Raadsinformatiebrief - Voorjaarsnota 2025 inz KenC en Kunstenplan 2025-2028.pdf
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief
Aan:
Portefeuillehouder(s): Behandeld door
De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 juli 2025 Kunst en Cultuur Touria Meliani Kunst en Cultuur, bestuurszaken.ezc@amsterdam.nl
Onderwerp
Uitwerking Voorsjaarnota 2025 kunst en cultuur en Kunstenplan 2025-2028
Datum Portefeuille(s)
Geachte leden van de gemeenteraad, Kunst en Cultuur is een belangrijke plek voor het vrije woord, voor debat, ontmoeting en reflectie. Het is een belangrijk onderdeel van onze samenleving en dat kunnen we niet voor lief nemen. De sector blijft gebaat bij publieke steun en vertrouwen. Van onze stad én van het Rijk. Ingegeven door een onevenwichtig landelijk debat gericht op regionale spreiding, zijn bij de toekenning van de meerjarige subsidies van het Rijk voor de periode 2025-2028 onevenredig veel in Amsterdam gevestigde instellingen hun landelijke subsidie kwijtgeraakt. Bij anderen is gekort op de toekenning die ze eerder ontvingen. Daarmee komt de landelijke functie van de Amsterdamse culturele sector onder druk te staan – terwijl uit recent onderzoek van de gemeente blijkt dat 70% van de in Amsterdam geproduceerde werken in de podiumkunst juist buiten onze stad en in het land worden vertoond. Ook leidt dit tot extra spanning op de lokale culturele infrastructuur. Met scherpe lokale keuzes tot gevolg. Onder andere de infrastructuur voor cultuureducatie ondervindt hiervan gevolgen. Daarnaast snijdt het Rijk in stevig in de middelen voor het internationaal cultuurbeleid. Dit beleid is van bijzonder groot belang voor de kunst- en cultuursector van Amsterdam: bijna de helft van de totale Nederlandse culturele export is afkomstig uit de hoofdstad.
Met de vaststelling van de Voorjaarsnota 2025 op 9 juli jl. heeft het gemeentebestuur daarom besloten om in te stemmen met het beschikbaar stellen van € 1,5 miljoen in 2025 en € 1,5 miljoen in 2026 (onder voorbehoud van de vaststelling van de Begroting 2026 door de gemeenteraad) voor compensatie van de nadelige beleidskeuzes van het Rijk op kunst en cultuur in Amsterdam. Met deze brief informeer ik u over het besluit van het college hoe hier uitvoering aan te geven. Daarnaast breng ik u op de hoogte van de voortgang van de uitwerking van het beleidsthema cultuurmarketing zoals opgenomen in het Kunstenplan 2025-2028 welke is vastgesteld door de gemeenteraad op 12 december 2024. Uitwerking besluit Voorjaarsnota 2025 Het gemeentebestuur compenseert met de Voorjaarsnota het wegvallen van Rijksmiddelen ten behoeve van de Amsterdamse kunst en cultuur in 2025-2026. Hiervoor is een bedrag van € 1,5 miljoen per jaar voor deze periode gereserveerd. Het college heeft over de toekenning van deze middelen een besluit genomen – onder voorbehoud van besluitvorming van de raad over de Begroting voor 2026. De verdeling hierbij is als volgt:
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 11 juli 2025 Pagina 2 van 5
2025 a. Het Cultuurfonds b. DutchCulture c. IDFA d. Drie cultuureducatieinstellingen (Oost, Noord en Weesp) Totaal
€ 0,9 miljoen € 0,2 miljoen € 0,1 miljoen € 0,3 miljoen
2026 (onder voorbehoud van de Begroting 2026) € 0,9 miljoen € 0,2 miljoen € 0,1 miljoen € 0,3 miljoen
€ 1,5 miljoen
€ 1,5 miljoen
a. Het Cultuurfonds Als gevolg van de besluiten van de Rijkscultuurfondsen over de cultuurplanperiode 2025-2028 – zijn veel in Amsterdam gevestigde instellingen (in totaal 21) hun landelijke subsidie kwijtgeraakt, waaronder een relatief groot aantal podiumkunsteninstellingen. Hun vestigingsplaats in Amsterdam leverde aan de voorkant minpunten op bij hun aanvraag. Hieronder vallen 10 instellingen die wel een positief besluit hebben van het AFK hebben gekregen maar vanwege ontoereikend budget bij het Fonds Podiumkunsten onder de zaaglijn zijn gevallen. Hierbij gaat het onder andere om: Circusbende, Super Sonic Jazz, Grachtenfestival, Strijkkwartet Biënnale Amsterdam, Club Classique, Stichting George Tobal Producties, TENT circustheater producties, Theater RAST, De Warme Winkel, Orkater. Deze instellingen zien hun subsidies gehalveerd worden wat een grote impact heeft op de aard van hun programmering in Amsterdam en het land, evenals hun voortbestaan. Dit raakt zowel de lokale Amsterdamse infrastructuur als de landelijke rol die Amsterdam via onder andere deze instellingen als cultuurstad heeft. Het college is daarom bij de vaststelling van het Kunstenplan 2025-2028 door de raad gevraagd te zoeken naar oplossingen voor deze groep instellingen.
Een collectief van private cultuurfondsen (waaronder het Cultuurfonds en Fonds 21, waar reeds eerder succesvol mee is samengewerkt met betrekking tot DigitAll en Blockbusterfonds XTRA) en de gemeente zijn voornemens om via een landelijke publiek-private samenwerking tot een (nog uit te werken) regeling te komen waarmee een landelijk vraag en aanbod van inhoudelijk innovatieve en onderscheidende programmering kan worden ondersteund. Hiermee wordt ieder geval bijgedragen aan een borging van de landelijke functie van de eerdergenoemde podiumkunsteninstellingen in 2025-2026. Met de incidentele bijdrage van € 0,9 miljoen voor 2025 en 2026 (onder voorbehoud van de Begroting 2026) stelt het college matching beschikbaar voor dit publiek-private initiatief met genoemde landelijke private cultuurfondsen. De uitwerking van deze regeling volgt in het najaar van 2025. b. DutchCulture Amsterdam is een toonaangevende internationale cultuurstad die veel sterke verbindingen bevordert tussen lokale en mondiale kunstenaars en instellingen. Ongeveer 50 procent van de culturele export van Nederland heeft als standplaats Amsterdam. Internationaal opereren is daarmee een belangrijk en onderscheidend karakter van de culture sector van onze stad. Het Kunstenplan 2025-2028 benadrukt daarom het belang en de waarde van internationalisering van de Amsterdamse kunst- en cultuursector.
Het Rijk heeft eind 2024 besloten te bezuinigen op de beschikbare middelen voor het internationaal cultuurbeleid. Het gaat hier om een stapsgewijze bezuiniging van zeker € 3.5 miljoen tot 2029 (ongeveer 20% van de totale begroting van het Rijk voor internationaal
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 11 juli 2025 Pagina 3 van 5
cultuurbeleid). Vanaf 2029 stijgt dit zelfs verder tot een korting van meer dan 40%. Deze bezuinigingen hebben een direct effect op de positie van Amsterdam als internationale cultuurstad en hebben ook nadelige gevolgen voor Amsterdamse makers en instellingen. Dit heeft onder andere betrekking op: • minder landelijke middelen voor internationale activiteiten van Amsterdamse culturele instellingen; • minder capaciteit, beleidsprogramma’s en budgetten bij de Rijkscultuurfondsen, DutchCulture, de Nederlandse ambassades en consulaten voor het bevorderen van internationale culturele samenwerking, zodat de opgebouwde expertise en netwerken deels verloren zullen gaan. Dit heeft zowel direct gevolgen voor makers en programmering van Amsterdamse instellingen in het buitenland, als voor de mogelijkheden voor internationale kunstenaars en instellingen die werk willen vertonen of samenwerkingen willen aangaan in onze stad. Met een incidentele bijdrage van de gemeente van € 0,2 miljoen per jaar voor 2025-2026 stelt het college DutchCulture in staat om uitvoering van het internationaal cultuurbeleid van het Kunstenplan 2025-2028 te geven. En zo de negatieve gevolgen van de bezuinigingen van het Rijk te verkleinen.
Activiteiten in deze periode zullen onder andere gericht zijn op: • gerichte kennisuitwisseling en informatievoorziening voor de Amsterdamse culturele sector over internationalisering, mogelijkheden tot Europese financiering etc.; • communicatie- en informatievoorziening met betrekking tot mogelijkheden tot EUfinanciering voor de Amsterdamse culturele sector; • ondersteuning van de internationale ambities van de Amsterdamse culturele sector; • het uitvoeren van onderzoek en publieksprogramma’s over internationalisering en cultuur in Amsterdam. c. IDFA In maart 2024 heeft het International Documentary Festival Amsterdam (IDFA) de deuren geopend van een eigen, publiekstoegankelijk theater en ontwikkelingsplek voor internationale documentaires in Amsterdam. Het paviljoen (in eigendom van de gemeente) is een aantal dagen per week geopend voor documentaire vertoningen, het bezoeken van immersieve werken en installaties en schoolbezoeken. Ook fungeert de plek als een hub voor talentontwikkeling en programmering en activiteiten voor internationale professionals in de film en documentaires. Met het Documentaire Paviljoen vergroot en versterkt IDFA als internationaal toonaangevende speler het bereik en de binding van nieuwe publieksgroepen met internationale professionals en hun werk in Amsterdam.
Ook worden zo internationale thema’s verbonden met de stad Amsterdam en voor een breed publiek toegankelijk gemaakt. Het Rijk heeft geen extra middelen beschikbaar gesteld bij de honorering van de meerjarige subsidieaanvraag voor deze nieuwe internationale functie van het festival in Amsterdam. Dit heeft de business case van het paviljoen negatief onder druk gezet. Met de incidentele bijdrage van het college van € 0,1 miljoen per jaar voor 2025-2026 kan IDFA de internationale functie van het paviljoen alsnog – in combinatie met matchingsbijdragen van private en publieke fondsen - ten uitvoering brengen. d. Drie cultuureducatie-instellingen De druk op het beschikbare budget voor vierjarige subsidies binnen het Kunstenplan 2025-2028 bij het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) was onevenredig groot, gezien een grote mate van overvraag vanuit de sector (140% ten opzichte van het beschikbare bedrag). De voor Amsterdam
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 11 juli 2025 Pagina 4 van 5
nadelige besluiten van het Rijk voor de periode 2025-2028 hebben deze spanning extra vergroot, wat onder andere ertoe heeft geleid dat bij de besluitvorming over toekenning van de subsidies door het AFK ook scherpe keuzes op lokaal niveau zijn gemaakt. Dit heeft ook de keten van cultuureducatie in onze stad geraakt. Deze discipline kenmerkt zich veelal door een lokale inbedding op wijkniveau waarmee laagdrempelig zoveel mogelijk kinderen in Amsterdam in aanraking kunnen komen met kunst en cultuur. Het gemeentebestuur zet met het beleid op cultuureducatie in op het bereiken van alle kinderen in de stad. Uiteindelijk kon 70% van de aanvragen op cultuureducatie binnen de meerjarige regeling van het Kunstenplan 2025-2028 gehonoreerd worden binnen deze discipline. Vier instellingen kregen een positief advies, maar eindigden onder de zaaglijn wegens ontoereikend budget. Van die vier instellingen heeft het gemeentebestuur bij de vaststelling van het Kunstenplan 2025-2028 besloten om voor één instelling (DAT! School) als het door het AFK geadviseerde bedrag voor meerjarige instellingen toe te kennen – in verband met de ontwikkeling en gemeentelijke investering als onderdeel van de inhaalslag cultuur van een nieuw onderkomen voor de instelling in Noord.
Voor de overige instellingen onder de zaaglijn, zijnde Jeugdtheaterschool TIJ (Oost), Stichting Taalvorming (Noord) en Stichting Theaterschool Zone 1380 (Weesp) kon bij vaststelling van het Kunstenplan geen dekking voor financiering worden gevonden. Bij de vaststelling van het Kunstenplan 2025-2028 heeft de gemeenteraad het college verzocht of – met het oog op de Voorjaarsnota 2025 - voor deze instellingen alsnog een passende oplossing kon worden gevonden. Met de besluitvorming door het college voor de Voorjaarsnota 2025 is dekking gevonden om op incidentele basis middelen vrij te maken - € 0,3 miljoen per jaar – voor de periode 2025-2026. Hiermee lukt het om een deel van de door het AFK geadviseerde bedragen te honoreren voor de eerste twee jaren van de Kunstenplanperiode, middels een incidentele subsidie vanuit de gemeente. Het college heeft hierbij besloten tot de volgende verdeling: 2025 Jeugdtheaterschool TIJ (Oost) Stichting Taalvorming (Noord) Stichting Theaterschool Zone 1380 (Weesp) Totaal
€ 0, 125 miljoen
2026 (onder voorbehoud van de Begroting 2026) € 0,125 miljoen
€ 0,1 miljoen
€ 0,1 miljoen
€ 0,075 miljoen
€ 0,075 miljoen
€ 0,3 miljoen
€ 0,3 miljoen
Voortgang uitvoering beleidsthema’s Kunstenplan 2025-2028 Met de vaststelling door de gemeenteraad van het Kunstenplan 2025-2028 op 5 december 2024, is het college ook gestart met de uitvoering van het opgenomen beleid op diverse thema’s, waaronder cultuurmarketing, een leiderschapsprogramma en sociale veiligheid. Voor de uitvoering van het beleid op cultuurmarketing is € 0,1 miljoen euro per jaar voor de periode 2025-2028 gereserveerd in het Kunstenplan. Met als doel het geven van een impuls aan de collectieve cultuurmarketing in de stad, gericht op het verhogen van de cultuurparticipatie onder inwoners en het bevorderen van bezoek cultuurbezoek van regionale en (inter)nationale bezoekers. Uit een recente analyse van amsterdam&partners blijkt dat de bezoeken aan de Amsterdamse musea tussen 2023 en 2025 zijn gedaald met 7%. Deze daling is zichtbaar bij zowel
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 11 juli 2025 Pagina 5 van 5
de grotere musea (meer dan 200.000 bezoekers per jaar) als de middelgrote musea (tussen de 50.000 en 200.000 bezoekers per jaar). Ook de culturele sector, verenigd in het orgaan Amsterdamse Culturele Instellingen (ACI), heeft deze negatieve trend aangekaart bij het college en verzocht om hulp bij cultuurmarketing in de stad. In het bijzonder vraagt de ACI aandacht voor de discipline erfgoed en musea die veelal veel (inter)nationale en regionale (dag)bezoekers aantrekt. In het kader van het Kunstenplan 2025-2028 heeft het college daarom amsterdam&partners gevraagd met een cultuurmarketingaanpak te komen waarmee de regionale en (inter)nationale ebezoeker die reeds de stad bezoekt gerichter wordt gewezen op het cultuuraanbod (waaronder de musea) in de hoofdstad. Voor de periode 2025-2026 wordt hiervoor € 0,1 miljoen per jaar beschikbaar gesteld vanuit het Kunstenplan. Parallel zal door de directie Economische Zaken en Cultuur een breder onderzoek worden gestart (in afstemming met onder andere Onderzoek en Statistiek en amsterdam&partners) over trends in (inter)nationaal bezoekersgedrag en bestedingsbereidheid en wat hiervan de impact is op cultuur- en retailbezoek. Dit onderzoek zal in 2026 gereed zijn.
Over de uitwerking van het in het Kunstenplan 2025-2028 aangekondigde leiderschapsprogramma, alsmede het beleidsprogramma voor sociale veiligheid informeer ik u in het najaar van 2025. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,
Touria Meliani Wethouder Kunst en Cultuur
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl