Raadsinformatiebrief Westerhoofd 3 februari 2023

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 februari 2023 Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen) Wethouder Rutger Groot Wassink Stedelijk coördinatieteam asielzoekers en vluchtelingen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Evaluatie tijdelijke noodvoorziening Westerhoofd en voornemen tot verlenging met zes maanden en ophogen aantal opvangplekken

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Op 30 augustus 2022 heeft het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam ingestemd met de tijdelijke opvanglocatie in het westelijke havengebied op het schip de MS Galaxy voor een periode van zes maanden. Op 16 december heeft u van mij een raadsbrief ontvangen met de stand van zaken noodvoorziening aan het Westerhoofd en de humanitaire toets. Met die brief, die voor raadscommissie SED van dd. 8 februari 2023 geagendeerd staat, bent u meegenomen in de actuele ontwikkelingen sinds begin oktober en bent u geïnformeerd over het proces rondom de mogelijke verlenging van het schip als noodopvangvoorziening in het Westelijk Havengebied. In januari heeft de gemeente Amsterdam van de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid het verzoek gekregen om de noodopvangvoorziening met zes maanden te verlengen en om het aantal opvangplekken van 1.000 naar maximaal 1.500 plekken op te hogen. Met deze brief informeer ik u dat ik voornemens ben om op 14 februari aan het college van burgemeester en wethouders voor te stellen om aan dit verzoek van de staatsecretaris tegemoet te komen. Dit voorstel is gebaseerd op de evaluatie over de afgelopen vier maanden dat de noodvoorziening in bedrijf is. De evaluatie treft u als bijlage aan bij deze raadsbrief.

In de raadscommissie van 7 september heb ik u toegezegd u te informeren op het moment dat verlenging aan de orde zou komen. Deze raadsbrief zal daarom ter bespreking worden toegevoegd aan agendapunt 4 in de raadscommissie SED van 8 februari a.s. Context Afgelopen zomer liep de druk op de landelijke asielketen enorm op met tentenkampen en honderden buitenslapers tot gevolg. Het niveau van de opvang was onacceptabel en leidde tot een noodkreet van de staatssecretaris aan gemeenten door het hele land. Amsterdam is een gastvrije

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 februari 2023 Pagina 2 van 4

stad en bekommert zich om het lot van vluchtelingen. In de stad vangen we sinds de zomer van 2021 op verschillende locaties vluchtelingen op die door de druk op de asielketen niet konden rekenen op een opvangplek. De crisissituatie van afgelopen zomer heeft geleid tot a-typische en niet ideale vormen van opvang. De MS Galaxy in het Westelijk Havengebied is onder grote druk en met zeer korte voorbereidingstijd in september in gebruik genomen. Dat betekende dat de eerste maanden in het teken stonden van het zo snel mogelijk realiseren van humane opvang. De opvang op het Westerhoofd betreft een noodopvanglocatie op een schip. Dat betekent dat het schip als unieke noodopvanglocatie, anders dan een locatie op het land, niet volledig kan beantwoorden en zal voldoen aan het toetsingskader en het Programma van Eisen voor noodopvang van het COA. De evaluatie die we op basis van het toetsingskader hebben uitgevoerd, laat zien dat aan het grootste deel van de toetsingscriteria is voldaan of dat er acceptabele alternatieven bedacht zijn. Samenvatting evaluatie De opvang op het schip verloopt zeer voorspoedig. De sfeer op het schip is rustig en gemoedelijk. De samenwerking tussen partners is goed.

Dit blijkt ook uit gesprekken met de opgerichte bewonersraad, de samenwerkingspartners, politie, Port of Amsterdam, VluchtelingenWerk Nederland, rederij Tallink, Markus beveiliging, Trigion beveiliging, Slaapschepen, COA en gemeente Amsterdam. De UNHCR, de internationale organisatie die wereldwijd waakt over veilige en goede opvang voor vluchtelingen heeft het schip twee keer bezocht en houdt er ook spreekuren. Zij zijn positief verrast over de samenwerking tussen COA en gemeente Amsterdam en kwalificeren de noodopvanglocatie als “boven de standaard”. Dat is ook terug te zien in het toetsingskader. Aan bijna alle randvoorwaarden op de vijf thema’s (fysieke locatie en voorzieningen, veilig, gezondheidszorg, werk en dagbesteding en dagelijks leven) van het toetsingskader wordt volledig voldaan. Dat geeft vertrouwen dat op de overige onderdelen de aankomende tijd samen met het COA positieve stappen gezet gaan worden. Het COA heeft (na een aanloop in de eerste maanden), nu een goed beeld van wie zij aan boord hebben, waardoor er passende gezondheidszorg en programmering voor dagbesteding en sport aangeboden kunnen worden toegespitst op de verschillende groepen die aan boord verblijven. Er is speciale aandacht voor kwetsbare personen. Er is op verzoek een aparte ruimte voor vrouwen ingericht. En er is persoonlijk contact met de bewoners uit de LHBTQI+ groep.

Daar waar nodig heeft het COA extra personeel aangenomen, zoals een vertrouwenspersoon. Het aanbod voor de kinderen sluit aan op de schooltijden en wordt waar nodig aangepast aan de behoeften van de kinderen. De mogelijkheden om te sporten zijn bijvoorbeeld heel populair. De komende periode zal de focus op werk komen te liggen. En ook op de beroepsopleiding, waar nog geen start mee is gemaakt. De frequentie en route van de pendelbus is aangepast na verzoeken hierover van bewoners, maar het aantal beschikbare fietsen (550 in totaal) zal de komende tijd nog uitgebreid moeten worden. Ten aanzien van de veiligheid, kunnen we constateren dat zich geen ernstige geweldsincidenten hebben voorgedaan. De incidenten die hebben plaatsgevonden op het schip, lopen uiteen van een onderling handgemeen, verbale bedreiging en het niet naleven van de huisregels (roken en drank aan boord). Hier is door het COA op gereageerd en dat kan uiteenlopen van overplaatsing, een waarschuwing tot het inhouden van leefgeld. Het COA geeft aan dat het aantal incidenten heel laag is ten opzichte van andere COA-locaties. Aandachtspunten De belangrijkste aandachtspunten betreffen het onderwijs. Zoals eerder ook al benoemd, is het standpunt van Amsterdam dat noodopvanglocaties geen goede plek zijn om kinderen op te

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 februari 2023 Pagina 3 van 4

vangen. De vele verhuizingen zijn schadelijk voor de ontwikkeling van kinderen en plaatsen het onderwijs onder onnodig veel druk. Alle kinderen tot 12 jaar gaan inmiddels naar school. Dit is mogelijk gemaakt door een tijdelijke onderwijsvoorziening gestart voor de kinderen van 4 tot 12 jaar. Door deze gezamenlijke inspanning van schoolbesturen en gemeente kunnen de kinderen in de basisschoolleeftijd naar school. Van de kinderen vanaf 12 jaar zijn er 30 die nu nog niet naar school gaan. Zij staan op de wachtlijst voor de internationale schakelklas. In de eerste overleggen in oktober met het COA is door de gemeente aangegeven dat jongeren zo snel mogelijk bij het Mundus College ingeschreven moesten worden voor de internationale schakelklas. Om de inschrijving te formaliseren wordt een intake gedaan. Ondanks herhaalde verzoeken van de school hebben de intakes pas eind november 2022 plaatsgevonden. Wij kunnen ons daarom niet aan de indruk onttrekken dat er bij het COA te weinig prioriteit wordt gegeven aan onderwijs en niet voldoende kennis is over de werkwijze van voorzieningen waar COA-bewoners recht op hebben, waaronder de (doorlooptijd van) aanmeldprocedures voor scholen. Er is veel begrip voor de druk waaronder het COA staat, maar datzelfde geldt ook voor de druk in het onderwijsveld.

Vanuit de gemeente blijven wij ons inspannen om bij het COA te benadrukken hoe groot het belang van onderwijs is en hen te wijzen op de noodzakelijke aanmeldprocedures. We waarderen de inzet van de Amsterdamse schoolbesturen en zullen hen waar we kunnen blijven ondersteunen in dit proces. Maar omdat de verantwoordelijkheid voor de inschrijving bij het COA ligt, kunnen we hier maar beperkt wat aan doen. Overleg met bewoners, omliggende bedrijven en andere betrokken partijen Bij de start van de opvang zijn de bewoners van de Spaarndammerbuurt en de Houthavens in een brief geïnformeerd over de komst van de opvanglocatie. Het huis van de wijk de Horizon (in de Spaarndammerbuurt) heeft in samenwerking met buurtbewoners en ondernemers, de asielzoekers van de Galaxy op 11 december 2022 uitgenodigd voor een warm welkom en samen te genieten van een maaltijd en een optreden van het Andalusische Orkest. En een betrokken groep Amsterdammers heeft fietsen aan de bewoners geschonken. Tijdens de kerstperiode hebben een aantal bedrijven een kerstboom met verlichting geschonken voor op het buitenterrein. En op 13 januari 2023 heeft ‘Because We Carry’ de bewoners voorzien van schoenen en kleding. Sinds september zijn er vier overleggen met de omliggende bedrijven gevoerd over de aanwezigheid van de noodopvanglocatie aan het Westerhoofd, waarvan de laatste op 24 januari 2023.

Zoals ook in de raadsinformatiebrief van december is te lezen, hebben zij bij aanvang van de opvang hun zorgen geuit. In november gaven zij al aan niets te merken van de aanwezigheid van het schip en zijn bewoners. De huidige vraag van de bedrijven zit vooral op het vlak van werk en de behoefte aan personeel, die mogelijk door de asielzoekers en statushouders aan boord zou kunnen worden vervuld. Op 15 november 2022 zijn de bedrijven door de gemeente Amsterdam geïnformeerd over het proces met betrekking tot een verlenging van de periode en een ophoging van de capaciteit. En 2 februari 2023 hebben zij via de mail de planning van de besluitvorming ontvangen. Voornemen tot verlenging met zes maanden en ophogen aantal opvangplekken Mede vanwege aflopende contracten van een groot aantal opvanglocaties in het hele land in het voorjaar en de verwachting dat meer vluchtelingen naar Nederland gaan komen, heeft de staatssecretaris gevraagd om een verlenging van de noodopvanglocatie met 6 maanden en een ophoging van de capaciteit tot een maximum van 1.500 personen. Op basis van de evaluatie en de ervaringen van de afgelopen maanden ben ik daarom voornemens om het college voor te stellen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 februari 2023 Pagina 4 van 4

aan dit verzoek tegemoet te komen en de periode voor de noodopvanglocatie Westerhoofd te verlengen met zes maanden tot 4 oktober 2023 en in twee tranches van 250 personen op te hogen. Het college van B en W blijft van mening dat de opvang op de MS Galaxy geen ideale oplossing is. Toch is het op dit moment een veel beter alternatief voor een inhumane vorm van opvang in tentenkampen of buitenslapers bij de aanmeldlocatie in Ter Apel. Alle partners onderschrijven de urgentie van deze noodopvanglocatie en steunen dit voornemen. Een verlenging biedt rust en stabiliteit voor de bewoners van het schip en in het bijzonder voor de aanwezige gezinnen. Voor bewoners die inmiddels aan Amsterdam gekoppeld zijn, is het prettig wanneer wij vanuit Amsterdam door kunnen gaan met de begeleiding vanuit de Amsterdamse aanpak inburgering. Het COA zal de komende tijd de benodigde vergunningsaanvragen moeten doen voor de betreffende periode. Voor zover dit gemeentelijke vergunningen betreft, zullen wij ons inspannen voor een zorgvuldige en voortvarende vergunningverlening. Ten aanzien van de verhoging van het aantal opvangplekken zal ik het college voorstellen om dit in twee tranches van 250 personen te doen, voor zover de situatie dit toelaat en met het eerder afgesproken maximum van 500 personen. En tegelijkertijd blijven wij ons als gemeente sterk inzetten op de aandachtspunten uit de evaluatie.

Zo blijven wij ons inspannen om bij het COA te benadrukken hoe groot het belang van onderwijs is en hen te wijzen op de noodzakelijke aanmeldprocedures. Datzelfde geldt voor werkgelegenheid en beroepsopleidingen, maar ook voor Nederlandse taallessen. De ophoging wordt samen met het COA en alle partners gemonitord. In het tweewekelijks veiligheidsoverleg wordt de situatie op schip net als nu al geschiedt besproken en kunnen benodigde maatregelen genomen worden om de huidige rustige situatie op het schip te continueren. In vier maanden heeft het COA samen met alle partijen een goed functionerende tijdelijke noodvoorziening gerealiseerd. Ik heb er dan ook vertrouwen in dat we dit de aankomende 6 maanden met elkaar kunnen voortzetten. Indien er vragen zijn, dan licht ik dit voornemen a.s. raadscommissie SED verder aan u toe. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen)

Bijlage 1. Humanitaire toets

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl