Raadsinformatiebrief verlenging COA-opvanglocatie Westerhoofd

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 6 februari 2024 Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen) Wethouder Groot Wassink WPI, programma Migratie, Asiel en Ongedocumenteerden, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Uitkomst evaluatie humanitaire toets COA-opvanglocatie Westerhoofd en verzoek verlenging opvanglocatie tot 20 oktober 2024

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over het verzoek tot verlenging van de noodopvanglocatie Westerhoofd door het Rijk en de overwegingen die daarin voor het college van belang zijn om tot een besluit te komen. Ook informeer ik u over de uitkomsten van de evaluatie op basis van de humanitaire toets voor COA-opvanglocatie Westerhoofd die in november 2023 is uitgevoerd. Het college neemt zich voor in te stemmen met het verlengingsverzoek voor de duur van circa zes maanden, tot 20 oktober 2024. Het college baseert zich hierbij op de positieve uitkomst van de evaluatie op basis van de humanitaire toets uitgevoerd in november 2023 op deze opvanglocatie en het aanhoudende, landelijke tekort aan opvanglocaties voor asielzoekers en statushouders. Spreidingswet per 1 februari in werking Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) kampt nog steeds met een tekort aan opvanglocaties in het land. Amsterdam staat, net als alle andere Nederlandse gemeenten, voor een grote opgave op het gebied van opvang en huisvesting van asielzoekers, statushouders en vluchtelingen uit Oekraïne. Sinds 1 februari 2024 is de spreidingswet in werking getreden. Het college is voorstander van deze wet, omdat hij bijdraagt aan een eerlijkere verdeling van de opvangcapaciteit voor asielzoekers over het land.

Uit de spreidingswet vloeit voort dat er meer langjarige asielopvanglocaties moeten worden gecreëerd om zo tot een stabiel opvanglandschap te komen. Ook voor Amsterdam betekent de spreidingswet dat er meer permanente opvangcapaciteit nodig is. Dit vinden we ook wenselijk, om beter te kunnen zorgen voor inbedding in de stad en het tegengaan van verhuisbewegingen. Het college is op dit moment bezig deze opgave in kaart te brengen en een plan te maken om aan de spreidingswet te voldoen, samen met de regio en de provincie. Amsterdam draagt in hoge mate bij aan de opvang van kwetsbare doelgroepen Onze stad draagt in hoge mate bij aan de opvang, ondersteuning en huisvesting van asielzoekers en andere kwetsbare groepen. Dat past bij de gastvrije stad die we zijn. Zo worden op dit moment ca. 3400 vluchtelingen uit Oekraïne door de gemeente opgevangen en bieden we opvang aan ca. 4000 asielzoekers en statushouders in diverse COA-opvanglocaties. Een van deze locaties is de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 februari 2024 Pagina 2 van 4

opvanglocatie van het COA op het schip de MS Galaxy aan de kade Westerhoofd in het Westelijk Havengebied (hierna: opvanglocatie Westerhoofd). 22 van de 25 indicatoren in de evaluatie van opvanglocatie Westerhoofd zijn behaald Vanwege het verlengingsverzoek van het COA voor deze opvanglocatie heeft de gemeente opnieuw een evaluatie op basis van de humanitaire toets uitgevoerd.1 Net als in de vorige evaluatie in de zomer van 2023, is de uitkomst van de evaluatie in november 2023 voldoende toereikend om in te stemmen met verlenging van de opvanglocatie.2 In totaal evalueert de humanitaire toets 25 verschillende indicatoren, die zijn verdeeld in een vijftal thema’s. Deze thema’s zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

Fysieke locatie en voorzieningen Veilig Gezondheidszorg Werk en dagbesteding Dagelijks leven.

De opvang op het schip MS Galaxy verloopt voorspoedig. De sfeer op het schip is nog steeds rustig en gemoedelijk. De samenwerking tussen de partners wordt als zeer goed ervaren. Het verzoek van het Rijk voor een verlenging tot 20 oktober 2024 wordt door alle partners gesteund, vanwege de hoge urgentie, het gebrek aan een alternatief en ook de constatering dat de locatie op dit moment goed draait. Ten opzichte van de evaluatie van augustus 2023 wordt er aan hetzelfde aantal indicatoren voldaan, namelijk 22 van de 25 indicatoren. Hierover leest u hieronder meer. Opvang Westerhoofd verloopt voorspoedig binnen de suboptimale omstandigheden Het COA heeft samen met de partners verdere stappen gezet in het verbeteren van de kwaliteit van de opvang voor de bewoners op de MS Galaxy. Het programma-aanbod is uitgebreid en ook specifieker gericht op de verschillende doelgroepen. De tandartsbus is in bedrijf op locatie en de aanwezigheid van de praktijkondersteuner huisarts (POH) voor bewoners met symptomen van trauma is uitgebreid van drieënhalf naar vijf dagen per week. De inzet van de pendelbus is vergroot met een extra bus in de middag/avond en er worden fietslessen gegeven. De kade wordt opnieuw ingericht met het oog op de realisatie van walstroom, de verbetering van de verkeersveiligheid en het efficiënter gebruik van de beschikbare ruimte op de kade.

Zo worden de in- en uitgang van het terrein verplaatst en de verschillende verkeersstromen duidelijker gescheiden. Deze werkzaamheden zijn afgestemd met de Port of Amsterdam en worden ook deels door hen uitgevoerd. Als deze werkzaamheden zijn uitgevoerd kan de speeltuin voor maart 2024 gerealiseerd worden.

1

Artikel 5, lid a, bestuursovereenkomst inzake de vestiging van de noodopvanglocatie cruiseschip MS Galaxy, Centraal Orgaan opvang Asielzoekers en gemeente Amsterdam, dd. 22 september 2022. 2 In de raadsinformatiebrief van 7 september 2023 bent u nader geïnformeerd over het toetsingskader dat de evaluatie op basis van de humanitaire toets voor de opvanglocatie Westerhoofd vormgeeft.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 februari 2024 Pagina 3 van 4

Betrokken partners positief over de samenwerking op opvanglocatie Westerhoofd Alle partners zijn tevreden over de goede samenwerking. De politie benoemt het als volgt:” […] dat de samenwerking met COA, gemeente, security en scheepsbemanning zeer goed verloopt en COA graag willen complimenteren met de wijze waarop zij onder deze grote druk de samenwerking vorm hebben gegeven.” En Vluchtelingenwerk Nederland geeft aan dat: “Er veel onderling contact en afstemming is, het COA staat open voor samenwerking en signalen en we weten elkaar goed te vinden.” Ook constateren zij: “[...] dat het COA op het schip een erg positieve instelling heeft en veel begrip heeft voor de moeilijke situaties waarin veel van de bewoners zitten. Hierdoor worden mensen op een prettige manier tegemoet getreden en wordt bij problemen naar een goede oplossing gezocht.” Bewoners van de locatie zijn over het algemeen positief als zij opvanglocatie Westerhoofd vergelijken met andere opvanglocaties. Het gaat dan om zowel de opvangomstandigheden als de ligging, in Amsterdam. Uit de evaluatie blijkt dat een aantal werkafspraken over de frequentie van overleggen weer wat aangescherpt moeten worden. Dit zal in de betreffende overleggen met elkaar worden besproken. Als best practices worden genoemd het betrekken van bewoners bij de maaltijden en het lhbtiq+overleg.

De UNHCR heeft in december 2023 het schip bezocht en komt naar verwachting in februari 2024 met een rapport. 3 van de 25 gestelde evaluatiecriteria worden niet volledig behaald De aanhoudende druk op de landelijke asielketen heeft geleid tot atypische en suboptimale vormen van opvang. Een tijdelijke noodopvanglocatie op een schip is één van die voorbeelden. Bij de start van deze locatie was al bekend en ingestemd met het feit dat deze opvanglocatie niet volledig kan beantwoorden en zal voldoen aan de daarvoor gestelde eisen voor noodopvanglocaties aan de wal van COA en de gemeente. De drie niet-behaalde criteria zijn dezelfde als in augustus 2023. Het gaat om: (1) passende huisvesting, (2) zoveel mogelijk zelfvoorzienend zijn en (3) een passende levensstandaard voor minderjarige kinderen. Het college vindt het niet wenselijk dat er drie criteria blijven bestaan waar niet volledig aan voldaan kan worden. Maar op basis van de uitkomst van de evaluatie als geheel, de inzet van het COA om samen met partners de blijven werken aan de verbetering van de kwaliteit van de opvang op de MS Galaxy en de aanhoudende druk op de landelijke opvangcapaciteit, accepteert het college dat aan deze criteria slechts deels kan worden voldaan op deze opvanglocatie.

Gevolgen van de drie niet-behaalde criteria voor bewoners van de opvanglocatie Er zijn drie niet volledig behaalde criteria uit de humanitaire toets die gevolgen hebben voor de bewoners van opvanglocatie Westerhoofd. Allereerst is en blijft de locatie vanwege de fysieke inrichting en ligging niet ideaal voor kinderen. De veiligheid en mentale ontwikkeling blijft volgens de JGZ een aandachtspunt en ouders van jonge kinderen maken zich er ook zorgen over. De opvang van kinderen op een tijdelijke noodopvanglocatie is suboptimaal, maar nu vanwege rust te verkiezen boven het opnieuw verplaatsen van ouders en kinderen naar een andere opvanglocatie. Het verblijf op een noodopvanglocatie zoals die aan het Westerhoofd, heeft impact op de bewoners. De lange wachttijden voor de asielprocedures van de IND zorgen voor uitzichtloosheid. Het helpt dan ook dat de IND tot maart 2024 op het schip de gehoren doet. Dat maakt zichtbaar dat er gewerkt wordt aan een perspectief voor bewoners. Bij meerdere partners zijn er zorgen over de mentale en geestelijke gezondheid van de bewoners bij een langer verblijf in de noodopvang en/of meerdere overplaatsingen. Het COA neemt zoveel

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 februari 2024 Pagina 4 van 4

mogelijk maatregelen, zowel qua begeleiding door de casemanagers en uitbreiding van de praktijkondersteuner als ook in praktische zaken zoals het programma aanbod en de opening van de bibliotheek. Dit zijn concrete en nuttige maatregelen, maar de uiteindelijke oplossing ligt in het versnellen van en het realiseren van duurzame opvangmogelijkheden. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat deze noodopvanglocatie zich positief onderscheidt ten opzichte van bijvoorbeeld noodopvang in een sporthal. Overwegingen college bij verlengingsverzoek opvanglocatie Westerhoofd door COA Het college vindt de opvang van asielzoekers en statushouders op een locatie zoals het schip nadrukkelijk een noodoplossing. De nood is echter nog steeds hoog. Het college is op basis van de uitkomst van de evaluatie op basis van de humanitaire toets voor deze opvanglocatie voornemens om de opvanglocatie Westerhoofd te verlengen tot 20 oktober 2024. Het college zal in haar besluit, naast de uitkomst van evaluatie op basis van de humanitaire toets, ook de aanhoudende druk op het landelijke opvangstelsel meewegen. De gemeente Amsterdam blijft haar verantwoordelijkheid nemen in de aanhoudende druk op de asielopvangketen in Nederland en werkt samen met het COA aan het realiseren van (tijdelijke) opvangplekken.

Vanwege het aanhoudende tekort aan COA-opvangplekken en de uitkomst van de evaluatie op basis van de humanitaire toets zoals uitgevoerd in november 2023 neemt het college zich voor deze opvanglocatie te verlengen tot 20 oktober 2024.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen)

Bijlagen 1. Evaluatie op basis van de humanitaire toets uitgevoerd op COA-opvanglocatie Westerhoofd (nov. ’23)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl