Raadsinformatiebrief Voortgang en toekomst van wooncoöperaties in Amsterdam.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 28 januari 2026 Volkshuisvesting en Woningbouw Zita Pels en Steven van Weyenberg Directie Wonen, bestuurszaken.wonen@amsterdam.nl en Directie Grond en Ontwikkeling, bestuurszaken.GO@amsterdam.nl Voortgang en toekomst van wooncoöperaties in Amsterdam

Geachte leden van de gemeenteraad, Amsterdam is landelijk koploper op het gebied van wooncoöperaties. Sinds 2020 zetten we vol in op het stimuleren van deze woonvorm met het Amsterdamse wooncoöperatieprogramma, waarbij bewoners zelf het heft in handen nemen voor eeuwigdurend betaalbare huurwoningen. Het lukt wooncoöperaties goed om hun zelfbouwprojecten te ontwikkelen en te realiseren op de door het college beschikbaar gestelde kavels. Van de in totaal dertien projecten met samen circa 700 woningen, zijn inmiddels drie projecten opgeleverd. Verder zijn in 2025 drie wooncoöperaties gestart met bouwen en in 2026 volgen er naar verwachting nog vier. Het college informeert u met deze brief over de belangrijkste resultaten van deze collegeperiode en vervolgens gaat het college in op de stand van zaken van het landelijk leenfonds voor wooncoöperaties. Daarna worden twee financieringsmogelijkheden toegelicht die de volgende ronde wooncoöperatieprojecten mogelijk kunnen maken en perspectief bieden op een langjarige en stabiele projectenstroom. Ten slotte wordt toegelicht hoe het college uitvoering geeft aan de motie 095 “Fondsen voor wooncoöperaties” en wordt toezegging “Ontwikkelingen wooncoöperaties” afgedaan.

Achtergrond In 2020 is het rapport ‘Aan de slag met wooncoöperaties!’ vastgesteld, waarin wordt voorgesteld om een wooncoöperatiefonds met een leencapaciteit van € 50 miljoen op te richten. Daarmee zouden circa 1.250 betaalbare huurwoningen kunnen worden gerealiseerd. In 2021 is door het vorige college bij de lancering van de stimuleringslening wooncoöperaties Amsterdam besloten te starten met wat op dat moment mogelijk was binnen de begroting. €2 miljoen werd gereserveerd om de risico’s voor €20 miljoen aan uit te geven leningen af te dekken. In 2022 werd de stimuleringslening geëvalueerd. Na de evaluatie heeft dit college in de Voorjaarsnota 2024 €1,35 miljoen vrijgemaakt om het stimuleringsbeleid voort te zetten. Met deze middelen kon het leenbedrag verhoogd worden naar €33,5 miljoen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

28 januari 2026 Pagina 2 van 6

In 2023 heeft het college besloten dat de focus bij zelfbouw verschuift naar collectieve zelfbouwvormen zoals wooncoöperaties, collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO) en medeopdrachtgeverschap (MO). Hierbij wordt met name gezocht naar waar in de stad collectieve zelfbouw meerwaarde kan hebben en hoe zelfbouw kan bijdragen aan opgaven binnen gebieden. Er is geen kwantitatief streefgetal voor zelfbouw per jaar of gebied. Belangrijkste resultaten De afgelopen periode is dit college zoals afgesproken in het coalitieakkoord doorgegaan met ruimte bieden aan wooncoöperaties. Van de in totaal dertien projecten met samen circa 700 woningen is afgelopen zomer het derde wooncoöperatieproject opgeleverd: de Nieuwe Meent. In tabel 1 wordt de actuele stand van zaken van deze projecten weergegeven. Tabel 1: stand van zaken eerste dertien wooncoöperatieprojecten Naam Aantal Start bouw Locatie wooncoöperatie woningen (verwacht)

Status

Centrumeiland De Warren Bajeskwartier Nieuwe Bajesdorp Archimedesplantsoen De Nieuwe Meent

36 11 40

2021 2022 2024

opgeleverd opgeleverd opgeleverd

Centrumeiland Ringspoorzone Noord Centrumeiland Buiksloterham Buiksloterham Centrumeiland

Akropolis IJburg Eureka! Torteltuin Woonwolk Bonte Hulst Stroom

31 80 40 53 35 30

2025 2025 2025 2026 2026 2026

in aanbouw in aanbouw in aanbouw in voorbereiding in voorbereiding in voorbereiding

August Allebéplein Amstelkwartier Jacob Geelbuurt Zuidoost Totaal

De Bundel Zwaluwnestje De Walvis ntb

132 40 60-80 90 680-700

2026 in voorbereiding 2027 in voorbereiding 2028 in voorbereiding 2028 selectieprocedure

Na deze dertien projecten zijn de middelen voor het verstrekken van stimuleringsleningen voor nieuwe wooncoöperatieprojecten zo goed als uitgeput. Tegelijkertijd zijn er voorbereidingen gaande voor nog eens tien kavels met circa 500-600 woningen, die de komende vier tot vijf jaar zouden kunnen starten met selectieprocedures. Dit zijn grotendeels kavels die bij de start van het wooncoöperatieprogramma zijn aangemerkt voor deze woonvorm. De financiering van een substantieel deel van deze volgende ronde projecten is voorlopig nog onzeker. In de vergadering van de gemeenteraad van 10-12-2025 heeft wethouder Van Weyenberg na een vraag van lid Van Schijndel (FvD) toegezegd uw raad te informeren over welke kavels voor

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

28 januari 2026 Pagina 3 van 6

wooncoöperaties nog op de rol staan tot het nieuwe college aantreedt. Tabel 1 geeft een overzicht van alle wooncoöperaties die nu in verschillende fasen van ontwikkeling zijn. Vanaf het tweede kwartaal van 2026 starten de selectieprocedures voor de volgende ronde projecten. Voor 2026 zijn Nelson Mandelapark in Zuidoost (circa 55 woningen) en een kavel in de Muidenbuurt op Strandeiland (circa 40 woningen) gepland. Daarna volgen waarschijnlijk een kavel in Elzenhagen in Noord (circa 45 woningen), een of twee kavels in Nieuw-West (van circa 50 en 70 woningen) en een van de kavels in Oost of Zuidoost (indicatieve aantallen en locaties nader te bepalen). Bij elkaar zijn dit nieuwe selectieprocedures voor 500-600 woningen. Het college beschouwt de toezegging hiermee als afgehandeld. Financieringsmogelijkheden voor een volgende ronde wooncoöperatieprojecten 1. Landelijk leenfonds Het landelijk leenfonds zal naar verwachting eind 2026 operationeel zijn, wat betekent dat wooncoöperaties vanaf dan leningen kunnen aanvragen. Inmiddels is duidelijk dat de verwachte omvang van het fonds voorlopig beperkt is. Het lijkt te gaan om circa 1.200 woningen voor heel Nederland. Het is nog niet bekend of er een verdeelmechanisme zal worden gehanteerd of dat volledige aanvragen worden gehonoreerd in volgorde van binnenkomst tot het fonds leeg is.

Mogelijk dat er een maximum percentage per gemeente zal worden gehanteerd. Gemeente Amsterdam participeert in de landelijke kopgroep van gemeenten die werken aan wooncoöperaties. Deze kopgroep is actief betrokken bij de opzet van het landelijk leenfonds en adviseert het Rijk en de toekomstig fondsbeheerder over de samenwerking met gemeenten. Voorlopig blijft het onzeker hoeveel leningen uit het landelijk leenfonds voor wooncoöperaties in Amsterdam beschikbaar zullen komen. Al met al is de kans aanzienlijk dat er onvoldoende financiering vanuit het landelijk leenfonds beschikbaar zal zijn voor een deel van de in voorbereiding zijnde projecten in Amsterdam. En dat Amsterdam, om haar ambities waar te kunnen maken, niet alleen kan leunen op het landelijk leenfonds. Om de projectenstroom van het wooncoöperatieprogramma op peil te houden, werkt dit college de komende periode twee financieringsmogelijkheden verder uit: 2. Middelen in risicovoorziening voor reeds gerealiseerde projecten opnieuw inzetten voor stimulering nieuwe wooncoöperatieprojecten De middelen die nu als risicovoorziening voor uitstaande stimuleringsleningen worden aangehouden kunnen enkele jaren na oplevering van een project verantwoord opnieuw worden ingezet. Circa vier jaar na afsluiten van de hoofdfinanciering is de kans dat de lening niet wordt terugbetaald of teruggevorderd kan worden nihil.

Dan kan de risicovoorziening opnieuw worden ingezet voor het verstrekken van een nieuwe stimuleringslening. In totaal kunnen hiermee in de periode 2027 t/m 2034 naar verwachting tot 670 wooncoöperatiewoningen worden gerealiseerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

28 januari 2026 Pagina 4 van 6

3. Inzetten middelen landelijk leenfonds als risicoreservering Van de wooncoöperatieprojecten die nu worden voorbereid, zal een deel naar verwachting geen gebruik kunnen maken van het landelijk leenfonds. Om vertraging van deze projecten te voorkomen zet de gemeente Amsterdam zich in om de impact van het fonds te vergroten. Dat kan door in de uitwerking van het fonds mee te nemen dat gemeenten middelen uit het landelijk leenfonds kunnen inzetten als risicoreservering voor de gemeentelijke stimuleringslening. Daarmee zou het fonds een tien keer grotere impact kunnen maken. Voor deze financieringsconstructie is het college afhankelijk van het Rijk en de mogelijkheden binnen het gemeentelijke lening- en garantiebeleid. Het college zal uw raad informeren zodra hier meer duidelijkheid over is. Stabiele projectenstroom Indien beide financieringsmogelijkheden kunnen worden benut, kunnen de komende jaren gemiddeld 150 woningen voor wooncoöperaties worden gefinancierd. Dat zou een stabiele projectenstroom betekenen, tegen relatief lage kosten. Het is aan het volgende college om hier middelen voor vrij te maken. Voor beide financieringsconstructies blijven de kosten voor de gemeente beperkt tot de rentelasten van de leningen (circa €2.625 per woning) en de bijbehorende impact op de investeringsruimte en schuldpositie van de gemeente.

Met name de jaarlijkse kosten voor nieuwe risicoreserveringen voor leningen kunnen op deze manier worden uitgespaard (€5.000 per woning). Als beide financieringsmogelijkheden niet haalbaar blijken, dan is het aan het volgende college om binnen de begroting middelen beschikbaar te stellen om de projectenstroom op peil houden. Dit is een aanzienlijk duurdere route. Als het volgende college geen middelen vrijmaakt voor het realiseren van wooncoöperaties, dan gaan alleen de projecten die direct worden gefinancierd door het landelijk leenfonds door. Dit zijn er naar verwachting onvoldoende om aan de ambities van de stad te voldoen. Afdoening motie 095 “Fondsen voor wooncoöperaties (TA2023-000233)” In de vergadering van de gemeenteraad van 16-03-2023 heeft uw raad bij de behandeling van agendapunt 23 motie 095 van de leden Van Renssen (GroenLinks), Minderhoud (PvdA), Aslami (D66), Broersen (VOLT) en Ahmadi (destijds van BIJ1) aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om: 1. Te onderzoeken of er investeringsfondsen zijn die de financiering van wooncoöperaties mede mogelijk kunnen maken en te onderzoeken wat dit betekent voor de rol van gemeente en wooncoöperaties; 2. En bij mogelijke fondsen met een lopende uitvraag, zo mogelijk tijdig een aanvraag te doen. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

28 januari 2026 Pagina 5 van 6

1. Het college onderschrijft de intentie van de motie om als gemeente Amsterdam de ontwikkeling van wooncoöperaties te ondersteunen. Dat blijkt onder andere uit de hierboven beschreven stand van zaken van het wooncoöperatieprogramma. Daarnaast geeft het college uitvoering aan de motie door actieve betrokkenheid en adviesrol bij de opzet van het landelijk leenfonds. Dit college zet zich in om de impact van het fonds te vergroten. Ook is de afgelopen periode samen met Stichting !WOON verkend welke landelijke en Europese fondsen de financiering van wooncoöperaties mede mogelijk kunnen maken, waaronder de door de indieners genoemde investeringsfondsen. Uit deze verkenning blijkt dat de mogelijkheden voor Amsterdam voorlopig beperkt zijn. En dat de beperkte kansen die er wel liggen, mogelijk door wooncoöperaties zelf verzilverd kunnen worden. !WOON heeft aangegeven dat zij in samenwerking met het Platform Wooncoöperaties Amsterdam (PWA) zelfstandig een aanvraag kunnen doen. Daarom is een rol van de gemeente in het vervolg van dit traject niet nodig. Andere Europese ontwikkelingen en financieringsmogelijkheden blijft dit college vanzelfsprekend op de voet volgen. Bijvoorbeeld door een actieve rol te blijven bekleden in het Network of Cities for Collaborative Housing project (NETCO).

Dit is een door de EU gefinancierd uitwisselingsprogramma op het gebied van collectieve, sociale en betaalbare huisvesting. 2. Zodra het college in NETCO of via een andere route een haalbare financieringsmogelijkheid voor wooncoöperaties op het spoor komt, dan wordt uw raad daarover geïnformeerd en wordt indien mogelijk een aanvraag gedaan. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Afdoening toezegging aan de raad “Ontwikkelingen wooncoöperaties (TA2024-001768)” In de vergadering van de gemeenteraad van 12-12-2024 heeft toenmalig wethouder De Jager bij de behandeling van agendapunt 4 Vaststellen van het Eerste wijzigingsbesluit Verordening Stimuleringslening wooncoöperaties VN2024-015358 toegezegd uw raad te informeren over de stand van zaken met betrekking tot ontwikkelingen rondom wooncoöperaties zodra er voortgang is in de gesprekken met de partijen. Dit ging om ontwikkelingen omtrent het landelijk leenfonds voor wooncoöperaties en rondom het lokale initiatief van Platform Wooncoöperaties Amsterdam, die een solidariteitsfonds willen oprichten. In deze brief wordt uw raad op de hoogte gebracht van de laatste stand van zaken van het landelijk leenfonds, dat naar verwachting eind 2026 operationeel zal zijn en voorlopig een beperkte omvang lijkt te hebben.

Wat betreft het solidariteitsfonds is de laatste stand van zaken dat naar verwachting in het eerste kwartaal van 2026 de Stichting Solidariteitsfonds Wooncoöperaties wordt opgericht. De stichting heeft als doel om betaalbaar gemeenschappelijk wonen met een maatschappelijk karakter in

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

28 januari 2026 Pagina 6 van 6

wooncoöperaties in Nederland mogelijk te maken door het faciliteren van onderlinge solidariteit, in financiële zin, tussen wooncoöperaties onderling. Op die manier stimuleert het solidariteitsfonds een veerkrachtige, inclusieve woonsector die vanuit collectieve verantwoordelijkheid werkt aan een rechtvaardige woningmarkt. Een werkgroep bestaande uit Cooplink, VrijCoop, Stichting !WOON en het Platform Wooncoöperaties Amsterdam hebben de statuten en het fondsreglement opgesteld en hebben hiervoor feedback verzameld bij juristen, experts op het gebied van wooncoöperatiebeleid en Katalys. Om het solidariteitsfonds in lijn te laten lopen met het landelijk leenfonds lopen er ook gesprekken tussen de werkgroep en SVn (de fondsbeheerder van het landelijk leenfonds) en het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Het college beschouwt de toezegging hiermee als afgehandeld. Concluderend Sinds het rapport ‘Aan de slag met wooncoöperaties!’ in 2020 is vastgesteld zijn de financiële voorwaarden voor wooncoöperaties verslechterd. De bouw- en rentekosten zijn bijvoorbeeld toegenomen. Desondanks werd het financieren en realiseren van wooncoöperaties de afgelopen jaren onverminderd doorgezet. Door ruimte te blijven bieden aan wooncoöperaties, geeft dit college een impuls aan het Amsterdamse wooncoöperatieprogramma, die landelijk navolging krijgt.

De twee potentiële financieringsconstructies bieden mogelijkheden om het programma tegen relatief lage kosten voort te zetten. Het volgende college is aan zet om dit verder uit te werken.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Volkshuisvesting

Steven van Weyenberg Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl