Raadsinformatiebrief - Uitvoering aanbevelingen Rekenkamer Dienstverlening kwetsbare groepen.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 oktober 2022 Opvang Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening Rutger Groot Wassink (Opvang) Marjolein Moorman (Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening) Onderwijs, Jeugd, Zorg en Diversiteit (bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl) Werk, Participatie en Inkomen (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl) Uitvoering aanbevelingen Rekenkamer Metropool Amsterdam uit bestuurlijk rapport Dienstverlening aan kwetsbare groepen

Geachte leden van de gemeenteraad, In de raadsvergadering van 7 juli 2021 is het rapport Dienstverlening aan kwetsbare groepen van de Rekenkamer Metropool Amsterdam besproken. Conform de reguliere bestuurlijke afspraken stuurt het college een jaar na vaststelling van dit Rekenkamerrapport en de bijbehorende aanbevelingen een opvolgingsbrief. In de voorliggende brief licht het college per aanbeveling toe wat er is ondernomen om die op te volgen. Specifieke activiteiten voor de onderzochte doelgroepen – dak- en thuisloze mensen en mensen met geldproblemen – staan daarbij centraal. De coronacrisis en de consequenties voor de hele stad waren van een ongekende omvang. Alle Amsterdammers belandden in een situatie waar ze nooit eerder in terecht kwamen, met veel onzekerheden en angst. Het college heeft de grootste waardering voor alle betrokkenen die het reguliere én veel extra werk hebben verzet om de impact van de crisis te dempen en die dat nog steeds blijven doen. Het is van belang dat Amsterdammers te allen tijde op goede dienstverlening kunnen vertrouwen. Aanbeveling 1: houd vast wat goed liep De eerste aanbeveling van de Rekenkamer was om zoveel mogelijk vast te houden wat goed liep en te zorgen dat een ‘crisishandboek’ een levend document blijft waarin nieuw opgedane kennis en kunde behouden blijft.

De Rekenkamer stelde vast dat de gemeente tijdens de eerste lockdownperiode over het algemeen breed informatie verzamelde en veldpartijen betrok. Bestaande overlegvormen werden geïntensiveerd en nieuwe overlegvormen werden tijdig opgestart. Ook werden signalen uit de uitvoering vaak omgezet in acties waarin obstakels werden opgelost en veranderingen werden aangebracht. Het college heeft aan deze aanbeveling op verschillende manieren opvolging gegeven. In het gemeentelijke beleid staat centraal dat zowel in de eigen organisatie als bij uitvoeringspartners wendbaar en flexibel wordt gewerkt. Dat gebeurt opgavegericht, zodat ook op onvoorziene crisissituaties adequaat wordt ingespeeld. De succesvolle manier waarop de uitvoering van de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2022 Pagina 2 van 6

Tonk- en Tozo-regelingen in de coronacrisis is georganiseerd en de directe opschaling van ondersteuning aan informele voedselinitiatieven zijn daar goede voorbeelden van. De lessen die zijn geleerd zijn verankerd binnen de organisatie en onder andere in het Actieplan Veerkracht verwerkt. Zodoende is er structureel meer integraliteit en uitgebreidere samenwerking gekomen bij de dienstverlening aan ondernemers, waardoor onder andere de begeleiding naar werk is versneld. In een tussenevaluatie van het actieplan, dat naar verwachting begin 2023 met de raad wordt gedeeld, wordt nader toegelicht hoe we zorgen dat ondernemers goede begeleiding krijgen bij geldzorgen en werk. Een andere borging van de geleerde lessen heeft plaatsgevonden door de werkinstructies voor crisisfunctionarissen van Publieke Zorg aan te passen. Deze functionarissen ondersteunen reguliere gemeentelijke afdelingen en externe organisaties bij extra taken die ontstaan door grootschalige incidenten. Met name bij de aanvang van crises komen ze in actie en ook bij het organiseren van opvang voor dak- en thuislozen tijdens de lockdownperiodes was dat het geval. In de werkinstructies is naar aanleiding van ervaringen tijdens de eerste lockdownperiode onder andere opgenomen dat het direct organiseren van een regiegroep met betrokkenheid van relevante (zorg)organisaties een standaardpraktijk moet zijn.

Bij de recente organisatie van opvang voor vluchtelingen uit Oekraïne is dit direct succesvol opgevolgd, waardoor we sneller konden zorgen voor de adequate eerste opvang van deze vluchtelingen. Een derde relevante actie is dat doorgevoerde veranderingen in de werkwijze van de Aanpak Vroegsignalering in stand zijn gehouden. Meteen in de eerste lockdownperiode is deze aanpak geïntensiveerd en heeft het college een impuls gegeven aan de hand van drie actielijnen: (I) er eerder bij zijn, (II) intensievere inzet en (III) maatwerk en coulance. Dit is inmiddels structureel verankerd binnen de werkwijze van Vroeg Eropaf en het college blijft inzetten op meer intensiveringsafspraken met samenwerkingspartners. Onlangs is de geïntensiveerde werkwijze bij de aanpak van de gevolgen van de energiecrisis wederom opgevolgd. Amsterdammers die in betalingsproblemen komen door de gestegen energiekosten krijgen zo de juiste ondersteuning. Ten aanzien van de doelgroep dak- en thuisloze mensen zijn tevens acties ondernomen. Er is een regiegroep opgericht waar zorgaanbieders en de gemeente met elkaar overleg hebben over o.a. de noodopvang en de isolatie/quarantaine plekken. Nu de na-ijleffecten van de crisis enigszins zijn afgenomen, is de frequentie van dit overleg verminderd. Wanneer nodig kan de frequentie weer worden verhoogd.

Na bespreking van het Rekenkamer-rapport in de raad heeft er nog één periode noodopvang plaatsgevonden (eind december 2021 tot begin februari 2022). In die periode is de kennis die we hebben opgedaan tijdens de vorige noodopvangperiodes ingezet om de noodopvang zo goed mogelijk uit te voeren. De noodopvangperiode verliep tegelijk met de winterkouderegeling. Hierdoor kon er vanuit de al lopende werkwijze beter geschakeld worden om de noodopvang zo goed mogelijk uit te voeren. Tot slot zijn diverse overlegstructuren die tijdens de coronacrisis zijn georganiseerd of geïntensiveerd structureel behouden. Sinds de eerste lockdownperiode was meer aandacht voor en inzet op sociaal raadsliedenwerk noodzakelijk. Daar is een nieuwe reguliere overlegstructuur voor georganiseerd en er zijn sindsdien vaste overlegmomenten met

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2022 Pagina 3 van 6

partners die meldingen doen in het kader van vroegsignalering. Daarnaast houdt het college ook in de huidige bestuursperiode integrale bestuurlijke overlegstructuren in stand. Aanbeveling 2: ondersteun noodzakelijke speelruimte met heldere kaders De tweede aanbeveling van de Rekenkamer was om er met passende en heldere kaders voor te zorgen dat uitgangspunten worden verduidelijkt, betrokken partners worden ondersteund en mogelijkheden worden geboden om actief in te grijpen wanneer een situatie daarom vraagt. De Rekenkamer doelde met name op duidelijkheid over:  Wat de gemeente binnen de crisis wil bereiken en behouden voor bepaalde doelgroepen en in bepaalde typen van dienstverlening.  Welke algemene uitgangspunten de gemeente in haar besluitvorming hanteert.  Welke omstandigheden, verschillen of obstakels in de uitvoeringspraktijk de gemeente toelaatbaar vindt en wat de minimale dienstverlening is waar burgers op moeten kunnen rekenen.  Welke gemeentelijke afdelingen of onderdelen betrokken zijn en hoe die zich tot elkaar verhouden in de crisissituatie. Het college heeft deze aanbeveling met name opgevolgd door bestaande kaders en uitgangspunten aan te passen en te verduidelijken. Met de start van de Buurtteamorganisaties (april 2021) hebben brede organisatorische wijzigingen plaatsgevonden voor meer integrale aansturing, monitoring en kaderstelling.

De na-ijleffecten van corona en de kwaliteit van de dienstverlening zijn specifieke aandachtspunten waarover structureel met de buurtteams wordt afgestemd. Verder wordt op dit moment voor ondernemers een verbetering in de informatievoorziening tussen de gemeente en de buurtteams ingericht. Daarnaast zijn de procesbeschrijvingen en werkkaders voor de uitvoering van schuldhulpverlening aangepast. Daarmee is het voor hulpverleners duidelijker welke stappen gevolgd moeten worden en kunnen Amsterdammers met geldproblemen rekenen op eenduidige en doelgerichte hulp. Ten aanzien van ondernemers is vooral de samenwerking binnen de keten en de sturing op de dienstverlening van buurtteamorganisaties geïntensiveerd. Door extra capaciteit bij de afdeling Ondersteuning Ondernemers is er frequentere afstemming met de buurtteams. Er zijn inmiddels uniforme werkafspraken met alle buurtteams, er worden bijeenkomsten voor dedicated schuldhulpverleners georganiseerd, medewerkers van Vroeg Eropaf worden proactief geïnformeerd over de voorzieningen voor ondernemers en adviseurs van Ondersteuning Ondernemers gaan tweewekelijks langs bij de buurtteams voor onderlinge afstemming. Zodoende is er een grotere regierol vanuit de afdeling Ondersteuning Ondernemers bij het organiseren van hulptrajecten en de manier waarop dienstverlening wordt geboden.

Dit zorgt ervoor dat ondernemers met geldproblemen betere ondersteuning krijgen. Met betrekking tot dak- en thuisloze mensen heeft het ministerie van VWS een richtlijn gepubliceerd: ‘opvang van dak- en thuisloze mensen’. Hierin werd de periode benoemd waarin noodopvang moest worden geboden. Deze noodopvang was een bed, bad en brood opvang in de nacht. Aan het einde van elke noodopvangperiode werd er op individueel niveau gekeken perspectief en waar mogelijk op ingezet. Op het hoogtepunt van de coronacrisis zijn meer dan 500 mensen tegelijkertijd opgevangen in Amsterdam. Ook werden er de gehele coronaperiode

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2022 Pagina 4 van 6

voldoende isolatie- en quarantaineplekken in gereedheid gebracht om dak- en thuisloze mensen op te vangen bij een mogelijke coronabesmetting. Hier konden dak- en thuisloze mensen 24/7 verblijven en er was altijd verpleegkundig personeel aanwezig. Er zijn nog steeds isolatieplekken beschikbaar om dak- en thuisloze mensen op te vangen. Aanbeveling 3: wees gedurende de crisisperiode alert op benodigde flexibiliteit De derde aanbeveling van de Rekenkamer was om gedurende de gehele crisis flexibel te zijn. De gemeente moet zich continu de vraag stellen of er nog steeds 'de juiste dingen' worden gedaan en zicht houden op de passendheid van keuzes en werkwijzen die aan zijn ingezet. De gemeente vergaarde volgens de Rekenkamer tijdens de eerste lockdownperiode over het algemeen breed informatie via bestaande partners en samenwerkingsverbanden, maar informatie vanuit de doelgroep werd niet zonder meer actief en tijdig verzameld. Ook werden overlegvormen gedurende de crisis in frequentie afgebouwd maar niet weer geïntensiveerd naar aanleiding van cruciale aanpassingen. De coronacrisis is voor het college aanleiding geweest om nadrukkelijker aandacht te geven aan de mate waarin flexibel kan worden ingespeeld op acute ontwikkelingen of onvoorziene situaties.

Voor mensen met geldproblemen is tijdens de recente energie- en inflatiecrisis gebleken dat goed oog wordt gehouden op wat er nodig is en dat succesvolle werkwijzen snel kunnen worden opgeschaald. De uitbetaling van de energietoeslag en het organiseren van een vangnetregeling konden daardoor snel en met een groot bereik plaatsvinden. Daarnaast is binnen de afdeling Ondersteuning Ondernemers een structurele mogelijkheid ingericht om capaciteit snel op te kunnen schalen als dat nodig is. Ook is in werkprocessen de mate van flexibiliteit versterkt. Indien noodzakelijk kunnen meer aanvragen geautomatiseerd afgehandeld worden of kunnen onderdelen verkort worden. Zodoende kan een acute stijging van het aantal hulpvragen steeds adequater worden opgevangen. Om tijdige en complete informatie in te winnen is de afstemming met de buurtteams structureel geïntensiveerd. De impact van de coronacrisis is een vast agendapunt in reguliere afstemmingsoverleggen. Daarbij wordt ook gekeken of bestaande monitoringsinstrumenten en werkwijzen geschikt zijn voor eventuele nieuwe doelgroepen of diensten. Tot slot heeft het college in het coalitieakkoord informatieverzameling vanuit doelgroepen zelf als belangrijk aandachtspunt genoemd om tot verbeteringen te komen.

Het heeft als uitgangspunt gesteld dat ervaringsdeskundigen structureel onderdeel zijn van het maken van beleid voor het organiseren van een goed zorgaanbod. Ook is een team van experts op het gebied van democratisering en participatie gevormd, zodat de komende jaren in de volle breedte van de ambtelijke organisatie werk kan worden gemaakt van burger- en overheidsparticipatie. Aanbeveling 4: wees alert op de mogelijkheden die een crisis biedt De vierde aanbeveling van de Rekenkamer was om de ervaringen die zijn opgedaan in de (aangepaste) dienstverlening te gebruiken om knelpunten in de reguliere dienstverlening onder de loep te nemen en deze, waar nodig en mogelijk, aan te passen. De Rekenkamer signaleerde dat de aanpassingen van de gemeente zich tijdens de eerste lockdown met name richtten op het niveau van de uitvoering. Waar de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2022 Pagina 5 van 6

gemeente dat nodig vond, werden aanpassingen tegen het einde van de eerste lockdown teruggedraaid. Hierboven is toegelicht hoe het college verbeteringen in de reguliere dienstverlening heeft doorgevoerd. In het coalitieakkoord is ook benoemd dat we de komende winters in principe alle dak- en thuisloze mensen opvangen. Dit voorstel werken we op dit moment verder uit en de ervaringen vanuit de noodopvang worden daarin meegenomen. In het voorjaar heeft met verschillende betrokkenen, waaronder de GGD, zorgaanbieders en belangenbehartigers, een evaluatie plaatsgevonden over de noodopvang en de winterkouderegeling. De aanbevelingen die naar voren kwamen worden meegenomen bij een volgende opvangperiode. In het najaar wordt u daar verder over geïnformeerd. Een andere relevante ontwikkeling is dat een onderzoek is uitgevoerd naar de eerste ervaringen van Amsterdammers met de buurtteams1. Dit onderzoek wees uit dat een ruime meerderheid van de respondenten zich in het eerste jaar, tijdens de coronacrisis, welkom voelde bij het buurtteam. Ook was een ruime meerderheid positief over de geboden ondersteuning. Naar aanleiding van het onderzoek werken de buurtteamorganisaties samen met de gemeente aan een plan van aanpak om ook in de toekomst (periodiek en continu) ervaringen van Amsterdammers op te halen en mee te nemen in de verdere ontwikkeling.

Hierover wordt u in het eerste kwartaal van 2023 in een volgende raadsbrief over de stand van zaken bij de buurtteams nader geïnformeerd.

1

Dit cliëntervaringsonderzoek is toegelicht in de raadsinformatiebrief ‘Update buurtteams augustus 2022’, d.d. 13 september 2022.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2022 Pagina 6 van 6

Tot slot onderschrijft het college het belang van het trekken van lessen uit de coronacrisis en andere recente crises die zijn ontstaan. De vier aanbevelingen van de Rekenkamer over de dienstverlening van de gemeente in de eerste lockdownperiode zijn daarvoor een relevant fundament gebleken. Het college blijft permanent inzetten op het verbeteren van de dienstverlening en het zoveel mogelijk borgen van succesvolle ervaringen en ontwikkelingen. Dat doet het in nauwe samenwerking met verschillende partners in de stad en het belang van de Amsterdammers staat daarbij centraal. We hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening

Bijlagen 1. Bestuurlijk rapport Dienstverlening aan kwetsbare groepen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl