Raadsinformatiebrief_voortgangsrapportage azc Willinklaan '22.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 oktober 2023 Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen) Rutger Groot Wassink WPI, Programma Migratie, Asiel en Ongedocumenteerden, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Aanbiedingsbrief voortgangsrapportage ’22: Uitvoering programmaplan ‘Amsterdamse inzet azc Willinklaan 2018-2022’

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u zoals elk jaar over de voortgang over 2022 van de uitvoering van het programmaplan ‘Amsterdamse inzet op azc Willinklaan 2018-2022’. Amsterdam laat zich zien als een stad waar vluchtelingen welkom zijn. De opvangcapaciteit voor vluchtelingen is sinds 2022 fors uitgebreid met verschillende opvanglocaties. Daarom zou het beperken van een terugblik tot alleen azc Willinklaan, niet het volledige beeld van de Amsterdamse inzet op opvanglocaties voor asielzoekers en statushouders in 2022 weerspiegelen. Aan deze editie van de voortgangsrapportage is daarom een bijlage toegevoegd waarin kort wordt ingegaan op de inzet van de gemeente Amsterdam op de andere noodopvanglocaties van het COA die het grootste deel van 2022 ook open waren. Vanwege de uitbreiding van het aantal COAopvanglocaties in de stad, wordt een algemeen programmaplan in de geest van het programmaplan voor azc Willinklaan, uitgewerkt, waarin we uw raad jaarlijks informeren over de voortgang op alle COA-opvanglocaties in de gemeente1. Door deze rapportage wordt tegelijkertijd ook inzichtelijk wat de Amsterdamse inzet is voor iedere COA-opvanglocatie in de gemeente. Programmaplan ‘Amsterdamse inzet op azc Willinklaan 2018-2022’ Sinds februari 2018 is het azc aan de Willinklaan in Nieuw-West in gebruik.

Voor deze locatie hebben het COA en de gemeente Amsterdam gezamenlijk een programmaplan opgesteld voor de periode 2018-2022. In dit programmaplan zijn afspraken gemaakt over de begeleiding van azcbewoners met als doel snel te kunnen starten met participatie en inburgering in het geval van statushouders. In deze voortgangsrapportage wordt jaarlijks teruggekeken op de uitvoering van de gemaakte afspraken. Daarnaast wordt er kort vooruit gekeken naar het volgende jaar. In deze editie van de voortgangsrapportage is naast de gebruikelijke terugkoppeling vanuit betrokken ambtenaren

1

Dit nieuwe programmaplan is uiterlijk in Q4 van 2023 gereed en wordt ook met u gedeeld via de raadscommissie SED.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2023 Pagina 2 van 7

vanuit de gemeente Amsterdam en het COA, ook opgenomen hoe bewoners van het azc Willinklaan deze locatie ervaren. Dit jaar is er ook geput uit gesprekken met leden van de klankbordgroep vluchtelingen Amsterdam die woonachtig zijn op de locatie, of de locatie vanuit hun rol in deze klankbordgroep goed kennen. Door de toevoeging van de ervaringen van de klankbordgroepleden is er in deze editie van de voortgangsrapportage een nieuw perspectief toegevoegd, naast de al gebruikelijke perspectieven van de gemeente Amsterdam en COA op dit azc. Een jaar vol veranderingen voor azc Willinklaan Het jaar 2022 is voor bewoners en medewerkers van azc Willinklaan een jaar vol verandering geweest. De aanhoudende landelijke opvangcrisis zorgde ervoor dat ervaren COA-personeel vanuit azc Willinklaan ingezet werd om nieuwe collega’s te begeleiden op andere (nood)opvanglocaties. Daarnaast werden regelmatig bewoners die op noodopvanglocaties voor overlast zorgden, overgeplaatst naar reguliere azc’s, waaronder azc Willinklaan. Het COA heeft een speciaal ambulant ondersteuningsteam op- en ingezet om het personeel op de Willinklaan te ondersteunen in de begeleiding van deze bewoners. In de zomer van 2022 kwam daar nog een uitbreiding van 180 plekken op het azc bij. Ook de onzekerheid van de lange wachttijden in de asielprocedure speelt onder bewoners van het azc.

Daarbij komt nog de woningnood die maakt dat statushouders langer op een opvanglocatie moeten blijven voordat zij een woning kunnen betrekken. Deze factoren spelen een belangrijke rol in hoe bewoners het leven in een azc ervaren. Tezamen heeft dit eraan bijgedragen dat het COA, de gemeente Amsterdam en de bewoners van azc Willinklaan voorop, hebben gemerkt dat de sfeer in het azc in 2022 anders was dan voorgaande jaren. Het gedeelde beeld van betrokken partijen is dat er meer spanningen op azc Willinklaan zijn geweest in 2022 dan voorheen. Voortgang uitvoering programmaplan ‘Amsterdamse inbreng azc Willinklaan 2018-2022’ In 2022 had azc Willinklaan gemiddeld 460 bewoners. Aan het eind van de zomer van 2022 werd de reguliere opvangcapaciteit van het azc van 512 plekken uitgebreid naar in totaal 692 opvangplekken. Het afgelopen jaar was gemiddeld meer dan de helft van de bewoners in azc Willinklaan, statushouder (52%). De meeste bewoners kwamen uit Syrië (20%), Iran (12%) of Eritrea (9%). Gemiddeld 38% van de bewoners van azc Willinklaan in 2022 was vrouw en ongeveer 82 kinderen woonden in 2022 in het azc.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2023 Pagina 3 van 7

Figuur 1 Aantal bewoners azc Willinklaan per maand - 20222 700

633

634

635

600 473

500

418

412

405

402

389

400

369

378

371

300 200 100 0 Januari

Maart

Mei

Juli

September

November

Figuur 2 Verhouding statushouders/niet-statushouders in azc Willinklaan - 20223 100% 90% 51%

51%

52%

49%

47%

47%

44%

43%

46%

47%

48%

51%

49%

49%

48%

51%

53%

53%

56%

57%

54%

53%

52%

49%

Februari

Maart

April

Mei

Juni

Juli

Augustus

September

Oktober

November

December

70%

Januari

80%

60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Statushouder

Niet-statushouder

Het azc als onderdeel van de buurt Een belangrijk aandachtspunt in het programmaplan is de verbinding tussen het azc en de buurt. In azc Willinklaan worden diverse activiteiten georganiseerd die toegankelijk zijn voor bewoners maar ook voor de buren. Soms richten deze activiteiten zich op specifieke doelgroepen, maar veel activiteiten zijn breed toegankelijk. De ontmoetingsruimte van ‘5 Coffee Connect’ (Cafe5) vormt een spil in deze interacties. De gemeente besloot in 2021 om de inzet van Eigenwijks per 1-1-2022 te beëindigen, als gevolg van beperkt beschikbare middelen. Medio 2022 draaide de gemeente dit besluit echter terug mede vanwege de uitbreiding van de opvangcapaciteit van het azc van 500 naar 700 bewoners. Eigenwijks ontving daarom in 2022 alsnog middelen voor het organiseren van het programmatisch beheer van Cafe5.

2 3

Data afkomstig uit de maandelijkse informatievoorziening COA aan de gemeente Amsterdam Idem.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2023 Pagina 4 van 7

Samenwerking COA-gemeente Amsterdam De sterke toename van het aantal COA-locaties in-en-om Amsterdam en de snelle bemensing op deze nieuwe noodopvanglocaties vanuit azc Willinklaan – lange tijd de enige opvanglocatie van het COA in de metropoolregio – heeft een sterke wissel getrokken op alle betrokken partijen bij het azc en zeker ook op de bewoners. Ook voor de gemeente Amsterdam was dit uiteraard een grote opgave, waardoor de samenwerking op de Willinklaan minder intensief was dan gebruikelijk was in voorgaande jaren op deze locatie. Door de focus op het realiseren van extra opvangcapaciteit en wisselingen in personeel hebben samenwerkingspartners zowel vanuit het COA als de gemeente minder aandacht gekregen dan eerdere jaren, of kregen zij steeds wisselende contactpersonen vanuit het COA. De samenwerkingspartners hebben inmiddels weer een vast contactpersoon en ook de structurele overleggen met de gemeente Amsterdam vinden weer in reguliere frequentie plaats. Vroege start op werk, opleiding en participatie Amsterdam heeft de ambitie statushouders zo vroeg mogelijk te begeleiden richting inburgering en participatie. Dit is in lijn met de nieuwe inburgeringswet (wi2021), per 1 januari 2022 van kracht, die beoogt om de inburgering zo vroeg mogelijk te starten en geeft gemeenten direct na koppeling van een statushouder aan de gemeente een regierol.

Formeel start de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de inburgering als de statushouder wordt gehuisvest in een woning in de gemeente. Amsterdam doet een extra stap naar voren en probeert statushouders met de aanpak vroege start te bereiken en vanuit het azc al te laten starten met inburgeren en participeren. Al sinds 2016 werkt de gemeente Amsterdam samen met het COA om ervoor te zorgen dat aan Amsterdam gekoppelde statushouders worden begeleid naar hun inburgeringstraject van de gemeente vanuit het azc Willinklaan. De Taalstart, het starttraject van de inburgering, is op nabije afstand van het azc in Nieuw-West. Toch is vroeg starten met inburgeren vanuit een azc niet altijd een eenvoudige opgave omdat:  Statushouders niet verplicht zijn te starten met de inburgering vanuit het azc. Ze zijn inburgeringsplichtig, maar hun termijn begint pas te lopen vanaf vaststellen van het Plan Inburgering en Participatie (PIP), wat pas verplicht is vanaf huisvesting. Klantbegeleiders moeten soms een motiverende rol aannemen.  De omstandigheden in het azc (woonsituatie, , mentale en fysieke belemmeringen) zijn niet bevorderlijk zijn voor een goede start van de inburgering: een azc is geen passende leeromgeving.

 De toewijzing van statushouders aan gemeenten niet constant is: vanwege de achterstand in de toewijzing van inburgeraars heeft de gemeente te maken met pieken in de toewijzingen en niet met gelijkmatige instroom.  Voor aan Amsterdam gekoppelde statushouders die niet in Amsterdam worden opgevangen, geldt dat reisafstand en een gebrek aan reiskostenvergoeding en kinderopvang een vroege start van de inburgering bemoeilijken. Daarbij komt dat niet alle statushouders die aan Amsterdam gekoppeld zijn voor huisvesting, opgevangen worden in een opvanglocatie in Amsterdam. We maken hierdoor een onderscheid tussen aan Amsterdam gekoppelde statushouders die worden opgevangen in Amsterdam of de regio (Zaandam, Almere) en de aanpak voor statushouders elders in het land. De gemeente

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2023 Pagina 5 van 7

Amsterdam blijft er bij het COA voor pleiten om aan Amsterdam gekoppelde statushouders, zoveel mogelijk in Amsterdam of de regio op te vangen. Extra inzet op en aandacht voor kwetsbare bewoners: kinderen Op het azc aan de Willinklaan is een gespecialiseerd Ouder-Kind-Team gevestigd. Door de uitbreiding van de opvangcapaciteit voor asielzoekers in de stad, is er in 2022 veel van hen gevraagd. Het OKT op de Willinklaan werkt met veel verschillende partijen samen: Gezondheidszorg asielzoekers (GZA), het COA, VluchtelingenWerk Nederland en de jeugdgezondheidszorg. Ondanks de toegenomen druk op het OKT is de onderlinge sfeer tussen de betrokken partijen goed te noemen. Het OKT heeft wekelijks vrije inloop waar ouders terecht kunnen met vragen over opvoeden in/tussen twee culturen. Daarnaast organiseert het OKT bijeenkomsten voor ouders in samenwerking met Taalschool de Vlugt en doet het OKT huisbezoeken indien nodig, soms in samenwerking met COA-medewerkers als dat passend is bij de situatie. Alle kinderen van 5 t/m 17 jaar in Nederland hebben recht op onderwijs, zo ook kinderen die nieuw zijn in Nederland. De meesten van hen gaan naar nieuwkomersonderwijs om in een jaar (po) of twee jaar (vo) voldoende Nederlands te leren en in het reguliere onderwijs in te stromen.

Door de uitbreiding van het aantal opvanglocaties nam de vraag naar onderwijs toe en werd de vraag naar onderwijs voor nieuwkomers meer over de stad verspreid. Voor de kinderen van de Willinklaan golden en gelden nog steeds duidelijke afspraken met de Burgemeester de Vlugtschool en het Mundus College voor hun onderwijs. Extra inzet op en aandacht voor kwetsbare bewoners: de lhbtiq+-gemeenschap Azc Willinklaan geldt binnen het COA als een zogenaamde ‘regenbooglocatie’. De regenboogvlag hangt altijd uit, er zijn regelmatig activiteiten, of aansluiting bij activiteiten elders, gericht op de lhbtiq+ bewoners van het azc. Er is regelmatig contact tussen het Trans-Huis en de trans-bewoners en lhbtiq+-vertrouwenspersonen van het azc. Het merendeel van de trans personen in de COAopvang en andere noodopvang voor vluchtelingen van de gemeente heeft binnen een maand een kennismakingsafspraak met team Trans-Huis of Veilige Haven. Op azc Willinklaan worden ook weerbaarheidstrainingen gegeven gericht op de lhbtiq+-gemeenschap. Meer inzet op psychosociale ondersteuning van vluchtelingen in Amsterdam Met groei van aantallen vluchtelingen in de stad, drukbezette opvanglocaties en lange wachttijden bij de IND groeit ook de behoefte aan psychosociale ondersteuning voor deze doelgroep.

Ook vanuit azc Willinklaan krijgt de gemeente signalen dat deze vraag toeneemt, bijvoorbeeld via de klankbordgroep vluchtelingen. Op azc Willinklaan kunnen bewoners in eerste instantie voor vragen over psychische gezondheid terecht op het spreekuur van de POH-GGZ op locatie. Indien nodig verwijst de huisarts de asielzoeker door voor verdere behandeling. Amsterdam vindt het aanvullend hierop belangrijk ook meer in te zetten op de psychosociale ondersteuning van vluchtelingen in Amsterdam. Vanaf 2016 zijn binnen de maatwerkaanpak kwetsbare vluchtelingen verschillende instrumenten ontwikkeld en ingezet om extra ondersteuning te bieden aan vluchtelingen die in een kwetsbare positie verkeren. In 2022 is het plan Ondersteuning mentale gezondheid kwetsbare vluchtelingen als pilot ingezet, gericht op

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2023 Pagina 6 van 7

jonge vluchtelingen woonachtig op de gemengde huisvestinglocaties. De ervaringen en de succesvolle instrumenten van de afgelopen jaren worden meegenomen, voortgezet en hiervan wordt verkend of ze ook breder inzetbaar zijn voor vluchtelingen in de stad.. Daarnaast is er vanuit de sociale basis binnen de stadsdelen ook aanbod dat gericht is op het thuis voelen en netwerken opbouwen in de wijk. Huidig beeld sfeer azc Willinklaan Sinds de uitbreiding van het azc van 512 naar 692 plekken en de toename van noodopvanglocaties in de stad zien we dat het onrustiger is geworden op de locatie dan de jaren ervoor. In 2023 is het tot nu toe in golfbewegingen periodes rustig maar ook periodes aanhoudend onrustiger. Het aantal illegale bezoekers is toegenomen, dit speelt vooral in de bijgebouwde units. Er zijn meer kleinere incidenten en soms ernstige incidenten. Ook het COA kampt met krapte op de arbeidsmarkt en uitval waardoor het lastig is het personeelsbestand op orde te houden. De samenwerking tussen gemeente Amsterdam, COA en de politie en COA op de locatie gaat goed. Er is sinds de opening van het azc een periodiek veiligheidsoverleg waar COA, gemeente en politie de sfeer op het azc monitoren en zorgen en incidenten bespreken en maatregelen met elkaar afstemmen.

Maatregelen ter verbetering van het woon-, leef- en werkklimaat azc Willinklaan Het COA heeft verschillende maatregelen genomen om een positief woon-, leef- én werkklimaat te behouden. Het azc Willinklaan zal deelnemen aan een landelijke pilot persoonsgericht aanpak op overlastgevers. Er is meer aandacht voor activering. De huiskamer (met gratis koffie) van de Willinklaan (Cafe5) voor de bewoners waar diverse activiteiten plaats vinden is sinds juni 2023 weer heropend. Daarnaast worden er ook meer sportactiviteiten georganiseerd. Vooruitblik De aanhoudende opvangcrisis en alle gevolgen die dat voor het Amsterdamse azc heeft gehad zoals eerder in deze brief beschreven is, hebben hun weerslag gehad op de sfeer op het azc. Door de bewoners van azc Willinklaan zelf, medewerkers van het COA, medewerkers van de gemeente Amsterdam en van diverse welzijnsorganisaties is in 2022 hard (samen) gewerkt om de roerige tijd die in 2022 op azc Willinklaan af kwam, zoveel mogelijk in goede banen te leiden. De goede onderlinge relaties die in de jaren sinds de opening van azc Willinklaan zijn opgebouwd tussen COA en de gemeente, hebben eraan bijgedragen dat de sfeer en leefbaarheid op het azc inmiddels weer verbeterd is. kon worden als het gaat over de sfeer en leefbaarheid op het azc.

De verwachting is dat azc Houthaven Daarom is ook het programmaplan ‘Amsterdamse inzet azc Willinklaan’ verlengd tot en met 2026. Azc Willinklaan blijft in gebruik tot de opening van azc Houthaven. Het COA en de gemeente Amsterdam werken samen om ook bij deze verlenging het azc aan de Willinklaan een prettige en veilige opvanglocatie te laten zijn. Vanaf 2024 ontvangt u een aangepaste vorm van deze voortgangsrapportage, gebaseerd op een nieuw, Amsterdams programmaplan voor alle COA-opvanglocaties. Daarin zullen alle COAopvanglocaties die in dat jaar in Amsterdam in gebruik waren, inhoudelijk aan bod komen. Thema’s die Amsterdam belangrijk vindt, zoals de psychosociale gezondheid van de bewoners van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2023 Pagina 7 van 7

de locaties en de toeleiding van bewoners naar activiteiten in de in de wijk waar zij verblijven, zullen daar een prominente rol in spelen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen)

Bijlagen 1. Voortgangsrapportage 2022: Uitvoering programmaplan ‘Amsterdamse inzet in azc Willinklaan 2018-2022’

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl