Raadsinformatiebrief - Voortgangsrapportage Smart Mobility 2022.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 22-12-2022 Verkeer en Vervoer Melanie van der Horst Digitalisering en Innovatie, Bestuurszaken.dii@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang projecten en financiën programma Smart Mobility 2019 - 2025

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de jaarlijkse voortgang van het programma Smart Mobility 2019-2025 en de vervolgstappen richting 2025. Met het programma werken we samen met verschillende partners aan het mobiliteitssysteem van de toekomst. Wij geven hier invulling aan via de drie vastgestelde ambities:  Amsterdam heeft regie op het digitale mobiliteitssysteem  Alle Amsterdammers, bezoekers en goederen reizen slimmer en schoner  Amsterdam is Smart Mobility stad nummer 1 Nu de samenleving weer opstart en het drukker begint te worden in Amsterdam neemt ook de vraag naar innovatieve oplossingen toe. De uitdagingen waar we als stad voor staan, op het gebied van klimaat, duurzaamheid, ongelijkheid en schaarste aan ruimte, laten zien dat conventionele oplossingen niet langer genoeg zijn voor het oplossen van de problemen van vandaag. De missie van het programma Smart Mobility is om met innovaties bij te dragen aan een toekomstbestendig Amsterdam. Met dit programma brengen we zowel de potentie als mogelijke bedreigingen van nieuwe (sociale) gedragsinnovaties, modaliteiten en technieken in kaart die helpen de waarden van de stad te realiseren. Dat hebben we afgelopen jaar ook weer gedaan aan de hand van verschillende activiteiten.

Door de kennis en het brede nationale en internationale netwerk heeft Amsterdam een voortrekkersrol op het gebied van innovatie in het mobiliteitsdomein. Zo hebben we afgelopen jaar onder andere een groot internationaal eHUBS-congres georganiseerd en zijn we gaststad geweest voor meerdere mobiliteitsdelegaties. Middels het scale-up-programma Bezoekersstromen zijn twee consortia gecontracteerd om hun oplossing in Amsterdam uit te rollen. Niet alleen door techniek, maar ook door dialoog waarin waarden centraal staan, geeft het programma richting aan een verbonden stad. De inzichten uit gesprekken met partners, experimenten en onderzoek nemen we mee in het schrijven van de nieuwe mobiliteitsvisie en een nieuwe innovatieagenda mobiliteit.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

22 december2022 Pagina 2 van 6

Via deze brief wordt u geïnformeerd over een aantal activiteiten en projecten uit het programma . Verderop in de brief vindt u een overzicht van de financiën in het jaar 2022. In deze brief beschrijven we de belangrijkste inzichten en resultaten van het afgelopen jaar. In de bijlage vindt u een gedetailleerde voortgang van de projecten met een beschrijving, resultaat en een vooruitblik.

Amsterdam heeft regie op het digitale mobiliteitssysteem De noodzaak voor het inzetten van data en digitale hulpmiddelen om de stad leefbaar en veilig te houden neemt toe. Dat vraagt van de gemeente dat we onze digitale kennis en vaardigheden vergroten. De afgelopen periode is binnen het smart mobility programma kennis en expertise opgedaan door te experimenteren en zo een basis gelegd voor opschaling. Met digitale toepassingen zoals intelligente snelheidsbeperking (ISA) draagt het programma bij het aan het vergroten van veiligheid en leefbaarheid op fietspaden en rondom schoolzones in de stad. Vanuit Amsterdam zijn ook projecten opgestart die de basis vormen voor landelijke ontwikkelingen zoals CDS-M en de opschaling van digitale regie binnen het nationaal groeifonds. Toegenomen drukte vraagt om bewoners en bezoekerssnel te kunnen informeren over drukke plekken en hoe zij zich veilig kunnen verplaatsen in de openbare ruimte. We exploreren data(bronnen) met betrekking tot verblijven en verplaatsen en borgen dat deze op een duurzame, veilige en ethisch verantwoorde manier uitgewisseld kunnen worden. Afgelopen jaar is in samenwerking met de GVB drukte in trams in kaart gebracht. Met deze toepassing kan het GVB drukte in trams voorspellen en zo hun dienstverlening verbeteren. Toegenomen digitalisering vraagt om standaardisatie.

Onder leiding van Amsterdam hebben Utrecht, Groningen, Eindhoven en Rotterdam een werkwijze ontwikkeld voor data uitwisseling: CDS-M. Met het project is een standaard voor deelmobiliteitdata voor overheden en mobiliteitspartijen opgeleverd. Binnen dit domein worden veel data opgehaald, wat risico’s met zich mee brengt op het gebied van privacy en cyber security. Daarom is het belangrijk dat de uitwisseling van deelmobiliteitsdata veilig en effectief is, en voldoet aan de wettelijke eisen op dit gebied. De werkwijze is voorgelegd aan de formele toetsende instanties, waaronder de Commissie persoonsgegevens Amsterdam (CPA) en Autoriteit Persoonsgegevens (AP). De CDS-M is openbaar beschikbaar en voor alle overheden, nationaal als internationaal, toe te passen waar deelmobiliteit ingezet wordt. Het resultaat is een interactief magazine (inclusief code) wat in september in gebruik is genomen binnen de G4 en inmiddels wordt opgevoerd als landelijke standaard.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

22 december2022 Pagina 3 van 6

Voor digitalisering in het mobiliteitsdomein zijn voorwaarden geformuleerd om dit systeem velliger, inclusiever, schoner en meer ruimte-efficiënt te maken. Met het project Code the streets is bijvoorbeeld een technische standaard ontwikkeld om schoolzones te communiceren naar navigatiepartijen. Om zo automobilisten te waarschuwen langzamer te rijden danwel een andere route te kiezen. Onderzoek naar regie doen we in het project Intelligent Speed Adaptation (ISA) waarbij we op twee niveaus experimenteren met het intelligent beïnvloeden van de snelheid van e-bikes: via waarschuwingen en via snelheidsbegrenzing. Samen met partners ontwikkelen we op de Velodrome een digitale standaard voor de uitwisseling van snelheidszones met e-bikes en speed pedelecs. We onderzoeken welke techniek het beste gebruikt kan worden voor de uitwisseling van deze informatie en hoe het bijdraagt aan de fietsveiligheid. Eind 2022 is een prototype dashboard klaar wat e-bike gebruikers informeert over een adviessnelheid. Testen met nudges en met daadwerkelijke begrenzing van de snelheid van de e-bike zijn in voorbereiding voor 2023. We onderzoeken dan ook ethiek, juridische haalbaarheid en de gedragseffecten van begrenzing. De toepassingen hebben potentie om structureel onderdeel uit te maken het Amsterdamse mobiliteitsysteem. Er is in de aflopen jaar geïnvesteerd in een digitale basisinfrastructuur.

Mobilab was een dataplatform met analysetools die speciaal ontwikkeld waren om exploratieve analyses te kunnen doen op het gebied van mobiliteit. Na twee jaar als experiment gedraaid te hebben met gebruikers en succesvolle toepassingen, zijn de data gemigreerd naar het Stedelijke Dataplatform (Mobilab). Hiermee is een professionaliseringsslag gemaakt in de interne data-infrastructuur: het beheren van de software kost minder tijd, er kan met nieuwe toepassingen met de data worden gewerkt zoals machine learning en alle mobiliteitsdata worden straks verzameld op één plek zodat meer collega’s toegang hebben tot de data en verbeteren digitale producten kunnen worden gebouwd. Tot slot heeft zich afgelopen jaar onder leiding van Amsterdam een consortium gevormd rondom een groeifonds voorstel wat zich inzet voor het creëren van een digitaal ecosysteem voor mobiliteit. Het project heeft zich hiermee zo goed als zeker verzekerd van een bedrag tussen de 13,5- 15,5 miljoen euro aan subsidie. Deze subsidie en samenwerking met andere steden en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat stelt ons in staat om uiteindelijk beter inzicht te krijgen in verplaatsen en verblijven in de stad en proactief de regie te kunnen voeren op de openbare ruimte.

Alle Amsterdammers, bezoekers en goederen reizen slimmer en schoner Vanuit het programma anticiperen we op de mogelijke impact van nieuwe spelers en mobiliteitsconcepten op de openbare ruimte en haar gebruikers. We zien dat de vraag en behoefte van Amsterdammers verandert en dat de markt hierop inspeelt. Als gemeente is het belangrijk dat we hier actief op in spelen, ook in de fysieke ruimte. We testen onder welke voorwaarden Amsterdammers en bezoekers bereid zijn duurzamer te reizen. Zo onderzoeken we met eHUBS alternatieven voor de eigen auto. Met ‘Mobiliteit als common’ achterhalen we hoe Amsterdammers samen deelmobiliteit kunnen organiseren en de openbare ruimte willen invullen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

22 december2022 Pagina 4 van 6

En we onderzoeken de potentie voor MaaS , zowel voor de zakelijke reiziger in Amaze en voor de AOV-reiziger met iMaaS. De MaaS pilot op Zuidas is afgerond per eind 2022 en de evaluatie staat geplant voor Q1 2023. Het programma heeft zich in 2022 ten opzichte van voorgaande jaren binnen deze ambitie minder op techniek an-sich gefocust. Het toepassen van techniek voor de doelstelling duurzaam reizen en het meekrijgen van diverse doelgroepen stond centraal. Met het project BuurtHubs zijn inmiddels samen met buurtbewoners 17 BuurtHubs gerealiseerd. In tegenstelling tot het bestaande stadsbrede aanbod zijn deze hubs aangepast aan de behoefte van de buurt. Vanuit het project is een onderzoek gestart naar de potentie van een coöperatieve BuurtHub waarbij voertuigen (en laadinfra) eigenaar zijn van de bewoners in plaats van commerciële aanbieders. Het project BuurtHubs wordt eind 2022 afgerond en overgedragen aan de lijnorganisatie. Een mooi voorbeeld van hoe het team in vier jaar tijd van een prototype naar een standaard voor hubs heeft toegewerkt. Alle lessen, prototypes en analyses zijn samengevat in een bruikbare handreiking wat andere overheden en organisaties kunnen gebruiken bij de implementatie van mobiliteitshubs. Door een fout in de aanbestedingsprocedure heeft het project E-Lympic vertraging opgelopen.

De realisatie voor het tankstation van de toekomst staat hierdoor gepland voor eind 2023. De ontwikkeling van MaaS heeft dit jaar een vlucht genomen met de brede lancering van Amaze. Naast de bedrijven op de Zuidas kunnen ook gemeenteambtenaren de applicatie gebruiken om hun dienstreizen te plannen, boeken, betalen en declareren. Er is ook onderzoek gedaan naar de inzet van MaaS en deelmobiliteit voor stadspas-eigenaren. Met de pilot konden meer dan 100 stadpashouders gebruik maken van deelscooters. Belangrijke lessen vormen input voor het nieuwe Deelmobiliteitsbeleid. Om Amsterdammers meer regie te geven over deelmobiliteit is ook gestart met een verkenning naar coöperatief delen. Hierbij deelt een groep Amsterdammers voertuigen die zij zelf beheren, zonder tussenkomst van een commerciële partij. In Amsterdam zijn op dit moment drie initiatieven hiervoor. Voor 2023 is hiervoor een Europese subsidie aangevraagd. Op het gebied van autonoom vervoer is de proef met de zelfrijdende bus op het Marineterrein niet doorgegaan. De leverancier kon niet tegemoetkomen aan de eisen en richtlijnen, waardoor de proef weinig toegevoegde waarde had ten opzichte van andere proeven in Nederland. Autonoom vervoer over water bij het project Roboat is kleinschalig ingezet voor bevoorrading.

Omdat de richtingen aangeven dat Roboat nog niet geheel onbemand mag varen, is alleen de techniek geoptimaliseerd en doorontwikkeld. Diezelfde techniek wordt vanaf eind 2022 ingezet op de ponden van het GVB. Samen met de Port of Amsterdam, GVB en AMS Instituten investeren we op deze manier in een slim en veilig IJ. En testen we hoe deze techniek in de toekomst kan bijdragen aan veiligere vaarroutes voor verschillende soortenboten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

22 december2022 Pagina 5 van 6

Smart Mobility stad nummer 1 Het programma staat leren door te doen, te experimenteren en te onderzoeken met verschillende hypotheses en oplossingen centraal. Uniek aan deze werkwijze is de samenwerking met uiteenlopende partners op lokaal, nationaal en internationaal niveau en de rol die Amsterdammers hebben in de innovatieprojecten. Met diverse internationale (onderzoeks-)projecten heeft het programma in totaal een ton aan financiële binnengehaald in 2022. Zo ontwikkelden we afgelopen jaar een innovatie-uitdaging om in 2023 een 100% duurzaam reizen evenement te organiseren. Bestuurders van NS, Transdev, GVB, Ajax, Johan Cruijf Arena en gemeente Amsterdam hebben zich gecommitteerd aan deze opgave, welke nu wordt voorbereid. Ook is de innovatiesamenwerking met TNO hernieuwd. Dit stelt ons in staat om nog beter onderzoek te doen naar innovatieve oplossingen op het gebied van mobiliteit. Amsterdam is verder deelnemer van de EIT Urban Mobility. Naast dat we in opdracht van de organisatie innovaties ontwikkelen, agenderen we ook zelf thema's en ontwikkelen we producten. Om proactief te kijken naar trends en ontwikkelingen, is doorgegaan met Watchtower rapportages. Waar de eerste rapportages zich vooral richtten op technische en sociale innovaties verschuift de focus in de laatste verkenning meer naar waarden.

Vanuit de vraag hoe een radiaal herontwerp van mobiliteit bijdraagt aan een groener klimaat en verkleining van ongelijkheid, verdiept het team zich in de potentie van mobiliteitsrechten. Scenario’s zoals verdeling van parkeerplekken, bewegingsrecht en CO2-rechten worden in 2023 uitgespeeld in een simulatie (serious game) met 100 Amsterdammers. We hechten als stad veel waarde aan de implementatie van de Tada-waarden. Voor twee projecten is er nu een ethische bijsluiter opgesteld. Bij het opstellen hiervan wordt gekeken hoe het project zich verhoudt tot de Tada-waarden en wat in de toekomst voor acties ondernomen kunnen worde om de Tada-waarden zo goed mogelijk tot hun recht te laten komen in het project. In 2022 is de eerste bijsluiter voor het OMC gepubliceerd. Tevens is het moreel beraad voor het CDS-M project uitgevoerd. Voor dit laatste project is samengewerkt met de Autoriteit Persoonsgegevens. De bijsluiters staan gepubliceerd op openresearch.amsterdam.

Financiën 2022-2023 Het programma wordt gefinancierd uit gelden van het stedelijk mobiliteitsfonds (SMF). Uitgaven zijn gekoppeld aan de projecten en ambities uit het vastgestelde programmaplan. Het is de prognose dat het programma in 2022 met een positief eindresultaat wordt afgesloten. Door de vertraging van het project E-Lympic en de uitgekeerde voorschotten op subsidies wordt een deel van het budget dat over is doorgeschoven naar volgend jaar.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

22 december2022 Pagina 6 van 6

Afsluiting Ik hoop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd over de voortgang van het programma Smart Mobility en in 2023 een nieuwe innovatieagenda te presenteren in lijn met de doelen van de nieuwe mobiliteitsvisie. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer en Vervoer

Bijlagen 1. Overzicht voortgang van de projecten uit het programma Smart Mobility

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl