rapportage hiv naar nul 2024

Rapportage Hiv naar Nul ‘Naar nul nieuwe hiv infecties in Amsterdam in 2026’

Bart-Jan Mulder november 2024

INHOUDSOPGAVE 1) Inleiding………………………………………………………………1 2) Aanleiding…………………………………………………………..1 3) Hiv anno 2024 in Nederland en Amsterdam………..1 4) Projectteam………………………………………………………..2 5) Activiteiten en deelprojecten………………………………2 6) Uitvoer 2024……………………………………………………….4 7) 2025……………………………………………………………………8 8) Budget en realisatie…………………………………………….9

1) Aanleiding U ontvangt hierbij de rapportage van het project hiv naar nul. Dit project is opgestart naar aanleiding van het door de gemeenteraad vastgestelde plan ‘Naar nul nieuwe hiv infecties in Amsterdam in 2026’. In dit document zijn de activiteiten en deelprojecten beschreven, die tot nu toe uitgevoerd zijn binnen het project in 2024. Daarnaast staan we stil bij de huidige situatie van hiv in Amsterdam en Nederland en geven we een inkijk in de speerpunten binnen het project voor volgend jaar in 2025. 2) Inleiding In september 2020 is het plan “Naar nul nieuwe hiv infecties in Amsterdam in 2026” aangenomen door de gemeenteraad. Daarmee is het plan door de stad omarmd en met de beschikbaar gestelde middelen is gestart met het uitvoeren van dit plan. De grote ambitie om in 2026 geen nieuwe infecties in Amsterdam te hebben, kan alleen bereikt worden om met iedereen in de stad samen te werken. Het plan gaat dan ook uit van de belangrijke rol van het H-TEAM (Hiv-Transmissie Eliminatie Amsterdam) dat al veel succes heeft behaald in de aanpak van hiv in de stad. Het H-TEAM is een unieke samenwerking tussen alle organisaties en partijen die betrokken zijn bij de preventie en behandeling van hiv in Amsterdam, inclusief de doelgroepen.

De door het H-TEAM ingezette diverse succesvolle interventies en activiteiten worden nog steeds doorgevoerd en aangevuld met innovatieve en creatieve initiatieven. Het project hiv naar nul geeft speciale aandacht aan Amsterdammers die nog beter bereikt kunnen worden, zoals mensen met een migratie achtergrond, transpersonen en lhbt Amsterdammers. Daarnaast ligt de focus op bestrijding van taboe en stigma rondom hiv en hiv testen. Link naar het plan https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8833004/2#search=%22hiv%22 3) Hiv anno 2024 in Amsterdam en Nederland Op het moment leven er in Nederland ongeveer 25.240 personen met hiv, waarvan 6.460 personen in Amsterdam (bron: Stichting hiv monitoring). De meeste mensen zijn in zorg en worden behandeld voor hun hiv, landelijk is dit ongeveer 90%, dit zijn 22.513 personen. De meeste mensen die hiv hebben, zijn mannen die seks hebben met mannen (62%), gevolgd door vrouwen (19%) en andere mannen (18%), 1% is transgender. In Nederland en in Amsterdam daalt het aantal nieuwe hiv-diagnoses (moment van diagnose) en het aantal nieuwe hiv-infecties (moment van infectie) nog steeds. In 2023 zijn er in Nederland 424 nieuwe diagnoses gesteld, nagenoeg hetzelfde aantal als in voorgaande jaren. In Amsterdam zijn er in 2023 60 nieuwe diagnoses gesteld. Dat is een kleine daling van 5 nieuwe infecties.

Dat betekent, dat de daling van nieuwe infecties afremt. Dat kan komen, doordat we er steeds beter in slagen om die doelgroepen te bereiken, die nog buiten beeld waren. Het kan ook komen, doordat de afname stagneert. Dat moet in de komende jaren gaan blijken. Er zijn verdere opvallende kenmerken die laten zien dat bijna de helft van de nieuwe diagnoses, latediagnoses zijn. Dit wil zeggen dat de personen al langere tijd met een infectie rondlopen zonder dat ze dit weten. Dit zijn voornamelijk oudere personen, in de leeftijd van 50 plus. Daarnaast heeft de helft van de mensen met een diagnose in 2023 een migratie achtergrond. Ook zijn er verschillen in sociale en economische omstandigheden en gezondheid eigenschappen. Mensen met hiv hebben vaker een lager inkomen dan het sociaal minimum, of een bijstandsuitkering en leven vaker in heen eenpersoonshuishouden.

De grote uitdagingen voor Amsterdam gelden dat er ongeveer 155 personen zijn die nog geen diagnose hebben gehad. Dit is een relatief kleine groep, gezien het totaal aantal bewoners van Amsterdam. Anders dan voorheen, vergt dit een fijnmazige en doelgroep gerichte manier van werken. Amsterdammers met bovenstaande kenmerken moeten bereikt worden in samenwerking met andere zorgaanbieders en samenwerkingspartners. Om ze vervolgens te informeren, te testen en in zorg te krijgen. Dit is op dit moment de manier hoe het project hiv naar nul werkt. 4) Projectteam Het project hiv naar nul kent verschillende activiteiten en deelprojecten. Deze worden uitgevoerd door het projectteam in samenwerking met opdrachtgevers en ketenpartners uit de stad. Het projectteam bestaat in 2024, uit vier projectmedewerkers, een projectleider en vier opdrachtgevers. · De Projectleider (16 uur per week) is verantwoordelijke voor het project hiv naar nul en de sub-projecten die hier onderdeel van zijn. De projectleider bewaakt de voortgang van de verschillende activiteiten onderdeel van het project, beheert de financiën en rapporteert dit aan de opdrachtgevers. · De projectmedewerkers (24 uur per week) zijn betrokken bij de verschillende activiteiten als onderdeel van het project.

Elke medewerker is verantwoordelijk voor een eigen aandachtsgebied en zorgt in samenwerking met betreffende ketenpartners en sleutelfiguren voor de doelen en resultaten van hun projecten. Zij rapporteren voortgang aan de projectleider. · De opdrachtgevers zijn ook inhoudelijk betrokken bij verschillende activiteiten en projecten als onderdeel van het project. Zij bepalen mede de inhoud van de activiteiten. Daarnaast ontvangen zij rapportage van de projectleider over de voortgang van alles rondom het project. 5) Activiteiten en deelprojecten Onder de paraplu van het project hiv naar nul hangen er een aantal activiteiten en sub projecten. Elk is onderdeel van het te bereiken resultaat: nul nieuwe hiv infecties. We moeten de juiste Amsterdammers zien te bereiken, met als doel hen inhoudelijk te informeren over hiv, ze te motiveren zich te laten testen via laagdrempelige infrastructuur en indien nodig te presenten aan verdere specialistische zorg. We doen dit in samenwerking met verschillende partijen, organisaties, Amsterdammers en initiatieven in de stad. A) Informatievoorziening: Kennisbevordering door middel van voorlichtingen, presentaties, workshops, nascholingsmomenten, gastcolleges etc.

 Burgers: voorlichtingen over hiv bij doelgroep organisaties, bijeenkomsten, lhbt Amsterdammers, buurthuizen  (Zorg)professionals: gast colleges bij zorg opleidingen, nascholing bij ketenpartners en doelgroep organisaties. B) Testen: Laagdrempelig toegang tot de verschillende testfaciliteiten van de stad voor speciale doelgroepen in de stad.  hiv testen bij de huisarts – huisarts selecteert en enthousiasmeert eigen patiënten voor een hiv test. Patiënten uit een hiv endemisch gebied, indicator ziekten en risico gedrag. Aanvullend met hepatitis B en C screening  hiv testen tijdens outreach – voorlichtingen aan doelgroep specifieke Amsterdammers ontvangen ook een hiv test  European hiv testing week – voorjaar en najaar, laagdrempelig aanbod gratis hiv snel testen



zelf testen inzet, voor Amsterdammers die wij moeilijk bereiken

C) Communicatie: We zetten communicatie in met als doel hiv als onderwerp op agenda krijgen en behouden en stigma op hiv en hiv testen aan te pakken. Dit doen we door middel van campagnes, artikelen in media en online aandacht.  Hiv test week – campagne om hiv test week bij specifieke doelgroepen onder de aandacht krijgen met als doel te gaan testen. Normaliseren van testen, status te weten,  hiv naar nul – campagne in samenwerking met de community, om stigma op hiv testen en hiv te verlagen. Middels online en offline te ontwikkelen producten.  Landingspagina hiv naar nul – ontwikkelen van webpagina met inhoudelijke informatie over hiv, overzicht testen Om de communicatieboodschappen te ondersteunen zijn materialen ontwikkeld, zoals condooms met een boodschap op de verpakking, gadgets en outreach ondersteunend informatie materiaal. D) Samenwerken: In het project wordt er nauw samengewerkt met ketenpartners en doelgroep organisaties als onderdeel van de Amsterdam brede aanpak. Ook is er samenwerking met de Amsterdamse burger en specifieke sleutelfiguren, als onderdeel van burger participatie. Ten slotte is er contact met internationale organisaties. E) Onderzoek: Wetenschappelijk onderzoek komt terug als onderdeel van de verschillende activiteiten die worden georganiseerd. Dit ter bevordering van de kwaliteit van zorg.

F) Innovatie: Naast de succesvolle interventies en activiteiten die onderdeel zijn van het project, wordt er ook ingezet op innovatieve initiatieven.  Om laagdrempelig testen te stimuleren, worden er hiv snel testen ingezet. Door middel van een mond swab of een vingerprik, kunnen mensen zelf hun eigen hiv test uitvoeren. Er wordt gebruik gemaakt van snel testen, zogenaamde antistoffen testen, die direct een uitslag geven.  Een ander innovatief initiatief is de inzet van ‘peers’. Personen die zelf onderdeel zijn van een groep mensen uit de samenleving, daarnaast affiniteit hebben met seksuele gezondheid en hiv in het bijzonder. Zij werken samen met de zorgprofessionals tijdens voorlichting en outreach testen.

6) Uitvoer 2024 In 2024 is het projectteam uitgebreid met 4 projectmedewerkers, zij werken nauw samen met de projectleider in de uitvoer van de verschillende activiteiten en deelprojecten. De projectleden hebben allemaal een beperkt aantal uren en werken tijdelijk voor de duur van het kalenderjaar voor het project. Allemaal zijn zij verantwoordelijk voor eigen aandachtsgebied en activiteiten in het project. Hier worden de resultaten van de verschillende onderdelen van het project beschreven. Hiv testen bij de huisarts

In 2023 is gestart met het opzetten van een nieuw zorg-pad. Hiv testen bij de huisarts Dit is in 2024 voortgezet; doorontwikkeld, geïmplementeerd en uitgebreid. Er is gekeken naar welke stadsdelen in Amsterdam te maken hebben met grotere gezondheidsuitdagingen en groepen Amsterdammers die een grotere afstand hebben tot zorg. Daarmee zijn Amsterdam Zuid Oost, Nieuw West en Noord naar voren gekomen. Er is contact gelegd met verschillende huisartspraktijken en gevraagd hun eigen patiënten te testen op hiv. Dit met als doel nieuwe infecties te vinden bij mensen die niet door de GGD Amsterdam bereikt, gezien en getest worden. Zo ook om de late-presenters via eigen huisarts in beeld te krijgen. Patiënten die zich presenteren met hiv indicator ziekten, mensen uit hiv endemische landen en mensen met risico gedrag op hiv worden door de huisarts gemotiveerd zich te testen op hiv. Vanwege de doelgroep en het stigma op hiv, worden er ook hepatitis B en C aangeboden. De testen worden vergoed door het project, zo hoeft de patiënt geen aanspraak te maken op het eigen risico. In 2024 zijn 16 huisartspraktijken aangesloten bij het project. In totaal zijn er 55 testen uitgevoerd. Er zijn nog geen nieuwe hiv infecties gevonden, wel is er een hepatitis B infectie bepaald. Met dit initiatief willen we huisartsen meer hiv laten testen. In 2025 gaan we hier verder mee.

Informatievoorziening

Onderzoek uitgevoerd door de hiv vereniging in samenwerking met Universiteit Maastricht laat zien dat hiv stigma onder de zorgprofessionals nog steeds aanwezig is. Bij bepaalde beroepsgroepen is deze zelfs toegenomen. Daarom is contact gelegd met opleidingsinstelling ACTA voor HBO opleiding Mondzorg en WO opleiding Tandarts, om studenten voorlichting te geven over hiv. Dit heeft geleid tot het opnemen van verplichte gastcolleges als onderdeel van het curriculum van de opleidingen. Deze gastlessen hebben als doel kennis over hiv te bevorderen, juiste informatie over hiv te delen en gedane kennis toe te passen in de tandarts praktijk. De colleges worden uitgevoerd in samenwerking met vrijwilligers van de hiv vereniging. Zij vertellen hoe is om met hiv te leven en delen hun eigen ervaringen van stigma in de zorg, De WO studenten van de ACTA volgen voorafgaand aan het gastcollege een e-learing module hiv, gerealiseerd door Soa Aids Nederland. In 2024 zijn er in totaal drie gastcolleges gegeven, twee colleges aan de vierdejaarsstudenten van de opleiding Mondzorg en een gastcollege aan de tweedejaarsstudenten opleiding Tandarts. Communicatie In 2024 zijn er verschillende communicatie materialen ontwikkeld ter bevordering en ondersteuning van het project hiv naar nul.

 Zo is er een nieuwe landingspagina over hiv naar nul opgenomen als onderdeel van de website van de GGD Amsterdam, met als doel de Amsterdamse burger te informeren over hiv en het project.  Daarnaast is campagne materiaal ontwikkeld voor outreach activiteiten Hiv Test Week en Health Check. Dit in de vorm van poster en folder materiaal. En zijn er speciale condoom wrappers ontworpen en gemaakt om mee te geven aan deelnemers aan voorlichtingsactiviteiten.

De geschreven pers heeft ook aandacht gegeven aan het project hiv naar nul. De projectleider is geinterviewd in het glossy magazine Hello Gorgeous, waar het project en de ambities zijn toegelicht. Daarnaast heeft Parool (31-05-2024) een artikel geschreven over de outreach activiteit Health Check in Amsterdam Zuidoost.

Health Check In 2024 is er binnen de GGD Amsterdam een samenwerking aangegaan tussen de afdelingen Algemene Infectie Ziekten (AIZ), Communicatie, Centrum Seksuele Gezondheid (CSGA) en Afdeling Onderzoek en Preventieontwikkeling (O&PO). Dit heeft geleid tot het ontwikkelen van een gezondheid brede check, de Health Check genaamd. Deze had als doel laagdrempelig hiv testen aan te bieden als onderdeel van een groter gezondheidsmeting. Een zogenoemde ‘integrated point of care test’. In mei en juni 2024 heeft een team van verpleegkundigen en doktersassistenten 8 outreach acties uitgevoerd in Amsterdam Zuidoost. In twee buurthuizen werden de Health Checks aangeboden aan iedereen die dit wilden.

Deelnemers kregen gratis en zonder afspraak een bloeddruk meting, bloedsuiker test, BMI bepaling, een hepatitis B test en een hiv test. Alle uitslagen waren direct bekend, bij afwijkende uitslagen werd een brief meegegeven met het advies deze met de huisarts te bespreken. In totaal zijn 248 mensen getest waarvan een persoon hiv positief bleek te zijn. Deze persoon had de GGD Amsterdam niet bereikt op de polikliniek. Daarnaast zijn er nog twee actieve hepatitis B infecties gevonden. De Health Check is als workshop opgenomen in het programma van het jaarlijkse soa*hiv*seks congres dat georganiseerd wordt door Soa Aids Nederland. De workshop wordt samen gegeven met GGD Rotterdam en heeft als centrale vraag, is een generieke gezondheid check, de manier van het vinden van nieuwe hiv infecties?

Hiv stigma en kunst In het voorjaar van 2024 is soa polikliniek van het centrum seksuele gezondheid, omgetoverd tot expositieruimte. 15 beelden van de fotografe Marjolein Annegarn werden tentoongesteld in de wachtkamer. Zo konden duizenden bezoekers van de polikliniek, zien dat hiv een gezicht heeft. De geportretteerde modellen straalden trots uit en toonden zichzelf zonder schaamte, taboes of stigma, waarmee ze een krachtig statement maakten tegen de vooroordelen rond hiv.

Samenwerking Vanuit het project hiv naar nul, wordt er samen gewerkt met verschillende ketenpartners in de stad. Op lokaal niveau wordt er samengewerkt met huisartspraktijken, Dokters van de Wereld, Soa Aids Nederland, hiv vereniging, COC Amsterdam, COA Amsterdam. In 2024 heeft er ook samenwerking plaatsgevonden met buitenlandse partners. Er is een overleg tussen twee steden georganiseerd, waarbij zorgprofessionals uit Londen naar Amsterdam kwamen. De bijeenkomst stond in het teken van kennis- en ervaringsuitwisseling, met als doel te leren van elkaars aanpak van hiv. Daarnaast zijn de projectleider en enkele GGDmedewerkers op uitnodiging van de Nederlandse ambassade in Berlijn naar een bijeenkomst gereisd. Tijdens deze bijeenkomst, georganiseerd door de ambassade, werden de verschillende activiteiten van het project hiv naar nul gepresenteerd om de Amsterdamse aanpak toe te lichten. Netwerkbijeenkomst; Migranten en hiv-zorg. In november 2024 is in samenwerking met Dokters van de Wereld de netwerkbijeenkomst migranten en hiv zorg georganiseerd. Met als doel, elkaar te leren kennen, te netwerken en samen te werken. Zorgprofessionals die werken, voor of met migranten, of in de hiv zorg, waren uitgenodigd. Dit jaar waren er 32 personen van verschillende organisaties aanwezig. Naast inhoudelijke kennisbevordering , stond de avond in het teken van verbinding.

Zo konden deelnemers zich plaatsen in de ‘hiv-zorg-slang’. Een beeldende manier om aan te geven of mensen in de preventieve of curatieve kant van de hiv zorg werken.

Hiv Test Week Elk jaar wordt de European Hiv Testing Week georganiseerd, Amsterdam kent haar eigen variant; de hiv test week. In 2024 is deze week georganiseerd in samenwerking met Dokters van de Wereld. In de week van 18 tot en met 24 november konden Amsterdammers op verschillende plekken in de stad terecht voor een gratis hiv snel test. Zeven huisarts praktijken deden dit jaar mee en testen hun eigen patiënten. Anderen konden terecht bij verschillende locaties en evenementen. Naast het vinden van nieuwe hiv infecties is het vergroten van hiv awareness ook een doel van deze week.

7) 2025 In 2025 gaat het project hiv naar nul verder. In dit jaar zal naast bovengenoemde activiteiten, deel projecten en onderzoeken ook nieuwe speerpunten in het plan en project opgenomen worden. In het kader van de verordening burgerparticipatie van de Gemeente Amsterdam, wordt er een peer groep opgericht die samen met inhoudelijke project medewerkers outreach en voorlichting gaan voorzien. Dit met doel om de Amsterdammers met een migratie achtergrond nog beter te kunnen bereiken. En te kunnen voorzien van juiste informatie over hiv, stigma aanpakken en testen te bevorderen. In 2025 wordt er gestart met het ontwikkelen van een Amsterdam brede campagne rondom de aanpak van hiv stigma. In samenwerking met alle Amsterdamse partijen en organisaties die zich bezig houden met hiv zal er een campagne worden ontwikkeld en uitgevoerd worden. Als onderdeel van het laagdrempelig aanbieden van hiv testen, gaat in samenwerking met een onderzoeker gekeken worden naar de verdere inzet van hiv zelf testen.

8) Budget en realisatie Het project hiv naar nul heeft een project financiering van €100.000,- per jaar, voor de periode van 5 jaar. Daarnaast is er eenmalig extra €100.000,- beschikbaar gesteld. Met deze bijdrage is het mogelijk geweest het project team uit te breiden en extra activiteiten te organiseren. Overzicht Budget hiv naar nul - €100.000,- besteding inclusief eenmalige €100.000,Activiteit Personeel Communicatie & Materiaal ontwikkeling Health Check organisatie Hiv test week organisatie Inzet hiv snel testen Overig Totaal 2024

Kosten € 153.000,€ 8.000,€ 11.000,€ 3.000,€ 10.000,€ 15.000,€ 200.000,-