Raadsinformatiebrief voortgang Lerarenagenda

Raadsinformatiebrief

Aan:

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam

Datum

18 juni 2024

Portefeuille(s)

Onderwijs

Portefeuillehouder(s):

Marjolein Moorman

Behandeld door

OJZ bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang Lerarenagenda 2023-2027

Geachte leden van de gemeenteraad,

Het lerarentekort in Amsterdam is groot en de prognoses 1 zijn zorgelijk, maar wat mij extra zorgen baart is dat de tekorten zowel in het primair- als het voortgezet onderwijs ongelijk verdeeld zijn. Zo zijn de tekorten in het primair onderwijs het grootst op scholen in de stadsdelen Nieuw-West en Zuidoost. In het voortgezet onderwijs zijn er verschillen per onderwijstype, stadsdeel en vak. De grootste tekortvakken in het vmbo, havo en vwo zijn techniek (avo), informatica en natuur- en scheikunde. Het lerarentekort zorgt daardoor niet alleen voor een afnemende kwaliteit van het onderwijs in de volle breedte, maar draagt ook bij aan toenemende ongelijkheid. Een pijnlijke boodschap die ik daaropvolgend helaas moet blijven herhalen: kwetsbare kinderen in Amsterdam worden het hardst geraakt door het lerarentekort. Op 15 december jl. heb ik u via een raadsinformatiebrief 2 geïnformeerd over de resultaten van de jaarlijkse meting van het leraren- en schoolleiderstekort in Amsterdam waarin gedetailleerd inzicht wordt geboden in de huidige stand van zaken, met peildatum 1 oktober 2023.

Als gemeente Amsterdam hebben we in samenwerking met het scholenveld en de lerarenopleidingen sinds 2019 een aanpak ontwikkeld om de trend van het oplopende tekort te keren. Daarnaast hebben de G5 (Almere, Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Amsterdam) in 2020 gezamenlijk OCW opgeroepen tot een noodplan om het lerarentekort aan te pakken in deze

1

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren po, vo en mbo 2020

2

Raadsbrief actuele cijfers lerarentekort (002).pdf

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

18 juni 2024 Pagina 2 van 8

steden. Deze plannen zijn in 2020 opgesteld en naar aanleiding van deze plannen hebben de genoemde gemeenten, schoolbesturen, lerarenopleidingen en het ministerie van OCW per stad een convenant afgesloten om het lerarentekort terug te dringen. In Amsterdam zijn de activiteiten binnen de noodplannen onderdeel van de Lerarenagenda. Op 20 juli 2023 is de Amsterdamse Lerarenagenda 2023-2027 door uw raad aangenomen. In deze agenda staan alle maatregelen opgenomen om de instroom van nieuwe leraren te verhogen, onderwijsprofessionals te behouden en scholen te ondersteunen in het omgaan met het lerarentekort. Als stad investeren we 24 miljoen euro in deze maatregelen. In deze brief neem ik u mee in de voortgang van de maatregelen en de resultaten van het eerste uitvoeringsjaar. In de bijlage vindt u tevens de evaluatie van de noodplannen die op verzoek van OCW is gemaakt over de periode november 2020 tot mei 2024 en de evaluatie wat betreft inzet van andere professionals voor de aanpak van het lerarentekort, ook geëvalueerd in opdracht van OCW.

Verhoog instroom en behoud van onderwijsprofessionals Om de instroom van onderwijsprofessionals te verhogen is het allereerst belangrijk om geïnteresseerden aan te trekken. Bijvoorbeeld scholieren die denken aan een vervolgopleiding gericht op het onderwijs en mensen die vanuit een ander beroep een rol in de klas ambiëren. Er loopt op dit moment een campagne waarbij verhalen van enthousiaste zij-instromers worden gebruikt om ook anderen te motiveren deze stap te zetten, te zien op digitale posters door heel de stad en verschillende sociale media. Een week na de start van deze campagne waren er al 60 nieuwe aanmeldingen voor de informatiebijeenkomst van het zijinstroomtraject. Twee keer per jaar vindt Leraar voor 1 Dag plaats, bedoeld om middelbare scholieren in de bovenbouw van havo en vwo vroegtijdig en op een laagdrempelige wijze te enthousiasmeren voor het beroep van leraar in het Amsterdamse primair onderwijs. In maart 2024 hebben 88 leerlingen deelgenomen aan een workshopmiddag; 112 leerlingen hebben vervolgens een dag met een leraar meegelopen op verschillende scholen door de stad. Het doel van deze ervaring is om de instroom op de Amsterdamse lerarenopleidingen te vergroten. In het najaar start een editie die zich richt op het lesgeven in het voortgezet onderwijs en begin 2025 wordt het uitgebreid voor lesgeven in het mbo en zij-instromers.

Zij-instroom Zij-instromers zijn onmisbaar geworden bij het bestrijden van het lerarentekort. Als stad organiseren we opleiding en begeleiding van zij-instromers gezamenlijk via Liever voor de klas en 1Loket 3. Voordat we in 2019 zijn gestart met specifieke maatregelen gericht op het opleiden van zij-instromers, was de uitval gemiddeld 25%. Het gemiddelde percentage dat nu stopt is afgenomen naar 5%. Tijdens de looptijd van de Lerarenagenda 2018-2022 werden er gemiddeld

3

https://www.lievervoordeklas.nl/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

18 juni 2024 Pagina 3 van 8

120 zij-instromers per jaar opgeleid voor het primair onderwijs. De ambitie in de Lerarenagenda 2023-2027 is om 160 zij-instromers per jaar op te leiden. De teller staat momenteel op 132 zijinstromers dit schooljaar, maar ik ben optimistisch en verwacht dat we het doel dit jaar halen. Om dit aantal te bereiken leiden scholen met meer begeleidingscapaciteit zij-instromers op voor andere scholen, vaak omdat deze scholen zelf lagere tekorten hebben. Solidariteit is van belang om lerarentekort als een collectief probleem aan te pakken, daarom blijf ik hierop aansturen. Het doel blijft een betere en eerlijkere spreiding van het lerarentekort over de stad. Sinds de vaststelling van de eerste Lerarenagenda in 2018 tot en met mei 2024 zijn er in totaal 634 zijinstromers opgeleid in Amsterdam. Daar ben ik ontzettend trots op. Momenteel wordt er ook een stedelijk loket ingericht voor het voortgezet onderwijs, waar naast potentiële zij-instromers ook schoolleiders terecht kunnen voor opleiding en begeleiding.

Wereldburgers voor de klas Wereldburgers voor de klas is een oriëntatietraject waarbij statushouders met een lesbevoegdheid in het land van herkomst of een achtergrond in een van de bèta vakken kennis kunnen maken met het Nederlandse onderwijssysteem en intensieve taallessen volgen met focus op het onderwijs. Daarbij starten de deelnemers direct met een stage om ook in de praktijk te ervaren hoe het is om voor de klas te staan. In schooljaar 2023/2024 zijn er in totaal 19 deelnemers gestart met het oriëntatietraject. Het traject is volop in ontwikkeling. Zo krijgen deelnemers het aanbod om een nazorg traject te volgen wanneer zij in het onderwijs gaan werken of een vervolgtraject (zijinstroom, deeltijd opleiding) gaan volgen, bestaande uit taallessen gericht op dagelijkse onderwijspraktijk. Daarnaast wordt de doelgroep van deelnemers komend schooljaar verbreed, waardoor statushouders met een achtergrond in een vreemde taal of economie zich ook kunnen aanmelden. Naast dat het oriëntatietraject zorgt voor extra instroom van nieuwe leraren, draagt het bij aan diversiteit onder leraren en het tegengaan van polarisatie en segregatie.

Ontwikkelmogelijkheden voor ervaren leraren Voldoende tijd en ruimte om te ontwikkelen en professionaliseren is van groot belang om leraren te behouden voor het vak. Amsterdamse schoolbesturen creëren daarom een gezamenlijke visie op goed werkgeverschap. De focus ligt daarbij op de ontwikkelbehoeftes van ervaren leraren. Ook zijn de leergangen zoals we deze kennen uit de Lerarenagenda 2019-2023 op het gebied van leiderschap of pedagogisch didactisch coachen en onderdeel van Leraar in Amsterdam, een kleurrijk beroep, verduurzaamd. Hetzelfde geldt voor het netwerk van HR medewerkers verbonden aan schoolbesturen, het schoolleidersnetwerk en het lerarennetwerk. Voor het voortgezet onderwijs en mbo worden dit jaar vergelijkbare netwerken opgestart.

Meer sterke schoolleiders Een sterke schoolleider is essentieel in de strijd tegen het lerarentekort. Met de subsidie Sterke schoolleider kan ondersteuning worden gerealiseerd, waardoor schoolleiders meer tijd beschikbaar

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

18 juni 2024 Pagina 4 van 8

hebben voor onderwijskwaliteit, schoolontwikkeling en de cruciale verbindende rol tussen leerlingen, leraren, (onderwijs-)ondersteunend personeel, schoolbestuurders en de omgeving van de school. Dit is het eerste jaar dat scholen een (subsidie)aanvraag kunnen indienen voor twee jaar, om de administratieve lasten te beperken en meer structurele ondersteuning te organiseren. 183 van de in totaal 262 schoolleiders hebben een aanvraag ingediend voor het schooljaar 2024/2025. De grote vraag laat zien dat de subsidie zeer gewaardeerd wordt, alsmede het belang van het bieden van ondersteuning.

Naast het waarderen en faciliteren van de huidige schoolleiders, is het belangrijk om aandacht te hebben voor het aantrekken van nieuwe goede schoolleiders. Dit gebeurt door het uitbreiden van 1Loket waarbij mensen vanuit een ander beroep instromen als schoolleider, en het opzetten van een ondersteuningstraject waarbij een ervaren schoolleider en een startende schoolleider kennis en ervaringen kunnen delen.

Omgaan met langdurige tekorten in het primair en voortgezet onderwijs In de huidige situatie is het noodzakelijk om naast het terugdringen van de tekorten ook aandacht te hebben voor het omgaan met de tekorten. Het doel is om te voorkomen dat er klassen naar huis worden gestuurd, en om de werkdag van een bevoegde leraar zo te organiseren dat de werkdruk wordt verlaagd. Bijvoorbeeld door inzet van ondersteunend personeel. Andersom.Amsterdam Platform Andersom.Amsterdam ondersteunt Amsterdamse basisscholen bij het vinden van externe professionals en vakdocenten. 60 partijen bieden in totaal 289 programma’s aan op het platform waar scholen gebruik van kunnen maken. Meer dan 100 Amsterdamse scholen maken gebruik van het platform. Daarbij hebben 70 scholen gebruik gemaakt van individuele ondersteuning voor duurzame invulling van vacatures. Ook Andersom.Almere en Andersom.Den Haag zijn succesvol; mogelijk wordt het platform ook in andere geïnteresseerde onderwijsregio’s ingezet. In samenwerking met de IPABO is een opleidingsprogramma ingericht voor externe professionals die via dit platform worden ingezet. Het programma bestaat uit pedagogischdidactische modules om je verder te bekwamen in het werken voor de klas.

De eerste groep van 12 deelnemers (stadsbreed) is inmiddels gestart en op 24 juni start een tweede groep van 15 deelnemers (specifiek gericht op professionals actief in Zuidoost). Om het gesprek tussen schoolleiders, HR-medewerkers, bestuurders en leraren over het omgaan met langdurige lerarentekorten te faciliteren, worden er bijeenkomsten georganiseerd. Het onderwerp leeft in de scholen en de bijeenkomsten worden goed bezocht en gewaardeerd. Begin dit schooljaar is er ook een bijeenkomst voor ouders georganiseerd, geleid door een aantal schoolbestuurders. Dit om ook hen te betrekken bij de keuzes die worden gemaakt door scholen en de noodzaak om de dagen op school slimmer te organiseren met behulp van externe professionals en vakdocenten

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

18 juni 2024 Pagina 5 van 8

Voortgezet onderwijs: inzet van studenten en uitbreiden van bevoegdheden Het voortgezet onderwijs inventariseert momenteel welke maatregelen scholen en schoolbesturen al treffen in het omgaan met personeelstekorten. De uitkomsten volgen in september. In september start daarnaast op drie scholen het project De veerkrachtige school. Studenten uit het mbo, hbo en wo worden ingezet ter ondersteuning van onderwijsteams. Hierdoor wordt de leraar ontlast, de studenten worden verleid om in het onderwijs te gaan werken en leerlingen krijgen extra ondersteuning. Dit is een project van stichting Studenten helpen scholieren (Shs). De Universiteit van Maastricht monitort en evalueert de pilots. Ook wordt er een opleidingstraject gestart waarmee bevoegde docenten een tweede bevoegdheid kunnen behalen in één van de tekortvakken wiskunde of Nederlands. Deze ervaren leraren beheersen het lesgeven al en hebben alleen vakinhoudelijk scholing nodig. Daarmee kunnen leraren worden ingezet voor vakken waar het knelt en krijgen ze de kans zich te ontwikkelen. Tot slot wordt er door oprichting van de Buurtmavo in Nieuw-West geïnventariseerd of er onbenut arbeidspotentieel is door ouders als huiswerkbegeleiders op te leiden en in te zetten. De effectiviteit van de inzet wordt gemeten en mogelijk leidt dit tot werkdrukverlaging van docenten.

Extra voorzieningen voor het Amsterdamse onderwijs Amsterdam is een unieke stad om te werken, ook in het onderwijs. De complexiteit en diversiteit van de stad biedt werkplezier en geeft voldoening. Verschillende maatregelen in de Lerarenagenda zijn erop gericht om werken in Amsterdam aantrekkelijk te houden, ondanks bijvoorbeeld de krapte op de woningmarkt. Zo krijgen leraren een extra toelage op hun salaris als ze werken op scholen waar veel kinderen met een kans op onderwijsachterstanden naar school gaan. Daarnaast is er een subsidie Tegemoetkoming reiskosten wat een aanvulling is op de reiskostenvergoeding vanuit de CAO voor leraren. Voor schooljaar 2024-2025 hebben 36 schoolbesturen deze subsidie aangevraagd. Ook ontvangen scholen voor het behoud of aantrekken van leraren waar nodig extra parkeervergunningen. Heel belangrijk, omdat 42% van de leraren die werken in Amsterdam niet in de stad woont 4. Schoolleiders en leraren kunnen met vragen over deze maatregelen terecht bij het servicecentrum 5.

Voorrangsregeling maatschappelijke beroepsgroepen De voorrangsregeling voor de maatschappelijke beroepsgroepen is één van vele voorrangsregelingen voor specifieke doelgroepen in de stad. Via de regeling worden sociale en middeldure huurwoningen met voorrang aan leraren en zorg- en politiepersoneel toegewezen. In de afgelopen jaren werden ongeveer 40 woningen per jaar aan leraren toegekend. De ambitie voor de komende jaren is een toename tot 96 woningen per jaar. Tot nu toe zijn er in 2024 in totaal 17

4

O&S (2023) Ervaringen met de beroepsgroepenregeling

5

https://www.amsterdam.nl/sociaaldomein/servicecentrum-onderwijs/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

18 juni 2024 Pagina 6 van 8

woningen toegewezen aan onderwijspersoneel; de verwachting is een toename in de tweede helft van het jaar. Dat het er nog maar 17 zijn komt ook omdat deze nieuwe ambitie pas in maart 2024 is vastgelegd, waar de uitvoering nu op wordt ingericht. In samenwerking met stichting !Woon wordt de communicatie en informatievoorziening rondom de voorrangsregeling verbeterd.

Betaalbare koop De wijziging van Huisvestingswet 2014 die in juni 2023 door de Tweede kamer is aangenomen maakt het mogelijk om koopwoningen gericht toe te wijzen aan maatschappelijke beroepsgroepen. Daarom worden er specifiek voor de maatschappelijke beroepsgroepen koopwoningen gebouwd, die dankzij twee financiële instrumenten (starterslening en koopstart) financieel aantrekkelijk en betaalbaarder zijn. Dit zijn twee kleinschalige pilots die zich momenteel in de opstartfase bevinden, maar afhankelijk van het succes kan dit ook op grotere schaal worden toegepast. Een ontwikkeling waar ik erg enthousiast van word.

Lerarencampus Recent is door het college, in het kader van de Voorjaarsnota, besloten om € 15 miljoen te reserveren voor het realiseren van een Lerarencampus. Het doel is een woongebouw te realiseren die ruimte biedt aan ongeveer 80 (huur)appartementen van verschillende groottes, speciaal voor leraren. Momenteel worden de plannen verder vormgegeven, er is al een kavel op het oog waar ruimte is voor 60-65 woningen. Als stad tonen we hiermee lef en laten we zien dat we bereid zijn om alles in het werk te stellen om passende en voldoende huisvesting voor leraren te realiseren.

Initiatiefvoorstel 'Aandacht voor de (startende) leraar' Op 31 mei 2023 heeft raadslid Rooderkerk (D66) een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Aandacht voor de (startende) leraar’. Verschillende onderdelen van dit voorstel worden nu uitgewerkt. Zo zijn we momenteel - zowel intern als extern - aan het verkennen wat de beste vorm is voor de lerarenraad. Om gezamenlijk de vorm, status, tijdsinvestering en inhoudelijke scope van de raad te bepalen, hebben we gesproken met betrokkenen van de kinderraad, de mbo-denktank, de onderwijsbonden en zijn er twee sessies georganiseerd met leraren. Binnenkort wordt u over de uitkomst geïnformeerd.

Naast de lerarenraad is ook het ontwikkelen van een traineeship voor leraren een belangrijk onderdeel van het initiatiefvoorstel. Het traineeship onderstreept het belang van begeleiding en om de startende leraar kennis te laten maken met de diversiteit aan scholen in de stad. Op dit moment wordt samen met leraren, schoolbesturen en lerarenopleidingen nagedacht over de uitwerking van het traineeship. De ambitie is om begin 2025 het traineeship te lanceren. Voor wat betreft de terugkeergarantie voor ambtenaren die als zij-instromer in het onderwijs willen gaan werken heb ik goed nieuws. De regeling start in september 2024 in de vorm van een pilot voor de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

18 juni 2024 Pagina 7 van 8

duur van vier jaar. Op deze manier kunnen ambtenaren eventueel terugkeren bij de gemeente Amsterdam en biedt de regeling een vangnet en zekerheid. Bij de uitwerking van de regeling is rekening gehouden met de duur van de regeling, een maximum aantal deelnemers per jaar en heldere afspraken met de werknemer.

Amendement 616 accent 23 Hofland (D66) c.s. inzake Lerarenbeurs Op 8 november 2023 heeft uw raad het college tijdens de begrotingsbehandeling verzocht structureel een bedrag van € 1.000.000,- vrij te maken voor de introductie van de lerarenbeurs en deze maatregel tevens beschikbaar te stellen voor het speciaal onderwijs. Het college juicht extra inzet op professionalisering van leraren en daarmee onderwijskwaliteit toe.

In afstemming met de indiener van het amendement is besloten het budget in te zetten op Onderwijskennis Netwerk Amsterdam6 (ONA), een kennisinfrastructuur voor en door het onderwijs waarin evidence-informed wordt gewerkt en expertise binnen scholen wordt benut. Binnen ONA worden Amsterdamse basisscholen gestimuleerd een verbetercultuur te ontwikkelen en evidence-informed onderwijs te omarmen met als doel het onderwijs blijvend te verbeteren en leraren te behouden voor het vak. Dit doen we door middel van peer-to-peer learning, omdat scholen het beste leren van andere scholen en leraren het beste van andere collega’s. Binnen ONA werken we met ONA-onderzoeksscholen en expertleraren die zijn opgeleid in het evidenceinformed werken en het trainen van collega’s. De middelen voor de lerarenbeurs zullen worden ingezet om meer scholen op te leiden tot onderzoeksschool, meer leraren op te leiden tot expertleraar en het vergroten van het evidence-informed professionaliseringsaanbod voor leraren in de stad. Ik ben heel blij dat hier extra middelen voor beschikbaar zijn gesteld, wat de onderwijskwaliteit ten goede zal komen. U wordt in Q3 via een raadsinformatiebrief nog separaat geïnformeerd over de voortgang van ONA en de uitwerking van de lerarenbeurs.

Kwalitatief goed onderwijs en gelijke kansen voor ieder kind ‘Schaarste schuurt’ schreef de Onderwijsraad in juni 2023 6, zo ook in Amsterdam. De keuzes waar leraren en schoolleiders dagelijks voor staan doen pijn, al jarenlang. Klassen in de meest kwetsbare wijken worden naar huis gestuurd en sommige scholen geven tijdelijk vier dagen per week les. Er zijn te veel kinderen in de stad die al 5 jaar lang op een basisschool zitten met een tekort aan leraren. Wat doet dit met hun kansen voor de toekomst? En hoe voorkomen we dat leraren die er wel staan en elke ochtend met frisse moed hun klas verwelkomen, de waardering en ondersteuning krijgen die ze verdienen? Als stad zetten we ons gezamenlijk al jaren in om het lerarentekort terug te dringen. Daarin zoeken we altijd de samenwerking op met het Rijk en benoemen we de noodzaak van een duurzame, structurele en landelijke aanpak om de

6

Onderwijsraad (2023) Schaarste schuurt

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

18 juni 2024 Pagina 8 van 8

onderwijskwaliteit te garanderen ten tijde van grote personeelstekorten. Echter is in het hoofdlijnenakkoord van de formerende partijen het woord ‘lerarentekort’ niet terug te lezen. Wel zien we dat er wordt bezuinigd op een regeling 7 om leraren in de Randstad een hoger salaris te bieden, terwijl het lerarentekort juist in de Randstad toeneemt waar het in de rest van Nederland afneemt. Deze ontwikkelingen baren mij zorgen, maar het maakt mij niet minder strijdbaar. Als Amsterdam blijven wij ons onverminderd inzetten op kwalitatief goed onderwijs en gelijke kansen voor ieder kind. Voldoende onderwijsprofessionals spelen daar een onmisbare rol in.

Met vriendelijke groet,

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlagen

1. Evaluatie convenanten lerarentekort primair onderwijs in de G4+Almere 2. Eindrapportage Evaluatie regeling andere dag-en weekindeling G5

7

Regeling versterking functiemix vo-leraren in de Randstadregio’s