Raadsinformatiebrief voortzetting ondersteuning voedselinititiatieven 230523.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 23 mei 2023 Ongedocumenteerden en Armoedebestrijding Rutger Groot Wassink en Marjolein Moorman Ondersteuning informele voedselinitiatieven 2023 en duurzame oplossingsrichtingen ongedocumenteerden

Geachte leden van de gemeenteraad, Sinds het uitbreken van de coronacrisis was een groot aantal kwetsbare Amsterdammers afhankelijk van de ondersteuning van informele voedselinitiatieven. Het gaat hier met name om mensen die ongedocumenteerd zijn en daarom geen aanspraak kunnen maken op ondersteuning vanuit de reguliere voedselbank. Hierover is meermaals gesproken met uw raad. Op 13 september 2022 ontving u hierover de laatste stand van zaken middels een raadsinformatiebrief1. Ondanks dat het aantal gebruikers van deze noodhulp inmiddels gedaald is, blijft voedselhulp voor een groot aantal kwetsbare Amsterdammers nog steeds een bittere noodzaak. Daarom wil het college van B en W de steun aan deze voedselinitiatieven in 2023 voortzetten. In deze brief informeren wij u over de ondersteuning hiervan. De gemeente Amsterdam heeft met hulporganisaties het Rode Kruis, Human Aid Now en particuliere vermogensfondsen afgesproken dat zij in 2023 samen met hen voedselhulp via informele initiatieven zal blijven financieren. De gemeente reserveert hiervoor in 2023 1.437.500 euro, waarvan 859.500 euro afkomstig is uit het budget voor ongedocumenteerden en 578.000 euro uit het budget voor Armoedebestrijding.

Daarnaast wordt vanuit afdeling Armoedebestrijding – grotendeels via de sociale basis – extra subsidie verstrekt om informele voedselinitiatieven te versterken en ervoor te zorgen dat zij beter in staat zijn om mensen door te verwijzen. Ook wordt ingezet op andere – duurzame - vormen van ondersteuning van Amsterdammers zonder verblijfspapieren. Deze zijn er op gericht dat zij zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien. In deze brief lichten we dat verder toe. Huidige situatie Op het hoogtepunt van de coronacrisis maakten 18.000 Amsterdammers gebruik van voedselhulp2. Halverwege 2022 was dit aantal afgenomen tot zo’n 6.500 Amsterdammers die wekelijks voedselhulp kregen. Van deze groep heeft ongeveer 20 procent (ca 1.300 personen) een verblijfsvergunning, 80 Procent (ca 5.200 personen) heeft geen verblijfspapieren en is zogenoemd ongedocumenteerd. Het grote aantal ongedocumenteerden heeft het college doen besluiten tot 1 Afhandeling toezegging Update ondersteuning voedselinitiatieven tweede helft van 2022 (TA2022-000566) 2 De doelgroepen van de informele voedselinitiatieven in beeld: van incidentele naar

structurele ondersteuning, Advies Regioplan (2022)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 mei 2023 Pagina 2 van 5

een beleidswijziging waarbij we kiezen voor een sterkere inzet op duurzame ondersteuning van programma Migratie, Asiel en Ongedocumenteerden. Een belangrijk verschil tussen de gedocumenteerde hulpvragers en ongedocumenteerde hulpvragers is dat de gedocumenteerden in theorie toegang hebben tot voorzieningen of vormen van overheidssteun. Het Rode Kruis en Human Aid Now hebben in kaart gebracht waarom de groep gedocumenteerden geen gebruik maakt van andere voorzieningen. Daarnaast hebben zij gekeken waarom de hele groep – gedocumenteerden en ongedocumenterden - nog afhankelijk is van voedselinitiatieven en hoe die afhankelijkheid verminderd kan worden. Gedocumenteerden Uit onderzoek van het Rode Kruis en Human Aid Now blijkt dat een groot deel van de gedocumenteerde hulpvragers problemen ervaart met het krijgen van hulp via reguliere gemeentelijke instellingen, voor zorg en welzijn, werk en inkomen etc. Daarnaast blijkt ongeveer eenderde van de gedocumenteerde hulpvragers 60+ is of chronisch ziek. Deze groep is– mede dankzij de inzet van Buurtteams en de reguliere Voedselbank -kleiner geworden na de coronacrisis. Inmiddels krijgen we opnieuw signalen dat voedselinitiatieven de groep weer zien groeien, naar verwachting omdat de bestaanszekerheid van veel Amsterdammers – door o.a. de hoge energiekosten en hoge inflatie – onder druk staat.

Ongedocumenteerden Het Rode Kruis en Human Aid Now signaleren daarnaast dat van de ongedocumenteerde mensen een aanzienlijk deel in staat is om te werken. Zij komen echter door externe factoren niet aan de slag. Voor ongedocumenteerde alleenstaande ouders is gebrek aan kinderopvang het grootste obstakel. Ruim eenderde van de ongedocumenteerde hulpvragers kampt met dermate complexe problematiek, dat er hulp en begeleiding op maat nodig is. Duurzame ondersteuning aan ongedocumenteerden De door het Rode Kruis en Human Aid Now gesignaleerde problemen voor de groep ongedocumenteerde Amsterdammers sluiten aan bij het beeld dat ook werd geschetst door de Ombudsman Metropoolregio Amsterdam. Duidelijk is dat een grote groep ongedocumenteerden op allerlei vlakken in een zeer kwetsbare positie verkeert met grote risico’s op uitbuiting en in schrijnende omstandigheden. Het college benadrukt dat deze inwoners van de stad ook Amsterdammers zijn. De gemeente Amsterdam wil hen waar dat kan ondersteunen zodat zij een menswaardig bestaan kunnen leven; zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien en waar mogelijk perspectief hebben op volwaardige deelname aan de samenleving. Het bieden van voedselhulp voor deze mensen is helaas nodig maar helpt niet altijd om onderliggende problemen op te lossen.

In de afgelopen jaren zijn daarom ook andere stappen gezet om de positie van deze Amsterdammers te versterken. Bijvoorbeeld door organisaties te ondersteunen die zich inzetten voor betere toegang tot huisartsen- of mondzorg. Maar ook door middel van een pilot met hoger onderwijsinstellingen waarmee ongedocumenteerde jongeren de kans krijgen te studeren3. De hulp die de gemeente kan bieden, blijft helaas beperkt omdat 3

Raadsinformatiebrief programma ongedocumenteerden 2022

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 mei 2023 Pagina 3 van 5

landelijke wet- en regelgeving veel structurele oplossingen onmogelijk maakt. Het college heeft de afgelopen jaren daarom herhaaldelijk aandacht gevraagd voor de schrijnende gevolgen van de keuzes die in Den Haag worden gemaakt. In 2023 willen we de huidige inzet voortzetten en waar dat kan uitbreiden. Ongedocumenteerde Amsterdammers leven veelal onder de radar. Om inzicht te krijgen in wat er speelt en hoe ze het beste geholpen kunnen worden, zijn (informele) maatschappelijke initiatieven en organisaties cruciaal. De samenwerking met al deze partijen zetten we graag voort waarbij we ook onderzoeken hoe ongedocumenteerden zelf meer betrokken kunnen worden. Ook in 2023 zal het college de lobby richting het Rijk voortzetten. Amsterdam blijft benadrukken dat het terugbrengen van de discretionaire bevoegdheid noodzakelijk is. Om zelfredzaamheid te bevorderen, uitbuiting tegen te gaan én Amsterdamse bedrijven met grote arbeidstekorten te helpen, pleit het college daarnaast voor meer mogelijkheden voor ongedocumenteerden om legaal te werken in kraptesectoren. Samen met een aantal ondernemers verkennen we de mogelijkheden. Het college is ook van mening dat het zonde is voor Amsterdam en haar ongedocumenteerde jongeren, dat doorleren voor hen zo moeilijk wordt gemaakt.

Door onze pilot ‘Toegang tot hoger onderwijs voor ongedocumenteerde (Amsterdamse) jongeren’ proberen we deze drempel te verlagen. Ook komend schooljaar zullen er weer een aantal jongeren doorstuderen. Naast het gesprek met het Rijk onderzoeken we of de reguliere ondersteuningsmogelijkheden die Amsterdam zelf kan bieden maximaal worden benut. Verder wordt in 2023 bijzondere aandacht gegeven aan het versterken van de informatiepositie van ongedocumenteerden en professionals die met hen in contact staan. Hierover blijven wij met hen in gesprek. Versterken informele initiatieven Voor zowel gedocumenteerden als ongedocumenteerden geldt dat informele initiatieven mensen bereiken die de gemeente en formele hulpverlening niet goed weten te vinden. Tegelijkertijd wordt er samen met de voedselinitiatieven, stadsdelen en Buurtteams gewerkt aan structurele oplossingen om de afhankelijkheid van voedselhulp te verminderen. De maatschappelijke initiatieven worden via de sociale basis onder verantwoordelijkheid van de stadsdelen ondersteund. Sommige initiatieven verstrekken al een aantal jaar voedselhulp. We zien dat een aantal van deze organisaties op verschillende manieren versterkt zouden kunnen worden om ondersteuning te kunnen blijven bieden en zorgvragen door te leiden naar formele instanties.

Hierbij gaat het bijvoorbeeld om versterking bij administratie, logistiek of het aanvragen van fondsen. Het Rode Kruis, Human Aid Now en de stadsdelen inventariseren de hulpvragen per initiatief en besluiten over de inzet hierop. Daarnaast heeft het college het voornemen om de samenwerking tussen de informele initiatieven en buurtteams verder te versterken. Bijvoorbeeld door het opzetten van projectteams in de stadsdelen. Deze projectteams stimuleren mensen die hulp nodig hebben om zich voor duurzame ondersteuning te melden bij de Buurtteams. Met het Rode Kruis en Human aid Now is afgesproken om per kwartaal te monitoren hoe het gaat met de doorstroom van personen uit deze groep.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 mei 2023 Pagina 4 van 5

Voedselstrategie Samen met de voedselinitiatieven en de buurttteams zoeken we naar structurele oplossingen en bieden voorzieningen aan bewoners om ook in deze tijd het hoofd boven water te houden. Op deze manier wil het college voorkomen dat bewoners blijvend afhankelijk zijn van voedselnoodhulp. Naast onze inzet kijken we ook naar alternatieve mogelijkheden zoals de Amsterdamse Voedselstrategie. Daar wordt samen met voedselinitiatieven, sociale ondernemers en andere partners gekeken naar mogelijkheden voor een gezonde voedselomgeving waarin iedereen toegang heeft tot betaalbaar, duurzaam en gezond voedsel. Bijvoorbeeld door het tegengaan van voedselverspilling en het werven en distribueren van voedselreststromen uit de voedselketen. In stadsdeel Noord ondersteunen we bijvoorbeeld vanuit de sociale basis de stichting Voedselcirkel om de aansluiting tussen voedselreststromen en de vraag naar voedsel beter te coördineren. Financiële bijdrage In 2023 zal de Gemeente Amsterdam 1.437.500 euro bijdragen voor voedselhulp, waarvan 859.500 vanuit het budget voor ongedocumenteerden en 578.000 euro vanuit het budget van Armoedebestrijding komt. Het Rode Kruis en Human Aid Now dragen met de vermogensfondsen een zelfde bedrag bij aan de kosten voor ongedocumenteerden.

We monitoren per kwartaal samen met het Rode Kruis en Human Aid Now of het aantal mensen dat afhankelijk is van voedsel toe- of afneemt. Voor capaciteitsversterking van de voedselinitiatieven wordt via Armoedebestrijding vanuit de sociale basis in 2023 300.000 euro beschikbaar gesteld dat stadsdelen kunnen inzetten om de verschillende informele initiatieven in de stad extra te ondersteunen. In 2022 heeft Stichting Carabic, een van de informele voedselinitiatieven in Amsterdam Zuidoost vanuit dit budget subsidie ontvangen voor het project Overbruggen waarbij vrijwilligers zijn ingezet om hulpvragers beter te begeleiden richting de buurtteams. Verder reserveren zowel de afdeling Armoedebestrijding als de particuliere fondsen 150.000 euro om de voedselinitiatieven duurzaam te versterken. We zijn op dit moment samen met het Rode Kruis en Human aid Now aan het inventariseren wat de gewenste capaciteitsversterking is per initiatief. Bijvoorbeeld door ondersteuning bij versterking van de administratie, logistiek of het aanvragen van fondsen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 mei 2023 Pagina 5 van 5

Tot slot Samen met het Rode Kruis, particuliere fondsen, Human Aid Now en de voedselinitiatieven werken wij aan een duurzame strategie voor voedselondersteuning aan kwetsbare Amsterdammers. Middels voedselhulp krijgen we een beter beeld van de onderliggende problematiek van deze ‘onzichtbare’ doelgroep en de ondersteuning die zij nodig hebben. Over de voorgenomen inzet voor de volgende jaren wordt u medio 2023 nader geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink, Wethouder Ongedocumenteerden

Marjolein Moorman, Wethouder Armoedebestrijding