Rapportage Monitoring Agenda Bestaanszekerheid 2025.pdf
Tekst van het document
Rapportage Monitoring Agenda Bestaanszekerheid WPI Eerste versie 27 juni 2025
Rapportage Monitoring Agenda Bestaanszekerheid WPI Introductie
Toelichting opzet rapportage
De Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen is vastgesteld door het college van Burgemeester & Wethouders op 7 november 2023. Met de agenda wil de gemeente de financiële bestaanszekerheid van inwoners versterken. Door middel van vier uitgangspunten, waaraan 25 concrete initiatieven zijn gekoppeld, wordt hieraan gewerkt:
De ambitie van de Agenda om de financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers te versterken is niet eenvoudig of misschien zelfs onmogelijk te monitoren. We hebben geen nulmeting, geen vergelijkingsgroep en uiteenlopende factoren zijn op de financiële bestaanszekerheid van invloed: ook andere (gemeentelijke) diensten en programma’s en de macro-economische context spelen een rol. Hierdoor is een causaal verband tussen eventuele ontwikkelingen in de financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers met de Agenda Bestaanszekerheid niet mogelijk.
• Uitgangspunt 1: Uitgaan van vertrouwen en verruimen regels en beleid • Uitgangspunt 2: Uitgaan van de behoeften van de Amsterdammer • Uitgangspunt 3: Focus op specifieke doelgroepen • Uitgangspunt 4: Vereenvoudigen systeem, aanvraagproces, regels
Doelen rapportage
Een andere belangrijke kanttekening is dat de agenda nu anderhalf jaar van kracht is. Voor het veranderen van de situatie van de Amsterdammer, vooral die van de meest kwetsbare, is waarschijnlijk langere tijd nodig. Om die reden zullen we op geregelde momenten een herhaling van deze monitor uitbrengen, namelijk eens per jaar.
Om de Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen te monitoren staan in deze rapportage twee doelen centraal: • Outcome meten op ambitie en uitgangspunten niveau. • Voortgang, (tussen)resultaat en geleerde lessen van de initiatieven bijhouden De rapportage volgt ook deze volgorde.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
2
OUTCOME Ambitieniveau Uitgangspuntenniveau
Outcome Outcome meten
Overkoepelende conclusies tot nu toe
We hebben ondanks de kanttekeningen benoemd op pagina 2 enkele outcome-indicatoren op basis van bestaande onderzoeken geformuleerd om de overall effecten van de Agenda Bestaanszekerheid te volgen. Met de gekozen indicatoren hopen we een interessante trend te kunnen laten zien die aansluit bij de ambities van de Agenda Bestaanszekerheid.
Op het vlak van ambitie en uitgangspunten zijn de volgende punten de meest relevante conclusies.
Het meten van de outcome laat zien hoe het gaat met de bestaanszekerheid van de Amsterdammer, zonder dat deze resultaten kunnen worden verbonden aan de Agenda of de onderliggende initiatieven/output. Om de outcome te meten zijn op ambitieniveau en op uitgangspunten niveau outcome variabelen geselecteerd om de overall resultaten van de Agenda Bestaanszekerheid te volgen. O&S analyseert de outcome variabelen en presenteert in deze rapportage die variabelen die tezamen iets zeggen over de voortgang op de overkoepelende ambitie. Per ambitie en uitgangspunt wordt kort wat context uit de Agenda meegegeven.
We zien een aantal positieve punten: • Alle typen huishoudens houden meer over 'onder de streep' als we een vergelijking maken over tijd. Daarbij gaan we er wel vanuit dat zij alle regelingen aanvragen waar zij recht op hebben. Vooral huishoudens met kinderen houden meer over onder de streep. • De snelheid van afhandeling van aanvragen bijstand ligt in bijna alle gevallen, en onveranderd, binnen de dienstverleningstermijn. Ook de tevredenheid met de dienstverlening van de gemeente door bijstandsgerechtigden is over de jaren heen onveranderd hoog. Daarnaast is de ervaring met de duidelijkheid en het gemak onveranderd groot.
Bronnen
Niettemin zien we vier aandachtspunten:
De outcome variabelen zijn geselecteerd uit al bestaande bronnen in samenwerking met O&S, Team Klantbeleving, Team datarealisatie WPI en inhoudelijk betrokkenen van de agenda Bestaanszekerheid. Er is voor gekozen om geen variabelen te selecteren die direct aan een initiatief gelinkt zijn en er is zoveel mogelijk gekozen voor bronnen die inzicht geven in een brede selectie van de Amsterdammers. Er is bijvoorbeeld veel data beschikbaar vanuit de klanttevredenheid onderzoeken (KTO’s) van team Klantbeleving van specifieke doelgroepen, dit geeft echter een versplinterd beeld en deze zijn daarom niet opgenomen.
• De ongelijkheid in de stad neemt toe. Dit heeft geen directe impact op de inwoners met de minste financiële middelen, maar wellicht wel indirect door verdringing en een verminderde betaalbaarheid van de stad. • Waar huishoudens met kinderen er financieel op vooruit gaan en waar zij goed bereikt worden met minimaregelingen, geldt dat in mindere mate voor huishoudens zonder kinderen. • Het bereik van minimaregelingen voor mensen in loondienst en vooral mensen met een eigen bedrijf, blijft achter bij het bereik van bijstandsgerechtigde Amsterdammers. • Er zijn gebieden waar het aandeel minimahuishoudens hoog is en het gemiddeld besteedbaar inkomen laag is. Die gebieden zijn Geuzenveld/Slotermeer, Osdorp, BijlmerCentrum, Bijlmer-Oost, Oud-Noord en Gaasperdam. Dit is geen nieuw gegeven maar wel een gegeven waar aandacht voor nodig blijft.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
4
Outcome | Ambitieniveau Financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers versterken De Agenda Bestaanszekerheid richt zich op het versterken van de financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers. Dit betekent dat iedereen in staat moet zijn om te voorzien in basisbehoeften en volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Het sociale stelsel moet bijdragen aan deze doelstelling door voldoende financiële buffers te bieden om tegenslagen op te vangen. Om de financiële bestaanszekerheid te monitoren, zijn drie indicatoren geselecteerd: de Minima-Effect Rapportage (MER), de inkomensongelijkheid (Gini-coëfficiënt) en de ervaren zekerheid en duidelijkheid over het besteedbare inkomen bij bijstandsgerechtigden. De data van de MER laten zien dat de financiële situatie van Amsterdammers met een minimuminkomen gedurende de afgelopen collegeperiode over het algemeen is verbeterd. Tegelijkertijd blijven de toenemende inkomensongelijkheid en de beperkte vooruitgang in de ervaren zekerheid bij bijstandsgerechtigden belangrijke aandachtspunten. De Minima-Effect Rapportage van Nibud laat zien wat huishoudens tot 130% van het wettelijk sociaal minimum netto per maand overhouden, waarbij ervan wordt uitgegaan dat men goed met geld kan omgaan, alle inkomensondersteunende maatregelen aanvraagt waar men recht op heeft, en geen grote persoonlijk onvermijdbare uitgaven heeft.
Tabel 1 toont aan dat huishoudens met een inkomen tot 130% van het wettelijk sociaal minimum gemiddeld positief uitkomen onder de streep, mits wordt voldaan aan alle drie bovenstaande veronderstellingen. Vooral eenoudergezinnen met kinderen hebben een relatief gunstige financiële situatie, blijkt uit de MER. Paren met twee oudere kinderen houden het minst over, hoewel hun saldo in de periode 2022-2024 met 173% is gestegen. Dit wijst op een algemene verbetering van de financiële positie van huishoudens met een minimuminkomen, wat positief bijdraagt aan hun bestaanszekerheid.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Minima-Effect Rapportage voor voorbeeldhuishoudens op 130% WSM Bedragen netto per maand onder de streep 2019
2022
2024
% stijging 2022-2024
alleenstaande tot de AOW-leeftijd
€406
€451
€597
32 %
alleenstaande vanaf de AOW-leeftijd
€463
€493
€627
27 %
eenoudergezin met twee jonge kinderen (3
€1005
€1098
€1421
29 %
€685
€692
€996
44 %
paar tot de AOW-leeftijd zonder kinderen
€259
€217
€346
59 %
paar met twee jonge kinderen (3 en 5 jaar)
€309
€350
€633
81 %
paar met twee oudere kinderen (14 en 16
€156
€139
€379
173 %
en 5 jaar) eenoudergezin met twee oudere kinderen (14 en 16 jaar)
jaar) Tabel 1. Minima-Effect Rapportage. Bron: Nibud
5
Outcome | Ambitieniveau Inkomensongelijkheid (Gini-coefficient*) in Amsterdam en Nederland
Financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers versterken De inkomensongelijkheid, gemeten via de Gini-coëfficiënt, laat echter een relatief minder gunstig beeld zien (tabel 2). In Amsterdam is de ongelijkheid tussen hoge en lage inkomens gestegen van 0,32 in 2013 naar 0,37 in 2023, aanzienlijk hoger dan het stabiele landelijke gemiddelde van 0,29. Deze groeiende ongelijkheid kan de betaalbaarheid van de stad onder druk zetten, vooral voor huishoudens met lagere inkomens. Naarmate de ongelijkheid toeneemt, wordt de kans groter dat deze groepen financieel verdrongen worden door huishoudens met meer middelen. Dit kan de bestaanszekerheid van de minimagroepen verder onder druk zetten. Ten slotte is gekeken naar de ervaren zekerheid en duidelijkheid over het besteedbare inkomen bij Amsterdamse bijstandsgerechtigden. Uit klanttevredenheidsonderzoeken van WPI blijkt dat deze groep over het algemeen een zekerdere en duidelijkere financiële situatie ervaart na het ontvangen van een uitkering. De resultaten over 2024 en Q1 2025 sluiten aan bij dit beeld (figuur 1).
2013
2019
2021
2023**
Amsterdam
0,32
0,32
0,37
0,37
Nederland
0,29
0,29
0,29
0,29
Tabel 2. Inkomensongelijkheid (Gini-coëfficiënt*) in Amsterdam en Nederland. Bron: Staat van de Stad, 2025 * Een maatstaf voor ongelijkheid die tussen de 0 en 1 ligt. Hoe dichter bij 0 hoe gelijker de verdeling. De maatstaf is gevoelig voor veranderingen rond het gemiddelde. ** Betreft voorlopige cijfers
Sinds ik een bijstandsuitkering ontvang... ‘ben ik zekerder over mijn financiële situatie’ en ‘is het voor mij duidelijker wat ik per maand te besteden heb' 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 2024 Q1
Q2 zekerder inkomen
Q3
Q4
2025 Q1
duidelijker inkomen
Figuur 1. Zekerder en duidelijker inkomen. Bron: KTO, Team Klantbeleving
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
6
Outcome | Uitgangspunt 1 Respectvolle behandeling
Uitgaan van vertrouwen en verruimen regels en beleid
5
Amsterdam wil een stad zijn die niet alleen zegt vertrouwen te hebben in haar bewoners maar hen dat vertrouwen ook echt geeft. Dat uitgangspunt staat al langer centraal in ons beleid. Dit doen we bijvoorbeeld door verder in te zetten op brede inkomensdienstverlening, minder bewijsstukken te vragen en met Amsterdammers in gesprek te gaan.
4
Om dit uitgangspunt te monitoren, wordt gekeken naar vier indicatoren: de ervaren respectvolle behandeling, het vertrouwen in de gemeente, en de snelheid van afhandeling van aanvragen voor levensonderhoud en bijzondere bijstand.
0
3 2 1 2022 Q1
Q2
1 Uitgaan van vertrouwen Het onderdeel Uitgaan van vertrouwen zou zich moeten vertalen in een positieve ervaring van Amsterdammers met de gemeentelijke dienstverlening. Uit klanttevredenheidsonderzoeken (KTO’s) blijkt dat er tussen Q1 2022 en Q1 2025 (nog) geen significante verbeteringen zijn in hoe Amsterdammers de dienstverlening ervaren. Dit geldt zowel voor de ervaren respectvolle behandeling door klantbegeleiders als voor het algemene vertrouwen in de gemeente (figuur 2 en 3). Deze resultaten zijn consistent voor vier subgroepen: Amsterdammers met een toegekende of afgewezen bijstandsaanvraag, mensen met inkomstenverrekeningen (bijvoorbeeld door parttime werk) en personen die recent zijn uitgestroomd naar werk. Dit impliceert dat er nog geen merkbare vooruitgang is geboekt in de perceptie van vertrouwen en respectvolle behandeling in de dienstverlening.
Q3
Q4
2023 Q1
Q2
Q3
Q4
2024 Q1
Q2
Q3
Aanvraag LO toegekend
Aanvraag LO afgewezen
Inkomstenverrekening
Uitstroom naar werk
Q4
2025 Q1
Q4
2025 Q1
Figuur 2. Respectvolle behandeling. Bron: KTO, Team Klantbeleving,
Vertrouwen in de gemeente 5 4 3 2 1 0 2022 Q2
Q3
Q4
2023 Q1
Q2
Q3
Q4
2024 Q1
Q2
Q3
Aanvraag LO toegekend
Aanvraag LO afgewezen
Inkomstenverrekening
Uitstroom naar werk
Figuur 3. Vertrouwen in de gemeente. Bron: KTO, Team Klantbeleving Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
7
Outcome | Uitgangspunt 1 Aantal aanvragen uitkeringen levensonderhoud naar termijn van afhandeling
Uitgaan van vertrouwen en verruimen regels en beleid 2 Verruimen van regels en beleid Voor het tweede onderdeel van het uitgangspunt, Verruimen van regels en beleid, wordt gekeken naar de snelheid waarmee aanvragen bijstand levensonderhoud en bijzondere bijstand worden afgehandeld. De cijfers over 2023 en 2024 laten zien dat er geen veranderingen zijn geweest in de snelheid waarmee deze aanvragen worden afgehandeld; het overgrote deel van de aanvragen wordt onveranderd behandeld binnen de dienstverlenende termijn (tabel 3 en 4). Dit wijst erop dat de beoogde verruiming van regels en beleid nog niet heeft geleid tot een efficiëntere dienstverlening op dit vlak.
2023-aantal
2023 - %
2024 – aantal 2024 - %
binnen dienstverlenende termijn
8069
74,84%
9160
74,88%
binnen wettelijke termijn
2347
21,77%
2727
22,29%
buiten wettelijke termijn
366
3,39%
346
2,83%
totaal
10782
12233
Tabel 3. Aantal aanvragen uitkeringen levensonderhoud naar termijn van afhandeling. Bron: Team datarealisatie WPI
Aantal aanvragen Bijzondere Bijstand naar termijn van afhandeling (zonder aanvragen Energietoeslag) 2023-aantal 2023 - % 2024 – aantal 2024 - % binnen dienstverlenende termijn 16405 69,91% 17493 71,38% binnen wettelijke termijn 5157 21,98% 5392 22,00% buiten wettelijke termijn 1903 8,11% 1622 6,62% totaal 23465 24507 Tabel 4. Aantal aanvragen Bijzondere Bijstand naar termijn van afhandeling (zonder aanvragen Energietoeslag). Bron: Team datarealisatie WPI
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
8
Outcome | Uitgangspunt 2 Tevredenheidsscore Q1, 2022 – Q1, 2025
Uitgaan van de behoeften van de Amsterdammer Een bijstandsaanvraag kan worden gezien als een vraag om hulp. Uitgaan van de behoefte van de Amsterdammer betekent aandacht voor de situatie achter de vraag en de context waarin iemand zich bevindt, en de dienstverlening daar beter op aanpassen. Persoonlijke aandacht, vertrouwen en professionalisering van de medewerkers zijn cruciaal in het succesvol begeleiden van mensen in de bijstand. Dit doen we o.a. door het toepassen van de Amsterdamse Maatwerk Methode (AMM). Een belangrijke indicator voor dit uitgangspunt is de tevredenheid van Amsterdammers met de dienstverlening van Werk, Participatie en Inkomen (WPI). De resultaten uit klanttevredenheidsonderzoeken over de periode Q1 2022 tot Q1 2025 laten echter geen significante veranderingen zien in de tevredenheidsscore (figuur 4). Dit wijst erop dat er (nog) geen meetbare verbetering is in hoe de dienstverlening wordt ervaren. Wel dient daarbij de vermelding dat de tevredenheid constant vrij hoog ligt, onder alle onderscheiden groepen behalve die waarvan de uitkering niet is toegekend. Het is echt aannemelijk dat die lage tevredenheid meer te maken heeft met de inhoud van het besluit dan met de dienstverlening die men heeft gekregen.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 2022 Q1
Q2
Q3
Q4
2023 Q1
Q2
Q3
Q4
2024 Q1
Q2
Q3
Aanvraag LO toegekend
Aanvraag LO afgewezen
Inkomstenverrekening
Uitstroom naar werk
Q4
2025 Q1
Figuur 4. Tevredenheidsscore. Bron: KTO, Team Klantbeleving
9
Outcome | Uitgangspunt 3 Focus op specifieke doelgroepen in specifieke gebieden Sommige groepen of gebieden in de stad zijn extra kwetsbaar en hebben daarom extra ondersteuning nodig. Bijvoorbeeld daklozen, jongeren of ondernemers die tijdens de coronacrisis sterk geraakt zijn. Daarbij is extra aandacht voor inzet in Amsterdam Noord, Nieuw-West en Zuidoost. Om dit uitgangspunt te monitoren, wordt gekeken naar de relatieve positie van gebieden op het aandeel minimahuishoudens en het gemiddeld besteedbaar inkomen. De data laten zien dat de verschillen in het aandeel minimahuishoudens tussen gebieden afnemen. De cijfers laten ook zien dat het gemiddeld besteedbaar inkomen en het aandeel minimahuishoudens niet altijd hand in hand gaan, wat vraagt om een genuanceerde benadering per gebied. Aandeel minimahuishoudens - Uit de cijfers blijkt dat rijkdom en armoede ongelijk verdeeld zijn over de stad, dit is terug te zien in het aandeel minimahuishoudens per gebied. In 2022 was bijvoorbeeld het aandeel minimahuishoudens in De Aker, Sloten en Nieuw-Sloten 8,0%, terwijl dit in Bijlmer Centrum 25,8% was (figuur 5, eerste kolom). In 2018 waren deze aandelen nog 9% resp. 32%. Hoewel de percentages in beide gebieden dus dalen, bewegen de extremen naar elkaar toe.
