Raadsinformatiebrief Uitkomsten onderzoek Amsterdamse Familie School periode 2019-2023

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 27 maart 2024 Onderwijs Marjolein Moorman OJZ, bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Uitkomsten onderzoek Amsterdamse Familie School periode 2019-2023

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Amsterdam wil een eerlijke stad zijn, waarin iedereen gelijke kansen heeft. Dat is vooral belangrijk in het onderwijs, dat de basis vormt voor de rest van je leven. Ieder Amsterdams kind moet de mogelijkheid hebben om succesvol zijn schoolloopbaan te kunnen doorlopen. In een diverse stad als Amsterdam zijn de verschillen tussen leerlingen groot. De thuissituatie waarin een kind opgroeit, de buurt waar het woont, zorgen of stress bij de ouders: het speelt allemaal een rol en kan van invloed zijn op de onderwijskansen van een kind. Sommige leerlingen hebben daarom meer dan een school nodig om tot leren te komen. De Amsterdamse Familie School biedt die benodigde extra’s om ervoor te zorgen dat iedereen het beste uit zichzelf kan halen.1 Vanuit school, daar waar leerlingen, en vaak ook hun ouders, zich veilig en vertrouwd voelen. Dit vraagt om extra inzet van scholen. De gemeenteraad heeft daarom in juni 2023 ingestemd2 met de uitbreiding van het aantal scholen dat we als gemeente ondersteunen in de ontwikkeling naar Amsterdamse Familie School. Met de vierjarige subsidie organiseren scholen bijvoorbeeld makkelijk bereikbare ondersteuning voor het kind én het gezin. Deze scholen zetten zich ook extra in voor een rijke schooldag, sterke ouderbetrokkenheid en de verbinding tussen school, buurt en thuis.

Belangrijk hierin is de integrale aanpak, de gedeelde mindset en de samenwerking met partners rondom de school. Tussentijdse bevindingen waren zonder meer positief te noemen. We kunnen concluderen dat de aanpak Amsterdamse Familie School een succes is. Inmiddels is de eindrapportage van het onderzoek afgerond. De uitkomsten deel ik graag met u. In deze brief ga ik verder in op: I. Bevindingen evaluatieonderzoek Amsterdamse Familie School in 2019-2023 II. Bevindingen actieonderzoek Amsterdamse Familie School in 2021-2023 III. Huidige situatie Amsterdamse Familie School 2023-2027 IV. Vooruitzicht Amsterdamse Familie School

1 Zie bijlage 4 voor het inspiratie magazine Samen het verschil maken! De uitgave gaat over de ervaringen van de

acht basisscholen die zich sinds 2019 als Amsterdamse Familie School hebben ontwikkeld en helpt nieuwe (basis)scholen op weg in hun ontwikkeling. Anderen krijgen door de uitgave een beter beeld van de aanpak. 2 Beleidsbrief Amsterdamse Familie School 2023-2027, raadsvergadering 7 juni 2023

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 maart 2024 Pagina 2 van 4

I. Bevindingen evaluatieonderzoek Amsterdamse Familie School in 2019-2023 De Amsterdamse Familie School in 2019-2023 is onderzocht door een samenwerking tussen de Universiteit van Amsterdam (Onderwijs & Opvoeding), de Hogeschool van Amsterdam (Armoede Interventies) en het Kohnstamm Instituut. De onderzoekers hebben de ontwikkelingen op de scholen gevolgd en gekeken naar welke veranderingen zichtbaar zijn bij kinderen en hun gezinnen. Voor de evaluatie zijn vragenlijsten en interviews afgenomen bij de schoolleiding, het schoolteam, professionals, leerlingen en ouders. In bijlage 1 treft u de volledige eindrapportage van het evaluatieonderzoek. In bijlage 2 zijn de belangrijkste bevindingen samengevat. De volgende belangrijke bevindingen komen naar voren in de evaluatie van de Amsterdamse Familie School in 2019-2023: ▪ De Amsterdamse Familie School vergroot de leefwereld, het welbevinden en de schoolprestaties van leerlingen. Scholen namen verbeteringen waar in woordenschat, leesplezier en rekenvaardigheden. Daarnaast komen leerlingen in aanraking met nieuwe activiteiten binnen en buiten school. Deze activiteiten dragen bij aan zelfvertrouwen, plezier, sociale vaardigheden en ontmoeting. ▪ De Amsterdamse Familie School bestrijdt armoede via school.

Ouders kunnen op school geholpen worden, zijn vaker op school aanwezig en ontwikkelen daardoor een sterkere relatie met de school van hun kind. Professionals krijgen hierdoor meer begrip voor ouders. Dat is andersom ook het geval. Scholen bereiken hierdoor meer ouders - onder meer via ouderbijeenkomsten of in een speciaal hiervoor ingericht familie servicepunt. Ouders zijn beter op de hoogte van wat zich op school afspeelt en de school is beter op de hoogte van de thuissituatie. ▪ Belangrijke succesfactoren zijn het creëren van draagvlak, laagdrempelig aanbod, professionalisering van het schoolteam en goed projectmanagement. ▪ Belangrijke risicofactoren zijn de tekorten van en wisselingen in personeel, moeilijk te bereiken doelgroepen en het meekrijgen van geschikte samenwerkingspartners. II. Bevindingen actieonderzoek Amsterdamse Familie School in 2021-2023 In het eerste jaar van het evaluatieonderzoek kwam naar voren dat sommige scholen moeite hadden met het opzetten van een aanpak gericht op armoedebestrijding en waarmee gezinnen perspectief worden geboden in bestaanszekerheid. Het lectoraat Armoede Interventies van de Hogeschool van Amsterdam heeft daarom tussen 2021 en 2023 drie basisscholen ondersteund in de (door) ontwikkeling van een armoedeaanpak binnen de Amsterdamse Familie School.

In het actieonderzoek trokken de school en onderzoekers samen op om de armoedeaanpak vorm te geven. De aanpak werd vervolgens een jaar gevolgd en aangepast wanneer dat nodig was. In bijlage 3 vindt u de volledige eindrapportage van het actieonderzoek. In het actieonderzoek van de Amsterdamse Familie School in 2021-2023 komt naar voren dat de scholen vooral hebben gewerkt aan de volgende onderdelen van hun armoedeaanpak: ▪ Signaleren van armoede en schulden bij leerlingen en/of ouders. Bijvoorbeeld met signaleringslijsten, intakegesprekken, huisbezoeken of via inzet van sleutelfiguren. ▪ Vergroten van ouderbetrokkenheid. Dit is een belangrijke randvoorwaarde om gezinnen via school te (kunnen) ondersteunen op het gebied van bestaanszekerheid. Hierop werd op verschillende manieren ingezet: van het inrichten van een ouderkamer tot het organiseren van feesten op school. Daarbij is een persoonlijke benadering en zichtbaarheid van het aanbod noodzakelijk.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

▪

▪

▪

▪

Datum 27 maart 2024 Pagina 3 van 4

Bevorderen van kennis en vaardigheden van ouders. Zorgen dat ouders benodigde ondersteuning weten te vinden, is ook investeren in hun kinderen. Bijvoorbeeld door het organiseren van themabijeenkomsten over financiën op school. Binnen de school hulp bieden bij financiën. De school is voor ouders een makkelijke plek om vragen te stellen over financiën. Centraal staat het familieservicepunt, waarbij een medewerker van het buurtteam en/of van het Ouder- en Kindteam op vaste momenten aanwezig is. Het schoolteam heeft goed contact met het familieservicepunt en kan eenvoudig doorverwijzen. Ook ouders vinden dit punt gemakkelijk zelf. Belangrijke succesfactoren voor een armoedeaanpak zijn een betrokken schoolleider, een goed plan en een gedeelde visie in de school. Iedereen moet de noodzaak voelen om met de aanpak aan de slag te gaan. Belangrijke randvoorwaarden zijn voldoende tijd, geld, menskracht en ruimte op school.

III. Huidige situatie Amsterdamse Familie School 2023-2027 De Amsterdamse Familie School leeft in de stad. Meer scholen dan verwacht zijn geïnteresseerd en vroegen de vierjarige subsidie aan. Het college heeft daarom meer middelen beschikbaar gesteld, waarmee het aantal scholen is uitgebreid naar 32 scholen die zich als Amsterdamse Familie School kunnen ontwikkelen.3 Ook het Samenwerkingsverband VO maakt deze aanpak mogelijk. Via de pilot Beter Leren Zonder Geldstress worden gedurende twee schooljaren 7 middelbare scholen ondersteund. Ook heeft het schoolbestuur ASKO de familieschool aanpak omarmd door ook andere basisscholen binnen hun bestuur hierin te ondersteunen.4 Inmiddels zijn er in Amsterdam dus al ruim 40 scholen die zich als een familieschool ontwikkelen. Daarin zijn niet de scholen meegenomen die op een andere manier actief zijn met de uitgangspunten van de Amsterdamse Familie School – bijvoorbeeld door inzet van het familiepakket.5 De aanpak is identiek voor de 25 basisscholen en 14 middelbare scholen die door het Samenwerkingsverband VO of de gemeente worden ondersteund. Alle scholen hebben dezelfde voorwaarden en nemen deel aan dezelfde gezamenlijke bijeenkomsten en kennisdelingstrajecten. Zij maken ook gebruik van hetzelfde ondersteuningsaanbod.

De scholen zijn in september 2023 gestart met het uitwerken van hun concreet uitvoerbaar plan voor de schooljaren 2023-2024 en 2024-2025. In januari van dit jaar zijn de plannen aangeleverd en vervolgens beoordeeld door verschillende experts met wetenschappelijke en praktische kennis die raakvlakken heeft met de Amsterdamse Familie School. De experts geven aan dat de scholen over het algemeen een goed beeld hebben van de stappen die zij willen zetten in hun ontwikkeling. De situatie verschilt per school. De ene school zet nog vooral in op het uitzoeken en ontdekken welke activiteiten nodig zijn in hun context. Andere scholen zetten in op het verstevigen en verder uitbreiden van activiteiten die al lopen. Ook geven de experts aan dat nog winst valt te behalen in het betrekken van ouders als mede-eigenaar in deze ontwikkelingen. IV. Vooruitzicht Amsterdamse Familie School De komende anderhalf jaar voeren de scholen hun plannen uit en stellen zij deze bij waar dat nodig is. Elk half jaar worden daarom voortgangsgesprekken gevoerd met de scholen. Ook worden er 3 https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/college/nieuws/nieuws-20-december-2023/ 4 ASKO Familieschool: https://www.askoscholen.nl/innovatie/familieschool 5 Voor scholen met relatief veel leerlingen uit minimagezinnen biedt het Familiepakket verschillende

armoederegelingen, zoals de inzet van de buurtteams, de stadspas vergoeding van de vrijwillige ouderbijdrage of taallessen voor ouders. Zie raadsinformatiebrief van 1 juni 2021 voor meer informatie over het Familiepakket.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 maart 2024 Pagina 4 van 4

regelmatig bijeenkomsten georganiseerd om kennis te delen, zodat scholen van elkaar en van anderen kunnen leren. De gemeente biedt daarnaast aanvullende ondersteuning aan om de kwaliteit van de ontwikkeling te waarborgen én te verhogen. Alle scholen moeten uiteindelijk in de zomer van 2025 hun volgende concreet uitvoerbaar plan aanleveren. Dit plan is voor de schooljaren 2025/2026 en 2026/2027 en moet ook de geleerde lessen sinds de start van de ontwikkeling laten zien. Het onderzoek naar de Amsterdamse Familie School wordt voortgezet gedurende de periode 2023-2027. Dezelfde onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut blijven de ontwikkeling en de opbrengsten van de Amsterdamse Familie School volgen. Ook gaan zij in op de werkzame onderdelen, geleerde lessen en wat nodig is om deze aanpak te borgen. Het lectoraat Armoede Interventies gaat daarnaast verder met het actieonderzoek. De komende drie jaar kunnen in totaal vijftien basisscholen worden ondersteund in het opzetten van hun aanpak gericht op armoedebestrijding. De onderzoekers verwachten dat daarmee uiteindelijk een algemeen uitgewerkte aanpak kan worden opgesteld. Andere basisscholen kunnen hiermee gemakkelijker en met minder ondersteuning hun aanpak gericht op armoedebestrijding opzetten. Eind 2025 kunt u een volgende update verwachten over de Amsterdamse Familie School.

De eerste tussenrapportage van het evaluatieonderzoek is dan opgesteld en de eerste groep van vijf basisscholen is dan klaar met het actieonderzoek. Tot slot benadruk ik graag dat de aanpak Amsterdamse Familie School breed wordt omarmd. De positieve benadering inspireert velen in het onderwijsveld – ook buiten Amsterdam. Landelijk is er veel interesse voor onze aanpak en uitgangspunten. Zo zijn Utrecht, Heerlen en Den Haag nu ook begonnen met familiescholen. Dit is zonder meer hoopgevend. Scholen zijn bereid om van hun school een centrale plek te maken voor leerlingen, ouders en partners in de wijk. Een plek waar perspectief wordt geboden aan kwetsbare leerlingen en hun gezinnen. Met volop kansen op een succesvolle schoolloopbaan. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Jeugd(zorg) en Armoede

Bijlagen 1. Eindrapportage evaluatieonderzoek Amsterdamse Familie School 2019-2023 2. Samenvatting evaluatieonderzoek Amsterdamse Familie School 2019-2023 3. Eindrapportage actieonderzoek Amsterdamse Familie School 2021-2023 4. Inspiratie magazine Samen het verschil maken!

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl