Raadsinformatiebrief voortgang markten 2024.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 oktober 2024 Economische Zaken Sofyan Mbarki Economische Zaken en Cultuur (bestuurszaken.ezc@amsterdam.nl)

Onderwerp

Bekostiging markten, vereenvoudigd tariefstelsel en uitwerking Marktdagen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken op de Amsterdamse markten. Allereerst deel ik de meest recente inzichten over de kosten en opbrengsten van de markten voor de gemeente. Al langer was duidelijk dat deze niet met elkaar in balans zijn, maar de precieze omvang van het tekort was onbekend. Uit onderzoek dat ik heb laten uitvoeren, blijkt dat het faciliteren van de markten ongeveer € 8 miljoen per jaar kost. Daarvan wordt momenteel ca. € 4 miljoen uit de algemene middelen bekostigd. We zien dat de opbrengsten uit tarieven – door allerlei redenen – achterblijven en dat de kosten voor marktbeheer jaarlijks verder oplopen. Evenals uw raad vindt het college de markten belangrijk, vanwege de economische, sociale, culturele en historische functie. Daarom kiest het college er vo0r – ondanks oplopende kosten – de tarieven niet substantieel te verhogen, maar deze regulier te indexeren. Ik neem u hieronder in deze ontwikkelingen mee. Daarna ga ik in op de opvolging van de Marktdagen die eind 2023 zijn gehouden en de verbetertrajecten die, mede naar aanleiding van het rapport Marktwaarde van de ombudsman, in een versnelling zijn geraakt. Het vervolg op de marktdagen bestaat uit drie sporen: goede basis, het verlevendigen van de markt en de nieuwe marktverordening.

Tot slot informeer ik u over de twee besluiten die ik aan uw raad voorleg op 13 november: het besluit voor het invoeren van een vereenvoudigd tarievenstelsel en de tarieven voor 2025, waarin de reguliere indexatie en het nieuwe tarievenstelsel verwerkt zitten. Deze besluiten zijn onderdeel van het spoor ‘goede basis’. De markttarieven dekken de helft van de kosten Zoals ik eerder met u heb gedeeld in de voortgangsbrief van 12 februari 2023, kampen de Amsterdamse markten met uitdagingen. Onder andere door veranderd consumentengedrag en concurrerend aanbod nemen bezoekersaantallen op veel markten af. Evenals het animo om als ondernemer op de markt te staan. Dit resulteert in een lagere bezetting en daarmee lagere inkomsten uit tarieven. Tegelijkertijd stijgen de kosten en moet steeds meer geld uit de algemene middelen bijgelegd worden om de markten in stand te houden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 oktober 2024 Pagina 2 van 7

Marktondernemers betalen een markttarief aan de gemeente voor het faciliteren van de markt. Dit is een basistarief voor het gebruik van de marktplaats, het marktbeheer1 en gebruik van water en elektra. Daarnaast betalen zij een afvaltoeslag voor de inzameling van bedrijfsafval en een reinigingstoeslag voor de reiniging van het marktterrein.2 De opbrengsten uit de markttarieven dekten in 2023 53% van de ongeveer € 8 miljoen aan kosten. Om de markten mogelijk te maken, leggen we dit jaar ongeveer € 4 miljoen bij uit de algemene middelen. Vorig jaar was dat € 3,7 miljoen. Bij het uitblijven van maatregelen loopt dit tekort elk jaar verder op naar ruim € 6,2 miljoen in 2034. Dit zijn alleen de kosten die direct toe te rekenen zijn aan het faciliteren van de markt (marktbeheer, afvalinzameling en reiniging). Het is exclusief incidentele investeringen voor de markten en ambtelijke capaciteit. De dekkingsgraad van 53% was in 2023 als volgt verdeeld over de verschillende tariefsoorten: de kostendekkendheid van het marktbeheer is 40%, van de reiniging 95% en van de afvalinzameling 65%. De markten zijn en blijven belangrijk voor Amsterdam. Naast hun economische functie voor de marktondernemers en het winkelpubliek, hebben markten een culturele functie in de historie en leefbaarheid van de stad en een belangrijke sociale functie als ontmoetingsplek.

Daarom kiest het college ervoor niet 100 procent van de kosten door te rekenen in de markttarieven3 en structureel geld uit de algemene middelen in te zetten voor de organisatie van markten. Hieronder schets ik mogelijkheden om de kosten en inkomsten beter op elkaar aan te laten sluiten. Graag ga ik hierover in gesprek met uw raad. Mogelijkheden om de kosten en inkomsten beter op elkaar te laten aansluiten De interne organisatie Het organiseren van een markt omvat onder andere beheer, administratie, vergunningenuitgifte, toezicht en handhaving en dagelijks marktmanagement. Hierbij geldt dat de meeste capaciteit wordt ingezet voor de grote markten. De interne organisatie die zorgdraagt voor het faciliteren van de markt heeft een minimale bezetting. De afgelopen jaren is ingezet op het optimaliseren van de bedrijfsvoering en we blijven alert op verdere mogelijkheden. Als er nog wat bespaard kan worden op de organisatie, zullen we dat zeker niet nalaten, maar de verwachting is niet dat een eventuele besparing substantieel zal zijn. De markttarieven De afgelopen jaren is de indexatie te laag geweest om de kostenstijgingen bij te houden. Dit onder andere omdat rekening gehouden is met de effecten van corona en de stijging van de energiekosten.

Ik heb laten onderzoeken welke jaarlijkse tariefindexatie nodig zou zijn om het 1 Dit bevat uitsluitend de toerekenbare kosten voor het marktbeheer. Zo worden bijvoorbeeld de uren dat de

marktmeester op de markt aanwezig is wel doorberekend, maar de uren dat de markmeester op kantoor zit niet. 2 Naast de gemeentelijke tarieven kan de marktondernemer een kraam huren van de kramenzetter. Dit kost tussen de € 15 tot 20 per dag. 3 De kosten voor afvalinzameling zijn hierop een uitzondering. Wettelijk moeten hiervoor de werkelijke kosten worden doorberekend, omdat derden deze diensten ook mogen aanbieden zonder concurrentienadeel. Deze kosten zullen stijgen door elektrificatie van het apparaat. Wanneer ondernemers als collectief zorgdragen voor afvalinzameling of reiniging van het terrein, kunnen deze toeslagen vervallen. Momenteel wordt hierover op een aantal markten gesprekken gevoerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 oktober 2024 Pagina 3 van 7

tekort stabiel te houden. Als we € 4 miljoen blijven inleggen, zouden we met het huidige marktenstelsel naar schatting moeten indexeren met een percentage van rond de 10 procent in plaats van de huidige 3 tot 5 procent. Het college kiest er op dit moment voor de tarieven niet substantieel te verhogen, maar deze regulier te indexeren en te harmoniseren (zie ook verderop). Dit doen we, omdat we zien dat kosten voor marktondernemers op andere vlakken al sterk toenemen. Daarnaast hebben we een traject ingezet met de Marktdagen en de opvolging daarvan om de markten aantrekkelijker te maken en kijken we samen met stadsdeelbestuurders naar oplossingen die het meest passend zijn per markt. Samen met de dagelijks besturen richting geven aan het marktstelsel Omdat we de tarieven niet willen verhogen, houd ik samen met de dagelijks besturen het marktstelsel tegen het licht. Op dit moment faciliteren we 28 gemeentelijke markten en worden er daarnaast markten door een private partij georganiseerd. Daarmee heeft Amsterdam de meeste markten van Nederland. Tegelijkertijd neemt het aantal marktondernemers af. In gesprekken met dagelijks bestuurders komt naar voren dat een generieke oplossing voor alle markten geen recht doet aan de verschillende markten en situaties in de stadsdelen. We brengen daarom samen verschillende opties in kaart.

Zo zijn er mogelijk kosten te besparen door aanpassingen te doen in het aantal dagen van een markt of de grootte per markt per dag. Dit laten we doorrekenen. Ook onderzoeken we de wenselijk- en mogelijkheden voor het privatiseren van markten. Met het privatiseren van markten vervallen de meeste gemeentelijke kosten. Uit onderzoek blijkt dat het privatiseren van kleine markten slechts een marginale besparing oplevert, omdat de organisatiecapaciteit met name uitgaat naar de grote markten. Om kosten te drukken zouden we daarom moeten kijken naar grote aantallen kleine markten of naar de grote markten. Het aanpassen van markten of het omzetten van gemeentelijke markten naar private markten is geen sinecure. Dit vraagt goede afstemming met en medewerking van de marktondernemers. Ook heeft het privatiseren van markten gevolgen voor de grip die de gemeente heeft op de markt. Zo kan de gemeente alleen via vergunningsvoorwaarden sturen op productaanbod en -segment, het gebruik van het terrein en openingstijden. Ook kan continuïteit onder druk komen te staan, omdat we afhankelijk zijn van private organisatoren. Daarbij komt dat bij een private markt de organisator zelf marktondernemers kan selecteren die bij de markt passen. Daardoor kan een verandering optreden in de huidige samenstelling van ondernemers.

Opbrengst Marktdagen langs drie sporen uitwerken samen met marktondernemers In de voortgangsbrief van 8 december 2023 informeerde ik u over de Marktdagen Amsterdam 2023. Dit tweedaagse evenement met ruim 200 deelnemers was het begin van een serie ontmoetingen, waarin we met marktondernemers, de Koninklijke Centrale Vereniging Ambulante Handel (CVAH), creatieve denkers en andere belanghebbenden hebben gesproken over de markt van de toekomst. Samen is een marktmanifest opgesteld en een menukaart met interventies en oplossingsrichtingen om de markten te verbeteren. De input van de Marktdagen is aangevuld en getoetst in een roadshow langs vier markten en op een marktbrunch in april met ruim 50 deelnemers. Een impressie van de gesprekken, het manifest en de menukaart vindt u op hier. De menukaart biedt concrete handvatten voor verbetering, die in overleg met de Koninklijke CVAH en marktondernemers worden uitgewerkt. Dit vindt plaats in drie sporen: goede basis,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 oktober 2024 Pagina 4 van 7

verlevendigen van de markten en een nieuwe marktverordening. Een aantal ondernemers heeft zich aangemeld om in het vervolgtraject te blijven meedenken. In oktober is met hen en met de Koninklijke CVAH de stand van zaken besproken en hebben zij geadviseerd over het verdere participatieproces. De komende maanden worden alle marktondernemers uitgenodigd om mee te praten.

Afbeelding 1: Overzicht van verbetertrajecten en de uitvoering van Markt Maakt Amsterdam

In de Agenda voor Amsterdams ondernemerschap4 is de uitwerking van de Marktdagen als maatregel opgenomen en heeft uw raad hiervoor € 440.000 gealloceerd. Spoor 1: Goede basis Er komt veel kijken bij de organisatie van de markten in Amsterdam. Van het dagelijks beheer en de administratie tot het herindelen van de markten. Met de marktondernemers stellen we een checklist op met wat er voor elke markt nodig is en dat brengen we op orde. Daarnaast werken we de achterstand in herindelingen weg en vereenvoudigen en harmoniseren we het tarievenstelsel. Checklist De gesprekken op en na de marktdagen gaven input voor een checklist met wat een markt minimaal nodig heeft om goed te kunnen functioneren. Dit zijn: - voorzieningen als stormankers, water- en elektra, - diensten als toezicht, afvalinzameling en reiniging - afspraken over onder meer bezetting en een vertegenwoordiging van marktondernemers voor elke markt. De verzamelde input voor de checklist is in oktober met de Koninklijke CVAH en marktondernemers besproken. De checklist bevat een basisniveau. Afhankelijk van de markt en de ambities van de marktondernemers kan de checklist in overleg met het dagelijks bestuur van het stadsdeel of stadsgebied worden aangevuld. Samen met de marktondernemers bekijken we welk 4

De Agenda voor Amsterdams ondernemerschap is op 29 mei 2024 vastgesteld door de gemeenteraad.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 oktober 2024 Pagina 5 van 7

onderdeel van de checklist prioriteit heeft en maken we een planning hoe we alle onderdelen kunnen realiseren. Herindelingen Zoals aangekondigd in mijn brief op 17 februari 2023 hebben de dagelijks besturen van de stadsdelen en het stadsgebied vorig jaar beoordelingscriteria vastgesteld en een prioritering bepaald in het wegwerken van achterstanden rond het (her)indelen van de markten. Waar nodig passen we ook het instellings- en inrichtingsbesluit aan. Op basis van deze prioritering zijn de besluiten voor 15 markten geactualiseerd en de markten opnieuw ingedeeld. Dit betreft ongeveer de helft van de gemeentelijke markten. In de komende anderhalf jaar wordt dit voor de overige markten gedaan. Vereenvoudiging tarievenstelsel Het huidige markttarievenstelsel kent onwenselijke tariefverschillen tussen markten. Dit stamt uit de tijd dat de stadsdeelraden de tarieven vaststelden. Sinds 2016 doet de raad dit voor de hele stad en zijn de tariefverschillen jaarlijks kleiner gemaakt. Bij de invoering van het huidige markttarievenstelsel is de gemeenteraad toegezegd dat dit stelsel op termijn zou worden geëvalueerd. Deze evaluatie is inmiddels afgerond. Vanuit ondernemers en de Koninklijke CVAH is het signaal gekomen dat het tarievenstelsel vereenvoudiging behoeft. Nu zijn er onwenselijk grote verschillen tussen de tarieven op dag- en weekmarkten en tussen onderlinge weekmarkten.

Daarom is een vereenvoudigd, geharmoniseerd tarievenstelsel opgesteld waarin deze verschillen zijn teruggebracht. De tarieven voor dagmarkten en voor weekmarkten zijn gelijkgetrokken en op de meeste weekmarkten zijn de tarieven verlaagd. De basistarieven zijn in het weekend op alle markten verhoogd. Ook zijn de staffels aangepast. De wijzigingen zijn voor de gemeente budgetneutraal. Het tariefstelsel ligt, samen met de reguliere indexatie, ter besluitvorming voor in de raadsvoordracht Gewijzigd markttarievenstelsel en het vaststellen van de tarieven markt- en staanplaatsgelden 2025 die geagendeerd is voor uw raadsvergadering van 13 november 2024. De vereenvoudiging van het tarievenstelsel heeft verschillende gevolgen voor verschillende ondernemers. De tarieven op de meeste weekmarkten zijn verlaagd. Op dagmarkten die in het huidige stelsel goedkoper zijn dan andere, worden de tarieven juist hoger. De verschillen zijn zichtbaar gemaakt in onderstaande tabel. In de gele kolom staat de bandbreedte weergegeven van de huidige tarieven (2024) voor dag- en weekmarkten. In de grijze kolom ernaast – ter vergelijking – wat de tarieven in het nieuwe stelsel zouden zijn in 2024. Tot slot in de blauwe kolom de nieuwe tarieven voor 2025 met daarin de indexatie verwerkt.

Tabel 1: Een dagmarkt is een markt die ten minste vier dagen per week wordt gehouden. Een weekmarkt is een markt die ten hoogste drie dagen per week wordt gehouden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 oktober 2024 Pagina 6 van 7

Spoor 2: Verlevendigen van de markt In de gesprekken op en na de marktdagen was er volop energie en creativiteit om te innoveren en markten aantrekkelijker te maken voor bezoekers. Ook heeft u enkele moties aangenomen met hetzelfde doel die hierbij worden betrokken, zoals toegezegd in de brief van 8 december 2023. De huidige verordening biedt weinig ruimte om te experimenteren. Maar met het oog op de nieuwe marktverordening zijn we het afgelopen jaar met de uitvoering van de ideeën gestart. Hieronder licht ik er enkele uit. In oktober hebben de Koninklijke CVAH en een afvaardiging van marktondernemers meegedacht over hoe we dit verder kunnen uitbreiden. De opgedane ervaringen worden meegenomen in de uitwerking van de nieuwe marktverordening. Studenten op de markt Studenten van de HBO-bachelor Business Administration van het InterCollege in Amsterdam hebben dit jaar hun producten aangeboden op de Albert Cuypmarkt. We onderzoeken samen met de opleider of dit voor herhaling vatbaar is, eventueel ook op andere markten. Naast dat studenten ervaring opdoen in het ondernemen op de markt, biedt dit inzicht in wat jongeren kan stimuleren of weerhouden van een carrière op de markt. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid met de Koninklijke CVAH en het ROC van Amsterdam om gastlessen aan te bieden op twee opleidingen.

Deze gastlessen bestaan uit toelichting en ervaringen van een voormalig marktondernemer en uit een werkbezoek aan de markt met een praktische opdracht. Sociale voorzieningen op markt Voor de uitvoering van de motie 354 van de leden Namane en IJmker over het goed in de markt zetten van sociale initiatieven, is geïnventariseerd welke maatschappelijke organisaties en sociale initiatieven interesse zouden hebben om zich op de markt te presenteren. Als resultaat daarvan verkennen we met enkele sociaal ondernemers de mogelijkheid om de markt te gebruiken om activiteiten aan te bieden of bekendheid te vergroten. Biologisch aanbod Uit de Monitor warenmarkten 2022 bleek dat Amsterdammers behoefte hebben aan meer biologisch aanbod op de markt. Als reactie daarop werven we in samenwerking met programma Voedselstrategie actief aanbieders van biologische producten. De huidige verordening kent op dit moment nog een belemmering voor coöperaties met biologische, ambachtelijke of lokaal geproduceerde producten. Dit wordt meegenomen bij het opstellen van de nieuwe verordening. Integrale verbetertrajecten Op een aantal grotere markten werken de dagelijks besturen van de stadsdelen aan integrale verbetertrajecten.

Daarbij wordt de ontwikkeling van de markt in breed perspectief en in gesprek met marktondernemers opgepakt, zoals bij het toekomstperspectief voor de Albert Cuypmarkt en de Ten Katemarkt, de herontwikkeling van Plein ’40 en ’45 en de aansluiting van de Dappermarkt op het toekomstperspectief van de Dapperbuurt. Spoor 3: Nieuwe Marktverordening De huidige marktverordening is vastgesteld in 2016 en is in 2022 op punten aangepast, dit vooruitlopend op een geheel nieuwe verordening waaraan we nu werken. De marktverordening sluit niet meer aan bij de praktijk op de markten en bij onze ambities. Uit de gesprekken op en na

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 oktober 2024 Pagina 7 van 7

de marktdagen is veel input gekomen over hoe de verordening op dit moment de ontwikkeling van markten en de innovatie van ondernemers in de weg staat. Zoals eerder gemeld, voldoet de marktverordening niet aan de Europese Dienstenrichtlijn. De komende maanden bespreken we met marktondernemers en de Koninklijke CVAH hoe de nieuwe verordening eruit moet komen te zien. Ook kijken we naar voorbeelden uit andere gemeenten. De opbrengst hiervan gebruiken we voor de nieuwe verordening die beter aansluit op de markt van de toekomst, waar bewoners en bezoekers met plezier naartoe gaan en de ondernemer een goede boterham kan verdienen. Vanwege de belangrijke economische, sociale, culturele en historische functie blijft het college de markten en marktondernemers faciliteren. Dit doen we door de markten voor een bedrag van ca. € 4 miljoen per jaar te bekostigen uit de algemene middelen. De komende tijd werken we, samen met de stadsdeelbestuurders en de ondernemers, verder aan het nog aantrekkelijker maken van de Amsterdamse markten. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl