Raadsinformatiebrief Verlengen Amsterdamse Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (TONK), d.d. 29 juni 2021

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 29 juni 2021 Armoede Marjolein Moorman Directie Inkomen (wpi.strategie@amsterdam.nl) Verlengen Amsterdamse Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (TONK)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In het college heeft op 29 juni 2021 besluitvorming plaatsgevonden over het verlengen van de zogenoemde TONK. TONK staat voor Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten. Hieronder volgt een beschrijving van de landelijke context van deze maatregel en de verlenging daarvan, de uitwerking die het college hieraan geeft en het financiële kader waarbinnen de TONK wordt uitgevoerd. TONK in het derde economische steun- en herstelpakket Met de bedoeling om huishoudens te ondersteunen waarvoor de bestaande steunmaatregelen in verband met de coronacrisis geen of onvoldoende soelaas bieden, heeft het kabinet de TONK geïntroduceerd (Kamerbrief van 9 december 2020). Het gaat om een tegemoetkoming voor huishoudens die te maken hebben met een inkomensterugval en daardoor de noodzakelijke kosten niet meer kunnen betalen uit het inkomen, met name hun woonkosten. De TONK is niet landelijk uitgewerkt als steunmaatregel. Gemeenten moeten zelf tot een uitwerking komen binnen het wettelijke kader voor de bijzondere bijstand. De TONK gold aanvankelijk van 1 januari 2021 tot en met 30 juni 2021.

Vanuit het kabinet en de Tweede Kamer is er de nadrukkelijke wens dat de TONK ruimhartig wordt toegepast, zeker voor de groepen die geen aanspraak kunnen maken op andere regelingen en een grote terugval in inkomen kennen. Het kabinet wil daarbij niet dat gemeenten financiële risico’s lopen bij de uitvoering van de TONK. Gemeenten moeten kunnen doen wat nodig is: een tegemoetkoming verstrekken voor de essentiële vaste lasten voor groepen die dat nodig hebben. Uitwerking TONK in Amsterdam In de Amsterdamse uitwerking van de TONK gaat het om een tegemoetkoming op maat voor huishoudens die met hun inkomen niet meer in staat zijn hun bestaande hoge woonkosten te betalen. De tegemoetkoming wordt afgestemd op het inkomenstekort dat een huishouden heeft om te kunnen voorzien in hoge lasten. Dit geldt ook voor mensen die beschikken over spaargeld e.d. (tot € 31.340 per persoon) of die overwaarde hebben in hun huis. De aanspraak op

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 juni 2021 Pagina 2 van 4

tegemoetkoming TONK wordt bepaald aan de hand van de situatie van het huishouden in januari 2021. Tot medio juni was aan ruim 2.700 Amsterdamse huishoudens een tegemoetkoming TONK toegekend, variërend van € 300 tot € 6.000. In totaal was voor bijna € 9,3 miljoen uitbetaald. Het gemiddelde bedrag per huishouden is ca. € 3.400. Verreweg de meeste aanvragen zijn ingediend door zelfstandigen (81%). Relatief veel aanvragers zijn huurder van een vrijesectorwoning (ca. 72%). Medio juni lag het aantal toekenningen aan huurders op 60% van de aanvankelijke raming. Het gemiddelde toegekende bedrag per huurder was bijna € 4.000. Het aantal toekenningen aan mensen met een koopwoning blijft sterk achter bij de eerste raming (ca. 11%); gemiddeld kregen zij ca. € 1.800. Verlenging TONK met drie maanden Eind mei 2021 heeft het kabinet besloten de TONK te verlengen tot en met het derde kwartaal van 2021, waardoor het aanvragen van de TONK ook nog over de periode juli tot en met september 2021 mogelijk is (Kamerbrief, d.d. 27 mei 2021, inzake het steun- en herstelpakket in het derde kwartaal van 2021). In lijn hiermee heeft het college besloten de TONK in Amsterdam te verlengen tot en met september 2021.

De verlenging vindt op de volgende manier plaats: - Amsterdamse huishoudens die een tegemoetkoming TONK hebben ontvangen voor het eerste halfjaar 2021 en bij het ingaan van het derde kwartaal nog op hetzelfde adres wonen, komen ook in aanmerking voor een tegemoetkoming TONK over het derde kwartaal. Zij hoeven hiervoor geen nieuwe aanvraag in te dienen, maar krijgen automatisch bericht. - Huishoudens die nog geen TONK hebben aangevraagd kunnen nog tot en met september 2021 een aanvraag doen. Zij kunnen direct een tegemoetkoming TONK krijgen voor negen maanden. Ook bij hen is de situatie in januari 2021 bepalend voor hun TONK-aanspraak en geldt de voorwaarde dat zij op 1 juli 2021 nog wonen op hetzelfde adres. Een belangrijke overweging om de bestaande TONK-regeling te verlengen van zes tot negen maanden, is dat het economisch herstel in getroffen sectoren vooralsnog beperkt is. Zeer veel Amsterdammers die te maken kregen met inkomensverlies, zullen nog niet een inkomen verwerven waarmee zij hun hoge woonlasten weer kunnen betalen. De verwachting is bijvoorbeeld dat circa 80% van de zelfstandigen in de Tozo-4 (Tijdelijke ondersteuning zelfstandige ondernemers), vanaf juli 2021 in aanmerking komt voor Tozo-5.

Bij een verlenging van de TONK krijgen huishoudens die hiervoor in aanmerking komen, op relatief korte termijn een aanvullende tegemoetkoming uitbetaald voor hun hoge woonkosten in het derde kwartaal. Mensen bij wie het inkomen pas na januari 2021 lager is geworden of voor wie hun woonkosten later zijn gestegen, worden met de TONK niet of minder goed bediend. Hierbij gaat het om een beperkte groep. Voor de meeste mensen die in een van de getroffen sectoren werken, zal het in de loop van 2021 economisch beter gaan, al zal het inkomen nog wel ver kunnen achterblijven bij de situatie voor corona. In uitzonderlijke situaties waarin mensen pas na januari 2021 (peilmaand voor de Amsterdamse TONK) in inkomen zijn teruggevallen, kan eventueel een beroep op woonkostentoeslag soelaas bieden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 juni 2021 Pagina 3 van 4

Een bijkomende overweging om de bestaande TONK te verlengen is de bestaande druk op de implementatiecapaciteit in de gemeente, die bijvoorbeeld ook nodig is voor de Tozo-5 en het voorbereiden van de dienstverlening vanaf oktober 2021. Bij een verlenging van de TONK (en andere coronamaatregelen) met zes maanden zou een nieuwe TONK-regeling meer voor de hand liggen en zou ook een langere implementatieperiode benut kunnen worden. Maar om voor drie maanden een nieuwe regeling in te voeren, waarbij de uitbetaling pas tegen het eind van de periode kan starten, ligt minder voor de hand. Ook de Kamerbrief van 27 mei 2021 spreekt nadrukkelijk over een verlenging van de TONK. Financiële kader Voor TONK is landelijk € 260 miljoen beschikbaar gesteld. Hiervan is een eerste tranche van € 65 miljoen verdeeld en toegekend op basis van de verdeelsleutel armoede- en schuldenbeleid. Daarbij kreeg Amsterdam € 5,8 miljoen (ca. 8,9%). Het kabinet heeft aangekondigd in juli in te gaan op de verdeelsleutel waarmee het resterende budget van € 195 miljoen over gemeenten verdeeld wordt. Er zijn geen signalen dat een andere verdeelsystematiek wordt overwogen. Op basis van het eerder gehanteerde percentage komt de totale bijdrage voor Amsterdam uit op ca. € 23,2 miljoen.

De besteding van deze rijksmiddelen hoeft niet specifiek aan het Rijk te worden verantwoord; de verantwoording loopt via de gemeentelijke jaarrekening. Wel is door het kabinet met gemeenten afgesproken de vinger aan de pols te houden, ook bij deze verlenging van de TONK. Omdat landelijk de uitgaven voor de TONK achterbleven bij de geraamde inzet zijn door het kabinet geen extra middelen gekoppeld aan de verlenging. Ook in Amsterdam blijven de uitgaven voor de TONK achter bij de aanvankelijke raming. Voor het collegebesluit over de TONK op 2 maart 2021 was een bedrag geraamd van circa € 20,5 miljoen. In deze raming zaten een aantal onzekerheden vanwege het gegeven dat zowel de prijs als de aantallen een inschatting was. Op basis van de ervaringen bij de uitvoering van de TONK van maart tot begin juni 2021 wordt de raming voor de bestaande TONK bijgesteld naar € 12,3 miljoen, waarvan € 11,7 miljoen voor tegemoetkomingen en € 0,6 miljoen voor uitvoering. Bij deze raming is uitgegaan van de toekenningen op de aanvragen die al zijn gedaan en die volgens verwachting nog worden ingediend in de bestaande aanvraagperiode die loopt tot en met 31 juli. Voor het verlengen van de TONK worden de kosten geraamd op € 8,5 miljoen, waarvan ca. € 0,2 miljoen voor uitvoering. Hierbij zijn de toekenningen meegenomen op TONK-aanvragen die in de verlengde aanvraagperiode zijn geraamd.

Verder is er vanuit gegaan dat ca. 3.500 huishoudens een aanvullende tegemoetkoming zullen ontvangen (gemiddeld € 1.700). De geraamde uitgaven blijven binnen de financiële ruimte die het Rijk naar verwachting biedt. Wanneer de kosten alsnog hoger uit lijken te gaan vallen, zal dit direct bij SZW worden gesignaleerd. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 juni 2021 Pagina 4 van 4

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoede

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl