Raadsvoordracht Beleidsplan Schuldhulpverlening.docx

Nummer < automatisch > Directie

< automatisch >

Voordracht voor de Raadsvergadering van 10 en 11 juli 2025

Portefeuille Agendapunt Datum besluit

Armoedebestrijding & Schuldhulpverlening < automatisch > College van B en W 3 juni 2025 Onderwerp

Vaststellen van het Beleidsplan schuldhulpverlening 2025-2028 De schuld voorbij De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1.

Vast te stellen het Beleidsplan schuldhulpverlening 2025-2028 De schuld voorbij.

Wettelijke grondslag

Artikel 2.1 Wet gemeentelijke schuldhulpverlening  De gemeenteraad stelt een plan vast dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan de inwoners van zijn gemeente.  De gemeenteraad stelt het plan telkens voor een periode van ten hoogste vier jaren vast.  Het plan bevat de hoofdzaken van het door de gemeente te voeren beleid betreffende integrale schuldhulpverlening en het voorkomen dat inwoners schulden aangaan die ze niet kunnen betalen. Bestuurlijke achtergrond

     

Amsterdams Akkoord 2o22-2026 Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen Beleidsbrief Armoede en Schulden 2023 – 2026 Amsterdamse jeugdvisie Amsterdamse nota Gezondheidsbeleid 2021-2025. Motie 425 accent van het lid Kabamba inzake Verstrekken van informatie over gratis financiële educatie en ondersteuning budgetcoaching.

Onderbouwing besluit

Ad 1) Vaststellen van het Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028 De schuld voorbij De meerjarige ontwikkelingen in de Amsterdamse schuldhulpverlening laten zien dat onze inspanningen binnen de schuldenaanpak zijn vruchten afwerpen. Tegelijkertijd is de problematiek nog steeds groot en zien we een toenemend aantal Amsterdammers met financiële problemen. Onder andere via vroegsignalering krijgen we jaarlijks steeds meer meldingen van betalingsachterstanden door. De bestaanszekerheid van een groeiende groep Amsterdammers staat onder druk, en zonder onze uitgebreide maatregelen komt die alleen nog maar verder onder druk te staan. In het nieuwe Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028: De schuld voorbij beschrijven we onze integrale inzet op schulden. Conform de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening wordt het beleidsplan voor een periode van vier jaar vastgesteld. Het plan bevat ons gemeentelijke beleid met betrekking tot schuldhulpverlening en het voorkomen van problematische schulden. Daarbij sluiten we aan op de brede aanpak van (financiële) bestaanszekerheid, zoals beschreven in de Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen. Daarin staan vertrouwen in

inwoners en een toegankelijk stelsel centraal. Om de integraliteit te versterken sluit het beleidsplan ook nadrukkelijk aan bij de Amsterdamse jeugdvisie en de Amsterdamse nota Gezondheidsbeleid 2021-2025. In deze documenten presenteerden we als college al integrale en domein-overstijgende aanpakken in de jeugdzorg en de gezondheidszorg. Met dit beleidsplan schuldhulpverlening bouwen we daarop voort en streven we naar een verdergaande beweging richting een gezamenlijke en integrale inzet in het sociale stelsel. We leggen daarvoor verdere verbinding met het samenwerkingsverband Amsterdam Vitaal en Gezond, we sluiten aan bij het programma Gezonde en Kansrijke Start en we geven een Health in all policies (HiAP)-werkwijze verdere opvolging. Landelijke en lokale context van het beleidsplan Het stelsel van de schuldhulpverlening is de afgelopen jaren enorm in beweging. In het beleidsplan schetsen we landelijke en lokale ontwikkelingen die de context vormen. Onder invloed van de toenemende aandacht voor bestaanszekerheid en verschillende invloedrijke rapporten zijn er meerdere belangrijke wijzigingen in wet- en regelgeving doorgevoerd. Een voorbeeld is de landelijke halvering van de aflostermijn in de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) en daaraan gekoppeld het minnelijke traject (Msnp).

Ook lokaal zijn er een aantal belangrijke ontwikkelingen relevant voor onze schuldhulpverlening in de komende jaren. Het betreft ontwikkelingen in de opdracht van de buurteams en in onze eigen brede inkomensdienstverlening. We zien in de context van ons eigen beleid dat de basisvoorwaarden voor bestaanszekerheid nog altijd niet geregeld zijn. Voor een financieel zeker bestaan is een voldoende en voorspelbaar inkomen noodzakelijk. De belangrijkste maatregelen die nodig zijn om een solide basis te realiseren zijn systemisch van aard en moeten worden genomen door het Rijk. We wijzen voortdurend op de noodzaak van een fundamentele herziening van het socialezekerheidsstelsel en het toeslagenstelsel. Willen we onze inwoners helpen dan moet het volledige stelsel eenvoudiger en behulpzamer. Ook moet het sociaal minimum worden opgehoogd, zoals de Commissie sociaal minimum al in 2023 onderbouwde. Om het ontstaan van schulden te voorkomen moeten daarnaast, in lijn met de adviezen van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Problematische schulden, ‘Naar een beter werkende schuldenketen, zowel de onderliggende oorzaken als de kanalen waarlangs schulden kunnen ontstaan worden aangepakt. Het is zorgwekkend dat de basisvoorwaarden nog altijd niet geregeld zijn. Te meer omdat wij (en andere gemeenten) de komende jaren te maken hebben met dalende financiële kaders.

Binnen deze financiële context is het onze ambitie om vast te houden aan onze intensieve inzet en deze gericht door te ontwikkelen en te verbeteren. De schuld voorbij Het nieuwe beleidsplan schuldhulpverlening draagt de naam De schuld voorbij. We willen problematische schulden niet alleen volledig oplossen, maar de titel staat ook voor een manier van kijken naar Amsterdammers met schulden. In het jaar van ons 750-jarige bestaan blikken we niet alleen terug, maar schetsen we ook een toekomstperspectief. Het is en blijft de hoogste tijd om het aantal Amsterdammers met schulden terug te dringen. Daar blijven we ons als college standvastig voor inzetten. In onze inzet leggen we de nadruk op het voorkomen dat schulden ontstaan en in de komende periode voegen we daar extra aandacht voor gezinnen en voor het duurzaam oplossen van schulden aan toe. Amsterdammers die een schuldhulpverleningstraject aangaan moeten erop kunnen rekenen dat ze duurzame grip op hun (financiële) situatie ontwikkelen en de blik weer op de toekomst kunnen richten. Daarbij sluiten we ook aan op de belangrijkste aanbevelingen van het rapport The Challenge Amsterdam. Op hoofdlijnen staan de volgende uitgangspunten in de komende vier jaar centraal in onze schuldenaanpak.

Voortzetten huidige koers Schuldenrust Om iedereen in Amsterdam gelijke kansen te bieden blijven we vastberaden inzetten op schulden voorkomen, klein houden en sneller oplossen. We omarmen en continueren die drie pijlers van het vorige beleidskader Op weg naar schuldenrust. We zetten in op continuïteit, het behouden van de succesvolle elementen en we hebben in de komende beleidsperiode nadrukkelijk oog voor een zorgvuldige uitvoering. Dat geldt in het bijzonder voor de inzet van de buurtteams. Het aantal meldingen vroegsignalering neemt al jaren toe en we naderen de grenzen van wat buurtteams binnen de huidige aanpak aankunnen. Het hoge bereik van Vroeg Eropaf willen we wel zoveel mogelijk in stand houden. Daarom moeten we zorgvuldig overwegen op welke meldingen medewerkers de meest intensieve inzet blijven plegen. Onze uitgebreide inzet op preventie willen we goed borgen. In de afgelopen jaren hebben we naast vroegsignalering ook flink geïnvesteerd in een uitgebreidere inzet van sociaal raadslieden. Vanwege de aanhoudende complexiteit van het socialezekerheidsstelsel en het toenemende aantal Amsterdammers dat moeite heeft met rondkomen verwachten we dat het beroep op sociaal raadslieden in de komende jaren groot blijft. De kwaliteit van hun dienstverlening is cruciaal in het stelsel.

We zorgen dat ze in de hele stad toegankelijk blijven en blijven sturen op korte wachttijden en het voorkomen van wachtlijsten. Ook de ingezette koers van de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind zetten we voort. Onder andere dankzij een constructieve samenwerking met bewindvoerders via het Convenant Kwaliteit Beschermingsbewind zien we al meerder jaren positieve effecten in Amsterdam. Steeds meer inwoners kunnen rekenen op adequate dienstverlening door kantoren die bij het convenant zijn aangesloten. Daarbij zien we de uitstroom uit schuldenbewind toenemen en de onderlinge afstemming tussen betrokken partijen is laagdrempelig. In de komende periode brengen we verdere verbeteringen aan in onze aanpak. We gaan met name de bekendheid van het gemeentelijke expertteam beschermingsbewind vergroten. Dit team is medio 2024 opgericht en kan adviseren over aanmeldingen voor schuldenbewind, waardevolle verbindingen in het stelsel tot stand brengen en bemiddelen bij knelpunten in de onderlinge samenwerking. Schulden uitbannen We zetten de komende periode in op een structurele schuldenvrije toekomst voor Amsterdammers. We voegen hiervoor een nieuwe pijler toe aan ons programma Schuldenrust: schulden uitbannen. Het uitbannen van schulden is niet mogelijk zonder noodzakelijke landelijke veranderingen. Daar blijven we aandacht voor vragen bij het Rijk.

Ondertussen doen we in Amsterdam wat we zelf kunnen. Zo onderzoeken we in de komende periode onder andere wat effectieve interventies zijn om informele schulden op te lossen. De huidige mogelijkheden hiervoor zijn beperkt, terwijl een schuld voor inwoners pas echt is opgelost als ook een informele schuld is afgehandeld. Daarnaast introduceren we een nieuwe werkwijze binnen onze begeleiding. Het doel daarvan is dat inwoners na een hulptraject klaar zijn voor een duurzame schuldenvrije doorstart. Met de zogeheten Amsterdamse Doorstart zorgen we voor een proactieve aanpak, waarmee we mensen niet alleen ondersteunen bij het oplossen van hun schulden, maar ze ook vroegtijdig in een hulptraject begeleiden om weer op eigen benen te staan en toekomstgerichte stappen te zetten. We focussen op het versterken van hun persoonlijke ontwikkeling en we hebben daarbij nadrukkelijke aandacht voor het voorkomen van een terugval in schulden. Waar nu vaak pas in de laatste fase van een hulptraject nazorg wordt toegepast, gaan we via de werkwijze van de Amsterdamse

Doorstart al in de beginfase begeleiding organiseren die gericht is op duurzame uitstroom. Na afloop van een schuldenregeling loopt de begeleiding net zo lang door als nodig is. Amsterdammers die een schuldhulpverleningstraject aangaan kunnen er daardoor op rekenen dat ze duurzame grip op hun (financiële) situatie ontwikkelen. Kinderen en jongeren eerst Gezinnen en jongeren zijn in het nieuwe beleidsplan voor het eerst als rode draad uitgelicht. Alle Amsterdamse kinderen, vanaf -9 maanden, moeten gezond en veilig opgroeien en zich ten volle kunnen ontwikkelen. Verschillende rapporten laten zien dat als de bestaanszekerheid van gezinnen niet gegarandeerd is, dit catastrofale uitwerkingen kan hebben. In maart 2025 presenteerde de commissie Hamer het rapport ‘Erfenis van onrecht’ over de factoren die een rol speelden bij uithuisplaatsingen van gedupeerde gezinnen van het toeslagenschandaal. De commissie stelde onomwonden vast dat de financiële ontwrichting als gevolg van de terugvordering van de kinderopvangtoeslag zorgde voor nieuwe problemen of het verergeren van bestaande problemen. De terugvordering zette gebeurtenissen in gang die de stabiliteit van de gezinnen ondermijnden en de kans op uithuisplaatsing vergrootten, met alle gevolgen van dien. Het belang van kinderen en jongeren staat voorop in onze beleids- en uitvoeringsbeslissingen in het gehele maatschappelijke domein.

Dat stelden we medio 2024 vast in de Amsterdamse jeugdvisie. Ook in dit beleidsplan schuldhulpverlening leggen we nadrukkelijk verbindingen met andere domeinen zoals jeugdzorg, specialistische zorg en onderwijs. Kinderen mogen niet de dupe worden van de stress die schuldenproblematiek in een gezin veroorzaakt. Onder andere de samenwerking tussen de buurtteams en ketenpartners zoals de Ouder- en Kindteams (OKT) willen we in de komende periode uitbreiden. De buurtteams kijken bij hun ondersteuning al zoveel mogelijk naar de gehele gezinssituatie en ze gaan samen met het OKT op huisbezoeken. Het uitgangspunt is dat problematische gezinssituaties altijd integraal worden bekeken en dat in de komende periode nog meer gezamenlijk met partners in het stelsel passende hulp wordt georganiseerd. De mogelijkheid om gegevens uit te wisselen binnen het sociaal domein is hiervoor een belangrijke randvoorwaarde. We blijven aandacht vragen bij het Rijk om daar de benodigde grondslagen voor te regelen. Binnen onze schuldhulpverlening hebben we daarnaast voor jongeren al jaren een gerichte aanpak (onder andere via Jongeren Schuldenvrije Start). We blijven aansluiten bij hun leefwereld en we zetten ons nadrukkelijk in om ze beter te beschermen. Bijvoorbeeld door de te lobbyen voor het inperken van Buy Now Pay Later en online gokken. Maar ook door te budgetcoaching te organiseren in het onderwijs.

We continueren onze inzet daarvoor op het mbo en zijn met de onderwijsinstellingen binnen het hbo en het wo in gesprek om ook daar financiële voorlichting en ondersteuning voor studenten te regelen. Op het hbo zijn al coaches actief en ook universiteiten experimenteren met manieren om hun studenten het beste te bereiken. Doorverwijzingen naar buurtteams vinden plaats als dat nodig is. Met deze inzet geven we invulling aan motie 425 accent van het lid Kabamba inzake Verstrekken van informatie over gratis financiële educatie en ondersteuning. De motie beschouwen we hiermee als afgedaan. De blik vooruit We kunnen niet vaak genoeg benadrukken dat we als gemeente een vangnet zijn en dat de belangrijkste maatregelen die nodig zijn om schulden aan te pakken moeten worden genomen door de Rijksoverheid. In de Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen wezen we

het Rijk al op de noodzaak van een fundamentele herziening van het socialezekerheidsstelsel en het toeslagenstelsel. Willen we onze inwoners helpen dan moet het systeem landelijk en lokaal eenvoudiger en behulpzamer worden. In het beleidsplan geven we een uitgebreide toelichting op de landelijke basisvoorwaarden die nodig zijn en wat we als gemeente doen om te zorgen dat het lokale stelsel begrijpelijk en effectief is, zodat problematische schuldensituaties eindelijk voorbij kunnen gaan. Voor verdere toelichting verwijzen we u naar het complete Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028: De schuld voorbij. Onze inzet op schulden is continu in ontwikkeling om Amsterdammers zo goed mogelijk te ondersteunen. Uiteraard nemen we u de komende jaren mee in eventuele noodzakelijke of gewenste beleidsaanpassingen. Tot slot ontvangt u dit beleidsplan in het jaar dat onze stad haar 750ste verjaardag viert. De geschiedenis laat zien dat Amsterdam door de eeuwen heen te maken heeft gehad met én gestreden heeft tegen armoede, ongelijkheid en schulden. We geven deze strijd niet op. Amsterdam wil een barmhartige en solidaire stad zijn met gelijke kansen voor iedereen, in de toekomst nog meer dan in het verleden. Participatie

Voor de totstandkoming van het beleidsplan is doorlopend gesproken met uiteenlopende partijen, waaronder in ‘beleidsgesprekken’ met de Amsterdamse actiegroep de NoordAs. Daarnaast is het plan afgestemd met het Amsterdams Netwerk Ervaringsdeskundigen. Zij waren blij met de toon van het plan en de continuering van beleid en gaven de volgende aandachtspunten mee: - De beleidsvoornemens zijn mooi maar de uitvoering loopt achter; - Er is schuldenoverzicht nodig voor de Amsterdammers, de meeste mensen weten niet in welk regime ze zitten; - Het zou mooi zijn als de gemeente Amsterdammers in staat stelt zelf (wisselende) inkomsten te verrekenen; - Het is belangrijk om in de hulpverlening naast mensen te gaan staan; - In de samenwerking formeel/informeel is de concurrentie in het systeem een uitdaging; - Het belang van preventie bij jongeren ook inzake Buy Now Pay Later en andere betaaldiensten. Financiële onderbouwing

Financiële consequenties: JA Tekstuele toelichting: We ontwikkelen onze schuldenaanpak binnen de ruimte die het financieel kader ons de komende jaren biedt. De ambities die we hebben met betrekking tot gezinnen met kinderen en het uitbannen van schulden vragen met name om een andere manier van werken. Waar er in de komende jaren aanvullend middelen nodig blijken te zijn om de plannen te verwezenlijken dan vraagt dit om een verdere prioritering binnen de bestaande middelen. Consequenties gedekt? Overige toelichting:

Ja

<vrije tekst> Conclusie: <vrije tekst> Geheimhouding

N.V.T.

Welke stukken treft u aan? Registratienr.

Naam

< automatisch >

< Bestandsnaam >

< automatisch >

< Bestandsnaam >

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Directie Werk Participatie en Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Classificatiegegevens 1 2

Classificatie Wie legt geheimhouding op?

3 4

Gaat het stuk geheim door naar de commissie en/of raad? Einddatum

5

Uiterlijke einddatum

6 7

Grondslag Motivatie

Openbaar/geheim (indien geheim, vul dan ook onderstaande gegevens in) Burgemeester/ college van B en W/ DB stadsdeel/ de gemeenteraad (let op dat er een beslispunt geheimhouding in de voordracht zit) N.v.t. - [Tot een bepaalde datum - Tot een bepaald moment (vul dan hieronder de uiterlijke datum in) - Voor onbepaalde tijd] [Indien er geen specifieke einddatum kan worden genoemd, hier een uiterlijke einddatum invullen] [Vul hier het Woo-artikel in op grond waarvan dit stuk niet openbaar is] [Leg in gewone taal uit waarom dit stuk geheim of vertrouwelijk is. Wat gaat er mis als deze informatie openbaar wordt? Indien voor onbepaalde tijd, motiveer de lengte van de opgelegde geheimhouding]