Raadsinformatiebrief Verantwoord scannen & herkennen - evaluatie burgerpanel.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 5 februari 2026 ICT & Digitale Stad Alexander Scholtes Digitalisering, Innovatie & Informatie (bestuurszaken.dii@amsterdam.nl)

Onderwerp

Eindevaluatie participatieproject Verantwoord scannen & herkennen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In 2024 is de Gemeente Amsterdam een innovatief burgerparticipatieproject gestart om verantwoord gebruik van data-inwinning in de openbare ruimte middels de ‘scanfiets’ te verkennen en te ontwikkelen1. Deze fiets, voorzien van een camera en geavanceerde herkenningssoftware, is in staat om objecten zoals bouwcontainers, bouwsteigers en mobiele toiletten te detecteren en te lokaliseren. Deze technologie wordt wekelijks ingezet ter ondersteuning van Toezicht en Handhaving. Amsterdam zet technologische innovaties alleen in als ze de stad verder helpen en passen bij onze publieke waarden. Dit project laat zien hoe we dat doen: door vanaf het begin Amsterdammers invloed te geven op de keuzes die we maken bij het ontwikkelen en inzetten van digitale middelen. Achtergrond: Objectherkenning Openbare Ruimte Sinds 2024 maken diverse directies gebruik van het door de gemeente ontwikkelde algoritme Objectherkenning in de Openbare Ruimte”. Samen met de technologie Blurring as a Service zijn dit voorbeelden van hoe de stad technologie (en AI) inzet waarin de mens centraal staat. Voor de gemeente is deze voorziening een belangrijke ontwikkeling in het slim en effectief handhaven voor een toegankelijke, leefbare, schone en veilige stad. Bij de doorontwikkeling van de beeldherkenningsvoorziening OOR is een speciaal burgerpanel ingericht.

Deze brief bevat de belangrijkste inzichten van dit panel en hun adviezen. Burgerpanel Het participatieproject richtte zich op het waarborgen van privacy en burgerrechten en is opgezet in samenwerking met kennispartners als de Hogeschool van Amsterdam (HvA), TU Delft, AMS instituut en Civic AI Lab. Er zijn drie doelen geformuleerd voor het burgerparticipatieproject: 1. Belangen in beeld - begrip krijgen van de wensen en grenzen van inwoners rondom scannen en herkennen in de openbare ruimte.

1

Zie: Raadsinformatiebrief automatische containerherkenning

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 februari 2026 Pagina 2 van 4

2. Kwaliteit - het gezamenlijk vertalen van wensen en grenzen naar concrete ideeën en oplossingen draagt bij aan een beter product. 3. Zeggenschap - ophalen van ideeën over welke objecten of situaties herkend kunnen worden die van belang zijn voor de Amsterdammer en voor een leefbare stad. Gedurende één jaar is intensief samengewerkt met een groep van tien inwoners van Amsterdam en vertegenwoordigers van vijf kennisinstellingen. Elke drie weken zijn kennissessies, ontwerpsessies, experimenten, demo's en evaluaties georganiseerd waarmee is bijgedragen aan de doelstellingen. Begin 2025 is de participatie afgerond en via deze brief wordt de eindevaluatie met u gedeeld.

Opbrengsten: belangrijke thema’s en zorgen Het participatieproject heeft inzichtelijk gemaakt welke thema's en zorgen spelen bij zowel de Amsterdammers als de betrokken kennisinstellingen. Bewoners willen controle en invloed kunnen uitoefenen tijdens het traject maar ook erbuiten. Niet alle objecten die op dit moment gescand worden, zoals bouwcontainers of mobiele toiletten, zijn voor inwoners even relevant. Deze objecten hebben weinig impact op hun persoonlijke levenssfeer. Het thema dataminimalisatie heeft de hoogste prioriteit voor de inwoners van Amsterdam. Zij hebben aangegeven dat het belangrijk is om de hoeveelheid verzamelde data te beperken. Tot slot hebben inwoners de wens uitgesproken dat het herkenbaar moet zijn voor wie, waarom en hoe de scanfiets beelden inwint. Op basis van het traject heeft het team / de gemeente de volgende zaken aangepast en verwerkt: - Herkenbare data inwinning: De fiets is herkenbaar “Gemeente Amsterdam”. De fietser kan via informatiefolders verwijzen naar wat er gebeurt op de fiets. De informatiepagina amsterdam.nl/scanfiets is vindbaar en begrijpelijk gemaakt op advies van de Amsterdammers. - Dataminimalisatie: Op dit moment zijn er geen ambities om gemeentebreed objectherkenning grootschalig toe te passen. Wel onderzoekt de gemeente wat er (technisch) kan.

In navolging van de afspraken met het burgerpanel wordt bij elke nieuwe toepassing eerst gekeken naar mogelijkheden om beeldmateriaal niet op te slaan. Mocht dit toch noodzakelijk zijn, dan wordt bepaald welke minimale set data opgeslagen moet worden. De ervaringen van het participatietraject vormen in deze aanpak de basis. Hoe minder we opslaan, hoe gemakkelijker we de vrijheden van burgers kunnen garanderen, ook in de toekomst. Op het moment dat de technologie zo ver doorontwikkeld is dat de foto geen toegevoegde waarde meer heeft, wordt de opslag ervan ook daadwerkelijk uit het proces gehaald. - Anonimiseren: Onderdeel van het traject was een verkenning van welke beeldinformatie mogelijk herleidbaar is tot personen. Zo kwamen bijvoorbeeld rolkoffers, huisdieren en reflectie in ramen. Dit is gewogen tegen de waarde van het gebruik van de foto, waarmee een toepassingsgericht afwegingskader is gevormd voor het anonimiseren van foto’s. Dit kader is ook ingezet voor “Blurring as a Service” om panoramafoto’s van de stad te kunnen ontsluiten. In de scanfiets worden alle foto’s automatisch geblurd voordat ze het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 februari 2026 Pagina 3 van 4

device verlaten. (Foto’s zonder relevante objecten worden überhaupt niet opgeslagen, conform richtlijn dataminimalisatie.)

Leerpunten Naast deze opbrengsten heeft dit project ook een aantal belangrijke leerpunten opgeleverd voor toekomstige participatieprojecten rondom technologische toepassingen: 1. Zorg dat bewoners in participatieve trajecten geen ‘consultants’ worden maar hun ervaringen in blijven brengen. Langdurige samenwerking, waarin veel informatie over systemen en hun werking wordt gedeeld, helpt participanten objectief en weldoordacht afwegingen te maken. 2. Het is belangrijk om ‘continue’ ingangen te hebben voor participatie, ook later in het project. Mensen die de scanfiets op straat tegenkomen, willen vragen kunnen stellen. Het is belangrijk om ingangen te creëren voor dit soort vragen, gesprekken en overige interacties. De fietscoureur draagt daarom tijdens het scannen informatiefolders met zich mee. 3. Zorg voor goed verwachtingsmanagement over de daadwerkelijke invloed die inwoners hebben tijdens een participatieproject. Er zijn momenten van co-creatie en meebeslissen. Er zijn echter meerdere stakeholders buiten de participatiedeelnemers die uiteindelijk ook invloed hebben op het resultaat. Echte zeggenschap nastreven in participatieprojecten blijkt ingewikkeld. Tot slot Het participatietraject werd door de inwoners positief ervaren. Ze waardeerden het dat hun zorgen over privacy serieus zijn genomen en dat technische aanpassingen direct zijn getest om deze zorgen te adresseren.

Ze gaven aan zich gehoord te voelen en zouden hun medeAmsterdammers zeker aanraden om deel te nemen aan vergelijkbare participatieprojecten. Het project was niet compleet geweest zonder de inbreng van het panel. De samenwerking heeft niet alleen bijgedragen aan de praktische ontwikkeling van de scanfiets en de bescherming van persoonsgegevens bij het verzamelen van beeldinformatie. Ook is de samenwerking met het panel zelf vastgelegd en gepubliceerd, wat de gemeente bij toekomstige projecten handvatten biedt bij de ontwikkeling en inzet van algoritmes samen met burgers en kennisinstellingen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 februari 2026 Pagina 4 van 4

Na een jaar intensief samenwerken is geconcludeerd dat de participatiedoelstellingen zoals beschreven aan het begin van deze brief, zijn behaald. Hiermee kunnen wij op een verantwoorde manier dit algoritme door ontwikkelen, met respect voor de wensen en grenzen van de betrokken Amsterdammers. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder ICT & Digitale Stad

Bijlage: eindevaluatie participatieproject Verantwoord scannen & herkennen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl