Raadsinformatiebrief Wijkrechtspraak december 2023 def

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 22 november 2023 Openbare Orde en Veiligheid (OOV) Femke Halsema OOV/ Actiecentrum Veiligheid en Zorg, secretariaatacv@amsterdam.nl Evaluatie Buurtrechter Venserpolder en verkenning Wijkrechtspraak in Nieuw-West

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over het volgende. In de raadsinformatiebrief ‘stand van zaken project Buurtrechter’ d.d. 14 februari 2023 bent u geïnformeerd over de stand van zaken van het project Buurtrechter1 en is aangekondigd dat er een effect- en evaluatieonderzoek zou worden opgeleverd. Ook bent u geïnformeerd via de voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam/Drugscriminaliteit in de commissie Algemene Zaken op 22 juni 2023. Evaluatierapport Het evaluatierapport is in oktober 2023 opgeleverd en op 14 november 2023 gepubliceerd door de Raad voor de rechtspraak. Onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF) deed onderzoek naar de Buurtrechter Venserpolder in opdracht van de Rechtspraak, in afstemming met het Actiecentrum Veiligheid en Zorg Amsterdam-Amstelland (AcVZ). De link naar het evaluatierapport vindt u hier: Evaluatie Buurtrechter Venserpolder – Eindrapport De link naar het persbericht vindt u hier: Amsterdam start verkenning voor een wijkrechtbank in Nieuw-West Buurtrechter in het kort De Buurtrechter Venserpolder behandelt sinds eind 2021 in Zuidoost zaken op het gebied van schulden, strafrecht en schoolverzuim. Het team van vijf vaste buurtrechters doet zittingen en voert gesprekken met veel aandacht voor onderliggende problemen.

Naast strafzaken en schuldenzaken worden ook familierechtzaken behandeld en er is een begin gemaakt met de behandeling van bestuursrechtzaken. Naast de officiële zittingen vinden er regelmatig preventieve gesprekken plaats over leerplicht. De Buurtrechter is zichtbaar en benaderbaar, en heeft haar locatie midden in de wijk. Naast het doen van zittingen en het voeren van gesprekken, steunt en initieert de

1

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/12457575/1/09012f9780b72d66

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 2 van 4

Buurtrechter initiatieven in de wijk die bijdragen aan leefbaarheid en rechtvaardigheid. Zo werkt de Buurtrechter via verschillende wegen aan het verbeteren van het welzijn en de veiligheid in de wijk. Onderzoeksbureau AEF deed onderzoek vanaf de start van de buurtrechtbank in november 2021 tot en met juni 2023. In die periode zijn 196 incassozaken bij de Buurtrechter aangebracht en werden 82 strafzaken behandeld. Daarnaast werd er met 25 leerlingen een preventief leerplichtgesprek gevoerd wat in 23 gevallen heeft geleid tot een duurzame oplossing. Ook vonden 4 preventieve gesprekken plaats over vastgelopen hulpverleningstrajecten. Uit het onderzoek blijkt dat de Buurtrechter van meerwaarde is voor bewoners met een (juridisch) conflict. Doordat de buurtrechters empathisch, preventief en oplossingsgericht werken, ervaren de buurtbewoners een meer op hun situatie afgestemde oplossing. De aanwezigheid van een ervaren Buurtteam-medewerker bij strafzittingen maakt het daarnaast laagdrempelig om een vrijwillig hulptraject in te zetten. De Buurtrechter behandelt ook incassozaken die door zorgverzekeraar Achmea worden aangebracht en betaald. Schuldhulpverlening schuift aan bij die zittingen om met de bewoner mee te kijken naar een haalbare regeling. Belangrijkste conclusies De belangrijkste conclusies van het evaluatieonderzoek zijn als volgt: 1.

Rechtzoekenden zijn positief over de Buurtrechter. Met name het 'goede gesprek' in bijvoorbeeld strafzaken maakt het mogelijk om op de persoon toegesneden bijzondere voorwaarden op te leggen en op die manier maatwerk te leveren. De aanwezigheid van een ervaren Buurtteammedewerker bij strafzittingen maakt het daarnaast laagdrempelig mogelijk om een vrijwillig hulptraject in te zetten. 2. De buurtrechters gaan empathisch, preventief en oplossingsgericht te werk. Ze hebben zich verdiept in de leefwereld van buurtbewoners. Het project heeft aantrekkingskracht en het team is ook zichtbaar buiten de zittingzaal. 3. Het projectteam werkt aan de stapsgewijze ontwikkeling van het project door lerend te experimenteren. Dit heeft geleid tot aanpassing van gesignaleerde knelpunten en tot gestage uitbreiding met nieuwe zaakstromen die in aanmerking komen voor behandeling bij de Buurtrechter. 4. De Buurtrechter realiseert met haar inspanningen meerwaarde op verschillende niveaus. De Buurtrechter Venserpolder richt zich allereerst op uitkomsten voor individuele buurtbewoners in de wijk Venserpolder met een (juridisch) conflict. Daarnaast richt de Buurtrechter zich op de buurt als geheel en beoogt zij de toegang tot het recht gemakkelijker en zichtbaarder te maken. 5.

De Buurtrechter krijgt geleidelijk aan het karakter van een Community Justice Center: een laagdrempelige voorziening waar burgers terecht kunnen om hun ‘recht’ te halen in de breedste zin van het woord. De samenwerking van de rechtbank met andere partijen is daarvoor essentieel.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 3 van 4

Aanbevelingen In hoofdstuk 6 is een aantal aanbevelingen te vinden: 1. In de schuldenzaken is de naleving van betalingsregelingen door rechtzoekenden een aandachtspunt. Meer dan de helft van de bij de Buurtrechter afgesloten betalingsregelingen wordt niet nageleefd. Samen met Achmea en schuldhulpverlening wordt onderzocht of dit percentage nog kan worden teruggebracht. 2. De potentie van het gebouw aan de Albert Camuslaan kan nog beter benut worden. Er wordt ingezet op de organisatie van spreekuren van hulpverleners, activiteiten in samenwerking met de buurt, en het uitbreiden van het aantal zittingen. 3. De Buurtrechter kan nog groeien in haar herstelgerichte benadering in relatie tot de wijk, bijvoorbeeld door passende werk- of leerstraffen in de wijk te laten uitvoeren. In samenwerking met de Reclassering wordt dit opgepakt. 4. Om ook in de toekomst het bestaansrecht van de Buurtrechter te rechtvaardigen, is het genereren van een voldoende grote zaakstroom een blijvend punt van aandacht. Nu de aanpak succesvol blijkt, zal het gebied in Zuidoost geleidelijk verder worden uitgebreid. Ook de nieuwe zaakstromen familierechtzaken en bestuursrechtzaken worden verder uitgebreid. 5. Om echt effecten te sorteren, is het nodig om het project tijd te gunnen. En de Buurtrechter moet de ruimte blijven nemen om te experimenteren. 6. Er ligt kwetsbaarheid bij de personele invulling.

De Buurtrechter Venserpolder leunt sterk op een aantal personen. Bij de opzet was het nodig om de Buurtrechter een ‘gezicht’ te geven, zowel om de verbinding te maken met bewoners als met professionals. Inmiddels zijn er meer rechters die deze rol vervullen, en zal het projectteam uitbreiden. 7.

Professionals van de diverse partners van de Buurtrechter moeten de ruimte (blijven) krijgen om extra inzet te plegen. Deze inzet is meegenomen in de aanvraag van de Preventie met Gezag (PmG) middelen van het ministerie van Justitie en Veiligheid, bedoeld om jonge aanwas tegen te gaan en criminele carrières te doorbreken. Hierbij horen ook de initiatieven om het recht dichter bij mensen te brengen, zoals de wijkrechtspraak.

8. Uitbreiding van de Buurtrechter-aanpak kan niet door die eenvoudigweg te kopiëren. De Buurtrechter ontleent zijn kracht grotendeels aan de aansluiting op wat er leeft en speelt in de wijk. Hiermee wil de Buurtrechter recht doen aan de uniciteit van de wijk, de inwoners en de bestaande problemen en kansen. 9. Naast opschaling is het interessant om te bekijken welke elementen van de Buurtrechter zijn te vertalen naar en te integreren in de reguliere rechtspraak, zoals (op termijn) de werkwijze met preventieve gesprekken over schoolverzuim. Hierover worden gesprekken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 4 van 4

gevoerd met het landelijk programmateam Wijkrechtspraak van de Raad voor de rechtspraak. Verder blijkt uit het rapport: De evaluatie laat zien dat de preventieve leerplichtgesprekken van de Buurtrechter Venserpolder uniek zijn in het land. Andere innovaties binnen de Buurtrechter zijn in ontwikkeling, zoals de extra proactieve rol van de advocatuur en de ontwikkeling van de buurtgebonden Jongerenrechtbank. Start uitbreiding naar Nieuw-West De gemeenteraad heeft op 26 januari 2022 een motie aangenomen om de buurtrechtbank op te nemen als één van de maatregelen binnen het Nationaal Programma Samen Nieuw-West (voorheen: Masterplan Nieuw-West). In de raadsinformatiebrief afdoening ‘Tien moties criminele netwerken Wildemanbuurt’ van 19 april 20222 is aangegeven dat het college welwillend is om de buurtrechtbank na een positieve evaluatie uit te breiden. De driehoek en de Rechtbank Amsterdam hebben op 13 november 2023 op basis van de resultaten van het evaluatieonderzoek Buurtrechter Venserpolder besloten de mogelijkheid te verkennen om in Amsterdam Nieuw-West wijkrechtspraak te starten. De verkenning houdt in de eerste fase in dat met bewoners en formele en informele hulpverleners in Nieuw-West wordt gesproken om te bepalen bij welke problemen in de wijk de wijkrechtspraak kan bijdragen aan oplossingen. Hierbij wordt samengewerkt met het Nationaal Programma Samen Nieuw-West.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

2

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11467232/1/09012f97806c0c4f

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl