Raadsinformatiebrief verantwoording resultaten Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen 2023 en doorkijk naar 2024 (1).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 10 juli 2024 Huisvesting Kwetsbare Groepen Dirk de Jager en Rutger Groot Wassink Directie Wonen, bestuurszaken.wonen@amsterdam.nl Verantwoording resultaten Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen 2023 en doorkijk naar 2024 (TA2023-000273)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de resultaten van het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen in 2023 en de doelen van het programma voor 2024. Hiermee wordt de toezegging aan lid Aslami afgedaan (TA2023-000273). De verzending van deze brief is later dan gepland, dit vinden wij vervelend. De reden van deze vertraging is dat de afstemming tussen de wethouders en de betrokken partners meer tijd nodig heeft gehad dan voorzien. Samenvatting In Amsterdam vinden we het belangrijk om kwetsbare huishoudens goed en passend te huisvesten. De urgente groepen zijn mensen met een sociale of medische urgentie, mensen die doorstromen uit de maatschappelijke opvang en beschermd wonen en statushouders. Betaalbare woningen in Amsterdam zijn schaars. Toch kiezen we ervoor om deze urgente groepen voorrang te geven op andere woningenzoekenden, omdat we vinden dat juist voor deze huishoudens een eigen woning en een eigen voordeur heel belangrijk is. Op eigen kracht lukt het hen niet om een woning te vinden, het programma helpt bij het verdelen van de schaarste. Het college maakt zich zorgen over de wooncrisis en de gevolgen hiervan voor alle woningzoekenden en vraagt hier aandacht voor in de gesprekken met het Rijk en de provincie.

In 2023 huisvestten we in totaal 1.976 kwetsbare huishoudens via het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen, dit is iets meer dan de afgesproken 1.950 woningen in de samenwerkingsafspraken. Het doel van het programma is hiermee behaald. Tegelijkertijd beseffen we ons dat we schaarste verdelen, deze groepen en ook anderen moeten nog altijd lang wachten op een woning. Voor 2024 zijn 2.200 sociale huurwoningen voor kwetsbare huishoudens beschikbaar. Eén van de doelen van het programma is dat alle Amsterdammers prettig kunnen wonen, dit doen we door urgente groepen zo goed mogelijk te huisvesten en de samenwerking tussen de partners in de uitvoering te optimaliseren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2024 Pagina 2 van 7

Het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen Binnen het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen huisvesten corporaties, zorgaanbieders en gemeente samen urgente groepen. Het programma maakt de samenwerking tussen al deze partijen mogelijk. Een deel van deze mensen krijgt direct een huurcontract op hun eigen naam, dat noemen we ‘Wonen zonder begeleiding’. Hieronder vallen mensen met een sociale of medische urgentie. Dit zijn bijvoorbeeld slachtoffers van de toeslagenaffaire en mantelzorgers. Ook statushouders krijgen meteen een contract op eigen naam. Anderen krijgen niet direct een huurcontract op eigen naam, maar wonen eerst via een huurcontract op naam van de zorgaanbieder die hen begeleidt bij het zelfstandig wonen. Dat noemen we ‘Wonen met begeleiding’. Dit zijn mensen die doorstromen vanuit de maatschappelijke opvang en beschermd wonen en huishoudens die gehuisvest worden via de Nieuwe kans, de Laatste kans en de Treiteraanpak. Als de mensen die wonen met begeleiding hun persoonlijke doelen behalen, krijgen zij ook een contract op eigen naam. De gepersonaliseerde doelen gaan over passende en zinvolle dagbesteding en over sociaal, psychisch en financieel stabiel functioneren. Als er kinderen zijn is geen risico voor de veiligheid van kind(eren).

Daarnaast moet de deelnemer van de Omslagroute de huur en andere vaste lasten betalen, is de deelnemer een goede buur, veroorzaakt hij of zij geen overlast en accepteert begeleiding bij het (weer) zelfstandig wonen. Ruim 15.000 kwetsbare huishoudens gehuisvest Het programma is gestart in 2016 en heeft tot en met 2023 al ruim 15.000 huishoudens gehuisvest, waarvan vijfduizend huishoudens die vallen in de groep ‘Wonen met begeleiding’. Van deze groep hebben sinds 2016 drieduizend huishoudens een contract op eigen naam gekregen. Van de tweeduizend huishoudens die nog begeleid wonen, woont een groot deel korter dan twee jaar in de woning. Het traject voor wonen met begeleiding heet de Omslagroute en duurt gemiddeld twee jaar. Huishoudens die langer dan gemiddeld wonen via de Omslagroute, hebben meer tijd nodig om hun doelen te behalen. De begeleiding duurt zo lang als nodig is om het zelfstandig wonen tot een succes te maken. Voor een deel van de bewoners is uiteindelijk zelfstandig wonen niet meer haalbaar door bijvoorbeeld een toename van de zorgvraag. Deze groep stroomt dan door naar een andere, meer passende woonplek. De resultaten van het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen in 2023 In 2023 zijn 1.976 huishoudens in een kwetsbare situatie gehuisvest via het programma.

Het doel voor 2023 was het matchen van 1.950 woningen, er zijn 26 woningen meer verhuurd dan het gestelde doel. Het doel van het programma is hiermee behaald. De 26 woningen extra zijn fijn voor de urgente groepen, maar zijn daarmee niet beschikbaar gekomen voor andere woningzoekenden. Dit komt doordat de corporaties los van elkaar woningen toewijzen en het totaalcijfer pas later zichtbaar is. In de samenwerkingsafspraken met de corporaties was het tot en met 2023 de afspraak om 1.800 woningen aan doelgroepen van het programma te verhuren, plus 150 woningen extra als er meer dan 6.500 sociale huurwoningen verhuurd zijn. Vanaf 2024 geldt de afspraak dat 30 procent van de verhuurde sociale huurwoningen wordt verhuurd aan doelgroepen van het programma. In december 2022 stelde het college de verdeling van de 1.950 woningen vast. Dat deden we op basis van het verwachte aantal huishoudens op de verschillende wachtlijsten. In de loop van het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2024 Pagina 3 van 7

jaar is die verdeling bijgesteld op basis van de actuele wachtlijsten. Door deze bijstelling kwamen er 140 woningen meer beschikbaar voor statushouders en 100 woningen minder voor de groep ‘Wonen met begeleiding’ dan verwacht. Per doelgroep geeft dit het volgende beeld:

Doelgroepen

Verdeling 2023

Bijgestelde Behaald verdeling okt. ‘23 resultaat

Verschil met bijgestelde verdeling

‘Wonen zonder begeleiding’

313

313

303

-10

‘Wonen met begeleiding’

748

664

645

-19

Statushouders

889

973

1.028

55

Totaal

1.950

1.950

1.976

26

Aan statushouders zijn uiteindelijk 55 woningen meer verhuurd dan geraamd in de bijgestelde verdeling en aan de doelgroepen ‘Wonen met begeleiding’ en ‘Wonen zonder begeleiding’ respectievelijk 19 en 10 woningen minder dan geraamd in de bijgestelde verdeling. Dit komt vooral doordat het eenvoudiger is om een match te maken voor een statushouder, omdat de meeste vrijkomende woningen voor hen geschikt zijn om in te wonen. Het matchen van de andere twee doelgroepen is maatwerk. Als we kijken naar de wachttijden per doelgroep, zien we grote verschillen: het grootste deel van de huishoudens wordt binnen drie maanden na het verstrekken van de woonurgentie gehuisvest, alleen bij de groep ‘Wonen zonder begeleiding’ liggen deze percentages anders. Sinds 1 januari 2023 krijgt deze groep ook een eenmalige aanbieding, net als statushouders en de doelgroep ‘Wonen met begeleiding’. Het grootste deel van deze huishoudens wacht langer dan zes maanden op een passende aanbieding. Dit komt vooral omdat er op de wachtlijst veel grote gezinnen staan die een gelijkvloerse woning nodig hebben. Deze woningen zijn heel schaars en komen nauwelijks beschikbaar. In de nieuwbouw streven we naar het toevoegen van meer gelijkvloerse woningen, zodat het aanbod groter wordt. Wachttijd na het verstrekken van de urgentie Doelgroepen

< 3 maanden

3 - 6 mnd.

> 6 maanden

‘Wonen zonder begeleiding’

24%

35%

41%

‘Wonen met begeleiding’

71%

21%

8%

Statushouders

87%

11%

2%

Totaal

72%

18%

10%

Voor alle doelgroepen geldt dat de wachttijd in de bovenstaande tabel korter lijkt dan dat deze in werkelijkheid is. Zo worden statushouders gekoppeld aan de gemeente door het COA en staan huishoudens die vallen onder ‘Wonen met begeleiding’ eerst op een wachtlijst bij een zorgaanbieder. Er is dus een wachttijd voor het verkrijgen van een urgentie en de wachttijd na het verkrijgen van een urgentie. De wachttijd voor het verstrekken van de urgentie voor een woning kan in de praktijk oplopen tot meer dan twee jaar.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2024 Pagina 4 van 7

Zorgen over draagkracht van wijken Het college, de corporaties en de zorginstellingen maken zich zorgen over de draagkracht van wijken. Via het programma komen mensen vooral te wonen in buurten met een groot aandeel (kleinere) sociale huurwoningen, dit komt doordat hier de meeste sociale huurwoningen vrijkomen. In veel van deze buurten staat de leefbaarheid onder druk. Dit komt door meerdere factoren, zoals minder draagkracht bij zowel de huidige bewoners en de nieuwe huurders. Deze afname van draagkracht komt door psychosociale problematiek, schulden en vergrijzing. In deze buurten is in verhouding meer overlast- en zorgproblematiek en voelen bewoners zich onveiliger. We zien ook dat de overlastproblematiek complexer wordt. Dit roept de vraag op of deze buurten voldoende draagkracht hebben om de kwetsbare groepen op te vangen, daarom plaatsen we kwetsbare huishoudens ook in buurten met meer draagkracht, zodat we de druk op de buurten spreiden. Incidenten met deelnemers uit de Omslagroute Afgelopen jaar zijn er een tweetal dodelijk incidenten geweest waar bewoners uit de Omslagroute bij betrokken waren. Dit heeft een zeer heftige indruk gemaakt op buurtbewoners, professionals en het college en vroeg om een goede opvang en nazorg. De samenwerkingspartners nemen dergelijke incidenten zeer serieus en evalueren dit grondig.

Eén van de uitkomsten uit de evaluatie is dat bij de aanpak heftige van overlast de professionals onvoldoende samen optrekken. Dit leidt tot het niet tijdig delen van signalen, waardoor overlast escaleert. Binnen het programma wordt daarom nu extra aandacht gegeven aan het ontwikkelen van een escalatiesysteem en aan het eerder delen van signalen. Het kan ook betekenen dat er na een heftig incident tijdelijk een pauzeknop wordt gehanteerd voor een buurt. Dit houdt in dat de corporaties daar even geen mensen huisvesten die doorstromen uit de maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Deze keuze wordt alleen in uitzondering gemaakt, omdat we andere buurten niet extra willen belasten. We zien echter wel een toename in buurten waar we op de pauzeknop van soms wel 2 jaar moeten drukken vanwege de kwetsbaarheid van een buurt. Daarom hebben we als partners afgesproken dat we in 2024 gaan sturen op het beter en adequater handelen bij overlast. Ook willen we de werkafspraken aanpassen, zodat we eerder kunnen ingrijpen bij overlast en/of zorgen over een deelnemer uit de Omslagroute. Het vergroten van de kennis over deze problematiek, de mogelijke samenhang met de huisvesting van urgente groepen en het vergroten van de draagkracht is één van de speerpunten van het programma in 2024.

‘Wonen met begeleiding’ In 2023 is veel aandacht gegaan naar de samenwerking tussen de partners en naar het scholen van de medewerkers die in de praktijk werken met de Tien Werkafspraken ‘Thuis in de Wijk’. Deze werkafspraken gaan over hoe de doelgroep ‘Wonen met begeleiding’ wordt gehuisvest, hoe de partners daarin samenwerken, bijvoorbeeld bij overlast of terugval in verslaving. Geregeld onderhoud is nodig om te zorgen dat werkafspraken enerzijds blijven aansluiten bij de praktijk en anderzijds bekend zijn bij medewerkers en worden nageleefd. In 2023 sloten we na een aanbesteding nieuwe contracten af met zes zorgaanbieders die de komende jaren ondersteuning bieden aan cliënten in de Omslagroute. Statushouders De Rijksoverheid bepaalt elk half jaar hoeveel statushouders gemeenten moeten huisvesten. Dit is een wettelijke taakstelling. Het aantal te huisvesten statushouders hangt af van de grootte van een gemeente en van het totaal aantal te huisvesten statushouders in het land. In 2023 werden 2.079 statushouders aan Amsterdam toegewezen. Daarnaast moeten jaarlijks ongeveer 250

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2024 Pagina 5 van 7

statushouders via de ruggensteunregeling worden geherhuisvest omdat ze eerder tijdelijk zijn gehuisvest. Amsterdam wil graag haar opdracht vervullen in de huisvesting van statushouders, maar dit lukt onvoldoende vanwege de enorme schaarste aan betaalbare woningen. De achterstand is inmiddels gestegen tot 1.360 statushouders en loopt verder op. Het college weet nog niet wat de effecten van het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet zijn, tot hier meer duidelijkheid over is, houden we ons aan het huidige beleid. ‘Wonen zonder begeleiding’ Aan de groep ‘Wonen zonder begeleiding’ zijn in 2023 minder woningen verhuurd dan verwacht. Sinds de ingang van de nieuwe regionale woonruimteverdeling per 16 januari 2023 worden alle mensen met een urgentie in de regio direct bemiddeld. Mensen met een sociale of medische urgentie mochten voorheen zelf zoeken naar een passende woning. Sinds begin 2023 krijgen zij eenmalig een passende woning aangeboden. In 2023 zijn 80 woningen geweigerd door mensen met een sociale of medische urgentie. De meest voorkomende reden om te weigeren was dat de aangeboden woning niet in het gewenste stadsdeel of de gewenste buurt lag. In de meeste gevallen leidde deze weigering tot intrekking van de urgentie, met als gevolg dat het woonprobleem voor het betreffende huishouden niet is opgelost.

Dit is het huidige beleid vanaf 2023 en hangt samen met de regionale afspraken over de woonruimteverdeling. Het college gaat in 2024 onderzoeken wat de effecten zijn van dit beleid. De wachtlijst werd hierdoor wel kleiner, waardoor het geraamde aantal woningen niet meer nodig was. De kleinere wachtlijst maakte het voor de woningcorporaties wel moeilijker om woningen toe te wijzen aan de mensen op de wachtlijst. Wanneer er minder huishoudens op de wachtlijst staan, is er immers ook een kleinere kans dat een huishouden past bij de woning die de corporatiemedewerker aanbiedt. Economisch daklozen Een van de doelstellingen van het programma is het waar mogelijk voorkomen dat problemen van mensen verergeren als gevolg van hun slechte woonsituatie of dreigende dakloosheid. Daarom willen we mensen zo tijdig mogelijk ondersteunen met tijdelijke woon- of opvangplekken en met passende ondersteuning. Speciale aandacht gaat uit naar de groep economisch daklozen. Bij deze mensen is niet de zorgvraag, maar de dakloosheid het grootste probleem. Velen zijn pas in staat andere problemen aan te pakken als hun woonvraag is opgelost. Een woonplek zorgt er ook voor dat problemen niet groter worden. Het buurtteam kan vervolgens ondersteunen bij bijvoorbeeld begeleiding naar betaald werk of een schuldhulptraject.

In de versterking aanpak daklozen hebben we in 2023 met name ingezet op het realiseren van extra tijdelijke opvangplekken en middelen vrijgemaakt om mensen sneller en intensiever te kunnen ondersteunen. In de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting is een nieuwe urgentiecategorie voor de meest kwetsbare economisch daklozen aangekondigd, het gaat hierbij om een relatief klein aantal urgenties. Deze urgentiemogelijkheid is samen met de partners HVO Querido en De Regenboog Groep in 2023 voorbereid, zodat deze direct al per 2024 in de Huisvestingsverordening kon worden opgenomen. Een beperkte groep mensen is goed in staat zelfstandig te wonen, maar zij zullen zorgvragen ontwikkelen als zij onnodig in tijdelijke woonconstructies moeten verblijven. Met de nieuwe urgentiecategorie willen we dit voorkomen. De werking van de urgentiecategorie zullen we samen met onze partners onderzoeken. Het college hoopt en verwacht dat de eigen zelfstandige woning snel een positieve impuls geeft aan het leven van de (voormalig) dakloze. De

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2024 Pagina 6 van 7

mensen ontvangen nog een half jaar ondersteuning op allerlei gebied om deze positieve stappen snel te verwezenlijken. De doelen van het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen in 2024 In maart 2024 zijn de nieuwe samenwerkingsafspraken met de corporaties en de huurderskoepels ondertekend. Eén van de afspraken is dat de woningcorporaties 30 procent van de vrijkomende sociale huurwoningen beschikbaar stellen voor het programma. Deze afspraak sluit aan bij de afspraken voor urgente groepen in de nog niet aangenomen Wet Versterking Regie Volkshuisvesting. Dit betekent dat er naar schatting in 2024 2.200 woningen beschikbaar zijn voor kwetsbare groepen. Het college stelde in december 2023 het aantal woningen per doelgroep vast, naar rato van de verwachte wachtlijsten. In het Bestuurlijk Overleg Huisvesting kwetsbare Groepen van 8 juli jl. is besloten om de verdeling tussen de drie hoofddoelgroepen aan te passen, omdat dit beter past bij de huidige wachtlijsten. De 2.200 woningen zijn als volgt verdeeld over de drie doelgroepen:

Doelgroepen

Wachtlijst per doelgroep

In % van de wachtlijst

Oorspronkelijke verdeling voor 2024

Aangepaste verdeling voor 2024

‘Wonen zonder begeleiding’

515

13%

284

284

‘Wonen met begeleiding ‘

1.383

35%

762

571

Statushouders, incl. de ruggensteun

2.093

52%

1.154

1.345

Totaal

3.991

100%

2.200

2.200

Voor de groep ‘Wonen zonder begeleiding’ zijn er in 2024 in de verdeling 284 woningen gereserveerd. Dit zijn minder woningen dan in de jaren daarvoor. Dit komt omdat de vraag van de groep mensen met een sociale of medische urgentie al een aantal jaar niet toeneemt. De opgave voor het huisvesten van statushouders neemt juist toe. Begin 2024 is er een achterstand voor het huisvesten van statushouders van 1.360 mensen. De verwachting is dat 1.827 statushouders in 2024 aan Amsterdam worden toegewezen. De taakstelling, de opgave om opnieuw te huisvesten, de achterstand en de schaarste aan betaalbare woningen zorgen ervoor dat het aantal te huisvesten statushouders in 2024 oploopt. Het college is aan het onderzoeken hoe we deze achterstand kunnen stabiliseren. Met ingang van 1 januari 2024 is het aantal groepen dat behoort tot het programma uitgebreid. Het gaat om slachtoffers van de toeslagenaffaire, te herhuisvesten kwetsbare jongeren na een tijdelijk contract via de Omslagroute en mensen die permanent op een huurcontract van een zorgaanbieder wonen. Vanaf 2025 worden ook mensen die onderdeel uitmaken van de persoonsgerichte aanpak van het Actiecentrum Veiligheid en Zorg toegevoegd. Ook hier hebben we als partners weer aandacht voor de draagkracht in de buurt en het snel en adequaat oplossen bij overlast en/ of andere incidenten.

De gemeente heeft een innovatiebudget voor jongvolwassenen beschikbaar gesteld, een van de pijlers daarin is jongeren uit onder andere Nieuw West, die in de problemen zijn geraakt, zo snel mogelijk een woning met begeleiding aan te bieden, om te voorkomen dat ze verder afglijden. In 2024 wordt een pilot gestart in Nieuw-West.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2024 Pagina 7 van 7

Het plan voor 2024: drie grote verbeteringen In 2024 voeren de gemeente, corporaties en zorgaanbieders drie grote verbeteringen door: het matchingsproces tussen de woning en de deelnemer van de Omslagroute, het verhuurproces en het overlastprotocol worden aangepast. Doel van deze aanpassingen is om Omslagdeelnemers zo goed mogelijk te huisvesten, zodat zij en hun buren prettig wonen en de samenwerking tussen de partners in de uitvoering optimaal verloopt. Binnen de optimalisering is aandacht voor de verschillende taken en rollen bij het onderzoeken van de zorg- en veiligheidsrisico’s, waardoor de kans op incidenten kleiner is. Daarnaast worden afspraken gemaakt over hoe we de opvang van buurtbewoners na een incident inrichten. In het najaar worden de aanpassingen in de werkprocessen vastgesteld, waarna in 2025 de implementatie volgt bij alle betrokken partijen. Door zorgvuldige matching tussen mensen in de Omslagroute en de woning waar zij gaan wonen, worden mismatches voorkomen en wordt de kans op herstel op de woning vergroot. Hierbij let het programma ook op de draagkracht van een buurt en de geschiktheid van de directe woonomgeving voor de te huisvesten persoon. Zo monitoren de partners samen met de stadsdelen regelmatig de draagkracht en de draaglast van buurten.

Als een buurt te kwetsbaar is, maken alle betrokken partijen in een leefbaarheidsoverleg afspraken over extra interventies. In de tweede helft van 2024 worden deze leefbaarheidsoverleggen ingericht, zoals afgesproken in de prestatieafspraken met de woningcorporaties en de huurderskoepels. Wat betreft het overlastprotocol komt het in 2024 aan op scholing van medewerkers, een strikte naleving van de afspraken en aanscherping van het protocol. Bij het meldpunt zorg en overlast moet steviger ingezet worden op tijdig escaleren en regie voeren in alle stadsdelen met op alle meldpunten voldoende bezetting voor deze taak. Gezamenlijk zetten de partners in op vroegtijdige signalering van problemen of overlast door mensen die met begeleiding wonen. Met een gerichtere samenwerking aan oplossingen wordt escalatie zoveel mogelijk voorkomen, zodat het draagvlak behouden blijft voor Amsterdam als inclusieve stad. Ook in 2024 blijft het goed en passend huisvesten van kwetsbare groepen het speerpunt van het programma, waarbij extra aandacht is voor de leefbaarheid en draagkracht van buurten. Het college onderhoudt hierover het contact met alle betrokken partijen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Dirk de Jager Wethouder Volkshuisvesting

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang