedaan. Over de uitkomsten van de gesprekken met het Rijk houden wij u op de hoogte. Motie 791: onderzoek mogelijkheden voor VVE’s om collectief in te kopen en gezamenlijk vergunningen aanvragen Ter uitvoering aan deze motie is een koppeling gemaakt tussen het gemeentelijk project voor gratis energieadvies voor VVE’s en het project Duurzaam erfgoed en is een pilot gestart voor de collectieve inkoop van zonnepanelen voor panden in het rijksbeschermd stadsgezicht Amsterdam-Noord. Op dit moment kunnen VVE’s gratis energieadvies (bijvoorbeeld over zonnepanelen) van de gemeente krijgen en in contact komen met een VVE-coach van de gemeente via vve.wonen@amsterdam.nl. Na aanmelding kijkt een deskundig adviseur wat de mogelijkheden zijn om energie te besparen of zonnepanelen te plaatsen. Daarnaast kan de adviseur een VVE ook helpen bij het besluitvormingsproces in de VVE.

Als er erfgoedwaarden aan de orde zijn (als een pand een monument is of in een beschermd gezicht ligt), wordt geschakeld met Duurzaam Erfgoed. Speciaal voor VVE’s worden webinars gegeven waarbij bijvoorbeeld wordt ingegaan op mogelijkheden/beperkingen van het pand en het vergunningtraject. Nu al kunnen VVE’s eenvoudig een gezamenlijke vergunningaanvraag doen. Eind 2022 is een pilot gestart voor de collectieve inkoop van zonnepanelen voor panden zónder monumentenstatus in rijksbeschermd stadsgezicht Amsterdam-Noord. Deze actie is gericht op individuele woningeigenaren. VVE’s worden indien gewenst voorzien van advies en informatie over de mogelijkheden door het loket Duurzaam Erfgoed. Voor deze collectieve inkoopactie zijn ruim 450 aanmeldingen, waarvan de eerste 150 in behandeling zijn. Deze eigenaren hebben een offerte ontvangen van de betrokken leverancier. Komende periode worden er onder meer vanuit het isolatieoffensief, ook collectieve inkoopacties voor isolatie van panden in een beschermd stadsgezicht en andere specifieke woningtypen opgezet. Het project Zon op Centrum betreft weliswaar geen collectieve inkoopactie maar ook hier hebben VVE’s de mogelijkheid om te participeren. Het project houdt in dat iedereen hulp krijgt bij het plaatsen van zonnepanelen op panden in de binnenstad van Amsterdam; een rijksbeschermd stadsgezicht.

Men kan adviezen inwinnen (in de vorm van een “dakplaatje” met de mogelijkheden voor zonnepanelen) en hulp krijgen bij het vergunningtraject. Voor Zon op Centrum hebben zich ongeveer 350 adressen aangemeld. We zien dat dit merendeels particulieren zijn maar voor circa 30% ook VVE’s. Het college ziet deze motie als ondersteuning om op de ingeslagen weg verder gaan. Het doel is om elk jaar meer van dergelijke maatregelen via de inkoopacties aan te bieden. Met de bovenstaande acties ziet het college deze motie als afgedaan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2023 Pagina 5 van 10

Motie 792: geleerde lessen en aanbevelingen Project Duurzaam Erfgoed en onderzoek naar generieke toepassingen Ter uitvoering aan de motie is een pilot gestart in Noord voor het generiek plaatsen van zonnepanelen en wordt op basis van de onderstaande ervaringen met het Project Duurzaam Erfgoed een Actieplan Duurzaam Erfgoed opgesteld als onderdeel van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal. In het rijksbeschermde stadsgezicht in Noord zijn pilots gestart voor het mogelijk maken van het plaatsen van zonnepanelen aan de voorzijde. Op basis hiervan kunnen we stellen dat op doorlopende daken van complexmatige bouw, dit op basis van een goed legplan dat consequent wordt toegepast goed mogelijk is. Bovendien wordt, als de aanvraag aan de richtlijnen voldoet, de doorlooptijd van de vergunning verkort. Het college is het met de indieners van de motie eens dat met het generiek toepassen van duurzaamheidsmaatregelen veel winst te behalen is zonder dat verrommeling van het stadsbeeld ontstaat. In lijn met deze motie zal deze werkwijze daarom stadsbreed voor de andere rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten worden uitgerold. Geleerde lessen Project Duurzaam Erfgoed uit de periode 2021-2022: 1. het loket Duurzaam Erfgoed voorziet in een behoefte van bewoners om met de gemeente in contact te komen over hun duurzaamheidsplannen.

Via het loket wordt gevraagd om uitleg van beleid, hulp bij het vergunningstraject en om verantwoorde oplossingen in technische bouwfysische en monumentale zin voor afzonderlijke monumenten en beschermde complexen; 2. mogelijkheden voor het verduurzamen van erfgoed kunnen beter gecommuniceerd worden door de uitleg van het beleid te vereenvoudigen en aan te passen aan de verschillende doelgroepen; 3. er is een uitbreiding aan vakspecialisten nodig is om aan de vraag van de bewoners te kunnen voldoen; 4. het huidige beleid voor het verduurzamen van erfgoed voldoet; de vergunningprocedure kan op enkele punten versneld worden. Handreikingen en het opzetten van pilots helpen daarbij. Daarnaast wordt samen met VTH het opstellen van “kadervergunningen en adviezen” verder uitgewerkt. Het is de bedoeling dat met één advies/modelvergunning, de bouwaanvraag voor een gelijkvormig woningblok of complex snel doorlopen kan worden. Voor nu richten we ons daarmee op corporatiebezit maar deze vorm kan ook toegepast worden op VVE’s. 5. er zijn kansen, bijvoorbeeld voor de uitrol van pilots in rijksbeschermde gezichten en het vergunningvrij maken van het plaatsen van zonnepanelen op platte daken. Op basis van de bovenstaande bevindingen acht het college het voortzetten van project Duurzaam Erfgoed gewenst.

De relatief korte looptijd van het project maakt dat voortzetting en bestendiging nodig is voordat de acties definitief in de lijn kunnen worden opgepakt. Daarom wordt nu gewerkt aan een Actieplan Duurzaam Erfgoed dat onderdeel gaat uitmaken van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal. Het college ziet hiermee deze motie als afgedaan en zal de raad informeren over het Actieplan Duurzaam Erfgoed.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2023 Pagina 6 van 10

Motie 384: dubbelglas voor monumentale panden Aan deze motie is uitvoering gegeven door het mogelijk maken van een snelle vergunning-afhandeling voor het plaatsen van isolerend glas (dubbel glas is hier een vorm van) en het in gang zetten van het vergunningvrij maken indien geen aanpassingen aan het raam nodig zijn. De mogelijkheid om glas te vervangen van een (rijks- of gemeentelijk1) monument hangt af van de sponningdiepte van het raam. Vaak is die niet diep genoeg voor het toepassen van de huidige standaard isolatiebeglazing zoals HR++ glas en zullen alternatieven moeten worden gezocht (bijvoorbeeld dun isolatieglas voor monumenten of vacuümglas). In het geval van een integrale glasvervanging waarbij het raam toch moet worden vervangen of worden uitgefreesd is een vergunning nodig. Hiervoor is in het verlengde van deze motie, een handreiking en een gestandaardiseerd monumentenadvies opgesteld op basis waarvan een snelle vergunning afhandeling mogelijk is. Naar aanleiding van deze motie is het traject om te komen tot het vergunningvrij maken van het plaatsen van isolatieglas (bij een integrale glasvervanging) mits passend in het bestaande raam, in gang gezet. Voor ordepanden is het vervangen van glas al vergunningvrij mits het gevelbeeld niet wijzigt.

Het college is het met de indieners van de motie eens dat bij het vervangen van glas zowel aan het behoud van de erfgoedwaarden moet worden voldaan als ook aan de wens voor een sneller vergunningtraject. Met de bovengenoemde acties beschouwt het college deze motie als afgehandeld.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Reinier van Dantzig Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid

In Amsterdam, net als in veel andere grote monumentengemeenten, is de omgang met gemeentelijke monumenten gelijkgetrokken aan die van rijksmonumenten. Bij de beoordeling van plannen voor monumenten maken we dus geen onderscheid tussen rijks- en gemeentelijke monumenten. In het algemeen kan gesteld worden dat de monumentwaarden leidend zijn en niet het soort monumentenstatus.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2023 Pagina 7 van 10

Bijlage MEEST VOORKOMENDE INGREPEN EN BELEMMERINGEN BIJ VERDUURZAMING ERFGOED OP BASIS VAN HUIDIG BELEID

beglazing

Belemmeringen

Beleid

Rijksmonumenten

Installaties op het dak (bijv. warmtepomp)

Gevelisolatie buitenzijde

Vergunningplichtig

Vergunningplichtig bij integrale glasvervanging en/of wanneer de sponning uitgefreesd moet worden. Erfgoedwaarden

Erfgoedwaarden

Proces vergunningverlening

Capaciteitstekort/ stijging bouwkosten/ materiaalschaarste

Vergunningvrij mits de beglazing in de sponningen past en profilering, detaillering en wijze van beglazing niet wijzigen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

zonnepanelen

(binnengevelisolatie is meestal toegestaan mits bouwfysisch verantwoord en er geen sprake is van een bijzonder interieur)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Belemmeringen

Beleid

Gemeentelijke monumenten

Beleid

Rijksbeschermd stadsgezicht

Vergunningvrij mits de beglazing in de sponningen past en profilering, detaillering en wijze van beglazing niet wijzigen.

Datum 16 maart 2023 Pagina 8 van 10

Vergunningplichtig

Erfgoedwaarden

Proces vergunningverlening

Capaciteitstekort/ stijging bouwkosten/ materiaalschaarste

Vergunningvrij indien het gevelbeeld niet wijzigt

Vergunningvrij alleen achterkant (niet gericht naar de openbare ruimte)

Vergunningplichtig

Vergunningplich tig

Vergunningplichtig bij integrale glasvervanging en/of wanneer de sponning uitgefreesd moet worden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Orde-2 panden (beeldbepalende panden)

Beleid

Belemmeringen

Gemeentelijk beschermd stadsgezicht

Beleid

Belemmeringen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2023 Pagina 9 van 10

Behoud erfgoedwaarden

Proces vergunningverlening (alleen bij wijziging gevelbeeld)

Proces vergunningverlening

Capaciteitstekort/ stijging bouwkosten/ materiaalschaarste

Vergunningvrij als het gevelbeeld niet wijzigt

Vergunningvrij

Vergunningplichtig

Behoud erfgoedwaarden

Vergunningvrij maar niet regelvrij (bijvoorbeeld afstand tot de dakrand en legplan)

Behoud erfgoedwaarden

Proces vergunningverlening (alleen bij wijziging van gevelbeeld)

Geen belemmering want vergunningvrij

Proces vergunningverlening

Capaciteitstekort/ stijging bouwkosten/ materiaalschaarste

Vergunningvrij als het gevelbeeld niet wijzigt

Vergunningvrij

Vergunningplichtig

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Belemmeringen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2023 Pagina 10 van 10

Behoud erfgoedwaarden

Vergunningvrij maar niet regelvrij (bijvoorbeeld afstand tot de dakrand en legplan)

Behoud erfgoedwaarden

Proces vergunningverlening (alleen bij wijziging gevelbeeld)

Geen belemmering want vergunningvrij

Proces vergunningverlening

Capaciteitstekort/ stijging bouwkosten/ materiaalschaarste

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12577610/1