Raadsvoordracht Beleidskader Participatie.pdf

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

Portefeuille

Democratisering (inclusief Bestuurlijk Stelsel)

Agendapunt

0

Datum besluit

College van B&W 7 september 2021 Onderwerp

Vaststellen Beleidskader Participatie De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1.Kennis te nemen van de reeds genomen bestuurlijke stappen om te komen tot een beleidskader participatie waaronder: 1. Het Coalitieakkoord 2. Beleidsbrief Democratisering (mei 2019 Raad) 3. Bestuurlijke uitgangpunten en invoering participatie paragraaf 4. Routekaart Participatieparagraaf (juni 2020, cie KDD) 5. Ontwerp Omgevingsvisie (juli in de gemeenteraad) 6. De invoering van de Omgevingswet per 1 juli 2022 7. Vrijgave voor inspraak beleidskader (juni 2021 B&W) en adviesronde stadsdelen en Weesp 2. Kennis te nemen van de Nota van Beantwoording en de adviezen van de stadsdelen en Weesp 3. Het Beleidskader Participatie vast te stellen Deze bestaat uit algemene beleidsuitgangspunten: 1. ‘Participatie omdat’ is het vertrekpunt en het richtsnoer bij het vervolg 2. Bewuste en expliciete afweging, gevolgd door bestuurlijke betrokkenheid op kritieke momenten 3. Meer duidelijkheid, transparantie en eenduidigheid bij keuze voor participatie 4. Perspectief van de betrokkenen staat in de uitwerking, uitvoering én bijstelling centraal En principes die richting geven aan deze bestuurlijke keuzes: 1. Impact op de bewoner vertaalt zich in de omvang van participatie en de wijze van besluitvorming 2. Impact op een specifieke groep wordt vertaald in een gericht aanpak om hen te betrekken 3. Beleidsruimte is indicatief voor de mate van zeggenschap en invloed 4.

Participatie is geen substituut voor de representatieve democratie 5. Tijd en geld vormen een legitieme – maar niet afdoende – factor bij de afweging voor de wijze van participatie 4. Kennis te nemen van de doorlopende activiteiten om belanghebbenden te betrekken bij de uitwerking en implementatie van het beleidskader Wettelijke grondslag

Artikel 108 lid1: De bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake de huishouding van de gemeente wordt aan het gemeentebestuur overgelaten. Bestuurlijke achtergrond

Elk jaar vinden in Amsterdam tientallen grote en kleine participatietrajecten plaats. Variërend van klassieke inspraak tot moderne online toepassingen. Veel gaat goed. Maar regelmatig ook loopt participatie niet naar wens. Het leidt tot teleurstelling, vertraging, oplopende kosten en een verlies aan vertrouwen. De afgelopen jaren is er veel geëvalueerd en geleerd. De lessen zijn nu omgezet in nieuw participatiebeleid.

Gegenereerd: v1.21

1

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

We willen met het nieuwe participatiebeleid de invloed van Amsterdammers op hun directe omgeving, op de stad als geheel en op de gemeentelijke dienstverlening vergroten. Daarom zijn de uitgangspunten en richtlijnen voor participatie vastgelegd in nieuw beleid. Bestuurders en ambtenaren die participatie organiseren, moeten hier rekening mee houden. Bewoners, ondernemers en organisaties die met participatie te maken hebben weten waar ze op kunnen rekenen. In het coalitieakkoord is de ambitie geformuleerd om de zeggenschap en eigenaarschap van Amsterdammers te vergroten. Deze ambitie is gebaseerd op de volgende twee elementen uit het coalitieakkoord: • Bewoners hebben net zulke goede, zo niet betere, ideeën • Nieuw beleid maken we waar mogelijk samen met de stad. Beleidsstukken krijgen daarom standaard een participatieparagraaf waarin inzichtelijk is gemaakt op welke manier Amsterdammers betrokken zijn geweest en wat er met hun inbreng is gedaan Dit beleidskader geeft invulling aan die ambitie. Onderbouwing besluit

Ad1) Kennis te nemen van de reeds genomen bestuurlijke stappen om te komen tot een beleidskader participatie waaronder: A.Coalitieakkoord (B&W, cie, raad) In het coalitieakkoord is de ambitie geformuleerd om de zeggenschap en eigenaarschap van Amsterdammers te vergroten. Deze ambitie is gebaseerd op de volgende twee elementen uit het coalitieakkoord: 1. Bewoners hebben net zulke goede, zo niet betere, ideeën 2. Nieuw beleid maken we waar mogelijk samen met de stad. Beleidsstukken krijgen daarom standaard een participatieparagraaf waarin inzichtelijk is gemaakt op welke manier Amsterdammers betrokken zijn geweest en wat er met hun inbreng is gedaan/ B. Beleidsbrief Democratisering (mei 2019 unaniem vastgesteld door de gemeenteraad) Ons eigen instrumentarium is op dit punt aan vernieuwing toe en daarom stellen we voor een nieuw beleidskader op te stellen, en instrumenten in het fysieke en het sociale domein waar nodig en wenselijk te vernieuwen. We streven daarbinnen nadrukkelijk niet naar overal hetzelfde, we streven wel naar maatwerk in buurten en op thema's die we goed kunnen onderbouwen en die maximaal maatschappelijke impact kunnen hebben. Daardoor ontstaat minder willekeur en kunnen we beter uitleggen waarom we in situatie a kiezen voor een bepaalde vorm van participatie en in situatie b juist een heel andere keuze maken. C.

Bestuurlijke uitgangpunten, participatie paragraaf en Leidraad (november 2019 B&W) Vanaf november 2019 is de eerste stap naar een nieuw participatiebeleid gezet door het invoeren van de participatieparagraaf waarbij de volgende bestuurlijke uitgangspunten voor het vormgeven van participatie zijn vastgesteld door het College van B&W; Participatie, tenzij; Vroeg en transparant; Participatie is maatwerk; Leefgebiedsgericht en Ervaringsdeskundigheid. Deze bestuurlijke uitgangspunten worden nu met de geleerde lessen herzien en vastgelegd in het beleidskader D. Routekaart Participatieparagraaf (juni 2020, cie KDD)

Gegenereerd: v1.21

2

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

Deze participatieparagraaf is een eerste stap richting een bewust participatieve werkwijze van de gemeente Amsterdam. In 2020 is in een leeromgeving, aan de hand van ervaringen met de paragraaf in de praktijk en op basis van onderzoeken, gewerkt aan het participatiekader. Deze geleerde lessen zijn gevat in het beleidskader E. Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (juli 2021, vastgesteld door de gemeenteraad) Een belangrijk element in de Amsterdamse Omgevingsvisie is het ‘Samen stadmaken; Samen stad maken betekent zowel wat voor de professionele partijen als voor gewone Amsterdammers. Het gaat erom dat de verantwoordelijkheid voor de toekomst van de stad breed gedragen wordt en dat het meebouwen en invloed uitoefenen op de stedelijke besluitvorming laagdrempeliger wordt. Democratisering is meer dan meepraten. Het gaat om meebouwen en samen programmeren van gebouwen en de openbare ruimte’ (p.226 Omgevingsvisie) ‘De Agenda benoemt vijf voorwaarden voor het Samen stadmaken: 1. ruimte maken voor diverse partijen; 2. open ontwerpen; 3. instrumentarium voor Samen stadmaken; 4. waardecreatie voor en door lokale gemeenschappen; 5. democratische besluitvorming op basis van collectieve kennis’ (p.232 Omgevingsvisie) F. Participatiebeleid en de invoering van de Omgevingswet De Omgevingswet gaat in per 1 juli 2022. De Omgevingswet stimuleert dat elke gemeente participatiebeleid vaststelt.

De Omgevingswet schrijft de zogenoemde motiveringsplicht voor. Dat wordt vertaald in een voorstel dat in de initiatief fase van eerste verkenning bij nieuw beleid of gebiedsontwikkeling, in elk geval bestuurlijk moet worden vastgesteld en gepubliceerd hoe de participatie wordt vormgegeven. Bij het ontbreken van participatiebeleid, en daarmee het ontbreken van de spelregels waarmee de gemeente de participatie vormgeeft, is de gemeente extra gevoelig voor bezwaar en beroep. Deze spelregels van participatie, ons aanbod voor duidelijkheid aan de stad, wordt gevat in het participatiebeleid. G. Vrijgave voor inspraak beleidskader (juni 2021 B&W) en adviesronde stadsdelen en Weesp Op 1 juni 2021 heeft het college het Beleidskader Participatie vrijgegeven voor inspraak gedurende een periode van 7 weken (5 juni ten en met 23 juli). Gedurende deze periode konden alle belanghebbenden hun reactie schriftelijk of per e-mail kenbaar maken. Er zijn gedurende deze periode 4 inspraakreacties ingestuurd, waarbinnen verschillende thema’s naar voren zijn gebracht. Daarnaast zijn de stadsdelen, conform de verordening op het lokaal bestuur, om advies gevraagd. Ook het bestuur van Weesp is, gezien de komende bestuurlijke fusie, om advies gevraagd.

De uitkomsten van de inspraak en de adviesronde vindt u in de bijgevoegde Nota van Beantwoording Ad2) Kennis te nemen van de Nota van Beantwoording en de adviezen van de stadsdelen en Weesp Op 5 juni 2021 heeft het college het Beleidskader Participatie vrijgegeven voor inspraak gedurende een periode van 7 weken (5 juni tot en met 23 juli). Gedurende deze periode konden alle belanghebbenden hun reactie schriftelijk of per e-mail kenbaar maken. De formele inspraak op het beleidskader was maar een beperkt onderdeel van de wijze waarop de gemeente met belangstellenden en belanghebbenden in gesprek is gegaan gedurende het opstellen van het beleidskader en gedurende de periode van formele inspraak. Onder de toelichting op beslispunt 4 (Kennis te nemen van de doorlopende activiteiten om belanghebbenden te

Gegenereerd: v1.21

3

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

betrekken bij de uitwerking en implementatie van het beleidskader) is nader toegelicht hoe de stad betrokken is (geweest) bij de totstandkoming en het vervolg van het beleidskader. Ook wordt daar nader ingegaan op de opbrengsten van het participatietraject bestuurlijk stelsel die raken aan het beleidskader participatie en die bij de verdere uitwerking en implementatie van het beleidskader mee worden genomen. De uitgebreide wijze waarop belangstellenden en belanghebbenden zijn betrokken, verklaard mogelijk ook dat gedurende de formele inspraakperiode 4 zienswijzen zijn ingestuurd. De zienswijze hebben op één punt tot een tekstuele aanpassing van het beleidskader geleid. Namelijk dat een buurtplatform, indien aanwezig, op het snijvlak van overheidsparticipatie en burgerparticipatie van toegevoegde waarde kan zijn. Deze zienswijze leidt tot een wijziging in het beleidskader op pagina 6, waar de volgende tekst: De uitvoerders van het traject hebben achtergrondkennis over de desbetreffende buurt, weten wat er speelt in de leefwereld en welke voorgeschiedenis er heeft plaats gevonden. Ze maken hierbij gebruik van de kennis van de gebiedsteams en gebiedspools aangevuld wordt tot De uitvoerders van het traject hebben achtergrondkennis over de desbetreffende buurt, weten wat er speelt in de leefwereld en welke voorgeschiedenis er heeft plaats gevonden.

Ze maken hierbij gebruik van de kennis van de gebiedsteams en gebiedspools en indien aanwezig van het lokale buurtplatform Adviezen Stadsdelen en Weesp De stadsdelen zijn, conform de verordening op de stadsdelen, om advies gevraagd. Het verzoek was om uiterlijk 31 augustus advies uit te brengen. Alle 7 stadsdelen hebben advies uitgebracht. In alle 7 stadsdelen heeft het DB de stadsdeelcommissie om advies gevraagd en dit advies meegewogen in het uiteindelijke advies (zie bijlagen voor alle adviezen). In Stadsdeel Zuid-Oost dient ten tijde van het opstellen van deze Nota van Beantwoording het advies nog formeel door het Dagelijks Bestuur vastgesteld te worden. Daarvan is het voorlopige advies bijgevoegd. Gezien de komende bestuurlijke fusie is ook de Gemeente Weesp om advies gevraagd. Daar hebben de gemeenteraad en het college beiden een advies uitgebracht over het beleidskader Participatie. De adviezen van de stadsdelen en Weesp hebben op de volgende punten tot wijzigingen geleid (zie voor een nadere toelichting de Nota van Beantwoording): A. In het kader ontbrak een nadere toelichting op de indieningsvereisten voor vergunning aanvragers. Daarop is de volgende tekst toegevoegd: Met dit participatiebeleid anticiperen we op de aankomende Omgevingswet (inwerkingtreding naar verwachting op 1 juli 2022) en de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (vaststelling in de Raad op 7 juli 2021).

De Omgevingswet stimuleert dat gemeenten participatiebeleid maken en vastleggen. Zo verlangt de Omgevingswet dat de vergunning aanvrager moet aangeven of, en zo ja hoe, hij participatie heeft vormgegeven en wat hij met het resultaat heeft gedaan. Het bevoegd gezag betrekt deze informatie bij de integrale belangenafweging. Daarbij is het belangrijk dat de vergunningaanvrager weet wat er bij de participatie verwacht wordt. Daartoe wordt, op basis van dit beleidskader en voor invoering van de Omgevingswet, een Handreiking participatie door derden ontwikkeld. Bij plannen die vallen binnen een Omgevingsplan is de al dan niet gevoerde participatie geen grond voor afwijzing, maar telt deze wel mee bij de belangenafweging. De Omgevingswet biedt wel de mogelijkheid aan de raad om participatie verplicht te stellen bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. Bespreking en besluitvorming over de mate waarin en wijze waarop participatie verplicht wordt gesteld bij aanvragen voor buitenplanse omgevingsactiviteiten staat voor eind 2021 gepland in de commissie RO en Gemeenteraad.

Gegenereerd: v1.21

4

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

De Omgevingswet vereist daarnaast dat de overheid zelf kenbaar maakt hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijke partners en ketenpartners betrokken worden bij de totstandkoming van de omgevingsvisie, een programma en het omgevingsplan. Daarin voorziet dit beleidskader. B. Bevoegdheden: stadsdelen adviseren aan te sluiten op het bevoegdheden register. Daarop is de volgende tekst aangepast op pagina 7: Bij besluiten of plannen met een grote impact, en die onder de stedelijke bevoegdheid vallen, ligt het daarnaast voor de hand dat de gemeenteraad, als het hoogste besluitvormende orgaan in de representatieve democratie, zich uitspreekt over de omvang en mate van invloed in het participatietraject. C. Commitment op participatieplan als geheel. Stadsdelen adviseren een nadere duiding van een van de uitgangspunten. Daarop is op onder punt 3 (op pagina 5) het uitgangspunt aangepast naar: ‘De bestuurder legt vooraf gemotiveerd vast aan welk participatiedoel, de mate van invloed (participatieniveau) en de scope van de vraag zij zich committeert, en op welke manier de participatie uitgevoerd wordt’. D. Naar aanleiding van het advies van stadsdeel Noord, gesprekken met Red Amsterdam Noord en motie 507’ Werken aan het Participatieprotocol is de leidraad burgerparticipatie op meerdere punten aangepast, zie hiervoor de nota van beantwoording en de toelichting bij beslispunt 4. E.

Geadviseerd wordt om een maximale tijdspanne voor participatie vast te leggen. Hierop is een aanpassing in de Leidraad Burgerparticipatie doorgevoerd. Bij Stap 2 wordt de tekst aanpast en veranderd in: Bepaal per fase wat de participatie gaat zijn (kan per fase verschillen), en wees helder over welke fase de participatie gaat. Het doel kan per fase verschillen, alsmede de mate van invloed. Leg ook per fase vast wat de (beleids-) kaders zijn. F.Stadsdelen vragen hoe de werkprocessen en richtlijnen van de gemeente afgestemd worden op het beleidskader en hoe de verantwoordelijk bestuurders daar de komende jaren zicht op houden. Daarop is op pagina 6 daarop de volgende zin toegevoegd: Het college zal de raad in het tweede kwarttaal van 2022 over de voortgang van de veranderstrategie berichten. Ad3) Het Beleidskader Participatie vast te stellen Het Beleidskader Participatie bestaat uit de volgende uitgangspunten en principes: Algemene beleidsuitgangspunten: 1.

‘Participatie omdat’ is het vertrekpunt en het richtsnoer bij het vervolg Uitgangspunt: • Niet participatie als instrument, maar wat we met participatie willen bereiken (het doel) staat centraal bij de daaropvolgende keuzes • Bij het bepalen van het doel worden relevante politieke afwegingen en gemeentelijke belangen die van invloed (zullen) zijn op de uiteindelijke keuze expliciet naar voren gebracht in het vraagstuk dat wordt voorgelegd • Indien het doel gaandeweg wijzigt, wordt dit helder gemarkeerd en besproken met alle betrokkenen en consequent doorvertaald in een herziene aanpak

2. Bewuste en expliciete afweging, gevolgd door bestuurlijke betrokkenheid op kritieke momenten Uitgangspunt: • Het participatieplan wordt vroeg in het proces met de verantwoordelijke bestuurder en eventueel de betrokken dagelijks bestuurder expliciet besproken en vastgesteld • De voor de uitgangspunten verantwoordelijk bestuurder is (in ieder geval op kritieke momenten in het participatieproces) betrokken

Gegenereerd: v1.21

5

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

3.Meer duidelijkheid, transparantie en eenduidigheid bij keuze voor participatie Uitgangspunt: • De bestuurder legt vooraf gemotiveerd vast aan welk participatiedoel, de mate van invloed (participatieniveau) en de scope van de vraag zij zich committeert, en op welke manier de participatie uitgevoerd wordt. Deze afspraken worden vastgelegd in een participatieplan dat gepubliceerd wordtHet bestuur legt vooraf

4. Perspectief van de betrokkenen staat in de uitwerking, uitvoering én bijstelling centraal Uitgangspunt: • De gemeente communiceert helder en transparant over het doel, de mate van invloed en de precieze scope van de vraag die aan de betrokkenen wordt voorgelegd • De gemeente geeft heldere en duidelijke informatie in begrijpelijke taal (afgestemd op de samenstelling van de deelnemers) over het proces en over wat er met de inbreng van de deelnemers gebeurt, respectievelijk is gebeurd. Wat is besproken komt herkenbaar terug in de stukken die met deelnemers worden gedeeld. Als iets niet is overgenomen, wordt uitgelegd waarom • Deelnemers beschikken over voldoende (onaankelijke) inhoudelijke- en proceskennis. Wensen van deelnemers om hierin te worden gefaciliteerd (bijvoorbeeld om ondersteund te worden door een expert), worden serieus genomen. De gemeente staat open voor het (binnen de kaders) aanpassen van het participatieplan/proces • De uitvoerders van het traject hebben achtergrondkennis over de desbetreffende buurt, weten wat er speelt in de leefwereld en welke voorgeschiedenis er heeft plaats gevonden. Ze maken hierbij gebruik van de kennis van de gebiedsteams en gebiedspools • De gemeente baseert zich bij het kiezen van een participatiedoel ook expliciet op (de inschatting van) de behoeftes van de (direct betrokken) Amsterdammer

Principes De uitgangspunten zoals die hierboven zijn gedestilleerd uit de evaluaties dienen als algemene uitgangspunten bij iedere vorm van participatie in de gemeente Amsterdam, onaankelijk dus van de keuzes van bestuurders over de aard, omvang of mate van invloed. Aanvullend hierop volgen hieronder de principes die richting geven aan deze bestuurlijke keuzes. 1.Impact op de bewoner vertaalt zich in de omvang van participatie en de wijze van besluitvorming Heeft een besluit of plan veel impact op de leefwereld van een bewoner, dan is een uitgebreid participatietraject logisch, ongeacht het participatieniveau (de mate van invloed van betrokkenen). 2. Impact op een specifieke groep wordt vertaald in een gericht aanpak om hen te betrekken Heeft een besluit of plan veel impact op een specifieke groep, dan wordt die specifieke groep gericht en actief betrokken. De gemeente streeft bij participatie inclusiviteit naar, wat zich vertaalt in aansluiting op de groep van belanghebbenden. Ook de instrumenten die worden gekozen en de wijze van communiceren sluit aan bij de desbetreffende groep. 3. Beleidsruimte is indicatief voor de mate van zeggenschap en invloed Heeft de gemeente veel beleidsruimte, dan zijn er mogelijkheden om zeggenschap deels bij burgers te leggen, bijvoorbeeld in de vorm van cocreatie of meebeslissen.

Wanneer de gemeentelijke beleidsruimte beperkt is, zijn ook de mogelijkheden voor meebepalen beperkt. De beleidsruimte wordt op voorhand ingeschat en meegewogen bij het vaststellen van de mate van zeggenschap en invloed. 4. Participatie is geen substituut voor de representatieve democratie Participatie is vaak geen geschikt instrument om te komen tot complexe en beladen besluiten met een zero-sum element. Burgers willen en laten zich niet gebruiken om politieke hete hangijzers uit het vuur te halen. Bij besluiten met een fundamentele tegenstelling in belangen, waarbij het dienen van het belang van de ene groep bijvoorbeeld ten koste gaat van het belang van een andere groep, dient het besluit niet door middel van participatietrajecten gedepolitiseerd te worden. Voor dergelijke onderwerpen met een zero-sum element geldt dat de representatieve democratie hiervoor de verantwoordelijkheid neemt, hierover heldere uitspraken doet en daarop ook via de reguliere wegen aanspreekbaar is. Bij dit type besluiten is wel een uitgebreide vorm van consultatie

Gegenereerd: v1.21

6

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

wenselijk, zeker als de impact van een besluit groot is. Mogelijk zijn nieuwe vormen van participatie, zoals een burgerpanel, voor grote vraagstukken met een fundamenteel politiek karakter, wel geschikt. 5. Tijd en geld vormen een legitieme – maar niet afdoende – factor bij de afweging voor de wijze van participatie Tijd en geld zijn voor de hand liggende argumenten om participatie niet of minimaal uit te voeren. In de regel leidt dit tot de keuze voor de minimale variant van participatie: formele inspraak. Los van het gevaar van ‘participatie voor de vorm’ (i.e. organiseren van je eigen teleurstelling en (erger) die van de betrokken burgers), is dit ook lang niet altijd nodig: geld en tijd kunnen juist bespaard worden als de betrokkenheid van een representatieve groep burgers aan de voorkant plaatsvindt. Zowel de vigerende Inspraakverordening, als de aankomende Wet versterking participatie decentrale overheden, bieden de mogelijkheid dat bij serieuze participatie aan de voorkant, formele inspraak in een later stadium achterwege kan blijven. 6 Richtlijn voor de keuze voor het participatieniveau en -vorm De evaluatie, analyses en onderzoeken laten zien dat succesvolle participatie om maatwerk vraagt. Daarbij is het beoogde doel – wat wil je met participatie teweegbrengen of bereiken – maatgevend voor de wijze waarop burgers worden betrokken.

Om toch richting te geven aan de mate van invloed en bijpassende vormen van participatie, is onderstaande matrix ontwikkeld. Deze matrix dient als richtlijn voor het op basis van het doel bepalen van het niveau van participatie en het vinden van een bijpassende vorm. Deze richtlijn dient in samenhang te worden gelezen met de hierboven geformuleerde algemene uitgangspunten en principes. Conform het eerste algemene uitgangspunt (‘Participatie, omdat…’) is het beoogde doel van participatie het vertrekpunt. Voor de doelbepaling in de richtlijn maken we gebruik van de doelen van participatie zoals die zijn onderscheiden in de Factor P, een participatietoolkit dat voortkomt uit een coproductie tussen de gemeenten Amsterdam, Den Haag, Groningen, Rotterdam en Utrecht. De hierin opgenomen doelen zijn: 1. Eigenaarschap | Vergroten van eigen verantwoordelijkheid: wat kunnen en willen inwoners, maatschappelijke partners en medeoverheden zelf? 2. Kwaliteit van aanpak en beleid | Kennis en ervaringen (collectieve wijsheid) aanboren, doordenken scenario’s of alternatieve oplossingen, oproep doen tot innovaties 3. Zeggenschap | Macht en invloed van burgers vergroten 4. Belangen in beeld | Achterhalen hoe de belangen rond de opgave liggen. Perspectieven en/ of argumenten verzamelen 5. Ontplooiing | Burgerschapsontwikkeling of democratische vaardigheden van betrokkenen versterken 6.

Legitimiteit | Acceptatie op genomen beslissingen vergroten of onbehagen verminderen Daarnaast onderscheiden we vier niveaus van participatie. 1.Meebepalen (meebeslissen) De Amsterdammers beslissen mee over het beleid of het project. Amsterdammers maken deel uit een gemeentelijk projectteam of de stuurgroep. 2.Meewerken (cocreatie) Amsterdammers werken mee aan het beleid of project. Amsterdammers staan dicht bij het gemeentelijk apparaat. 3.Samenwerken (raadplegen en adviseren) Amsterdammers kunnen de gemeente ideeën of suggesties geven. 4.Informeren (meest minimale vorm van participatie)

Gegenereerd: v1.21

7

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

Amsterdammers hebben behoefte aan informatie. Of de gemeente wil Amsterdammers ergens over informeren. Amsterdammer hebben een meer passieve rol. Om uitvoering te geven aan de beleidsuitgangspunten en principes zijn de Leidraad Participatie (bijlage 3) en De richtlijn voor het bepalen van het niveau van participatie en de bijbehorende vorm (bijlage 4) opgesteld. Ad4) Kennis te nemen van de doorlopende activiteiten om belanghebbenden te betrekken bij de uitwerking en implementatie van het beleidskader Burgerbetrokkenheid en participatie zijn onderwerpen die al langere tijd sterk in de stad leven. De afgelopen maanden was dit in het bijzonder merk- en zichtbaar door berichtgeving over een aantal participatietrajecten die niet goed zijn verlopen. Deze en andere ervaringen onderstrepen nog maar eens dat de gemeente een stap heeft te maken om de ondergrens voor participatie en inspraak te verhogen. Want vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Ook alle welwillende en succesvolle participatietrajecten krijgen een knauw als in een ander traject de indruk is gewekt dat participatie vooral diende om in de handtekening van de burger een vinkje op te halen.

Om recht te doen aan de sterke gevoelens en soms pijnlijke ervaringen, om de lessen te leren en om te zetten in aantoonbare verbeteringen, en om te verzekeren dat het beleidskader zorgt voor een betekenisvolle stap in het vergroten van het bestuurlijk en ambtelijk vakmanschap vindt doorlopend een intensieve uitwisseling plaats met een brede groep betrokkenen. Hieronder volgt een overzicht van de wijze waarop verschillende (ervarings)experts bij hebben gedragen aan het beleidskader en/of betrokken zijn bij de verdere uitwerking en implementatie. A. Maatschappelijke werkgroep en bredere groep Stadmakers Bij het tot stand brengen van het beleidskader is een maatschappelijke werkgroep gevormd met daarin een vertegenwoordiging van Stadmakers die actief zijn in Amsterdam. Op verschillende momenten in het proces hebben zij het beleidskader verrijkt en de blik van de gemeente verruimd met hun inzichten en jarenlange ervaringen. Na publicatie van het concept beleidskader is de groep betrokkenen verbreed en heeft een bestuurlijk gesprek plaatsgevonden met een afvaardiging uit een app groep van Stadmakers waaraan zo’n tweehonderd Stadmakers deelnemen.

Het gesprek had tot doel om de functie van het beleidskader binnen de bredere democratiseringsagenda toe te lichten en te toetsen of het beleidskader een betekenisvolle stap kan zetten in het vergroten van het bestuurlijk en ambtelijk vakmanschap. B. Wetenschappers Een groep wetenschappers heeft parallel aan de maatschappelijke werkgroep gedurende de totstandkoming van het beleidskader de gemeente geadviseerd. De uitgangspunten en principes die de kern vormen van het beleidskader zijn gestut door inzichten uit hun academische werk. C. Red Amsterdam Noord Op maandag 31 mei riepen de bewonersorganisaties vertegenwoordigers van de gemeente ter verantwoording over de (bouw)plannen in Noord en de wijze waarop ze daarbij zijn betrokken. Op deze bijeenkomst is ook een participatieprotocol gepresenteerd, waarmee de groep haar eisen formuleerde waaronder zij bereid waren om in de toekomst deel te nemen aan participatietrajecten. De aanwezige raadsleden hebben op de bijeenkomst het protocol ondertekend. Kort hierna is de motie ingediend die het college verzoekt om (kort weergegeven) het protocol te omarmen en Red Amsterdam Noord te betrekken bij de verdere uitwerking en implementatie van het participatiebeleid. Het college was op dit moment naar aanleiding van de oproep reeds met de opstellers in gesprek.

Gegenereerd: v1.21

8

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

De bijeenkomst van Red Amsterdam Noord was aanleiding om bestuurlijk en ambtelijk in nauw overleg te treden met deze groep. Dit heeft geleid tot twee sporen: 1) een dialoog tussen het stadsbestuur en bewonersorganisaties in Noord over de ‘Noordpijn’ die Noorderlingen ervaren als gevolg van de snelle groei van het stadsdeel en alles wat daarbij komt kijken, 2) het in lijn brengen van het concept beleidskader met het participatieprotocol, om te verzekeren dat het beleidskader eraan bijdraagt dat de slechte ervaringen van deze groep in de toekomst niet meer voorkomen. Het door Red Amsterdam Noord opgestelde participatieprotocol en het Beleidskader zijn ongeveer gelijktijdig opgesteld en openbaar gemaakt. Inhoudelijk streven ze ook dezelfde doelen: verzekeren dat de gemeente bij participatietrajecten bewust, eenduidig, transparant en voorspelbaar handelt. In het beleidskader zijn naar aanleiding van de gesprekken een aantal verduidelijkingen aangebracht. De gesprekken en bijbehorende aanpassingen waren echter voornamelijk gericht – in lijn met de strekking van de motie – op het borgen van de geleerde lessen en de noodzakelijke verbeteringen in de werkinstructies van de gemeente. De gesprekken hebben daarom met name geleid tot significante aanpassingen aan de leidraad (het interne werkdocument om tot een participatieplan te komen).

Zo is de inleidende zin aangepast, is stap 2 opnieuw vormgegeven en is het belang om het belang van burgers in ogenschouw te nemen (bijvoorbeeld met behulp van een verkennende sessie) nadrukkelijker naar voren gebracht. Ook is in het beleidskader het belang benadrukt om bij langlopende processen open te staan voor aanpassingen van het doel en de kaders van het participatietraject. Met Red Amsterdam Noord is verder afgesproken dat zij nauw betrokken worden bij de verdere uitwerking en implementatie van het beleidskader. Onder andere door kritisch mee te lezen met de handleiding voor participatietrajecten en de veranderstrategie. Verder is het voornemen om vertegenwoordigers van Red Amsterdam Noord een rol te geven in de leergang participatie die wordt opgezet. D. Stadsgesprek over de uitwerking en implementatie van het beleidskader participatie Op 8 september vindt een publiek toegankelijk Stadsgesprek plaats in Pakhuis de Zwijger. Doel van het Stadsgesprek is om een diverse groep burgers te betrekken bij de uitwerking en implementatie van het Beleidskader. In het Stadsgesprek wordt aan deze groep burgers gevraagd om a) duiding te geven aan de waarden die centraal staan in het beleidskader en b) aan te geven wat er in praktische zin nodig is om het beleidskader voor hen te laten werken.

In het beleidskader staan een aantal waarden centraal, die zijn te vangen onder de noemers: bewust, eenduidig, transparant en voorspelbaar. Een succesvolle implementatie van het beleidskader valt of staat met het naleven van deze waarden. Het vakmanschap van de gemeente is met andere woorden vergroot als de betrokken Amsterdammers ervaren dat deze waarden in de praktijk worden gebracht. Deze waarden zijn voor de uitwerking en de implementatie van het beleidskader behulpzamer (i.e. meer sturend) dan de optelsom van de uitgangspunten en principes. Daarom stellen we deze waarden centraal bij het Stadsgesprek, maar ook bij de uitwerking en (de monitoring van) de implementatie. Bijvoorbeeld door in de monitoring van de uitvoering op deze waarden de uitvoering door burgers te laten auditen. Vanuit het idee dat de gemeente daarmee inhoud en richting kan geven aan het implementatieplan (hoe maken we waar wat we beloven) en de latere monitoring van dit beleidskader (zijn we ook daadwerkelijk meer bewust, eenduidig, transparant en voorspelbaar, waar wel en waar niet). Bij het toetsen van wat er in praktische zin nodig is om het beleid te laten werken, staan de vragen centraal die ook al in het beleidskader zelf zijn genoemd: 1. Op welke wijze wil je kennisnemen van participatieplannen/-trajecten in jouw buurt? 2.

Op welke wijze wil je in gesprek gaan over participatieplannen/-trajecten in jouw buurt?

Gegenereerd: v1.21

9

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

E. Veranderstrategie en routekaart implementatie Tot slot leveren de hierboven genoemde uitwisselingen – zoals de betrokkenheid van Red Amsterdam Noord en het publiektoegankelijke Stadsgesprek – bouwstenen op voor de in het beleidskader aangekondigde veranderstrategie en een routekaart voor de implementatie van het beleidskader. De veranderstrategie heeft onder meer tot doel om: de interne processen aan te passen zodat participatie zo vroeg mogelijk vorm krijgt in samenspraak met de betrokkenen, bewustzijn wordt verhoogd over de interne onderhandelingsstand waar ambtenaren vaak inzitten en die participatie in de weg zit, en het vormgeven van een controle of burgers daadwerkelijk een verandering merken (i.e. de burgeraudit). Want als burgers geen verschil merken, is operatie geslaagd maar patiënt overleden. De routekaart implementatie omvat zowel de wijze waarop de directies en stadsdelen navolging geven aan de uitgangspunten en principes uit het beleidskader, als ook de wijze waarop het lerende proces (incl. de monitoring) vorm wordt gegeven richting de totstandkoming van een participatieverordening. Een suggestie die nadrukkelijk in de gesprekken met onder meer Red Amsterdam Noord en de Stadmakers naar voren is gebracht, is het invoeren van een zogeheten Bewonerseffectrapportage (BER) bij activiteiten en projecten die een mogelijk omvangrijke gevolgen voor bewoners hebben.

Een BER kan een interessant instrument zijn – naar analogie van de Milieueffectrapportage – om als gemeente van meet af aan de belangen van bewoners in ogenschouw te nemen. Bij de uitwerking en implementatie van dit beleidskader onderzoeken we hoe we de BER kunnen inzetten. F. Opbrengsten participatie bestuurlijk stelsel Tijdens het participatietraject bestuurlijk stelsel zijn waardevolle noties en praktische suggesties gedaan die direct raken aan het beleidskader participatie. Aanvullend op de al hierboven genoemde Burgeraudits en BER, gaat het onder meer over: • Bewonersloket om de algemene toegankelijkheid voor bewoners te vergroten en om de gebiedsteams toegankelijker en beter vindbaar te maken.

Het bewonersloket kan ook een plek zijn om kennis te nemen van plannen waarbij participatie plaatsvindt (of terecht te kunnen met klachten over het verloop van een participatietraject) • Buurt/participatie-app waarmee bewoners op de hoogte kunnen blijven van plannen van de gemeente, waarmee zij zaken kunnen aangeven die misgaan/spelen in de buurt aan een echt persoon, en waarmee zij kunnen meepraten, adviseren, meebeslissen • Participatietrajecten die de lokale leefomgeving raken in nauw overleg met het lokaal bestuur vormgeven Bij de uitwerking van de veranderstrategie en het opstellen van de routekaart implementatie worden deze noties en praktische suggesties verder onderzocht en uitgewerkt. Financiële onderbouwing Consequenties gedekt?

Ja

Overige toelichting

Het vaststellen van het beleidskader participatie heeft geen financiële consequenties. Echter de uitvoering en toepassing van de uitgangspunten van het beleidskader kunnen leiden tot extra kosten. Deze kosten zullen worden gedekt uit het begrotingsprogramma waar het participatietraject betrekking op heeft. Conclusie

Gegenereerd: v1.21

10

Gemeenteraad

VN2021-014512 CTO innovatieteam

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 06 oktober 2021

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking). Geheimhouding

n.v.t

Welke stukken treft u aan Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2021-095738

Bijlage 01 Raadsinformatiebrief Beleidskader participatie (2).pdf (pdf)

AD2021-095690

Bijlage 02 Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095692

Bijlage 03 Leidraad participatie.pdf (pdf)

AD2021-095693

Bijlage 04 Richtlijn Participatiemiddelen.pdf (pdf)

AD2021-095694

Bijlage 05 Nota van Beantwoording Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095695

Bijlage 06 Zienswijze 1.pdf (pdf)

AD2021-095696

Bijlage 07 Zienswijze 2.pdf (pdf)

AD2021-095697

Bijlage 08 Zienswijze 3.pdf (pdf)

AD2021-095698

Bijlage 09 Zienswijze 4.pdf (pdf)

AD2021-095699

Bijlage 10 Stadsdeel Centrum Advies Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095700

Bijlage 11 Stadsdeel Nieuw-West Advies Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095701

Bijlage 12 Stadsdeel Noord Advies Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095702

Bijlage 13 Stadsdeel Oost Advies Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095703

Bijlage 14 Stadsdeel West Advies Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095704

Bijlage 15 Stadsdeel Zuid Advies Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095705

Bijlage 16 Stadsdeel Zuidoost Advies Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-095706

Bijlage 17 Weesp College Advies Beleidskader Participatie Amsterdam.pdf (pdf)

AD2021-095707

Bijlage 18 Weesp Raad Advies Beleidskader Participatie.pdf (pdf)

AD2021-052863

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

CTO Innovatieteam, Hettie Politiek, +31 6 10182493, h.politiek@amsterdam.nl

Gegenereerd: v1.21

11