Raadsinformatiebrief voortgang programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers 2025.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 20 januari 2026 Opvang (MO/BW, ongedocumenteerden, vluchtelingen), Zorg Rutger Groot Wassink, Alexander Scholtes WPI, Programma Migratie, Asiel en Ongedocumenteerden, bestuurszaken.mao@amsterdam.nl Rapportage Voortgang Programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de voortgang van het Programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers, onderdeel van het bredere Programma Migratie, Asiel en Ongedocumenteerden, zoals vastgesteld door het college in december 2024. Mensen die gevlucht zijn voor oorlog en geweld en in onze stad verblijven, hebben het vaak moeilijk. Ze laten niet alleen hun thuisland achter, maar dragen ook de zware last van trauma’s, onzekerheid en een nieuwe omgeving waarin alles anders is. Het college heeft college daar aandacht voor en vindt hun welzijn een prioriteit. Dit programma heeft in 2025 een integraal, duurzaam en toegankelijk aanbod voor 2500 nieuwkomers kunnen realiseren. Het programma richt zich op asielzoekers, statushouders, vluchtelingen uit Oekraïne en ongedocumenteerden. De projecten en interventies bieden tijdige en passende mentale ondersteuning en professionele zorg voor nieuwkomers. Zo worden zij beter in staat gesteld hun leven in Amsterdam op te bouwen en zo volledig mogelijk deel te nemen aan de maatschappij. De noodzaak voor dit programma blijft ook eind 2025 onverminderd groot.

In Amsterdam worden momenteel 4639 mensen op COA-locaties opgevangen (waarvan 851 statushouders1), 3000 vluchtelingen uit Oekraïne in de gemeentelijke opvang en nog eens 1500 in particuliere opvang en 500 mensen in de opvang voor ongedocumenteerden. Daarnaast wonen er ongeveer 7000 statushouders in Amsterdam. Het college deelt een duidelijke ambitie en visie voor hun verblijf in Amsterdam: hen de kans bieden om volwaardig deel uit te maken van onze gemeenschap. Samen bouwen we aan een inclusieve stad waarin iedereen zich welkom voelt en waarin we oog hebben voor de uitdagingen en behoeften van mensen die een nieuw leven proberen op te bouwen na een moeilijke en vaak traumatische periode. Ten slotte eindigt deze raadsinformatiebrief met afdoening van de motie 274 van lid Broersen (Volt) inzake maak ruimte voor psychosociale hulp in eigen taal en het afdoen van toezegging TA2025-000095 van wethouder Groot Wassink aan raadslid Broersen (Volt) over voortgang psychosociale hulp in eigen taal. 1

Maandelijkse informatievoorziening COA – gemeente Amsterdam. Bezettingscijfers zijn inclusief logeerregelingen en administratieve plaatsingen. Peildatum 6 november 2025.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2026 Pagina 2 van 7

1. Rapportage voortgang Programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers In Amsterdam bieden verschillende partijen ondersteuning aan nieuwkomers. Soms is dat voor de hele groep, soms voor een bepaalde subgroep. Dit programma heeft als doel en integraal, duurzaam en toegankelijk aanbod te creëren voor tijdige en passende mentale ondersteuning en professionele zorg voor nieuwkomers. De interventies van het Programma Ondersteuning Mentale Gezondheid zijn grotendeels gericht op het verder ontwikkelen van de bestaande ondersteuning, kennisdeling en het versterken van de ketensamenwerking. Dit komt ten goede van de brede groep nieuwkomers. In 2025 hebben de interventies van het Programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers meer dan 2500 mensen bereikt2. Dit is volgens verwachting aangezien in 2025 de uitvoering van het programma is opgestart. We verwachten in 2026 het bereik te kunnen verdubbelen. De actielijnen in dit programma zijn (1) preventie; (2) toegankelijke zorg; (3) behandeling en complexe casuïstiek; (4) ketensamenwerking en (5) kennisdeling en monitoring. Over de invulling van deze programmalijnen bent u in de raadsinformatiebrief Programma Ondersteuning Mentale Gezondheid van vorig jaar geïnformeerd. De voortgang in het afgelopen jaar op deze programmalijnen wordt in de volgende alinea’s toegelicht.

Een gedetailleerde beschrijving van diverse ingezette interventies leest u in de bijgevoegde inhoudelijke voortgangsrapportage 2025 en de bijgevoegde interventielijst biedt een overzicht over alle ingezette interventies vanuit dit programma. Programmalijn 1: Preventie Doel van preventie is te zorgen dat mensen gezond blijven door hun welzijn te bevorderen en te beschermen. Mentale klachten moeten in een zo vroeg mogelijk stadium gesignaleerd worden. In het afgelopen jaar hebben wij verschillende interventies kunnen continueren, zoals het trainen van bewoners op gemengde huisvestingslocaties in woonvaardigheden en grenzen aangeven. Ook zijn de service- en screeningsgesprekken vanuit de GGD succesvol voortgezet. Deze gesprekken richten zich op vroegtijdig signaleren van psychosociale problemen en het toeleiden van statushouders naar een passend ondersteunings- en/of zorgaanbod. Dit kan preventief/nuldelijns aanbod zijn of ander zorgaanbod. Er is een aantal nieuwe interventies gestart die de nadruk leggen op de laagdrempelige ondersteuning die zoveel mogelijk in eigen taal wordt aangeboden. Het gaat om Problem Management Plus (PM+), het Moederproject van Road of Hope, Choices voor een beter leven en de Boys Club van Centrum Seksueel Geweld. Op korte termijn zetten we in op versterken van psycho-educatie en uitbreiding van voorlichting over mentale gezondheid aan nieuwkomers.

Hiervoor zijn goede modules ontwikkeld door onder meer Pharos en de GGD. Voorlichting over gezondheid en de manieren waarop gebruik te maken is van het zorgsysteem kan zowel door hulpverleners als door andere getrainde personen worden verzorgd zoals sleutelpersonen.

2

Stand november 2025 gerapporteerd door uitvoerende partijen. Uitvoerders tellen unieke personen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2026 Pagina 3 van 7

Programmalijn 2 toegankelijke zorg Om een brug te slaan tussen de zorgbehoefte van nieuwkomers en de formele zorg, ondersteunt de gemeente Amsterdam initiatieven die nieuwkomers laagdrempelig toeleiden naar de huisarts, GGZ of specialistische zorg. Zo heeft zich het Zorgcafé van Dokters van de Wereld binnen het stelsel van formele en informele zorg ontwikkeld tot een belangrijke voorziening die toegang tot zorg bevordert voor mensen die mogelijk uitgesloten zijn van zorg waaronder de meest kwetsbare inwoners van Amsterdam zoals asielzoekers, ongedocumenteerden en statushouders. Op de gemeentelijke opvanglocaties voor vluchtelingen uit Oekraïne (GOO) worden Oekraïense psychologen ingezet als mental coaches. Zij zijn in dienst bij de sociaal beheerders van de locaties en bieden laagdrempelige toegang tot psychosociale hulp in eigen taal. De coaches fungeren als vertrouwelijk aanspreekpunt voor zowel de vluchtelingen als professionals van de gemeentelijke opvanglocaties. De coaches zijn het eerste aanspreekpunt voor mentale ondersteuning, en verzorgen ook desgewenst een warme overdracht naar eerstelijns zorg zoals een huisarts POH of een psychiater. De meest genoemde problematiek is stress, slapeloosheid en (een gebrek aan) zelfvertrouwen.3 Voor ondersteuning van nieuwkomers in Amsterdam zetten we vanaf 2026 vier sleutelpersonen voor 12 uur per week in.

Een sleutelpersoon is een bruggenbouwer en biedt vanuit eigen culturele achtergrond, kennis en ervaring ondersteuning aan zowel de eigen gemeenschap als aan professionals. Zij kunnen problemen signaleren, voorlichtingen geven, bemiddelen en adviseren aan beide kanten. Programmalijn 3: behandeling en complexe casuïstiek Mentale problemen ontstaan vaak uit een combinatie van factoren zoals weinig of onvoldoende perspectief, financiële problemen of een instabiele woonsituatie. Effectieve ondersteuning vraagt om samenwerking tussen experts uit verschillende disciplines en instanties, en om domeinoverstijgend werken. Daarbij is een partij die een brug kan bouwen tussen nieuwkomers en professionals van essentieel belang. Stichting Ykeallo biedt intensieve begeleiding aan jongeren uit de Eritrese gemeenschap die zelfstandig of in gemengde woonprojecten wonen maar niet voldoende zelfredzaam zijn en een grote afstand tot de zorgprofessionals hebben. Jongeren uit deze groep kampen met trauma’s wat integratie en zelfstandig functioneren in de weg staat. Hierdoor zijn hulptrajecten vaak langdurig en complex. Stichting Ykeallo werkt daarom intensief samen met ketenpartners uit verschillende domeinen zoals Buurtteams, Jongerenpunten, de GGZ zoals InGeest of Arkin en organisaties die opvang en begeleiding bieden zoals HVO-Querido of het Leger des Heils.

De GGD biedt statushouders op indicatie van klantbegeleiders en andere professionals gesprekken aan over mentale gezondheid en bijkomende problematiek. Meestal gaat het om mensen die al aanzienlijke gezondheidsproblemen hebben en om die reden ‘vastlopen’. Uit een recente evaluatie 3

Rapportage PSO in de opvang 2024-2025, Rode Kruis

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2026 Pagina 4 van 7

blijkt dat ruim 80% van de statushouders die op deze wijze in beeld komt, wordt doorverwezen naar professionele zorg, zoals de GGZ. De wachtlijsten voor GGZ-zorg en begeleiding zijn echter nog steeds lang, wat tot gevolg heeft dat mensen afhaken. Vanaf 2026 zet de gemeente Amsterdam vanuit dit programma ook in op interventies tijdens de wachttijd naar passende zorg. Dit biedt nieuwkomers zowel inzicht in het te verwachten (herstel)proces als praktische ondersteuning tijdens het wachten. Programmalijn 4: ketensamenwerking In Amsterdam bieden meerdere organisaties ondersteuning aan nieuwkomers. Het aanbod en de beschikbaarheid verschilt per stadsdeel. Het college zet daarom in op een samenhangend en integraal aanbod en het vergroten van de zichtbaarheid daarvan, zodat meer nieuwkomers ervan gebruik kunnen maken. De Welcome app biedt een platform waarmee het netwerk van hulpverlening en sociale ondersteuning in Amsterdam digitaal toegankelijk wordt voor zowel de doelgroep als professionals. Het platform is beschikbaar via en web portaal en een mobiele app. De app brengt dit overzichtelijk samen op één plek, waardoor statushouders beter hun weg vinden en zelfstandiger mee kunnen doen in Amsterdam. Daarnaast wordt de app ook gebruikt door andere nieuwkomers, zoals vluchtelingen uit Oekraïne.

In het Netwerk Nieuwkomers Amsterdam (NNA) zijn organisaties vertegenwoordigd die (mentale) ondersteuning bieden aan nieuwkomers. Tijdens de bijeenkomsten van het NNA, waaraan ook de gemeente Amsterdam deelneemt, wordt besproken welke knelpunten er zijn, en op welke manier de dienstverlening in de stad kan worden verbeterd. Partijen uit het netwerk hebben ook input geleverd voor de nieuwe subsidieregeling Aankomstinfrastructuur Nieuwkomers en Ondersteuning Ongedocumenteerden (ANOO). Programmalijn 5: Kennisdeling en monitoring Door deelname aan onderzoek en het faciliteren van onderlinge kennisdeling stimuleert en borgt de gemeente Amsterdam de duurzame inbedding van resultaten en best practices. Op deze manier wordt kennis over gezondheid en bijhorende ondersteuning beter toegankelijk gemaakt voor vrijwilligers en professionals die werken met nieuwkomers. In samenwerking met professionals van ketenpartners en vertegenwoordigers van de doelgroep is eind 2024 de Klantreis ondersteuning mentale gezondheid statushouders ontwikkeld. Deze maakt inzichtelijk op welke momenten nieuwkomers aan- of afhaken bij het zoeken naar zorg en ondersteuning. Dit jaar is de klantreis gepresenteerd aan betrokken partijen en zijn in diverse werkgroepen verbeterpunten besproken en belegd.

In de bijlagen vindt u de presentatie van de klantreis zoals deze is opgehaald en gedeeld met statushouders en ketenpartners. Sinds dit najaar maakt de gemeente Amsterdam deel uit van het project Duurzaam Problem Management+ voor Nieuwe Nederlanders (D-PM+NN). Dit project richt zich op het structureel inbedden van psychosociale ondersteuning in de eigen taal voor statushouders in Den Haag en Amsterdam, via de cultuur sensitieve aanpak Problem Management Plus (PM+). Tot slot zetten we in samenwerking met de afdeling Onderzoek en Statistiek een onderzoek/monitor op om meer inzicht te krijgen in het welzijn van nieuwkomers in Amsterdam.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2026 Pagina 5 van 7

De afgelopen maanden is hiervoor een privacy-traject doorlopen. De vragenlijst wordt eind 2025 of begin 2026 verstuurd naar groepen nieuwkomers. De eerste uitkomsten zijn naar verwachting rond de zomer van 2026 beschikbaar en worden met de raad gedeeld. Deze inzichten helpen om de inspanningen te plaatsen in het breder perspectief van het algemene welzijn van nieuwkomers in Amsterdam. Financiën Voor de uitgaven van het Programma Ondersteuning Mentale Gezondheid Nieuwkomers zijn binnen het programma MA&O in 2025 1,5 mln beschikbaar gesteld. Voor de uitvoering van het programma in 2026 is € 1,6 mln beschikbaar. 2. Afdoening motie 274 van lid Broersen (Volt) c.s. inzake maak ruimte voor psychosociale hulp in eigen taal Via deze motie wordt het college verzocht: 1.Te inventariseren op welke opvanglocaties momenteel structurele ruimte voor psychosociale hulp ontbreekt. 2.In samenwerking met PSH-aanbieders, COA en maatschappelijke partners te zorgen voor structureel beschikbare, toegankelijke ruimtes voor cultuur sensitieve psychosociale hulp op of nabij opvanglocaties 3. De raad hierover te informeren voor het einde van 2025 Ad 2.1) Structurele ruimte voor psychosociale hulp in eigen taal Vluchtelingen uit Oekraïne en ongedocumenteerden worden opgevangen in locaties die door de gemeente Amsterdam worden georganiseerd.

Op de opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen zijn structureel spreekkamers voor psychosociale en andere hulpverlening beschikbaar. Op de opvanglocaties voor ongedocumenteerden is op sommige locaties gekozen voor het maximaal benutten van het woonoppervlak en is er op de locaties Gerard Doustraat, Pieter Aertzstraat, Lidostraat en Marnixstraat geen structurele spreekkamer beschikbaar en wordt eer gedeeltelijk gebruik gemaakt van de beschikbare kantoorruimte. De opvang van asielzoekers in Amsterdam wordt georganiseerd door het COA. Over het algemeen zijn op de locaties die voor de langere termijn zijn ingericht, meer faciliteiten zoals spreek- en werkruimten beschikbaar. Voor tijdelijke en of noodlocaties geldt dat er vaak weinig faciliteiten zijn of dat deze gedeeltelijk dienst doen als kantoor. Zo mogelijk wordt gebruik gemaakt van de faciliteiten van de lange termijnlocaties in de buurt. Bijvoorbeeld maken COA bewoners van het Mercure Hotel in Nieuw West gebruik van de faciliteiten op azc Willinklaan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2026 Pagina 6 van 7

Ad 2.2) Zorgen voor structureel beschikbare, toegankelijke ruimtes voor cultuur sensitieve psychosociale hulp op of nabij opvanglocaties Samen met betrokken partijen zijn afspraken gemaakt over het gebruik van ruimtes voor cultuursensitieve psychosociale hulp op of nabij opvanglocaties. Zo heeft de gemeente Amsterdam samen met stichting WRK for en het COA afspraken kunnen maken voor gebruik voor de psychosociale interventie Problem Management Plus(PM+) van ruimtes op locatie azc Willinklaan en A&O hostel. De interventie wordt op locatie Willinklaan in het Arabisch en op het A&O hostel in het Farsi aangeboden. Ook houden wij bij het realiseren van nieuwe locaties rekening met voldoende structureel beschikbare spreekkamers. Partijen die al langer in Amsterdam gevestigd zijn, hebben vaak al afspraken over structureel gebruik van en of toegang tot ruimtes. Steungroepen van Road of Hope vinden plaats op vaste locaties in Nieuw-West of Noord, waaronder op gemengde wooncomplexen voor statushouders en woonstarters. Het blijft in veel gevallen wel een continue inspanning van alle partijen vooral bij locaties waarvan de gemeente Amsterdam niet de eigenaar is en of die tijdelijk van aard en inzet zijn. In het laatste geval kijken wij met de ketenpartners of het aanbod in de buurt ontsloten kan worden.

Dit wordt nader toegelicht verderop in deze raadsinformatiebrief, inclusief de inhoudelijke beschrijving en de interventielijst (bijlagen 1 en 2). Ad 2.3) De raad hierover te informeren voor het einde van 2025 Het college informeert de raad hierover via deze voorliggende raadsinformatiebrief. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. 3. Toezegging (TA2025-000095) wethouder Groot Wassink aan raadslid Broersen (Volt) over voortgang psychosociale hulp in eigen taal In de commissievergadering SED van 22 januari 2025 heeft wethouder Groot Wassink aan raadslid Broersen (Volt) toegezegd de voortgang van de uitvoering van de motie “Psychosociale hulp in eigen taal” jaarlijks te rapporteren aan de raad. Het college heeft in 2025 financiële ondersteuning geboden aan verschillende projecten die nieuwkomers ondersteunen in eigen taal zoals Problem Management Plus, het moederproject voor moeders met migratieachtergrond in Nieuw West en de samenwerking met de Welcome App. Er wordt ondersteuning geboden in de meest voorkomende talen zoals Arabisch, Engels, Farsi, Tigrinya en Turks. Dit is nader toegelicht in deze raadsinformatiebrief, met bijbehorende inhoudelijke beschrijving en interventielijst.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2026 Pagina 7 van 7

De toezegging wordt meegenomen in de jaarlijkse rapportage van het programma aan het eind van 2026 en wordt hiermee als afgedaan beschouwd. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Wethouder Groot Wassink Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen)

Wethouder Scholtes Zorg

Bijlagen 1. Inhoudelijke rapportage en resultaten programma Ondersteuning mentale gezondheid nieuwkomers 2025 2. Interventielijst programma Ondersteuning mentale gezondheid nieuwkomers 2025 3. Klantreis Ondersteuning mentale gezondheid statushouders

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl