Raadsinformatiebrief vsv definitief.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 30 november 2021 Onderwijs Simone Kukenheim en Marjolein Moorman Directie OJZ bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortijdig schoolverlaten en afhandeling motie 1691

Datum Portefeuille(s)

Geachte commissieleden, In deze brief informeren wij u over de ontwikkelingen van het aantal voortijdig schoolverlaters (hierna: vsv’ers) in Amsterdam over de schooljaren 2019-2020 en 2020-2021 en de invloed van de coronapandemie hierop. Daarnaast willen we u middels deze brief informeren over de ambities en maatregelen voor de komende jaren om het aantal vsv’ers verder terug te dringen. Ook doen wij met deze brief motie 1691 van raadslid Yilmaz d.d. 6 november 2019 betreffende de eerdere stijging van vsv en de doorstroom naar mbo-niveau 4 af. Voortijdig schoolverlaten is het verlaten van school zonder een startkwalificatie (havodiploma, vwo-diploma of diploma op mbo-niveau 2, 3 of 4). De gemeente heeft samen met de onderwijsinstellingen de wettelijke taak vsv te bestrijden samen met de onderwijsinstellingen en kwetsbare jongeren te begeleiden naar school en/of werk1. In elke Regionale Meld- en coördinatieregio2 (hierna: RMC-regio) in Nederland wordt conform de wettelijke verplichting door gemeenten en scholen samengewerkt middels een vierjarig plan om vsv te voorkomen en te bestrijden.3 Voorkomen van schooluitval is belangrijk, omdat uit onderzoek blijkt dat jongeren zonder startkwalificatie minder vaak werk hebben dan jongeren met een startkwalificatie.

Als zij wel werk hebben, verdienen zij gemiddeld minder en hebben zij vaker een flexibel dienstverband dan jongeren met startkwalificatie. Daarom werkt de gemeente samen met de scholen in Amsterdam intensief aan het voorkomen van vsv en het terug naar school begeleiden van uitgevallen jongeren, zodat deze jongeren een zo goed mogelijke start in het leven krijgen. De gemeente heeft hiervoor samen met de mboinstellingen, de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs (hierna: vo) en regiogemeentes die deel uitmaken van de RMC-regio 21 een vierjarig plan opgesteld. Ons doel daarmee is om het aantal vsv’ers te laten dalen door in te zetten op mentale gezondheid, verzuim, studiekeuze en begeleiding bij de overstap naar werk.

1

Dit is vastgelegd in de Wet Educatie Beroepsonderwijs, de Wet op het Voortgezet Onderwijs en de Wet op de Expertisecentra 2 Een RMC-regio is een bij wet vastgelegde regio waarin scholen en gemeenten samenwerken om voortijdig schoolverlaten te voorkomen en uitgevallen jongeren terug naar school of naar werk te begeleiden. 3 Per 1 januari 2019 is de wet regionale samenwerking vsv en jongeren in een kwetsbare positie ingegaan, waarin rollen en verplichtingen m.b.t. regionale samenwerking zijn vastgesteld

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 2 van 7

Cijfermatige ontwikkeling Voordat we in gaan op de maatregelen die we nemen, informeren wij u over de ontwikkeling van het aantal vsv’ers. In november 2021 waren er 1520 (3%) van de in Amsterdam wonende jongeren als vsv’er geregistreerd die vorig schooljaar (2020-2021) zijn uitgevallen 4. Dit is percentueel gezien een lichte stijging ten opzichte van het schooljaar daarvoor. Als een vergelijking wordt gemaakt met het laatste schooljaar voor de corona-maatregelen (2018-2019) is er de afgelopen twee schooljaren sprake van een daling van het aantal vsv’ers, zowel percentueel als in absolute zin. In schooljaren 2019-2020 en 2020-2021 was 2,7-3% van de Amsterdamse jongeren geregistreerd als vsv’er en in schooljaar 2018-2019 was 3,5% van de Amsterdamse jongeren geregistreerd als vsv’er. Tabel 1: percentage Amsterdamse nieuwe vsv’ers vergeleken met vorige twee schooljaren % van totaal aantal leerlingen dat uitviel in schooljaar 20182019 (stand van zaken op 1 november 2019 )

% van totaal aantal leerlingen dat uitviel in schooljaar 20192020 (stand van zaken op 1 november 2020)

% van totaal aantal leerlingen dat uitviel in schooljaar 20202021 (stand van zaken op 1 november 2021)

VO

1,1% (406 leerlingen)

1,0% (358 leerlingen)

1,0% (377 leerlingen)

MBO

10,3% (1307 leerlingen)

7,5% (949 leerlingen)

7,9% (1143 leerlingen)

2,7% (1307 leerlingen)

3,0% (1520 leerlingen)

Totaal 3,5% (1713 leerlingen)

De meeste vsv’ers zijn afkomstig vanuit het middelbaar beroep onderwijs (mbo), omdat vanaf 18 jaar de kwalificatieplicht voor jongeren vervalt. Zij zijn dan niet meer wettelijk verplicht om naar school te gaan. De uitval is percentueel gezien het hoogst op mbo-niveau 1 (25,5%) en het laagst op voonderbouw (0,5%). Dit is vergelijkbaar met cijfers op landelijk niveau, waarbij het percentage uitvallers op mbo-niveau 1 het afgelopen jaar het hoogste was en het percentage uitvallers vanuit de vo-onderbouw het laagst.5

4

Dit zijn voorlopige cijfers daterend van 1 november 2021, afkomstig vanuit de Jeugdmonitor Onderwijs van de gemeente Amsterdam. Het Rijk publiceert de voorlopige vsv-cijfers over schooljaar 2020-2021 pas in het voorjaar van 2022. Derhalve kan er volgend jaar een administratieve correctie op deze cijfers komen. 5 Bron: DUO cijfers. https://www.ocwincijfers.nl/sectoren/onderwijs-algemeen/leerlingen-enstudenten/voortijdig-schoolverlaters

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 3 van 7

Tabel 2: percentage Amsterdamse nieuwe vsv’ers per niveau Niveau

% vsv van totaal aantal leerlingen (stand van zaken op 1 november 2021)

VO onderbouw

0,5% (92)

VMBO bovenbouw

1,9% (121)

HAVO/VWO bovenbouw

1,4% (164)

MBO-1

25,5% (230)

MBO-2

11,9% (384)

MBO-3

4,7% (99)

MBO-4

5,2% (430)

Inzet scholen en gemeente tijdens de coronapandemie De corona-maatregelen zoals digitaal onderwijs hebben veel van jongeren gevraagd en leidden ertoe dat jongeren minder gemotiveerd waren om onderwijs te volgen. Daarom hebben zorgpartners, het onderwijs en de gemeente intensief samengewerkt om zoveel mogelijk jongeren binnen het onderwijs te houden. Zo hebben de leerplichtambtenaren jongeren thuis opgezocht wanneer een school geen contact met een leerling kreeg tijdens de periode van online-onderwijs. Met het gemeentelijk budget voor het voorkomen en tegengaan van vsv, hebben we ingezet op de mentale gezondheid van jongeren. Dankzij deze inzet zijn 100 professionals binnen het vo en het mbo getraind in het herkennen van mentale problemen onder jongeren. Wanneer mentale problematiek gesignaleerd wordt door docenten en mentoren kan er worden doorverwezen naar extra hulp en ondersteuning. Op het mbo is hiervoor het mbo-jeugdteam beschikbaar en voor het vo is dat het Ouder- en Kindteam. Tijdens het afstandsonderwijs hebben de mbo-instellingen extra ingezet op verzuimbeleid. Zo heeft het Hout- en Meubileringscollege (hierna: HMC) ingezet op het monitoren van verzuim in fysiek maar ook digitaal onderwijs, heeft ROC TOP ingezet op directe opvolging bij geoorloofd (ziekte) en ongeoorloofd studentenverzuim en heeft het Media College het verzuimbureau doorontwikkeld.

Dit bureau grijpt vroegtijdig in bij schoolverzuim. Alhoewel deze projecten goede stappen in de juiste richting zijn, neemt dat niet weg dat verzuimbeleid op scholen en bij de gemeente blijvende aandacht nodig heeft. Zo is nog niet op alle scholen de verzuimadministratie goed op orde. Leerplichtambtenaren gaan hierover het gesprek aan met deze scholen. Tot slot hebben scholen ervoor gezorgd dat tijdens de corona-maatregelen fysiek onderwijs voor de meest kwetsbare leerlingen en mbo-studenten door is blijven gaan. Dat betekent dat de onderwijsteams zowel fysiek als digitaal onderwijs gaven om de meest kwetsbare leerlingen op te kunnen vangen. Naast de door scholen en gemeente ingezette maatregelen heeft ook de tijdelijk verslechterde arbeidsmarkt bijgedragen aan de daling van het aantal jaarlijkse vsv’ers. Vanwege het geringe aantal banen werd aan het werk gaan voor jongeren die onderwijs volgden in deze schooljaren een minder aantrekkelijk alternatief dan onderwijs blijven volgen. In Amsterdam is de jeugdwerkloosheid van 6,5% in 2019 gestegen naar 9,9% in 2020. In de zomer van 2021 is de arbeidsmarkt hersteld en is het aantal banen in bijvoorbeeld de horeca weer toegenomen. Wanneer er wordt gekeken naar hoe het een jaar later gaat met de vsv’ers die in 2019-2020 zijn

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 4 van 7

uitgevallen, volgt 27% onderwijs, heeft 3% alsnog een startkwalificatie behaald, en is 20% aan het werk. Het overige deel is in begeleiding bij de gemeente of inmiddels 23 jaar geworden en valt daarmee buiten de doelgroep. Komend schooljaar zetten we in op goede begeleiding voor jongeren die dreigen uit te vallen. In samenwerking met het onderwijs wordt ervoor gezorgd dat de gemeentelijke jongerenadviseurs fysiek aanwezig zijn op de mbo-instellingen. Jongeren die dreigen uit te vallen kunnen direct ondersteuning krijgen bij het vinden van een andere opleiding, overstap naar een leerbaan of het vinden van passend werk. Jeugdwerkloosheid Jongeren met een startkwalificatie hebben op de korte én lange termijn een betere positie op de arbeidsmarkt.6 Wanneer jongeren toch uitvallen binnen het onderwijs, laten we deze jongeren niet los. De gemeente zet met de aanpak Meer Kans op Werk Jongeren7 in op het begeleiden van jongeren naar school of werk in samenwerking met onder andere mbo-instellingen en werkgevers. Kern van deze aanpak is minder jeugdwerkloosheid door in te zetten op preventie, een korte weg naar werk, jongeren helpen terug naar school te keren en het wegnemen van belemmeringen.

Zorgen effecten langere termijn Alhoewel er sinds de corona-maatregelen in schooljaar 2019-2020 sprake is van een daling van het aantal vsv’ers, maken wij ons toch zorgen over de effecten van de coronapandemie op de langere termijn. Er is onder de huidige mbo-studenten een groep jongeren die door de gewijzigde eindexameneisen op het vo zijn geslaagd en doorgestroomd naar het mbo die dat onder reguliere omstandigheden waarschijnlijk niet hadden gedaan. Ook zijn op het mbo meer studenten ingeschreven gebleven vanwege het door corona tijdelijk laten vervallen van het bindend studieadvies en de soepelere overgangsnormen binnen het mbo. Als in de komende jaren de reguliere eisen weer worden gehanteerd, zal deze groep jongeren mogelijk alsnog uitvallen op het mbo. Tevens heeft de studiekeuzebegeleiding en de oriëntatie op een vervolgopleiding in het mbo voornamelijk online moeten plaatsvinden. Alhoewel scholen de studiekeuzebegeleiding zo goed mogelijk online hebben ingericht, zal er een groep jongeren zijn die niet goed voorbereid aan het mbo is begonnen. Dit geldt in het bijzonder voor jongeren die van huis uit weinig steun krijgen om een goede studiekeuze te maken. Tot slot zijn er verschillende signalen dat veel jongeren kampen met mentale problemen.

Ambities de komende jaren – meerjarenplan vsv Het risico op stijging van het aantal voortijdig uitvallers de komende jaren is dan ook groot. Tegengaan van voortijdig schoolverlaten heeft dus onze blijvende aandacht en inzet nodig. Als wethouder Onderwijs en wethouder Beroepsonderwijs vinden wij het belangrijk dat zoveel mogelijk jongeren een startkwalificatie halen en voor wie dat niet mogelijk is er goede ondersteuning is bij het zoeken naar werk of een andere vorm van leren en werken. Daarom hebben wij met onze collega-bestuurders in de regio Agglomeratie Amsterdam streefcijfers afgesproken. Deze regionale streefcijfers zijn conform de wettelijke verplichting mede namens u als gemeenteraad opgesteld. Als uitgangspunt zijn de regionale vsv-cijfers van voor de coronacrisis genomen van schooljaar 2018-2019 (vo: 0,66%; mbo: 7,76%). In de afgelopen twee schooljaren is eerst een daling, en vervolgens een lichte stijging te van het aantal jaarlijkse vsv’er 6 7

Waarde van een startkwalificatie op de arbeidsmarkt, CPB (2017) Commissiebrief Meer Kans op Werk Jongeren dd. 2 mrt 2020

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 5 van 7

te zien is ten opzichte deze vsv-cijfers. We willen als gemeente en scholen deze stijging een halt toe roepen en juist in de komende drie jaren een verdere daling van het aantal vsv’ers realiseren ten opzichte van de situatie van voor de corona-maatregelen. Daarom is de ambitie opgenomen om het percentage nieuwe vsv’ers in het vo te laten dalen tot minimaal 0,55% in schooljaar 20232024. Daarnaast is voor het mbo de ambitie opgenomen om het percentage nieuwe vsv’ers te laten dalen tot minimaal 7,09% in schooljaar 2023-2024. Om de doelen te behalen hebben wij samen met de Amsterdamse mbo-instellingen en het Samenwerkingsverband vo Amsterdam-Diemen het Meerjarenplan voortijdig schoolverlaten: ‘Passend leren, passend werken, passend ondersteunen in Amsterdam en Diemen 2021-2024’ opgesteld (zie bijlage 1) opgesteld. 8 Met dit plan nemen we maatregelen om waar mogelijk het voortijdig schoolverlaten verder terug te dringen, jongeren die al zijn uitgevallen te begeleiden terug naar school of naar werk en jongeren in een kwetsbare positie te begeleiden naar vervolgonderwijs of werk. Onze inzet is erop gericht om uitval verder te voorkomen door ondersteuning van overbelaste jongeren, directe opvolging bij verzuim, mentale gezondheid verbeteren, voorkomen van uitval bij de overstap vo-mbo en begeleiding naar werk.

Het grootste deel van het vsv-budget wordt door scholen ingezet voor pluscoaches. Dit zijn coaches in dienst van de mbo-instelling, die overbelaste jongeren ondersteunen en begeleiden. Bijvoorbeeld met planning, maar ook met sociaal-emotionele ondersteuning. Daarnaast voeren de scholen in samenwerking met de gemeente verschillende projecten uit. Deze verschillende projecten richten zich grotendeels op vier thema’s:  Inzet op het tegengaan van schoolverzuim; Verzuim is een van de belangrijkste voorspellers van uitval. Daarom zetten scholen en gemeenten ook de komende jaren in op het tegengaan van schoolverzuim en het achterhalen van achterliggende problematiek van verzuimers. Daarmee kan hulp worden geboden waar nodig om jongeren binnen het onderwijs te houden. Het HMC en het Media College zetten vsv-middelen in om te zorgen dat studenten die verzuimen direct worden aangesproken op hun verzuim. Blijvende, intensieve samenwerking met leerplichtambtenaren op verzuim is en blijft noodzakelijk. Ook daar wordt op ingezet. Zo organiseert het verzuimbureau van het Media College jaarlijks een themabijeenkomst waarbij school en Leerplicht aan de hand van casuïstiek de samenwerking kunnen versterken.

 Preventie en interventie bij mentale problemen van jongeren op school; Om uitval te voorkomen is het belangrijk om mentale problematiek bij scholieren en studenten tijdig te signaleren en passende hulp te bieden, bijvoorbeeld door verwijzing naar het mbo-jeugdteam. Afgelopen periode maakte het online-onderwijs het lastiger om jongeren goed in beeld te houden en tijdig in te grijpen. De eenzaamheid en demotivatie die met afstandsonderwijs gepaard zijn gegaan, waren juist bijzonder risicovol voor hen die het (eerder) al moeilijk hadden. Daarom blijft het onderwijs en gemeente net zoals afgelopen schooljaar inzetten op het scholen van professionals in het herkennen van mentale problemen onder jongeren. Ook zullen het ROCvA en ROC TOP met inzet van deze middelen inzetten op het geven van workshops aan jongeren om hun mentale veerkracht te bevorderen in het kader van preventie.

8

Dit is een uitwerking van het regionale meerjarenplan 2020-2024 vsv van de RMC (Regionale meld- en coördinatiefunctie) regio Agglomeratie Amsterdam

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 6 van 7

 Verbetering van de overstap van het vo naar het mbo en studiekeuze; Zoals eerder toegelicht heeft begeleiding bij studiekeuze vanwege corona veelal online plaatsgevonden. Het is te verwachten dat hierdoor meer jongeren gaan wisselen van opleiding. Daarom zetten de mbo-instellingen komende jaren in op heroriëntatie bij een (verkeerde) studiekeuze op of voor het mbo. Dit wordt gedaan door te investeren in de trajecten I-zone van het ROCvA en het M-jaar van ROC TOP. Deze trajecten helpen mbo’ers, die in hun huidige opleiding niet op hun plaats zijn, te ontdekken welke richting wel bij hen past. Ook vmbo’ers die nog geen idee hebben over de volgende stap in het mbo kunnen er terecht.  Inzet op de overgang van onderwijs naar werk; Scholen en gemeenten zetten blijvend in op de goede aansluiting tussen het gemeentelijke Jongerenpunt en de mbo-instellingen. Sinds 2015 heeft het Jongerenpunt jaarlijks zo’n 20% van de voortijdig schoolverlaters bereikt. Het streven is om dit bereik te verhogen middels inzet van gemeentelijke jongerenadviseurs op het mbo en om per 2023 50% van de nieuwe vsv’ers te bereiken en een aanbod van school of werk te kunnen doen.

Ook zet de gemeente in op een beter bereik van de oud vsv’ers die al langer geleden zijn uitgestroomd van school.9 Daarnaast werken vanuit de gemeente Leerplicht, Jongerenpunt en het mbo-jeugdteam doorlopend aan het tegengaan van verzuim en voortijdig schoolverlaten. Ook worden de middelen die mbo-instellingen ontvangen van het Rijk voor het Nationaal Programma Onderwijs ingezet om o.a. achterstanden van overstappende vo-studenten in het mbo op te vangen. Denk bijvoorbeeld aan extra ondersteuning bij taal en rekenen. Met deze inzet streven we ernaar om de stijging van het aantal vsv’ers een halt toe te roepen en jongeren zo goed mogelijk te begeleiden en ondersteunen tijdens en na hun opleiding. Afhandeling motie 1691 van raadslid Yilmaz inzake evaluatie vsv en doorstroom naar mboniveau 4 Motie 1691 van raadslid Yilmaz roept het college op de stijging in het aantal vsv’ers in 2018-2019 te evalueren en na te gaan hoe de doorstroom naar mbo-niveau 4 verbeterd kan worden. Alhoewel er 2018-2019 sprake was van een toename, is er sinds 2019-2020 een daling van het aantal vsv’ers. De waarschijnlijke oorzaken zijn hierboven reeds toegelicht. Scholen, het Samenwerkingsverband vo Amsterdam-Diemen en de gemeente zetten in om alle jongeren die het nodig hebben passende begeleiding te bieden. Zo ook voor jongeren die een overstap maken naar een mbo-niveau 4 opleiding.

Het vo, het mbo en gemeente werken nauw samen op de overstap van het vo naar het mbo. Uit gesprekken met scholen blijkt dat monitoring en begeleiding van de overstap naar mbo-niveau 4 belangrijk is voor de verbetering van de doorstroom. Daarom is enkele jaren geleden het Overstapdashboard ontwikkeld. Via dit Overstapdashboard worden alle Amsterdamse jongeren die overstappen van het vo naar het mbo in beeld gehouden. Het Overstapdashboard wordt steeds verder doorontwikkeld. Zo vindt inmiddels via het dashboard een warme overdacht plaats voor de meest kwetsbare aankomend mbo-studenten. Daarnaast wordt - wanneer vmbo-kaderleerlingen instromen in mbo-niveau 4 net zoals bij alle overstappers goed gekeken naar wat er nodig is voor een succesvolle loopbaan op het mbo. Hierbij kan worden gedacht aan extra begeleiding, bijscholing in taal en of rekenen en aangepaste lessen. Daarnaast heeft er afgelopen zomer vanuit de gemeente in samenwerking met het Samenwerkingsverband vo Amsterdam-Diemen en het mbo een zomerschool mbo 9

Commissiebrief Meer Kans op Werk Jongeren dd. 2 mrt 2020

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 7 van 7

plaatsgevonden voor starters op het mbo. Overstappers kregen hier een week extra onderwijs in verschillende vakken zoals Nederlands en Engels, er was aandacht voor het leren plannen van tentamens en huiswerk maar er was ook ruimte voor leuke activiteiten. Ten slotte is er vanuit de vsv-middelen van mbo-instellingen de afgelopen jaren ingezet op zogenaamde pluscoaches waarmee extra begeleiding voor kwetsbare studenten wordt geboden. Deze begeleiding is ook voor overstappers binnen het mbo beschikbaar. Bij deze persoonlijke begeleiding gaat het vooral om het geven van aandacht en structuur, het aanboren van motivatie en het aanleren van (schoolse) vaardigheden waardoor schooluitval voorkomen wordt. Met de verschillende inzet die wordt gedaan vertrouwen wij erop dat er voldoende ondersteuning is voor overstappende leerlingen binnen het mbo en van het vo naar het mbo. Hiermee beschouwt het college deze motie als afgedaan. Conclusie Iedere vsv’er is er een te veel. We streven ernaar met de maatregelen uit het nieuwe meerjarenplan het aantal vsv’ers verder omlaag te brengen. Gezamenlijk met de mbo-instellingen en het Samenwerkingsverband vo Amsterdam-Diemen versterken we middels dit plan de inzet op (mogelijke) uitvallers en kwetsbare jongeren in de stad. Wij hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg, Jeugd(zorg), Beroepsonderwijs en Sport

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Armoede en Inburgering Bijlagen 1. Meerjarenplan voortijdig schoolverlaten: ‘Passend leren, passend werken, passend ondersteunen in Amsterdam en Diemen 2021-2024’ 2. Motie Yimaz (1691, 2019) inzake evaluatie vsv en doorstroom naar mbo-niveau 4

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl