Raadsvoordacht 9-10.juli Ontvlechting Stichting Waternet.pdf

Nummer < automatisch > Directie

< automatisch >

Voordracht voor de Raadsvergadering van 9/10 juli 2025

Portefeuille Agendapunt Datum besluit

Water < automatisch > College van B en W 3 juni 2025

Onderwerp

Het uiten van wensen en bedenkingen over het uitwerkingsbesluit aangaande de ontvlechting van de stichting Waternet De gemeenteraad van Amsterdam besluit

Gezien de voordracht van burgemeester en wethouders, 1. Kennis te nemen van het uitwerkingsbesluit van het college van B&W om de stichting Waternet te ontvlechten naar twee zelfstandige organisaties, waarbij de gemeenteraad in de gelegenheid wordt gesteld wensen en bedenkingen te uiten op onderstaande punten: i. de stichting Waternet wordt vanaf 1 januari 2026 in aangepaste vorm tijdelijk voortgezet, waarbij het waterschap AGV geen onderdeel meer is van deze stichting; ii. de taken die de stichting Waternet nu voor Amsterdam uitvoert blijven (voorlopig) binnen de aangepaste stichting; iii. de juridische naam van 'stichting Waternet' wordt per 1 januari 2026 gewijzigd, zodat duidelijk is dat er een juridische wijziging heeft plaatsgevonden (uittreden AGV); iv. de merknaam 'Waternet' blijft behouden voor de aangepaste tijdelijke stichting; v. de voorgenomen inrichting van de aangepaste stichting bestaat uit 3 kolommen, waarbij de Amsterdamse taken zoveel mogelijk in twee aparte kolommen worden ondergebracht, te weten Drinkwater (DW) en Amsterdamse Riool-en watertaken (ARW). De werkzaamheden die nog niet kunnen worden gesplitst en betrekking hebben op zowel het waterschap AGV als de gemeente Amsterdam worden ondergebracht in een kolom Gemeenschappelijke Diensten (GD); vi.

de voorgenomen governance van de aangepaste stichting is zo ingericht dat de gemeente Amsterdam de enige opdrachtgever, de wethouder water namens het college opdracht geeft aan de aangepaste stichting om haar werkzaamheden uit te voeren, er een raad van bestuur is bestaande uit ‘professionele’ bestuurders en er een raad van toezicht is. vii. de hoogte van de geraamde frictiekosten voor de ontvlechting van de stichting waternet voor de periode van 2025-2029 is gesteld op € 26,3 miljoen; viii. het proces ten aanzien van het komen tot een voor beide partijen conveniërende afspraak omtrent het hoofdkantoor. 2. Te verklaren dat de raad in gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen over te brengen aan het college van B&W inzake het uitwerkingsbesluit van het college van B&W om de stichting Waternet te ontvlechten, waarbij het

waterschap AGV en de stichting waternet in aangepaste vorm als twee zelfstandige organisaties verder gaan. 3. Te verklaren dat de aangenomen moties n.a.v. wensen en bedenkingen op het hoofdlijnenbesluit van 24 juli 2024 kunnen worden afgedaan.

Wettelijke grondslag

Artikel 169 vierde lid Gemeentewet Bestuurlijke achtergrond

Het waterschap Het waterschap AGV en de gemeente Amsterdam hebben samenwerking en de uitvoering van de watertaken georganiseerd via de stichting Waternet. In 2021 is - mede naar aanleiding van de aangedragen verbeterpunten en aanbevelingen van de RMA en de inspectie voor de Leefomgeving en Transport - een herijkingstraject gestart. Bestaande uit meerdere stappen. • • • • • • • • •

2 november 2021 collegebesluit 3 november raadsinformatiebrief 12 juli 2022 voortgang middels raadsinformatiebrief ‘stichting B’ en NV Drinkwater Januari 2023 collegebesluit vernieuwde stichting Waternet 2 februari 2023 raadsinformatiebrief 16 maart raad 2023 stemt in met onderzoek naar NV Drinkwater 5 oktober 2023 raadsinformatiebrief scenario ontvlechten 16 november 2023 raad geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen 28 mei 2024 collegebesluit herijking governance met doel ontvlechten

Op 17 juli 2024 is de gemeenteraad middels een raadsvoordracht geïnformeerd over het collegebesluit over het hoofdlijnenbesluit met betrekking op de herijking van de governance, met doel de stichting waternet te ontvlechten, waarbij het waterschap AGV en de gemeente Amsterdam als twee zelfstandige organisaties verder gaan. De raad is in de gelegenheid gesteld tot het uiten van wensen en bedenkingen. Op 3 december 2024 is de raad middels een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de voortgang van de uitwerking zoals besloten en voorgelegd in het hooflijnenbesluit. Belangrijk inzichten bij de voortgang waren dat het waterschap AGV verder gaat als zelfstandige organisatie en dat de stichting Waternet in aangepaste vorm tijdelijk wordt gebruikt voor de uitvoering van de Amsterdamse watertaken, te weten: Drinkwater en Amsterdamse Riool- en Watertaken. Daarnaast is geïnformeerd over het invlechten van de Amsterdamse Riool- en watertaken bij de gemeente Amsterdam en de doorontwikkeling van Drinkwater naar een zelfstandige organisatie. Tot slot is de raad middels deze brief op de hoogte gebracht dat de geuite wensen en bedenkingen van 17 juli 2024 worden afgedaan bij de definitieve besluitvorming. Onderbouwing besluit

Vooraf Op 17 juli 2024 is de gemeenteraad middels een raadsvoordracht geïnformeerd over het collegebesluit over het hoofdlijnenbesluit met betrekking op de herijking van de governance, met doel de stichting waternet te ontvlechten, waarbij het waterschap AGV

en de gemeente Amsterdam als twee zelfstandige organisaties verder gaan. De raad is in de gelegenheid gesteld tot het uiten van wensen en bedenkingen. In deze voordracht wordt de raad enerzijds geïnformeerd over de verdere uitwerking van de in bovengenoemde voordracht opgenomen zaken waar reeds wensen en bedenkingen over zijn geuit. Tegelijk worden enkele nieuwe zaken, die het college van wezenlijk nieuwe invulling acht, voor wensen en bedenkingen voor te leggen aan de raad. Noot: Voor de gehele uitwerking en detaillering is het volledige collegebesluit in de bijlage toegevoegd. Ter informatie Ontvlechting stichting Waternet per 1 januari 2026 De stichting Waternet wordt per 1 januari 2026 ontvlochten, waarbij het waterschap AGV als zelfstandige organisatie verder gaat. Voor die werkzaamheden waar het niet mogelijk is deze al per 1 januari 2026 zelfstandig uit te voeren, maken AGV en de stichting Waternet nieuwe samenwerkings- en dienstverleningsovereenkomsten, waarbij de aangepaste stichting tijdelijk die werkzaamheden voor het waterschap AGV blijft uitvoeren.

Dit maakt het mogelijk dat het waterschap AGV en de stichting Waternet per 1 januari 2026 (in aangepaste vorm) verder gaan als twee eigenstandige organisaties In lijn met de – in het hoofdlijnenbesluit geschetste – variant ‘ontvlechten’ is de ontvlechting naar twee zelfstandige organisaties uitgewerkt, waarbij de huidige samenwerkingsovereenkomsten worden opgezegd. Deze uitwerking doet recht aan de verbeterpunten van de inspectie voor de Leefomgeving en Transport en de aanbevelingen van de RMA die zijn gegeven in 2021. De uitdagingen op het gebied van water zijn groot. Om deze het hoofd te kunnen bieden, moet er ook na de ontvlechting op onderwerpen worden samengewerkt. Zowel op strategisch als operationeel niveau. De bestuurlijke wensen van zowel het waterschap AGV, de stichting Waternet als de gemeente Amsterdam, zijn geborgd in uitgangspunten die als basis dienen voor het inrichten van de toekomstige samenwerkingen. In aanloop naar 1 januari 2026 worden deze nader uitgewerkt. De wijze waarop het waterschap AGV en de aangepaste stichting vanaf 1 januari 2026 op operationeel vlak samenwerken wordt vastgelegd in dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s) en aanvullende operationele samenwerkingsafspraken. En zijn gericht op hoe er diensten tussen de organisaties (en organisatieonderdelen) worden uitgewisseld.

Ad 1 Kennisnemen van het uitwerkingsbesluit van het college B&W om de stichting Waternet te ontvlechten waarbij de raad in de gelegenheid wordt gesteld wensen en bedenkingen te uiten op onder staande punten. •

De stichting waternet wordt per 1 januari in aangepaste vorm (tijdelijk) voortgezet, waarbij het alle nu ondergebrachte Amsterdamse taken uit blijft voeren. Per 1 januari 2026 wordt de stichting Waternet in aangepaste vorm tijdelijk voortgezet en blijft tijdelijk verantwoordelijk voor de uitvoering van de Amsterdamse watertaken, te weten: i. drinkwater: drinkwaterbedrijven hebben vanuit de drinkwaterwet de primaire taak om voldoende drinkwater van goede kwaliteit te leveren aan consumenten

en andere afnemers. Goed natuurbeheer rondom onze bronnen is daarvoor essentieel. De drinkwaterwet regelt onder meer de bepalingen van tarieven, de leveringszekerheid en de continuïteit van de drinkwatervoorziening. Het Amsterdamse beleid op de drinkwatertaak is vastgelegd in het leveringsplan drinkwater. rioleringszorg: het beheren van het rioolstelsel en het zorgen voor efficiënte afvoer van afval- en overtollig hemel- en grondwater. Deze taken zijn in het omgevingsplan riolering beschreven. waterbeheertaken: het monitoren van en adviseren over ondiep grondwaterpeilbeheer en -maatregelen, het reguleren van onderhoud aan binnenwateren (baggeren, drijfvuilvissen, verwijderen wrakken) en het bedienen van bruggen en sluizen voor veilige scheepvaart. De taken en opgaven bij deze taken staan omschreven in Programma 2.5 van de Amsterdamse begroting.

ii.

iii.

•

Gemeente Amsterdam wordt de enige opdrachtgever van de aangepaste stichting Na de ontvlechting van de stichting Waternet blijft enkel dat wat nodig is om de Drinkwatertaken en de Amsterdamse Riool- en Watertaken uit te voeren achter in de aangepaste stichting. Daarmee is de aangepaste stichting enkel nog een uitvoeringsorganisatie voor de watertaken van de gemeente Amsterdam, de drinkwatertaken en de Amsterdamse Riool-en Watertaken (ARW). Dit wordt vastgelegd in de nieuwe statuten, waarna de mandaten voor het uitvoeren van de watertaken voor het waterschap AGV komen te vervallen. Hiermee wordt gemeente Amsterdam de enige opdrachtgever voor uitvoering van watertaken voor de stichting Waternet. • Doorontwikkeling van de Amsterdamse watertaken Vanaf 1 januari 2026 vindt er een doorontwikkeling plaats binnen de aangepaste stichting, waarbij het doel is dat binnen een periode van 5 jaar of zoveel eerder als mogelijk de Amsterdamse Riool- en Watertaken zijn ingevlochten binnen de gemeente Amsterdam en voor de drinkwatertaak een aparte drinkwaterorganisatie is opgericht. Wanneer deze doorontwikkeling zich heeft voltrokken wordt de tijdelijke aangepaste stichting geliquideerd. •

Vormgeving van de nieuwe langjarige samenwerking tussen het waterschap AGV en de gemeente Amsterdam. De ontvlechting van stichting Waternet maakt aanpassingen in de organisatie noodzakelijk. Daarom zullen het waterschap AGV, de aangepaste stichting en de gemeente Amsterdam zich toeleggen op nieuwe samenwerkingsverbanden per 1 januari 2026. Hierin wordt waar mogelijk gescheiden, en wordt er samengewerkt waar scheiding nog niet realiseerbaar of wenselijk is per 1 januari 2026. De samenwerking tussen de gemeente Amsterdam, het waterschap AGV en de aangepaste stichting worden georganiseerd en geborgd door een aantal elementen, op zowel bestuurlijk als operationeel niveau. Onderdelen van de bestuurlijke samenwerking zullen bestaan uit de bestuurlijke samenwerkingsagenda, gezamenlijke opleiding van vaktechnici en het IJfront. Bij het ontvlechten van de stichting Waternet is het nodig afspraken te maken over beheer, bediening en onderhoud van het IJfront, zodat deze in noodgevallen 24/7 tijdig inzetbaar zijn. Door het samen optrekken binnen de opleiding van vaktechnici, kunnen gemeente Amsterdam en waterschap AGV effectief inspelen op de uitdagingen in de arbeidsmarkt.

In het kader van de ontvlechting wordt voorgesteld dat elke organisatie per 1 januari 2026 zelfstandig verantwoordelijk is voor haar eigen crisisorganisatie. Dit betekent dat zowel het waterschap AGV als de aangepaste stichting (kolom DW, kolom ARW) een eigen crisisorganisatie zullen moeten inrichten. Gedurende een overgangsperiode trekken de organisaties nog gezamenlijk op in de crisisbeheersing. De afspraken over deze samenwerking worden vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst (SOK). •

Tijdelijke dienstverlening binnen de aangepaste stichting voor waterschap AGV De stichting blijft op een aantal vlakken tijdelijk diensten uitvoeren voor het waterschap AGV en de werkorganisaties binnen de stichting. Het gaat hierbij om zaken die vanwege de complexiteit en de risico’s proces nog niet kunnen worden gesplitst. Dit betreft voor nu enkel ICT/IV en facilitaire taken voor het hoofdkantoor. Er wordt via een SOK tussen de gemeente Amsterdam en Waterschap AGV specifieke afspraken gemaakt over het uitvoeren van deze taken. Deze afspraken worden geoperationaliseerd in een Dienstverleningsovereenkomst (DVO) tussen het Waterschap AGV en de Stichting. •

De juridische naam van de stichting Waternet wijzigt, de merknaam Waternet blijft nog voor een periode bestaan. Om te markeren dat er een wezenlijke wijziging heeft plaatsgevonden in de stichting (uittreden AGV), zal de juridische naam van de 'stichting Waternet' nieuwe per 1 januari 2026 wijzigen in een nader te bepalen naam. De merknaam 'Waternet' blijft vooralsnog behouden voor de aangepaste stichting en wordt pragmatisch wordt uit gefaseerd, gekoppeld aan de doorontwikkeling van de waterorganisaties Drinkwater en Amsterdamse Riool-en Watertaken. • Voorgenomen governance van de aangepaste stichting. De governance van de stichting zal moeten worden aangepast aan de nieuwe situatie. Op de uiteindelijke vormgeving moet conform de wet op de ondernemingsraden (WOR) advies kunnen worden uitgebracht door de OndernemingsRaad (OR) van de stichting. Hiernaast moet de wijziging conform artikel 14 van de Drinkwaterwet worden voorgelegd aan de minister van Infrastructuur en Milieu. Daarom wordt op dit moment nadrukkelijk gesproken van een voorgenomen inrichting. De voorgenomen inrichting van de stichting is: - Drie werkorganisaties (kolommen): te weten Drinkwater (DW), Amsterdamse Riool-en watertaken (ARW) en Gemeenschappelijke Diensten (GD). De Amsterdamse taken worden zoveel mogelijk in de kolommen DW en ARW ondergebracht.

De werkzaamheden die nog niet kunnen worden gesplitst en betrekking hebben op zowel het waterschap AGV als de gemeente Amsterdam worden ondergebracht in de kolom Gemeenschappelijke Diensten. - De voorgenomen governance van de aangepaste stichting is zo ingericht dat de gemeente Amsterdam de enige opdrachtgever is, de wethouder water namens het college opdracht geeft aan de aangepaste stichting om haar werkzaamheden uit te voeren. - Een Raad van Bestuur met een oneven aantal (waarschijnlijk 3) bestaande uit ‘professionele’ bestuurders. Verantwoordelijk voor het dagelijkse bestuur van de aangepaste stichting. - Een Raad van Toezicht met een nader te bepalen aantal leden, die verantwoordelijk is voor het toezien op de correctie taakuitoefening van het bestuur.

-

De nieuwe Raad van Bestuur en raad van toezicht bestaan enkel nog uit nietpolitiek benoemde bestuurders ofwel statutair directeuren (dus geen dijkgraaf of wethouder).

• Frictiekosten De hoogte van de geraamde frictiekosten voor de ontvlechting van de stichting waternet voor de periode van 2025-2029 is gesteld op €26,3 miljoen. Bij de kostenverdeling tussen de gemeente Amsterdam en het waterschap AGV worden onderstaande uitgangpunten gehanteerd: - De frictiekosten worden waar mogelijk toebedeeld aan een opdrachtgever; - Waar dat niet mogelijk is, wordt het geraamde bedrag verdeeld over de twee opdrachtgevers conform de verdeling die wordt gehanteerd voor de Waternetbegroting 2025: 44,3% waterschap AGV en 55,7% gemeente Amsterdam; - Deze methode om de frictiekosten te verdelen naar opdrachtgevers leidt tot een verdeling van €10,7 miljoen voor het waterschap AGV en €15,7 miljoen voor de gemeente Amsterdam. De frictiekosten voor de gemeente Amsterdam voor de periode 2025 -2029, worden op onderstaande wijze gedekt, waarbij de situatie voor de Amsterdammer ongewijzigd blijft: - drinkwatertaken worden gedekt uit de reserve egalisatie drinkwatertarieven; - rioleringstaken worden gedekt uit de voorziening rioolrecht; - de overige watertaken worden gedekt uit de algemene reserve frictiekosten; - eventuele toekomstige additionele frictiekosten integraal worden afgewogen.

• Hoofdkantoor Het waterschap AGV en gemeente Amsterdam hebben een neutraal proces afgesproken om te komen tot een voor beide partijen werkende oplossing ten aanzien van zowel het hoofdkantoor van stichting Waternet als de grond en de verdeling van eventuele opbrengst en verplichtingen. Ad. 2 Te verklaren dat de raad in gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen over te brengen aan het college van B&W inzake het uitwerkingsbesluit van het college van B&W om de stichting Waternet te ontvlechten, waarbij het waterschap AGV en de stichting waternet in aangepaste vorm als twee zelfstandige organisaties verder gaan. In lijn met de uitgangspunten en de bestuurlijke rolverdeling zoals in de Nota beleidskader verbonden Partijen, is het besluit tot het afstoten van de verbonden partij waternet ter wensen en bedenkingen voorgelegd op 17 juli 2024.Gezien het maatschappelijk belang en de gevolgen voor de medewerkers die gepaard gaan met de voortgang van de stichting Waternet in aangepaste vorm, stelt het college de gemeenteraad voorafgaand aan de nadere uitwerking van de governance van de aangepaste stichting in staat zijn wensen en bedenkingen over te brengen. Ad. 3 Te verklaren dat de aangenomen moties n.a.v. wensen en bedenkingen op het hoofdlijnenbesluit van 24 juli 2024 zijn afgedaan.

Naar aanleiding van mogelijkheid tot het uiten van wensen en bedenkingen over het hoofdlijnenbesluit is een 8-tal moties aangenomen, te weten:

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

319-24: motie Garmy cs inzake medewerkers betrekken bij besluiten 320_24: motie Garmy cs niet ontvlechten zonder plan samenwerking 326_24: motie Norbuis cs watertaken in vizier en minimaliseer impact 327_24: motie Norbuis cs duidelijk over de Amsterdamse drinkwatertaken 328_24: motie Norbuis cs inzake borg samenwerking in de afvalwaterketen 329_24: motie Havelaar cs gezamenlijke huisvesting na ontvlechting 335_24: motie Noordzij cs inzake goede zorg voor personeel Waternet 336_24: motie IJmker cs behoud inhoudelijke samenwerking watercyclus

De inhoudelijke motivatie voor de afdoening van de moties is opgenomen in bijlage 10: ‘Afhandeling Moties en Amendementen’. Participatie

Niet van toepassing Financiële onderbouwing

Consequenties gedekt?

Ja

Overige toelichting: <vrije tekst> Conclusie: <vrije tekst> Geheimhouding Niet van toepassing Welke stukken treft u aan? Registratienr.

Naam

< automatisch >

Bijlage 1: Inrichting en samenwerking 1-1-2026

< automatisch >

Bijlage 2: Uitgangspunten ontvlechting Bijlage 3: Implementatieplan 1-1-2026 Bijlage 4: Kosten ontvlechting Bijlage 5: Risicoanalyse Bijlage 6: Samenwerkingsovereenkomst Bijlage 7: Concept plan van scheiding Bijlage 8: Formele ontvlechtingshandelingen Bijlage 9: Toelichting 11 voorwaarden van splitsing Bijlage 10: Afhandeling moties en amendementen Collegevoordracht ontvlechting Waternet Bestuursvoorstel AGV ontvlechting Waternet

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Dries van der Eerden, V&OR, 0629571047, Dries.van.der.Eerden@amsterdam.nl

Classificatiegegevens 1 2

Classificatie Wie legt geheimhouding op?

3 4

Gaat het stuk geheim door naar de commissie en/of raad? Einddatum

5

Uiterlijke einddatum

6 7

Grondslag Motivatie

Openbaar/geheim (indien geheim, vul dan ook onderstaande gegevens in) Burgemeester/ college van B en W/ DB stadsdeel/ de gemeenteraad (let op dat er een beslispunt geheimhouding in de voordracht zit) N.v.t. - [Tot een bepaalde datum - Tot een bepaald moment (vul dan hieronder de uiterlijke datum in) - Voor onbepaalde tijd] [Indien er geen specifieke einddatum kan worden genoemd, hier een uiterlijke einddatum invullen] [Vul hier het Woo-artikel in op grond waarvan dit stuk niet openbaar is] [Leg in gewone taal uit waarom dit stuk geheim of vertrouwelijk is. Wat gaat er mis als deze informatie openbaar wordt? Indien voor onbepaalde tijd, motiveer de lengte van de opgelegde geheimhouding]