Hoewel deze ontwikkeling positief uitpakt voor de minimahuishoudens, dateren de meest recente cijfers nog van vóór de vaststelling van de agenda. Het is daarom belangrijk om de ontwikkelingen per gebied te blijven monitoren. Gemiddeld besteedbaar inkomen - De kleuren van het gemiddeld besteedbaar inkomen (figuur 5, tweede kolom) komen vaak overeen met die van het aandeel minimahuishoudens, maar niet altijd. Een voorbeeld hiervan is Bijlmer-West, waar het gemiddeld huishoudinkomen relatief laag is (rood), maar het aandeel minimahuishoudens ook laag is (groen). Dit kan worden verklaard door de bevolkingssamenstelling in dit gebied, waar veel jongeren wonen in nieuw gebouwde, kleinere woningen. Studenten worden bijvoorbeeld niet meegenomen in de berekening van minimahuishoudens, maar wel in het gemiddeld huishoudinkomen, wat het lage aandeel in dit gebied verklaart. Dit laat zien dat de sociaaleconomische situatie in sommige gebieden complex is en niet altijd eenduidig kan worden geïnterpreteerd. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Relatieve positie van gebieden op 2 indicatoren, t.w. aandeel minimahuishoudens en gemiddeld besteedbaar inkomen
Centrum-West Centrum-Oost Westerpark Bos en Lommer Oud-West, De Baarsjes Sloterdijk Nieuw-West Geuzenveld, Slotermeer Osdorp De Aker, Sloten, Nieuw-Sloten Slotervaart Oud-Zuid Buitenveldert, Zuidas De Pijp, Rivierenbuurt Oud-Oost Indische Buurt, Oostelijk Havengebied Watergraafsmeer IJburg, Zeeburgereiland Noord-West Oud-Noord Noord-Oost Bijlmer-West3 Bijlmer-Centrum Bijlmer-Oost Gaasperdam Weesp, Driemond
Gemiddeld besteedbaar Aandeel minimahuishoudens huishoudinkomen (2022) (2023) Lager dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Rond gemiddelde Rond gemiddelde Rond gemiddelde Lager dan gemiddeld Rond gemiddelde Rond gemiddelde Hoger dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Rond gemiddelde Rond gemiddelde Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Rond gemiddelde Rond gemiddelde Hoger dan gemiddeld Rond gemiddelde Rond gemiddelde Rond gemiddelde Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Rond gemiddelde Hoger dan gemiddeld Rond gemiddelde Lager dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Hoger dan gemiddeld Lager dan gemiddeld
Rond gemiddelde Rond gemiddelde Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Lager dan gemiddeld Rond gemiddelde
Figuur 5. Relatieve positie van gebieden op 2 indicatoren. Bron: CBS (bewerking O&S)
10
Outcome | Uitgangspunt 4 Vereenvoudigen systeem, aanvraagproces, regels Het sociale stelsel, met regelingen, toeslagen en vergoedingen is door de jaren heen steeds ingewikkelder geworden. Deze ingewikkeldheid leidt tot extra stress: systeemstress. Deze komt nog bovenop de financiële stress van het leven in armoede en maakt het mensen onnodig moeilijk. Leven wordt dan overleven. Daarom is het vereenvoudigen van het systeem en het bieden van perspectief en rust een belangrijk focuspunt van de agenda.
Om dit uitgangspunt te monitoren, wordt gekeken naar het bereik van lokale minimavoorzieningen, bereik naar huishoudenssamenstelling en het ervaren gemak. De data laten zien dat hoewel een aanzienlijk deel van de rechthebbenden gebruikmaakt van minimaregelingen, er nog ruimte is voor verbetering, vooral bij specifieke groepen zoals zelfstandig ondernemers en huishoudens zonder kinderen. Het ervaren gemak van de dienstverlening is constant en vrij hoog. Dit impliceert dat de uitgevoerde acties nog niet geleid hebben tot meer ervaren gemak. Bereik van minimaregelingen - Gekeken wordt naar het bereik, omdat verwacht wordt dat een simpeler systeem leidt tot een verhoogd bereik van regelingen en minder niet-gebruik. Uit de Armoedemonitor 2023, die cijfers over 2022 bevat (van vóór de start van de Agenda Bestaanszekerheid), blijkt dat het bereik van Amsterdamse minimaregelingen varieert. Zo had de stadspas (inclusief kindtegoed en scholierenvergoeding) een bereik van 72%, het gratis OV voor ouderen 70% en de collectieve zorgverzekering 50%. Deze cijfers laten zien dat een aanzienlijk deel van de rechthebbenden gebruikmaakt van de regelingen, maar dat er nog ruimte is voor verbetering, vooral bij de later toegevoegde collectieve zorgverzekering (tabel 5).
Het bereik blijkt toe te nemen naarmate mensen langer rechthebbend zijn (tabel 5). Dit kan worden verklaard door een toename in bekendheid met de regelingen naarmate men langer recht heeft op een voorziening. Ook worden regelingen vaker geautomatiseerd verlengd voor rechthebbenden, zodat deze niet opnieuw hoeven te worden aangevraagd. Het bereik is hoger onder bijstandsgerechtigden en gezinnen, met eenoudergezinnen als koplopers. Ondernemers en huishoudens zonder kinderen blijven achter in bereik (figuur 6). Dit wijst erop dat er mogelijk extra inspanningen nodig zijn om ook deze groepen beter te bereiken. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Bereik lokale minimavoorzieningen naar aantal jaar rechthebbend en naar bron van inkomen (%) 1 jaar
2 jaar
3+ jaar
algemeen Amsterdam
40
63
88
loondienst
22
39
67
eigen bedrijf
9
14
28
bijstand
97
98
99
pensioen
40
71
88
anders
46
60
78
Tabel 5. Bereik lokale minimavoorzieningen. Bron: Armoedemonitor, cijfers 2023
Bereik naar huishoudenssamenstelling 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0
87
90
89 77
69 68
eenoudergezin
69 73 58 55
79
76
70 69
48 50
paar met kinderen
alleenstaande
paar zonder kinderen
Figuur 6. Bereik naar huishoudenssamenstelling. Bron: Armoedemonitor, cijfers 2023 11
Outcome | Uitgangspunt 4 De gemeente maakt het mij makkelijk om...
Vereenvoudigen systeem, aanvraagproces, regels
5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0
Ervaren gemak van dienstverlening - Een eenvoudiger systeem zou zich moeten vertalen in een groter ervaren gebruiksgemak van de gemeentelijke dienstverlening. Om dit te beoordelen, is gekeken naar hoe Amsterdammers het gemak van de dienstverlening ervaren. De resultaten van klanttevredenheidsonderzoeken tonen aan dat het oordeel over het gemak gedurende de periode Q1 2022 tot Q1 2025 stabiel is gebleven en voor alle onderscheiden groepen relatief hoog ligt (figuur 7). Hoewel dit een positief signaal is, wijst het er ook op dat er (nog) geen merkbare verbeteringen zijn gerealiseerd in het vereenvoudigen van het aanvraagproces of de regels.
2022
2023
2024
Q1 2025
Eerste keer inkomstenverrekening
Structurele inkomstenverrekening
Bijzondere Bijstand toegekend
Aanvraag Bijstand toegekend
Figuur 7. Ervaren gemak. Bron: KTO, Team Klantbeleving ▪ ▪ ▪ ▪
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Eerste keer: De gemeente Amsterdam maakt het mij makkelijk om naast de bijstand inkomsten te hebben uit werk. Structureel: De gemeente Amsterdam maakt het mij makkelijk mijn inkomsten uit werk door te geven. Bijzondere bijstand: Gemeente Amsterdam maakt het mij makkelijk om een aanvraag voor een bijzondere bijstand te doen. Aanvraag bijstand: Gemeente Amsterdam maakt het mij makkelijk om een bijstandsuitkering aan te vragen.
12
CONCRETE INITIATIEVEN Zoals opgenomen in de agenda
Concrete initiatieven voor de agenda Fase en verloop totaal
Totstandkoming initiatieven voor de agenda Om tot concrete initiatieven voor de agenda te komen hebben we een beroep gedaan op de aanwezige kennis in de stad. In sessies met inwoners met ervaringskennis, hulpverleners en andere experts hebben we gesproken over de huidige situatie en knelpunten en ook over de meest urgente en kansrijke verbetermogelijkheden. Belangrijke vraagstukken waren op welke manieren zichtbaar is dat bestaanszekerheid in Amsterdam onder druk staat, waar het systeem knelt, wat de (gewenste) rol van de overheid is en wat wij nu als gemeente (extra) kunnen doen om bestaanszekerheid voor alle Amsterdammers te versterken. We hebben met een kritische blik gekeken naar de situatie in onze stad en op basis van praktijkervaringen en wetenschappelijke kennis inzichten opgedaan. Daarnaast hebben we deelnemers van het Amsterdams Netwerk Ervaringsdeskundigen en de Participatieraad betrokken. We blijven nieuwe maatregelen in samenspraak met al deze partijen ontwikkelen. De initiatieven die we in deze agenda presenteren zijn geen sluitstuk. We blijven voortdurend kijken waar extra inzet nodig is en waar nodig scherpen we de agenda aan. Ook blijven we ons inzetten voor aanpassingen in landelijke wet- en regelgeving en beleid.
16 14 12 10 8 6 4 2 0
0
4
0
Voorbereiding
0
2
0
Besluitvorming
Onder verwachting
3
14
1
Uitvoering
Naar verwachting
0
1
0
Gestopt / Afgerond
Boven verwachting
Toelichting werkwijze Op niveau van de initiatieven geven we doormiddel van de volgende 3 standaardvragen inzicht in de uitvoering en het verloop: 1. Fase van het initiatief: In welke fase bevindt het initiatief zich?
2. Verloop en resultaten: Hoe verloopt het initiatief? Welke resultaten zijn tot nu toe behaald? 3. Opgedane lessen: Welke lessen kunnen worden geleerd uit het initiatief tot nu toe? Verwezen wordt naar eigen rapportages en dashboards voor cijfermatige onderbouwingen indien aanwezig. In deze rapportage staan de 25 in de Agenda vermelde initiatieven centraal. Naast deze initiatieven werkt WPI uiteraard op meer manieren aan doorontwikkeling van de financiële dienstverlening. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
14
Initiatieven | Uitgangspunt 1: Uitgaan van vertrouwen en verruimen regels en beleid Verhogen giftendrempel Afgerond
Naar verwachting
Giften ter ondersteuning van het levensonderhoud worden in de wet gezien als middel. Dit brengt mensen in de problemen als ze bijvoorbeeld gekregen boodschappen niet melden. Dit is hardvochtig. Daarom kennen we in Amsterdam sinds 2018 een giftengrens. Per maart 2022 is die verhoogd naar 1.800 euro. Fase van het initiatief In de beleidsregels opgenomen en geïmplementeerd. Verloop en resultaten Geen terugvorderingen meer als gevolg van ontvangen boodschappen of andere giften (tot 1800,-). Opgedane lessen Een ruimhartiger en begrijpelijker beleid helpt mensen echt.
Doorontwikkelen Landelijke Pauzeknop Voorbereiding
Naar verwachting
In 2021 experimenteerden we als eerste gemeente met een Amsterdamse Pauzeknop. Dat is een vernieuwend instrument waarmee alle invordering- en incassoactiviteiten worden gepauzeerd zodra iemand zich bij schuldhulpverlening meldt, zodat gelegenheid geboden wordt om eerst orde op zaken te stellen (mogelijk gevolgd door passende betaalafspraken dan wel kwijtschelding). In de Amsterdamse pilot bleek dat vooral landelijke afspraken met schuldeisers en een digitale voorziening nodig zijn om het instrument effectief te maken. De minister zegde structurele medewerking toe en nam de ontwikkeling van het instrument op in de landelijke aanpak. Sindsdien werken we in een projectgroep aan de landelijke inzet ervan. Fase van het initiatief Naar verwachting. De landelijke ontwikkeling neemt de nodige tijd in beslag, waardoor er nog geen eerste versie gereed is. We zetten in Amsterdam in op een zo snel mogelijke implementatie. Als vooroplopende gemeente hebben we de randvoorwaarden daarvoor al geregeld. We verwachten een eerste versie van het landelijke instrument in 2025 te kunnen toepassen. Verloop en resultaten De randvoorwaarden zijn in Amsterdam geregeld (er is een buurtteam aangehaakt om een eerste versie te implementeren en we zijn aangesloten op het Schuldenknooppunt).
Opgedane lessen Een landelijk ontwikkeltraject kost tijd en als gemeente zijn we afhankelijk van andere belanghebbenden. Ook is het belangrijk om de uitvoering (buurtteams) goed aan te haken.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
15
Initiatieven | Uitgangspunt 1: Uitgaan van vertrouwen en verruimen regels en beleid Uitbreiden Aanpak Vroegsignalering Uitvoering
Naar verwachting
In Amsterdam werken we sinds 2008 aan vroegsignalering. Het doel is om contact te krijgen met Amsterdammers met beginnende geldproblemen. We werken ondertussen met tal van partijen samen om schulden vroeg te signaleren. We komen in actie wanneer er meerdere meldingen over een huishouden binnenkomen, maar ook wanneer het één melding betreft. Als problemen nog klein zijn, kan een advies of een lichte interventie voldoende zijn. Als er sprake is van meervoudige problematiek of een hoge schuld met meerdere schuldeisers gaan we in gesprek over schuldhulpverlening. Fase van het initiatief De aanpak Vroegsignalering (en de uitbreiding daarvan) is in uitvoering en verloopt naar verwachting. We maken met steeds meer partijen afspraken over het doorgeven van meldingen over betalingsachterstanden. Ook participeren we in verschillende nieuwe experimenten (zoals recent met DUO en de Belastingdienst). Verloop en resultaten De aanpak Vroegsignalering wordt voortdurend doorontwikkeld en uitgebreid. We werken met steeds meer meldende partijen samen, participeren in nieuwe experimenten. Het aantal meldingen over betalingsachterstanden dat we ontvangen neemt de laatste jaren flink toe. In 2025 starten we een samenwerking met een callcenter om het hoge aantal meldingen adequaat te kunnen blijven oppakken.
Het callcenter wordt met name ingezet op enkelvoudige meldingen en kleine betalingsachterstanden. Opgedane lessen Vroegsignalering is een waardevol instrument om in contact te komen met Amsterdammers met (beginnende) geldproblemen. Om een toenemend aantal meldingen te kunnen (blijven) oppakken moeten processen efficiënt worden ingericht. Daarover is goede afstemming met uitvoerende organisaties (o.a. buurtteams) en andere betrokkenen (o.a. schuldeisers) nodig. Er moet constant gemonitord en geanalyseerd worden hoeveel meldingen er binnenkomen, wat dat betekent (voor inwoners en hulpverleners) en hoe werkprocessen daarop kunnen worden ingericht. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Doorontwikkelen aanpak Schuldenvrije Buurt Uitvoering
Naar verwachting
Bij de Aanpak Schuldenvrije Buurt staat de kracht van de buurt en haar bewoners voorop. Een aanpak die aansluit bij de mensen en hun omgeving. Het vraagt om samenwerking, vertrouwen opbouwen en durven benoemen wat echt nodig is. De aanpak ziet er in iedere buurt weer anders uit, maar we werken allemaal vanuit dezelfde kernwaarden: vertrouwen, verbinding en gelijkwaardigheid en 5 belangrijke bouwstenen: begin bij de Amsterdammer, werk met en vanuit de buurt, versterk de tussenruimte, betrek ervaringskennis, durf anders te werken. De opdracht is om deze aanpak in meerdere buurten, met focus op de zogenaamde masterplangebieden, te laten landen. Dit doen we vooral door aan te sluiten bij waar energie zit en we samen kunnen werken.
Fase van het initiatief Uitvoering in meerdere buurten in meerdere stadsdelen. Verloop en resultaten Naar verwachting omdat de aanpak steeds meer zichtbaar wordt binnen stadsdelen en in meerdere buurten. En goed past bij de veranderopgave van de Gemeente waarin het opgavegericht werken centraal staat en maatwerk belangrijk wordt gevonden. Er is een stadsbrede initiatiefgroep, we hebben een gemeenschappelijke leidraad ontwikkeld en gaan de verhalen uit de praktijk laten horen in een podcastserie. Daarin spiegelen we de praktijk aan beleid en wetenschappelijke inzichten. In de G buurt in Zuidoost hebben we een regelvrije ruimte afgesproken waar we kunnen experimenteren met het echt schuldenvrij maken van Amsterdammers (naar voorbeeld van o.a. Arnhem). Opgedane lessen We hebben inzicht gekregen in de voorwaarden die nodig zijn om het verschil te maken. Zo is er tijd nodig om vertrouwen op te bouwen met bewoners en tussenpersonen, om tot een gelijkwaardig bondgenootschap te komen met informele en formele bondgenoten, handelingsruimte en mandaat voor professionals om te doen wat nodig is en impact te maken, ongemak durven omarmen, leren en reflecteren. En vooral daar aansluiten waar mogelijkheden zijn, energie zit en noodzaak is.
16
Initiatieven | Uitgangspunt 1: Uitgaan van vertrouwen en verruimen regels en beleid Uitbreiding financiële educatie Uitvoering
Naar verwachting
Financiële educatie is essentieel om geldstress en het risico op schuldenproblematiek bij jongeren te beperken. Het uitgangspunt in Amsterdam is dat alle leerlingen, ongeacht op welke middelbare school ze zitten, financiële educatie aangeboden krijgen. Specifiek lesaanbod hiervoor werd de afgelopen periode door de gemeente gefinancierd. Om financiële educatie binnen het voortgezet onderwijs duurzaam te borgen werken we samen met schoolbesturen (Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs). De afspraak is dat de schoolbesturen in de komende periode een duurzame leerlijn financiële educatie ontwikkelen. Als gemeente gaan we meer inzetten op coaching en advies voor kwetsbare jongeren in de overgang naar 18 jaar. We hebben een samenwerkingsovereenkomst gesloten met het samenwerkingsverband om de afspraken vast te leggen. Daarmee hebben we afgesproken dat de bijdrage vanuit gemeente de komende jaren gelijk blijft, maar dat het zwaartepunt verschuift naar coaching en advies in plaats van financiële educatie. In een overgangsperiode van 3 jaar blijven we lespakketten (co)financieren, maar dit aanbod zal fasegewijs afgebouwd worden totdat alle scholen een leerlijn financiële educatie aanbieden. Fase van het initiatief In uitvoering.
Verloop en resultaten Naar verwachting. De samenwerkingsovereenkomst is getekend. In de komende periode starten we met een traject voor de opdrachtverlening voor budgetcoaching.
Doorontwikkelen aanpak Jongeren Schuldenvrije Start Voorbereiding
Naar verwachting
Jongeren Schuldenvrije Start is een speciaal schuldentraject voor jongeren. Door te werken aan persoonlijke doelen kunnen zij een kortere aflosperiode realiseren. In 2024 heeft onderzoeksbureau Purpose een onderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van JSS. De aanpak bleek veel werkzame elementen te bevatten. Tevens vraagt de aanpak om een doorontwikkeling, met name vanwege wijzigingen in het stelsel van de schuldhulpverlening. Fase van het initiatief De doorontwikkeling van JSS is nog in de verkennende fase. De werkwijze wordt herzien op basis van aanbevelingen uit het onderzoek van Purpose en recente wijzigingen in het stelsel. Verloop en resultaten Naar verwachting. Er waren onzekerheden door stelselwijzigingen, waardoor de doorontwikkeling noodgedwongen heeft stilgelegen. De aanbevelingen uit het onderzoek van Purpose moeten nu worden afgewogen tegen de nieuwe situatie. Te verwachten acties: • Brede afstemming over doorontwikkeling. • Nieuwe werkwijze bestuurlijk vaststellen.
Opgedane lessen • Betrokkenheid van de uitvoering van belang. • Duidelijk afspraken over rollen en coördinatie.
Opgedane lessen Er is betrokkenheid van verschillende partijen met uiteenlopende belangen. Daarmee zijn er ook afhankelijkheden om het gewenste resultaat te bereiken. Het maken van concrete afspraken kost tijd. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
17
Initiatieven | Uitgangspunt 1: Uitgaan van vertrouwen en verruimen regels en beleid Verlagen schuldenlast Besluitvorming
Herijking handhaving Naar verwachting
Door mensen eerder in aanmerking te laten komen voor kwijtschelding van schulden waar zij bij het ontstaan zelf part noch deel hebben gehad, zorgen we ervoor dat zij eerder financiële lucht krijgen door schulden sneller op te lossen. Fase van het initiatief Deze nieuwe beleidsregels zijn geagendeerd voor de collegevergadering van 13 mei en zullen worden aangeboden aan de commissie SED van juni of juli 2025. Verloop en resultaten Volgens planning. Opgedane lessen Ook lokale regels zijn soms nodeloos ingewikkeld. Voor het begunstigend wijzigen van beleidsregels is commitment van de uitvoering belangrijk. Samen met de uitvoering wordt het kwijtscheldingsbeleid nader ingevuld en besproken met de medewerkers.
Besluitvorming
Naar verwachting
De herijking handhaving is een initiatief van meerdere maatregelen waarmee de beleidsregels handhaving worden aangepast. Al die aanpassingen hebben tot doel de consequenties van handhaving (terugvorderen en sanctioneren) te verzachten, daar waar sprake is van onbedoeld handelen dan wel een ongewenst groot effect op situatie Amsterdammer. Hiermee wordt onderscheid tussen opzettelijke en verrijkende fraude en handelen uit onvermogen nog scherper. Een van de maatregelen (het Amsterdams Fraudebegrip) is naar voren gehaald en al voor de zomer 2024 in werking getreden. De andere maatregelen worden voor de zomer 2025 aan de raad aangeboden. Fase van het initiatief Besluitvorming: ter bespreking in staf sociale zaken van 16 april 2025. College mei of juni 2025. Commissie juli 2025. Inwerkingtreding 1 oktober 2025 (ruimte voor de uitvoering om voor te bereiden). Verloop en resultaten Volgt in Q3 2026. Opgedane lessen Anticiperend op beleidsregels wordt al gewerkt met het eerder geven van waarschuwingen ipv een boete op te leggen, ter bevordering van een preventieve aanpak. Momenteel vindt uitwerking van het begrip dringende reden plaats. Het is van belang om de uitvoerende medewerkers intensief te betrekken bij deze uitwerking en hierover regelmatig te communiceren.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
18
Initiatieven | Uitgangspunt 1: Uitgaan van vertrouwen en verruimen regels en beleid Uitgaan van vertrouwen Uitvoering
Naar verwachting
We gaan in de dienstverlening uit van vertrouwen in de Amsterdammer. Waar uitgaan van vertrouwen dilemma’s oplevert met knellende regelgeving, krijgt dit doorlopend aandacht in de uitvoering van het werk. Voor zowel medewerkers van WPI als in de samenwerking met partners in de stad, zoals buurtteams en de GGD. Medewerkers worden onder andere getraind in de Amsterdamse Maatwerk Methode. We zorgen bijvoorbeeld dat het opvragen van gegevens een bijstandsaanvraag niet onnodig vertraagt. Ook wordt de uitvraag van bewijsstukken bij bijstandsaanvragen gereduceerd. Daarnaast doen we mee met de landelijke pilot 'Gewoon geld geven'. Fase van het initiatief In uitvoering Verloop en resultaten Met de landelijke pilot 'Gewoon geld geven', die 15 mei 2025 van start is gegaan, krijgen driehonderd deelnemende gezinnen in kwetsbare stedelijke gebieden in Amsterdam Noord, Nieuw-West en Zuidoost twee jaar lang elke maand 150 euro zonder voorwaarden: ze hoeven geen tegenprestatie te leveren en mogen het geld naar eigen inzicht besteden. De gemeente biedt deze gezinnen daarmee ademruimte, stabiliteit en waardigheid en beoogt met haar deelname aan de pilot bij te dragen aan nieuwe inzichten over hoe armoedebeleid effectiever en mensgerichter kan worden ingericht.
Verkennen van de mogelijkheden van toetsing op besteedbaar inkomen Uitvoering
Naar verwachting
In het voorjaar van 2024 is een pilot gestart waarbij inwoners met een te hoog toetsinkomen, maar met weinig bestedingsruimte een aanvraag kunnen doen voor armoederegelingen via de buurtteams. De aanvragen worden behandeld door een maatwerkteam van de afdeling armoedebestrijding. We noemen dit de maatwerkroute. Fase van het initiatief De pilot is omgezet naar een regulier uitvoeringsproces: de maatwerkroute armoedevoorzieningen. Verloop en resultaten Sinds het begin tot en met maart 2025 zijn er 80 aanvragen goedgekeurd. Opgedane lessen Van de goedgekeurde aanvragen zijn maar een aantal op basis van besteedbaar inkomen toegekend. Sinds 2022 hebben Voedselbankklanten automatisch ook recht op de armoederegelingen, daarmee hebben al veel Amsterdammers met een laag besteedbaar inkomen de armoederegelingen ontvangen. De goedkeuringen vanuit de maatwerkroute zijn voornamelijk hardheidsclausules omdat er sprake is van een plotse inkomensdaling.
Door minder onnodige informatie en bewijsstukken te vragen en vaker persoonlijk met aanvragers in gesprek te gaan en te luisteren naar wat hen beweegt, ontlasten we inwoners bij het indienen van aanvragen en verhogen we de snelheid en kwaliteit van besluitvorming. Opgedane lessen Volgt Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
19
Initiatieven | Uitgangspunt 2: Uitgaan van de behoeften van de Amsterdammer Meer tijd voor begeleiders inkomen voor persoonlijke gesprekken met inwoners vanuit breed financieel perspectief Uitvoering
Naar verwachting
Doorontwikkeling digitale dienstverlening Uitvoering
Onder verwachting
Door bij een aanvraag om (bijzondere) bijstand persoonlijk met de aanvrager in gesprek te gaan, kunnen de belangrijkste inkomsten en uitgaven van de aanvrager betrokken worden. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het recht op bijstand, maar ook naar de mogelijkheden voor inkomensreparatie. Desgewenst geleiden we – bijvoorbeeld bij (beginnende) schulden of hulp bij het aanvragen van regelingen – de inwoner warm door naar het Buurtteam. Doel is het ondersteunen van de aanvrager bij een stabiel en voorspelbaar inkomen.
Een interactief burgerportaal voor de Amsterdammer zodat hij/zij altijd inzicht heeft in de status van een aanvraag, lopende uitkeringen, het Plan van Aanpak bij begeleiding naar werk en alle documenten. Onderdeel van MijnAmsterdam. Is onderdeel van de SVWI aanbesteding.
Fase van het initiatief Uitvoering
Verloop en resultaten Is nog niet live i.v.m. vertraging bij leverancier. Burgerportaal is nu nog de oude met minimale klantinteractie. Plan is dat deze eind 2025 wel naar productie is.
Verloop en resultaten Augustus 2025 wordt in stadsdeel Noord gestart met persoonlijke inkomensgesprekken bij nieuwe aanvragen om (bijzondere) bijstand. In september 2025 beginnen we in Nieuw-West. Doorontwikkeling van deze dienstverlening en uitrol over de stad vindt geleidelijk plaats. Naar verwachting zijn medio 2026 persoonlijke gesprekken vanuit breed financieel perspectief tussen begeleiders inkomen en aanvrager vast onderdeel van de standaard dienstverlening van WPI in de hele stad.
Fase van het initiatief Uitvoering
Opgedane lessen Geen, nog niet live.
Opgedane lessen WPI wil de dienstverlening aan alle inwoners zoveel mogelijk op uniforme wijze aanbieden. Omdat het gaat om een nieuwe, persoonlijke vorm van dienstverlening aan inwoners in een kwetsbare financiële positie, vindt implementatie gefaseerd plaats. Met en voor begeleiders Inkomen is een gespreksleidraad ontwikkeld t.b.v. het persoonlijke gesprek vanuit breed financieel perspectief, is goede monitoring voorbereid voor doorontwikkeling- en trainingsdoeleinden en worden inwoners die het aanbod voor een persoonlijk gesprek vanuit breed financieel perspectief hebben aangenomen, gericht gevraagd naar hoe zij de dienstverlening hebben ervaren, zodat de dienstverlening kan worden doorontwikkeld. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
20
Initiatieven | Uitgangspunt 2: Uitgaan van de behoeften van de Amsterdammer Invoeren jaarlijks persoonlijke gesprek met elke debiteur Uitvoering
Naar verwachting
Elke debiteur die geen bijstandsuitkering meer ontvangt, maar nog wel een schuld heeft bij WPI, wordt jaarlijks gebeld om te kijken hoe het gaat. Onderwerp is of er meerdere schulden zijn en er eventueel kan worden doorverwezen. Daarnaast vragen we uit of er andere problemen zijn op het gebied van bestaanszekerheid en wordt besproken wanneer er eventueel recht is op kwijtschelding. We starten met deze actie in de masterplangebieden en dan met de debiteuren die geen uitkering hebben omdat de gesprekken met Amsterdammers die een uitkering hebben worden gevoerd door de begeleider inkomen. Fase van het initiatief In Noord is de belactie afgerond, in Nieuw-West is deze op 1/3e.
Invoeren nazorggesprek met zelfstandig ondernemers 3-6 maanden na beëindiging BBZ Voorbereiding
Naar verwachting
Na beëindiging Bbz krijgt ondernemer een gesprek om te checken hoe het gaat en of verdere ondersteuning nodig is. Fase van het initiatief Verwachte start is na de zomer, afhankelijk van capaciteit. Verloop en resultaten Opgedane lessen -
Verloop en resultaten 37% kwijtschelding en 10% doorverwijzing SHV. Opgedane lessen Persoonlijk contact is een vereiste bij onze debiteuren.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
21
Initiatieven | Uitgangspunt 2: Uitgaan van de behoeften van de Amsterdammer Doorontwikkeling Overheidsbrede dienstverlening Uitvoering
Naar verwachting
Vanuit het Rijksprogramma Werken aan uitvoering van het ministerie van Binnenlandse zaken is het initiatief gestart van de overheidsbrede dienstverlening, met als doel deze voor burgers te verbeteren. Het richt zich op de Amsterdammer die verdwaalt in het doolhof van (landelijke) overheidsinstanties en vastloopt in de complexiteit van regelingen. Het is gestart in december 2022 en is momenteel fysiek ingericht op de Stadsloketten West en Zuidoost. De Sociaal Raadslieden van de buurtteams zijn onderdeel van de aanpak gelet op hun bestaande taak om mensen bij te staan als het gaat om overheidsregelingen e.d. Het belangrijkste beoogde resultaat is om kwesties die ontstaan door complexiteit van de diverse regelingen soepel op te lossen voor de Amsterdammer. Geen kastje naar de muur, snelheid, deskundigheid en empathie zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. De deelnemende overheidspartijen (Belastingdienst, Toeslagen, SVB, UWV, CAK, CJIB, DUO, IND gemeente) hebben in dit kader allemaal telefonische hotlines beschikbaar gesteld. Fase van het initiatief Uitvoerende fase Verloop en resultaten Positief. Het praktijkinitiatief (gebruik telefonische hotlines) is inmiddels uitgebreid naar alle sociaal raadslieden.
Met SVB en Toeslagen worden momenteel pilots opgezet om ook meer proactief mensen te ondersteunen met passende hulp op het moment dat mensen een risico lopen om vast te lopen (bijv. bij aanvraag ANW bij arbeidsongeschiktheid en risico op invordering van toeslagen). Opgedane lessen • Amsterdammers waarderen proactieve dienstverlening en empathie; • Samenwerking en kwaliteit van dienstverlening behoeven blijvende aandacht en sturing. Tijdige signalering door de uitvoering speelt hierbij een belangrijke rol om (tijdelijke) problemen in de bereikbaarheid en bejegening op te lossen; • Samenwerking van alle overheden biedt veel mogelijkheden om dienstverlening als collectief verder door te ontwikkelen en te verbeteren. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
22
Initiatieven | Uitgangspunt 3: Focus op specifieke doelgroepen in specifieke gebieden Intensivering begeleiding economisch daklozen. Uitvoering
Naar verwachting
Ontwikkelen pilot 'Bijstand in 1 dag' voor daklozen. Uitvoering
Naar verwachting
De Buitenhof is een opvanglocatie voor economisch daklozen met circa 170 studio’s. De dienstverlening wordt versterkt door De Regenboog Groep, HVO Querido en WPI. Het doel is om economisch daklozen die zelfredzaam zijn maar wel extra ondersteuning nodig hebben, te helpen door passende dienstverlening op locatie te organiseren. De Buitenhof is gestart in mei 2024 en heeft een looptijd van twee jaar.
In de pilot ”Bijstand binnen één dag” experimenteert de afdeling Bijzondere Doelgroepen met een andere (snellere) werkwijze rondom het aanvraagproces voor daklozen. Concreet betekent dit: de dakloze Amsterdammer loopt de Jan van Galenstraat binnen met een acute vraag om inkomensondersteuning en loopt diezelfde dag naar buiten met een beschikking op de bijstandsaanvraag én ontvangt binnen 24 uur de eerste betaling.
Fase van het initiatief De Buitenhof is nu bijna een jaar open en daarmee halverwege de looptijd van twee jaar.
Fase van het initiatief De eerste pilot liep van 13 november 2023 tot en met 30 april 2024. In verband met achterblijvende aantallen deelnemers, heeft het bestuur besloten tot een doorstart van de pilot met ingang van 1 november 2024. Deze tweede pilot is momenteel in de afrondende fase.
Verloop en resultaten De samenwerking tussen WPI en de andere partners verloopt over het algemeen goed. De fysieke nabijheid van WPI wordt als prettig ervaren. WPI is aanwezig met klantbegeleiders en budgetconsulenten, en organiseert een workshop over het zoeken naar een woning buiten Amsterdam. Er vindt (duurzame) uitstroom plaats, maar het is nog niet duidelijk hoe dit zich verhoudt tot andere initiatieven. Bureau Meetellen voert een kwalitatief onderzoek uit naar de werkzame elementen van het project en de samenwerking. Opgedane lessen We bevinden ons nog midden in het project, dus het is te vroeg voor conclusies. Wel is nu al duidelijk hoe belangrijk het is om vooraf goede afspraken te maken over samenwerking en dienstverlening. Het is soms een uitdaging om de werelden van WPI als gemeentelijke organisatie en die van de hulpverleners samen te brengen. Ondanks de nabijheid verloopt de samenwerking op sommige specifieke onderdelen nog stroef, maar dit gaat steeds beter. Alle partijen zetten zich in om dit verder te verbeteren.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Verloop en resultaten De pilot wordt op dit moment geëvalueerd. Er hebben in de tweede pilot ca. 60 personen deelgenomen. Er wordt kwalitatief onderzoek gedaan om zicht te krijgen op ervaringen van de deelnemers en de werkzame elementen van de pilot. De resultaten van dit onderzoek worden na het zomerreces verwacht. Opgedane lessen Zodra het kwalitatief onderzoek is afgerond, kunnen we de opgedane lessen en aanbevelingen Delen, maar we zien nu al mooie elementen die we kunnen gebruiken in de dienstverlening aan dak en thuisloze Amsterdammers direct na binnenkomst.
23
Initiatieven | Uitgangspunt 3: Focus op specifieke doelgroepen in specifieke gebieden Versoepelen doorverwijzing ondernemers Bbz naar P-wet. Uitvoering
Naar verwachting
De overdracht Bbz naar P-wet is bedoeld voor de Amsterdammer die – na het einde van de Bbz of een afwijzing van een Bbz-aanvraag – direct intern overgedragen kan worden naar de Participatiewet als waarschijnlijk is dat de Amsterdammer daar recht op heeft. Deze manier van overdragen moet zorgen voor een ‘warme overdracht’ van de Amsterdammer van afdeling Ondersteuning Ondernemers (OO) naar Inkomensvoorziening (IKV). Zo kan voorkomen worden dat: • De Amsterdammer schuldenlast ervaart - door geen gat in de periode van afwijzing, en dat het toegekende voorschot na afwijzing/beëindiging Bbz niet moet worden teruggevorderd. • Bij de Amsterdammer informatie dubbel wordt opgevraagd. Fase van het initiatief Het proces is geïmplementeerd bij de uitvoering. Momenteel wordt het proces geëvalueerd, waarbij de laatste puntjes op de i worden gezet (zoals gesprekken met collega’s, aanpassing in werkinstructie), daarna wordt het overgedragen aan de lijn. Verloop en resultaten Uit de steekproef blijkt dat de overdrachten over het algemeen goed verlopen en dat er contact is tussen de afdelingen. Het aantal aanvragen is minder dan verwacht (ongeveer de helft), maar dit is echter afhankelijk van dat er maar nét dat soort aanvragen binnen moet komen die geschikt zijn voor een overdracht.
Opgedane lessen • Doordat zo’n overdracht van de ene afdeling (Ondersteuning Ondernemers) naar de andere afdeling gaat (Inkomensvoorziening), wordt het des te duidelijker dat het vereenvoudigen van aanvraagprocessen en regels (zoals het gelijkstellen van de regels van de Bbz en de Pwet) positief kan uitwerken op dit soort processen. • Dat het voor de collega’s echt even wennen is om vertrouwen te hebben in het uitgangspunt van vertrouwen in de Amsterdammer, ook omdat er diverse initiatieven tegelijkertijd lopen die inhaken op elkaar (bijv. dit initiatief en het minder bewijslast opvragen). Dit is niet zo maar veranderd. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Uitbreiden minimadoelgroep door ophoging inkomensgrenzen (120%-130%, kinderen 150%) Uitvoering
Onder verwachting
Middels een motie is besloten om de minimaregelingen voor kinderen in de eerste instantie voor een periode van twee jaar beschikbaar te stellen voor Amsterdamse gezinnen met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum. Op deze manier worden kinderen van werkenden gezinnen met lage middeninkomens ondersteund. Fase van het initiatief De verhoging van de inkomensnorm naar 150% voor de kindregelingen is met ingang van het schooljaar 2023-2024 en 2024-2025 ingevoerd. Inmiddels is een nieuwe motie aangenomen waarin wordt verzocht de verhoging met twee schooljaren te continueren. Verloop en resultaten Gedurende de looptijd van de verhoging wordt het aantal toekenningen van de kindregelingen aan huishoudens met een inkomen tussen de 130% en 150% per kwartaal gemonitord. In het schooljaar 2023-2024 zijn 853 kinderen bereikt met 1310 verschillende kindregelingen. In het huidige schooljaar 2024-2025 zijn tot en met december 2024 1178 kindregelingen verstrekt aan 653 kinderen. Dat is een flinke stijging ten opzichte van het schooljaar 2023-2024. Hieruit blijkt dat gezinnen met een inkomen tussen de 130% en 150% de gemeente steeds beter weten te vinden. Opgedane lessen In eerste instantie is uitgegaan van een bereik van 50%, in de loop van het jaar is gebleken dat deze prognose ambitieus is geweest.
Het bereiken van deze groep werkende minima is lastiger gebleken dan verwacht, ondanks verschillende inspanningen. Vervolgens zijn de bereikacties onder werkende Amsterdammers met een minimuminkomen in de rest van het schooljaar geïntensiveerd en dit heeft geleid tot hogere bereikcijfers. Inmiddels weten deze gezinnen de gemeente beter te vinden wat mede te verklaren is door het feit dat de verhoging van de inkomensgrens bekender is geworden in de stad. Met het continueren van deze verhoging voor de komende twee schooljaren is de verwachting dat meer gezinnen hier gebruik van zullen maken. 24
Initiatieven | Uitgangspunt 4: Vereenvoudigen systeem, aanvraagproces, regels Vereenvoudigen inkomstenverrekening Uitvoering
Naar verwachting
Inkomstenverrekening in de bijstand is complex, vooral bij deeltijdwerk of wisselende inkomsten. Fouten kunnen leiden tot terugvorderingen en onzekerheid over het inkomen. Dit belemmert de stap naar werk. Door gebruik te maken van Ondersteuning Inkomstenverrekening Bijstand (OIB) kunnen we automatisch verrekenen en dit risico flink verkleinen. Dankzij Automatische Inkomsten Verrekening (AIV) hoeven inwoners geen maandelijkse loonstroken meer aan te leveren, wat zorgt voor minder administratie en meer zekerheid. Fase van het initiatief Uitvoering – Eindfase. Doel: vóór 2026 wordt 70% van de inkomsten (werk, uitkeringen en particuliere pensioenen) automatisch verrekend via OIB_AIV. Verloop en resultaten Sinds 2022 wordt gewerkt met automatisch verrekenen. In 2024 is dit uitgebreid. Er zijn drie scenario’s: scenario 1 (onbekende inkomsten): gestart in november 2023, scenario 2a (uitkeringen/pensioenen): gestart november 2024, scenario 2b (werkinkomsten): gestart februari 2025, nog lopend. De papieren inkomstenverklaring is vanaf januari 2024 tot maart 2025 afgebouwd. Tegelijk werkt IV aan verbetering van het digitale portaal. Klanttevredenheid is sinds de invoering gestegen. Een KTO in april 2025 onder 900 inwoners met automatische verrekening (scenario 2a) moet verdere inzichten opleveren. Opgedane lessen Amsterdam is koploper binnen de G4.
Vanaf 2022 is ervaring opgedaan met automatisch verrekenen. De gemeente past beleid al aan vooruitlopend op wetswijzigingen in 2026. Ervaringen van inwoners en medewerkers worden actief meegenomen in de doorontwikkeling. De lessen worden gedeeld met andere steden en dragen bij aan landelijke projecten zoals ‘Simpel Switchen’. Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Invoeren Garantieknop voor bijstandsgerechtigden die aan het werk gaan + doorlopen kinderopvangtoeslag Uitvoering
Naar verwachting
Amsterdammers in de bijstand ervaren vaak een drempel om weer aan het werk te gaan. Na uitstroom kan het soms lang duren voordat de uitkering weer is toegekend. Daarom is vanaf 8 juli 2024 Uitkering voorzetten (garantieknop) gestart. Bij Amsterdammers die binnen 6 maanden weer instromen en zijn uitgestroomd i.v.m. werk, wordt de uitkering binnen 5 werkdagen voortgezet. Fase van het initiatief Het proces is geborgd binnen de afdeling IKV, momenteel zijn we bezig om de naamsbekendheid van uitkering voortzetten te vergroten. Op 15 mei jl. is een interne webinar gehouden. Verloop en resultaten Vanaf september 2024 is er een update geweest in het formulier. Helaas heeft dit ervoor gezorgd dat het formulier niet werkte, waardoor er een periode geen verzoeken om de uitkering voort te zetten zijn binnengekomen. In het eerste kwartaal van 2025 zijn er 29 verzoeken binnengekomen waarvan er 15 uitkeringen binnen 5 werkdagen zijn toegekend (ongeveer 50%). Om dit percentage te verbeteren is het proces aangepast. Dit heeft voor een duidelijke verbetering gezorgd (70% wordt nu binnen 5 werkdagen toegekend). Opgedane lessen De binnengekomen aanvragen beter monitoren, zodat als het formulier niet meer werkt sneller kan worden ingegrepen. Daarnaast omvat uitkering voortzetten (garantieknop) een relatief klein aantal aanvragen.
De aanvragen kwamen eerst als werkopdracht binnen, dit zorgde ervoor dat de aanvragen verdwenen tussen het overige werk. Om dit te verbeteren worden de aanvragen nu opgevoerd als dienst zodat ze beter zichtbaar zijn.
25
Initiatieven | Uitgangspunt 4: Vereenvoudigen systeem, aanvraagproces, regels Vereenvoudigen bijzondere bijstand (BB) Uitvoering
Boven verwachting
Bijzondere bijstand toegankelijker maken voor burgers en beter uitvoerbaar voor de professional. Vereenvoudiging en digitalisering van het aanvraag- en behandelproces zorgt voor minder bewijslast door de burger, eenvoudiger en snellere afhandeling, minder fouten door complexe regelgeving. • 2024: o.a. invoering vereenvoudigde draagkrachtregels Bijzondere bijstand. • 2025: o.a. vereenvoudiging woonkostentoeslag. • Q1 2026: o.a. Invoering BB PRO: automatische toekenning aan professionals (namens burgers) van aanvragen BB voor bewindvoering en rechtshulp. • Continue: verbetering van het (digitale) proces, zowel voor de uitvoering als de burger.
Fase van het initiatief Ontwikkeling, implementatie en uitvoering, afhankelijk van het deelproject. Verloop en resultaten Positief Opgedane lessen • Integrale aanpak werkt: uitvoering/IKV, ICT, Beleid, JZ en Financiën. • Draagvlak is van belang en leidt tot verdere verbetering. • Digitalisering biedt kansen.
Rapportage Bestaanszekerheid - 27 juni 2025
Uitbreiden Slimme samenwerkingen via relevante datauitwisselingen (zowel binnen WPI als met Belastingen) Uitvoering
Onder verwachting
Gegevenswisseling tussen WPI en Belastingen zodat deze klanten actief aangeschreven kunnen worden voor kwijtscheldingen of gemeentelijke voorzieningen. De gegevens stellen ontvanger in staat om een moeilijk bereikbare groep burgers te benaderen die bekend zijn binnen de WPI en die mogelijk in aanmerking komen voor kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Fase van het initiatief Momenteel wordt onderzocht op welke manier het juridisch mogelijk is om de data-wisseling tussen WPI en Belastingen rechtmatig te continueren. Verloop en resultaten Het pro-actief kunnen bereiken van potentiële klanten zorgt voor een hoger bereik. Daarnaast zijn in de afgelopen jaren fors meer kwijtscheldingen verleend. Opgedane lessen Het kunnen blijven bereiken van deze groepen is zeer belangrijk. Mede door de uitwisseling van gegevens tussen de verschillende afdelingen kunnen deze klanten worden bereikt door proactieve benadering.
26
Initiatieven | Uitgangspunt 4: Vereenvoudigen systeem, aanvraagproces, regels Vergroten bereik minimaregelingen en bijzondere bijstand Uitvoering
Naar verwachting
Om Amsterdammers te bereiken blijven we methodes inzetten die hun waarde hebben bewezen, zoals inzet van de Flying Squad, samenwerking met buurtteams, lokale media, jaarlijkse campagnes en het netwerk van intermediairs. Daarnaast kijken we waar we nog meer kunnen samenwerken met informele netwerken. Het is een doorlopend programma met verschillende projecten. Fase van het initiatief Uitvoerende fase Verloop en resultaten · Samenwerking met intermediairs: 18 roadshows georganiseerd bij WP-, IKV- en WOJ-teams om het bereik en gebruik van de regelingen te vergroten. Intensiveren samenwerking met stadsdelen en op zoek gegaan naar nieuwe en creatieve vindplaatsen voor werkende minima (religieuze gemeenschappen, uitzendbureaus, sociale woningbouwverenigingen en zorgprofessional). · Communicatie en productgerichte campagnes: Energietoeslag-campagne voor ondernemers en de jaarlijkse scholierencampagne. In het huidige schooljaar 2024-2025 hebben we 1013 unieke kinderen met ouders met een inkomen tussen 130%-150% bereikt. Daarnaast zijn informatiespreekuren georganiseerd voor de eindejaarsactie collectieve zorgverzekering en zijn lokale media zoals Zuidoost TV en de Kolenkitkrant ingezet. · Optimaliseren gebruik databestanden: Actief aangehaakt bij de vormgeving van de aanstaande Wet Proactieve Dienstverlening. Energietoeslagontvangers gewezen op mogelijkheden stadspas.