Raadsinformatiebrief__vaccinatiegraden RVP 2022_cijfers en intensiveringsmogelijkheden_def.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding 12 september 2023 Publieke Gezondheid en Preventie Wethouder Scholtes Claire Lovell, clovell@ggd.amsterdam.nl

Onderwerp

stand van zaken van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) nr. VN2023-014364

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de commissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding, In de commissievergadering van 21 juni jl. en in de recente raadsinformatiebrief verstuurd met de dagmail van 29 juni jl. heb ik toegezegd u nader te informeren over het Rijksvaccinatieprogramma1 (RVP). Hierbij ontvangt u de meest recente cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en het Milieu (RIVM) en de plannen voor intensivering van de aanpak voor het verhogen van de vaccinatiegraden. Hoge vaccinatiegraden zijn van groot belang voor de gezondheid van onze inwoners en de bescherming tegen (de gevolgen van) infectieziekten. In 2022 zijn de vaccinatiegraden voor het derde jaar op rij gedaald. Ik maak mij daar grote zorgen over. De vaccinatiegraden zakken in 2022 verder onder de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)2. De daling van de vaccinatiegraden leidt tot een groter risico op uitbraken van de besmettelijke ziekten waar de RVP-vaccinaties tegen beschermen. We zullen daarom hard aan de slag moeten om het tij te keren. Hierbij maakt de GGD gebruik van de tijdens corona opgedane ervaring voor het intensiveren van de aanpak. Ook gaat de GGD graag in gesprek met partners in de stad over welke aanvullende mogelijkheden zij nog zien.

In deze brief ga ik achtereenvolgens in op: 1) de Amsterdamse RVP-vaccinatiegraden 2022; 2) de opkomst van de RVP-campagne in het voorjaar van 2023; 3) wat we op dit moment doen voor betere bescherming tegen besmettelijke ziekten; 4) maatregelen voor de intensivering van onze aanpak; 5) een update van de HPV 19-26 jaar campagne.

1 Waar in deze brief wordt gesproken over vaccinaties betreft het de vaccinaties voor jeugdigen (0-18 jaar) zoals

opgenomen in het RVP, te weten de vaccinaties tegen: difterie, kinkhoest, tetanus, polio, haemophilus influenzae type b (Hib), hepatitis B, pneumokokkenziekte, meningokokken ACWY, bof, mazelen, rodehond en het humaan papillomavirus (HPV). 2 De WHO hanteert een norm van 90% voor de vaccinatiegraden voor de meeste vaccinaties, met uitzondering van mazelen. Voor mazelen is dat 95%.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 2 van 7

1) Amsterdamse RVP – vaccinatiegraden 2022 – analyse en duiding Het RIVM rapporteert jaarlijks over de vaccinatiegraden in Nederland. In het recente jaarverslag3 uit het RIVM haar zorgen over de verder dalende vaccinatiegraden. De vaccinatiegraden voor zuigelingen komen landelijk voor het eerst onder de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) norm van 90% deelname uit. Ik deel de zorgen van het RIVM. De daling van de vaccinatiegraden zet ook in Amsterdam door. Met uitzondering van de vaccinatie tegen het humaan papillomavirus (HPV), zijn de vaccinatiegraden voor zuigelingen, kleuters, schoolkinderen en adolescenten in 2022 lager dan een jaar eerder (zie tabel Vaccinatiegraden Amsterdam 2015-2022 in de bijlage). De vaccinatiegraden voor zuigelingen lagen in 2021 al onder de 90% en dalen nu naar waarden onder de 85%. Dit is verontrustend gezien het risico dat ontstaat voor de volksgezondheid. Deze ontwikkeling vergroot de urgentie voor een intensivering van de aanpak. Bovendien wordt de verdeling van de vaccinatiegraden over de stad ongelijker. In Nieuw-West is de vaccinatiegraad voor bof, mazelen en rodehond (BMR) op tweejarige leeftijd naar 71% gedaald, waar dezelfde vaccinatiegraad in Centrum en Zuid rond het Nederlands gemiddelde van 88% is (zie figuur 1 in de bijlage).

Het risico voor de volksgezondheid is groter op het moment dat groepen ongevaccineerde kinderen bij elkaar in de buurt wonen. Dit zien we bijvoorbeeld in bepaalde wijken van New York en in Israël, waar lagere vaccinatiegraden leiden tot uitbraken van mazelen. Ditzelfde kan voor andere infectieziekten gebeuren. Om dit te voorkomen is meer aandacht nodig, voor (aanstaande) ouders van jonge kinderen in gebieden waar de zuigelingen vaccinatiegraden laag zijn. Vaccinatiegraden Amsterdam, G4 en landelijk In vergelijking met de andere grote steden en de daling in Nederland valt op dat de vaccinatiegraden voor schoolgaande kinderen in Amsterdam minder sterk dalen (zie figuur 2 in de bijlage). In Amsterdam wordt met het actieplan ‘Beter Beschermd tegen besmettelijke ziekten’4 al enige jaren extra geïnvesteerd in een aanpak voor het verhogen van de vaccinatiegraden. Fijnmazig vaccineren en de benadering van moeilijk bereikbare doelgroepen staan hierin centraal. De GGD heeft deze bewezen effectieve aanpak toegepast tijdens de coronaperiode5. De geleerde lessen van de coronaperiode worden meegenomen in de aanpak voor het verhogen van de RVPvaccinatiegraden.

De staatssecretaris heeft bij de publicatie van de vaccinatiegraden 2022 een Kamerbrief6 gestuurd waarin hij zijn zorgen uit over de dalende vaccinatiegraden en ingaat op de activiteiten van de landelijke aanpak “Vol vertrouwen in vaccinaties”. De Amsterdamse aanpak is in lijn met de aandachtspunten in deze brief. De GGD zet al langer in op het verbeteren van de toegankelijkheid door het flexibel en laagdrempelig aanbieden van vaccinaties. In samenwerking met de Vrije Universiteit (VU) ontwikkelt de GGD tools voor het trainen van professionals in het gesprek over vaccineren. Deze kennis en expertise delen we met de GGD GHOR, het ministerie van VWS en het RIVM, zodat werkzame elementen uit de aanpak landelijk navolging kunnen krijgen. 3

Vaccinatiegraad en jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma Nederland 2022, RIVM, 29 juni 2023 Actieplan ‘Beter beschermd tegen besmettelijke ziekten’, juni 2021 5 RIVM: Gedragsonderzoek invloed van prikbussen op vaccinatiegraad, 12-9-2022 6 Kamerbrief: ‘Vaccinatiegraadrapport 2022 en voortgang aanpak vol vertrouwen in vaccinaties’, 29-6-2023 4

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 3 van 7

Verminderd vertrouwen De coronaperiode heeft helaas zijn weerslag gehad op het vertrouwen in overheidsinstellingen. Dat merken professionals bij de GGD, de vanzelfsprekendheid van vaccineren is minder. Verminderd vertrouwen in en draagvlak voor vaccinaties en vaccinatieprogramma´s zijn een belangrijke reden voor de lagere vaccinatiegraden. Dit is een wereldwijde trend7. De WHO heeft vaccinatiewantrouwen zelfs benoemd als één van de tien grootste bedreigingen voor de gezondheid wereldwijd. Ook uit de flitspeiling van het RIVM8, uitgevoerd onder ouders in Nederland in 2022 blijkt dat meer ouders negatief denken over vaccineren. Voorzien in betrouwbare informatie over vaccineren, zodat (aanstaande) ouders en jongeren een weloverwogen keuze kunnen maken is een belangrijke taak van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), de afdeling van de GGD die het RVP uitvoert. Dat het wantrouwen tegen vaccinaties toeneemt is voelbaar in de spreekkamer. Waar de jeugdverpleegkundige in Nieuw-West een aantal jaar geleden de vaccinaties vast klaarlegde voor het consult van een jong kind, haalt zij ze nu niet meer vooraf uit de koeling. Het herstel van dit vertrouwen vergt een lange adem en begint bij het goed informeren van kinderen en jongeren: de ouders van morgen.

In het belang van de volksgezondheid is het nodig om langdurig te investeren in activiteiten die bijdragen aan het terugwinnen van vertrouwen. 2) Opkomst RVP-campagne voorjaar 2023 In het voorjaar van 2023 zijn schoolgaande kinderen en adolescenten zoals gebruikelijk uitgenodigd voor de vaccinaties tegen bof, mazelen, rode hond (BMR), difterie, tetanus, polio (DTP), HPV en meningokokken. De opkomstcijfers van 2023 laten zien dat het uitnodigen van kinderen voor vaccinaties op een locatie in ieder stadsdeel niet genoeg is om iedereen te bereiken. Voor de BMR-DTP vaccinatie die kinderen krijgen in het jaar dat zij negen jaar worden, ligt de opkomst gemiddeld in Amsterdam op 68% (peildatum 1 augustus 2023). Dat is inclusief de kinderen die zich na een tweede uitnodiging, persoonlijk contact met de JGZ of tijdens een inloopspreekuur, alsnog bij het Ouder- en Kindteam (OKT) meldden voor hun vaccinatie(s). De opkomst voor vaccinaties tegen HPV en meningokokken zijn gemiddeld genomen ongeveer gelijk gebleven aan de opkomst in het najaar van vorig jaar. De opkomst voor de voorjaarscampagne bevestigt het beeld dat verschillen tussen gebieden groot zijn. Zo lag in Watergraafsmeer de opkomst voor de BMR-DTP vaccinaties in de sporthal in Oost op 74%. De laagste opkomst was er in het gebied Geuzenveld-Slotermeer, met 35%. De opkomst is in dit gebied na aanvullende acties gestegen tot 45%.

De acties van de JGZ voor het bereiken van kinderen die de vaccinaties nog niet gehaald hebben lopen nog het hele jaar door.

7 UNICEF-rapport: Wereldwijd sterke daling van vertrouwen in vaccinaties, 24 -4-2023 8 De flitspeiling is uitgevoerd in 2022 bij 1000 ouders met een kind in de leeftijd van 0 tot 3,5 jaar en ouders

met een kind in de leeftijd van 9 tot 14 jaar. Zie het RIVM jaarverslag 2022 voor de resultaten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 4 van 7

3) Wat doen we op dit moment voor betere bescherming tegen besmettelijke ziekten? De uitvoering van het RVP is een wettelijke taak die bij de JGZ, onderdeel van de GGD, belegd is9. Deze bestaat onder meer uit het geven van informatie over vaccineren en het uitnodigen, organiseren en geven van RVP-vaccinaties voor zwangere vrouwen, kinderen en jongeren van 0-18 jaar. Sinds 2021 investeert Amsterdam in aanvullende activiteiten. De JGZ volgt als onderdeel van haar aanpak de Tailoring Immunisation Programmes (TIP) methode van de WHO. Daarbij worden geleerde lessen van de coronaperiode toegepast, met een doelgroepgerichte en fijnmazige benadering. De combinatie van een gedetailleerd beeld van de vaccinatiegraden en dit programma hebben geleid tot meer inzicht in de belemmerende en motiverende factoren voor vaccineren per doelgroep. Daardoor kan de JGZ maatwerk leveren met aandacht voor de opgave die per gebied verschilt. Veel van de activiteiten die de JGZ extra doet zijn gericht op het zo makkelijk mogelijk maken van het halen van de vaccinatie. Daarnaast heeft de JGZ steeds meer aandacht voor het betrekken van sleutelfiguren uit gemeenschappen in de wijk, uitleg in eigen taal en de uitdagingen die professionals ervaren in het gesprek over vaccineren. Ook kijken er Amsterdammers mee met de ontwikkeling van nieuwe interventies en communicatiemateriaal.

De fijnmazige inzet is intensief, maar hard nodig. De urgentie voor het verhogen van de vaccinatiegraden noopt tot uitbreiding van deze acties, zodat meer mensen bereikt worden met passende en begrijpelijke informatie over vaccineren, waardoor de vaccinatiegraden stabiliseren en toegewerkt kan worden naar verhoging. 4) Maatregelen voor intensivering van de aanpak Met de volgende drie actielijnen wordt ingezet op de samenwerking rondom vaccineren en het verbeteren van de communicatie over vaccinaties. Zo worden meer (aanstaande) ouders en jongeren bereikt met betrouwbare informatie over vaccinaties. 1. Nog dichterbij, laagdrempelig en flexibel aanbod Voor het beter bereiken van kinderen, jongeren en ouders, moet de JGZ hen actief opzoeken en met hen in gesprek komen. Daarvoor helpt het als ouders en jongeren zonder afspraak kunnen binnenlopen en er voldoende tijd is voor het gesprek. Daarom zet de JGZ in op deze activiteiten:

9



Meer 1-op-1 voorlichting over vaccineren tijdens contactmomenten met JGZ In de praktijk blijkt dat ouders van jonge kinderen (zuigelingen) meer vragen en zorgen hebben over vaccineren. De JGZ maakt meer ruimte tijdens de contactmomenten voor het gesprek over vaccineren met ouders, zodat ze een weloverwogen keuze kunnen maken. De extra tijd voor deze gesprekken zet de JGZ gericht in bij OKT’s in gebieden met een lage vaccinatiegraad. De JGZ-professionals in deze gebieden worden extra geschoold in het voeren van de gesprekken op basis van onderzoek door de VU.



Uitbreiding wekelijkse vaccinatiespreekuren op inloop De JGZ startte in 2023 met een proef met voorlichting en het aanbieden van vaccinaties op OKT-locaties. Tijdens wekelijkse inloopmomenten kunnen ouders langskomen met vragen over gezondheid en vaccinaties. Het gemakkelijk halen van vaccinaties, zonder

Handreiking_rvp20171017.pdf (vng.nl)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 5 van 7

afspraak en in de eigen buurt, wordt gewaardeerd door ouders. De wekelijkse spreekuren zijn met name in Zuidoost populair. De wekelijkse vaccinatiespreekuren die nu op aantal OKT-locaties worden georganiseerd breiden we uit. Ook gaan professionals actief de wijk in voor het onder de aandacht brengen van de inlopen in bijvoorbeeld buurthuizen en moskeeën. 2. Samenwerken voor het versterken van vertrouwen in vaccinaties De GGD heeft haar partners nodig voor het verspreiden van betrouwbare informatie over vaccineren en het tegengaan van wantrouwen. Denk aan het betrekken van verloskundigen, jongerenorganisaties, huisartsen, vrijwilligersorganisaties, sleutelfiguren uit moeilijk bereikbare gemeenschappen en ouders en jongeren zelf. Deze samenwerking vergroot het bereik onder doelgroepen met lage vaccinatiegraden en maakt betere aansluiting op hun behoeften mogelijk. Deze aanpak is mede geïnspireerd op de positieve ervaringen en geleerde lessen van de fijnmazige benadering tijdens de coronaperiode. De GGD zette al in op het betrekken van het netwerk in de wijk door bijvoorbeeld het geven van voorlichting over vaccineren in buurthuizen of moskeeën. Die inzet wordt geïntensiveerd. Hierbij ligt de focus op stadsdelen met een lagere vaccinatiegraad, waar de GGD samen met deze partijen bekijkt wie wat kan bijdragen. Daarnaast worden kennis, expertise en signalen gedeeld.

Naar behoefte organiseert de GGD themabijeenkomsten voor professionals. Er wordt hiervoor zoveel mogelijk aangesloten we bij bestaande netwerken, zoals Amsterdam Vitaal en Gezond en Gezonde Kansrijke Start. 3. Met doelgroepgerichte communicatie meer ouders en jongeren bereiken Het is belangrijk dat Amsterdammers op basis van betrouwbare en juiste informatie bepalen of ze zich laten vaccineren. Communicatie en voorlichting is nodig om mensen van betrouwbare informatie te voorzien. Ook moeten communicatiemiddelen voor iedereen toegankelijk zijn. Concrete maatregelen waar de GGD op inzet: 

Gebiedsgerichte online communicatiecampagne In het najaar van 2022 heeft de GGD geëxperimenteerd met communicatie via sociale media om de vaccinatiecampagne extra onder de aandacht te brengen. Dit leidde tot veel bezoeken aan de GGD-website met betrouwbare informatie over vaccineren. In totaal werd de website met RVP-informatie tijdens de campagneperiode drie keer vaker bezocht dan gemiddeld. Deze communicatie wordt verbeterd om nog beter aan te sluiten op de situatie in ieder stadsdeel. De sociale media moet aantrekkelijker worden om nog meer jongeren en ouders te bereiken. In de communicatiestrategie wordt onderscheid gemaakt in content voor aanstaande ouders, ouders van jonge kinderen en ouders van oudere kinderen en jongeren.



Ontwikkelen filmpjes en beeldmateriaal met specifieke doelgroepen Ouders en jongeren geven aan dat zij informatie over vaccineren op hun mobiele telefoon willen kunnen bekijken, met bijvoorbeeld korte aansprekende filmpjes in diverse talen. De GGD start met het ontwikkelen van dergelijke video’s, in samenspraak met de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 6 van 7

doelgroepen zelf, voor de vaccinatiecampagnes in 2024. Deze filmpjes verspreidt de GGD vervolgens via sociale media en door ze te laten delen door andere professionals. 5) Update HPV 18+ campagne Dit jaar loopt naast het RVP een campagne voor 19-26 jarigen om alsnog een HPV vaccinatie te halen. Jongvolwassenen die deze prik tegen 6 soorten kanker kunnen halen, blijken weinig te weten over HPV. Ook zien zij niet altijd het belang in van het halen van een vaccinatie. Onder studenten op het praktisch onderwijs met niet-westerse herkomst is wantrouwen in vaccinaties merkbaar. Daarnaast blijken de jongvolwassenen ook ‘gewoon’ jongeren en hebben andere prioriteiten, zoals uitslapen, sporten, studie en werk. In het vaccinatieaanbod spelen we hier op in door verschillende locaties en tijden aan te bieden. Daarnaast kunnen de jongvolwassenen zowel met als zonder afspraak terecht. Met de landelijke ‘Mis ‘m niet-week’ in juni 2023 is opnieuw aandacht gevraagd voor de HPVvaccinatie. Vanaf begin juni was de GGD online en fysiek zichtbaar aanwezig, op social media én met een HPV-vaccinatiebus. De HPV-vaccinatiebus stond in juni, juli en augustus op meerdere locaties in de stad: de NDSM-werf (Noord), Meer & Vaart (Nieuw-West), Station Bijlmer Arena (Zuidoost), Krugerplein en Makassarplein (Oost) en Stopera (Centrum).

Dit heeft ertoe geleid dat begin september 2023 meer dan 26.000 vaccinaties zijn gezet, wat neerkomt op ruim 22% van de doelgroep. Amsterdam loopt hiermee iets voor op het landelijk gemiddelde en ook op steden als Rotterdam en Den Haag. Daarnaast bereikt de GGD een groep die niet woonachtig is in Amsterdam of Amstelland, maar hier wel werkt of studeert. De staatssecretaris van VWS heeft besloten de HPV-vaccinatiecampagne voor 19 t/m 26-jarigen in minimale vorm te verlengen tot juni 2024. De verlenging houdt in dat de groep die in 2023 een eerste vaccinatie heeft gekregen ook nog in de eerste helft van 2024 de benodigde tweede vaccinatie gratis kan krijgen. Het is dus niet mogelijk om in 2024 nog gratis een eerste vaccinatie te krijgen. De GGD Amsterdam zet daarom vol in om de doelgroep te motiveren in ieder geval de eerste vaccinatie in 2023 te halen. Vanaf oktober zal de GGD weer extra zichtbaar zijn via een campagne op sociale media, waarbij er een combinatie is met de doelgroep 16- tot 18-jarigen die deze prik kunnen halen op locaties van de JGZ. Daarnaast geeft de GGD voorlichting en vaccineert op plekken waar de doelgroep zich bevindt, zoals bij hogescholen en universiteiten. De GGD maakt daarnaast gebruik van verschillende locaties in Noord, Nieuw-West, Zuidoost, Zuid en Centrum. Tot slot Ik sta voor de gezondheid van alle Amsterdammers.

Nu de vaccinatiegraden verder dalen, intensiveer ik de aanpak voor het verhogen van de vaccinatiegraden. Dit kunnen we echter niet alleen, het is noodzakelijk dat ook op landelijk niveau de urgentie voor vaccineren benadrukt blijft worden. Daarom doe ik een beroep op het Rijk om zich samen met ons verder in te spannen de vaccinatiegraad te verhogen. Bewustwording van de nut- en noodzaak is daarbij van groot belang. Voor een breed gedragen aanpak gaat de GGD in gesprek met partijen in de stad die in contact staan met jongeren en (aanstaande) ouders. Iedereen met goede ideeën over hoe we in

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 7 van 7

Amsterdam de vaccinatiegraden en het vertrouwen in vaccinaties kunnen verhogen nodig ik uit om daar samen met de GGD over mee te denken. In het eerste kwartaal van 2024 zal ik rapporteren over de resultaten van de opkomst tijdens de vaccinatiecampagne dit najaar en de voortgang van de geïntensiveerde aanpak. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl