Raadsinformatiebrief voorbereiding op nieuwe Europese wetgeving

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 2 november 2023 ICT en digitale stad Alexander Scholtes DII (bestuurszaken.dii@amsterdam.nl) Afdoening toezegging EU-wetgeving I-domein uit de commissievergadering van 19 januari 2023

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw commissievergadering FKD, d.d. 19 januari 2023, heeft wethouder Rijxman, naar aanleiding van vragen van de raadsleden Garmy en IJmker, toegezegd u nader te informeren over de manier waarop Amsterdam zich voorbereidt op de aankomende nieuwe Europese regelgeving op het gebied van digitalisering en ICT. Ik ga hieronder in op de manier waarop het college anticipeert op de komst van de nieuwe Europese digitale wetten en verordeningen (zoals de AI-act en e-IDAS) en welke maatregelen Amsterdam gaat nemen om daaraan te voldoen. 1. De Europese context en gelaagdheid van de digitaliseringswetten. De Europese Unie heeft de afgelopen periode verschillende wetten en regels op het gebied van digitalisering vastgesteld, of is nog bezig dat te doen. Deze wetten en regels hebben onder meer als doel om de werking van de interne markt te versterken en innovatie te stimuleren. Ook beogen deze wetten de democratie en burgerrechten te beschermen en om de veiligheid van de technologische ontwikkelingen te waarborgen. Verder zijn er wetten en regels die betrekking hebben op specifieke sectoren of thema's, zoals telecommunicatie, cyberveiligheid, kunstmatige intelligentie, auteursrecht, consumentenbescherming netneutraliteit en duurzaamheid van ICT.

De Europese digitale wetgeving is een dynamisch en complex geheel dat ook regelmatig wordt aangepast aan de veranderende technologische realiteit. De relaties tussen de Europese digitale wetten en de maatschappelijke doelen zijn niet altijd eenduidig en soms kunnen de wetten elkaar versterken, maar ze kunnen ook conflicteren. Een voorbeeld van een primair maatschappelijk doel is het waarborgen van de privacy en de gegevensbescherming van de gebruikers. Dit doel wordt nagestreefd door wetten zoals de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de e-Privacy verordening. Dit doel kan botsen met een afgeleid secundair doel, zoals het stimuleren van innovatie en concurrentie in de digitale markt. Dit doel wordt nagestreefd door wetten zoals de Digitale Diensten Act (DSA) en de Digitale Markten Act (DMA). De complexe samenhang tussen de primaire maatschappelijke doelen en afgeleide secundaire doelen van de Europese digitale wetten vereist een zorgvuldige afweging en een evenwichtige benadering. Het is niet altijd mogelijk om alle doelen tegelijk te bereiken of om alle belangen tevreden te stellen. Daarom is het belangrijk om de voordelen en de nadelen van elke wet te beoordelen en rekening te

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 november 2023 Pagina 2 van 4

houden met de mogelijke onbedoelde gevolgen voor de digitale samenleving. De wetten zijn niet alleen juridische instrumenten, maar ook drijfveren voor maatschappelijke verandering en digitale transformatie. De Europese digitale wetten zijn in hun opzet en werking te verdelen in drie lagen, die elk een ander aspect van de digitale economie en samenleving reguleren.  De eerste laag bestaat uit wetten die de fundamentele rechten en principes van de digitale samenleving vastleggen, zoals de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), de Cybersecurity Act, en de Data Governance Act. Deze wetten zijn van toepassing op alle partijen die met digitale gegevens omgaan, dus ook op gemeenten.  De tweede laag bestaat uit wetten die specifieke regels stellen aan bepaalde sectoren of diensten in de digitale economie, zoals de Digital Services Act (DSA), de Digital Markets Act (DMA). Deze wetten zijn vooral gericht op het bevorderen van eerlijke concurrentie, transparantie en veiligheid in de online markt. Gemeenten moeten zich aan deze wetten houden als ze zelf digitale diensten aanbieden of inkopen.  De derde laag bestaat uit wetten die strategische doelen en ambities formuleren voor de digitale toekomst van Europa, zoals de AI Act en de Data Act.

Deze wetten zijn bedoeld om Europa te positioneren als een wereldleider op het gebied van innovatie, duurzaamheid en democratie in het digitale tijdperk. Gemeenten kunnen bijdragen aan deze doelen door hun eigen digitale strategieën te ontwikkelen en samen te werken met andere overheden, bedrijven en burgers. Volgens de huidige Europese planning moeten alle nieuwe ‘digitale’ wetten eind 2026 geïmplementeerd zijn. De VNG heeft, in samenwerking met Amsterdam, voor de meest relevante Europese digitale wetgeving voor gemeenten een overzicht gemaakt: eindrapport-analysesamenhang-europese-digitale-wetgeving.pdf (vng.nl) De algemene conclusie van het VNG-overzicht is dat invoering van de Europese digitale wetten een groot beslag legt op het verandervermogen van gemeenten. Het gaat niet alleen om ondersteunende technologie en de waarborgen daarvoor per wet reguleren, maar om het transformeren van de gemeentelijke organisatie naar een wendbare organisatie die niet meer volgtijdelijk techniek laat aansluiten bij het oplossen van maatschappelijke opgaven maar integraal en in samenhang de hoogst mogelijke maatschappelijke waarde creëert. 2. De collegeambities en Amsterdamse context Bij de invoering van de EU-wetgeving houden we rekening met de college-ambities en de Amsterdamse context.

De doelen uit het collegeakkoord 2022-2026 van de gemeente Amsterdam zijn gericht op een toekomstbestendige digitale stad, op z'n Amsterdams, menselijk en betrouwbaar. Het college stelt zich ten doel dat alle Amsterdammers kunnen meedoen en meepraten over de stad, dat ze gebruik kunnen maken van de kansen die digitalisering biedt en dat hun fundamentele rechten zijn beschermd. Daarom zet het college in op:  Het verbeteren van de digitale dienstverlening aan Amsterdammers en ondernemers, door meer onlinemogelijkheden, betere bereikbaarheid en meer maatwerk.  Het versterken van de digitale inclusie, door iedereen toegang te geven tot internet, digitale vaardigheden te vergroten en digitale hulp te bieden waar nodig.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

   

Datum 2 november 2023 Pagina 3 van 4

Het stimuleren van innovatie en samenwerking op het gebied van digitale technologie ten behoeve van maatschappelijke vraagstukken Het verminderen van de ecologische voetafdruk van digitalisering. Het vergroten van de digitale weerbaarheid en veiligheid van de stad, haar inwoners en haar organisaties tegen cyberaanvallen en digitale verstoringen. Het versterken van de digitale rechten en vrijheden van de Amsterdammers, zoals privacy, transparantie en zeggenschap over hun eigen data.

Deze doelen sluiten aan bij de andere ambities van het college, zoals het vergroten van kansengelijkheid, openheid en duurzaamheid. 3. Welke voorbereidingen treffen we? Als wethouder ICT en digitale stad heb ik een stelselverantwoordelijkheid bij de vertaling van Europese en nationale wet- en regelgeving naar de Amsterdamse context. Het is belangrijk om hierbij een balans te vinden tussen de verschillende belangen en waarden die op het spel staan. De eerste stap is om samen te werken met andere overheidslagen en belanghebbenden. De Europese digitale wetten hebben namelijk niet alleen effect op gemeenten, maar ook op het rijk, de provincies, de waterschappen, het bedrijfsleven en de burgers. Wat betreft de landelijke prioritering en implementatie zijn we afhankelijk van de acties uit de Nationale Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren, waaraan de VNG namens de gemeenten actief deelneemt. Op rijksniveau worden de Europese wetten vertaald naar nationale wetgeving en met de werkagenda worden overheden, bedrijven en ondernemers geholpen met instrumenten voor de implementatie. Zo is de Wet digitale overheid (Wdo) een vertaling van de Europese e-IDAS verordening en in de eerste tranche van de Wdo wordt geregeld aan welke eisen de toegang tot de digitale dienstverlening en het toezicht daarop moet voldoen.

Daarnaast werken we samen met andere overheden en Europese steden om de Europese digitale wetten uit te voeren en te beïnvloeden. De interbestuurlijke samenwerking van de gemeente Amsterdam is gericht op het volgen van de ontwikkelingen, het anticiperen op de impact, het delen van kennis en het zoeken naar oplossingen. De volgende stap is de voorbereiding in de ambtelijke organisatie voor de implementatie van de wetten en het realiseren van de achterliggende doelen binnen de Amsterdamse context. We hanteren de volgende werkwijze: 



We maken en actualiseren voortdurend impactanalyses 1 van nieuwe Europese en nationale wet- en regelgeving op gebied van digitalisering en informatie. In bijlage 1 treft u een overzicht aan van de nieuwe EU- en NL-wetten gericht op het I-domein. Dit document wordt gebruikt om de impactanalyses op te stellen en is alleen bedoeld ter inventarisatie. We voeren proactief het gesprek met het rijk, de VNG en andere grote gemeenten over de vertaling van Europese regels naar nationale wetgeving. We doen dat ook internationaal via Eurocities en de Cities Coalition for Digital Rights.

1

We hebben op dit moment van twaalf Europese en nationale wetten de globale impactanalyse opgesteld.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum 2 november 2023 Pagina 4 van 4

We maken gedurende het wetgevend traject al actieplannen en bereiden ons voor op de invoering; zodra de betreffende wetten definitief zijn vastgesteld en duidelijk is hoe de wetten nationaal worden vertaald kunnen de plannen direct in uitvoer worden gebracht. Voor privacy en de brede ethische toetsing van technologische toepassingen heb ik, vooruitlopend op de aankomende wetgeving, opvolging gegeven aan uw raadsinitiatief "Grip op technologie" en een gerichte aanpak met u gedeeld.

Met deze stappen scheppen we inzicht in de reikwijdte en werkingsgebied, implementatietijd en effecten van niet-tijdige naleving van de wetten. We scheppen inzicht in ambtelijke en bestuurlijke besluitvorming en relevante momenten in de planning- en controlcyclus. Met deze stap leggen we de relatie met de begrotingsprogramma’s en de verhouding tussen bestuurlijke en ambtelijke verantwoordelijkheden. In het eerste kwartaal van 2024 zal ik u nader informeren over de aanpak en prioritering, ook gebaseerd op de gegeven implementatieperiode van gemiddeld twee jaar per wet. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder ICT en digitale stad

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl