Raadsinformatiebrief Tweede monitor schimmelaanpak.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 juni 2025 Volkshuisvesting Zita Pels Directie Wonen, bestuurszaken.wonen@amsterdam.nl

Onderwerp

Tweede monitor gezamenlijke schimmelaanpak

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Geen enkele Amsterdammer zou in een woning met schimmel moeten wonen. Toch hebben we de afgelopen jaren gezien dat schimmelproblemen in te veel van onze woningen voorkomt. Daarom zijn de woningcorporaties, de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties (AFWC), stichting !WOON, GGD Amsterdam, de Federatie Amsterdamse Huurderskoepels (FAH), Arcade en de gemeente Amsterdam in 2023 gestart met een gezamenlijke schimmelaanpak. Er was noodzaak tot een eenduidige en intensieve aanpak waarbij meldingen proactief en snel worden opgepakt en opgelost. Hoewel alle partijen doordrongen zijn van de urgentie van het probleem in de stad, zijn we er nog lang niet. Van de 15.432 meldingen die door de corporaties zijn opgepakt, is bij een deel nagevraagd of de problemen nog steeds zijn verholpen. In totaal reageerden 1.925 huurders, waarvan bijna de helft aangaf dat de problemen nog niet waren opgelost. Dat bevestigt dat we er nog niet zijn en dat we de aanpak verder moeten intensiveren. Met deze brief informeert het college u over de uitkomsten van de tweede monitor en de intensivering van de gezamenlijke schimmelaanpak. Daarmee wordt de toezegging om een update in mei 2025 over de aanpak van schimmelwoningen te geven (TA2024-001302) afgedaan.

Gezamenlijke schimmelaanpak De schimmelaanpak beoogt het terugdringen van het aantal woningen met vocht- en schimmelproblemen. De bedoeling is dat bewoners van corporatiewoningen weten waar ze terecht kunnen met vocht- en schimmelproblemen en dat ze deze makkelijker kunnen melden. Met de aanpak houden corporaties meldingen structureel bij en pakken deze op dezelfde manier op. Bij een melding komt binnen twee weken een vakman langs voor inspectie. Aan de hand van de inspectie wordt gekeken wat er nodig is om de schimmel te verwijderen, het bouwkundig probleem te verhelpen en/of advies te geven over goed woninggebruik. Hiervoor zijn instrumenten ontwikkeld en zijn alle betrokken medewerkers opgeleid. Het kan zijn dat er een grootschalige renovatie nodig is, die niet op korte termijn kan plaatsvinden. In zulke gevallen wordt de schimmel beheersbaar gehouden en blijft de bewoner geïnformeerd. De corporatie kijkt per situatie of huurkorting op zijn plaats is, om zo de bewoner tijdelijk tegemoet te komen. Corporaties, gemeente en huurdersorganisaties willen zo voorkomen dat bewoners een gang naar de Huurcommissie moeten maken. Door de meldingen, oplossingen en ervaringen van bewoners te registreren en te evalueren, wordt de aanpak steeds effectiever.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2025 Pagina 2 van 8

De uitvoering heeft geleid tot de aanpak van een groot aantal woningen. Sinds de start zijn in totaal 15.432 schimmelmeldingen door corporaties op- en aangepakt. Maar we zijn er nog lang niet. Van de Amsterdamse woningen heeft 23% te maken met vocht- of schimmelproblemen (bron: Gezondheidsmonitor GGD 2020). Volgens het Woononderzoek Nederland 20241 is dat zelfs 31% in Amsterdam. Bovendien zijn er nog steeds schrijnende situaties. In spreekuren met inwoners komen deze ook vaker aan het licht. Dit onderstreept het belang van een structurele schimmelaanpak. Een aanpak waarbij we leren van de resultaten, waaruit blijkt dat extra instrumenten nodig zijn en welke werkwijzen het meest effectief zijn. Het is ook complex en daarmee een kwestie van een lange adem. De doorontwikkeling van de gezamenlijk schimmelaanpak richt zich niet alleen op de uitvoering van de gezamenlijk ontwikkelde werkwijze, maar ook op de effectiviteit van nieuwe initiatieven van individuele corporaties. Wanneer deze succesvol blijken, is het uitgangspunt dat ze geïntegreerd worden in de uniforme werkwijze van de gezamenlijke aanpak. De verwachting is dat u hierover in de volgende monitor meer geïnformeerd wordt. Monitoring schimmelproblematiek In ruim een jaar tijd, van november 2023 tot en met januari 2025, zijn in Amsterdam 15.432 meldingen van vocht en schimmel opgepakt door de corporaties.

Dit aantal is inclusief herhaalmeldingen. Zonder herhaalmeldingen gaat het om 11.721 verschillende woningen waarover bewoners aan de bel trokken. De meeste meldingen worden gedaan in de winter, dan loopt het aantal op tot gemiddeld 1.000 per maand, terwijl dit in de zomermaanden daalt naar ongeveer 600 meldingen per maand. Na een melding kwamen corporaties binnen 14 tot 18 dagen langs, inclusief weekend- en feestdagen. De tijd tussen inspectie en afhandeling is sinds de start van de gezamenlijke aanpak gedaald van 30 dagen naar tussen de 10 en 20 dagen. Minder meldingen gemeld Opvallend is dat het aantal meldingen sinds november 2024 tot en met januari 2025 met 20% is gedaald ten opzichte van een jaar eerder. Dit kan erop wijzen dat de problematiek afneemt, of dat actieve melders al gemeld hebben, maar het kan ook te maken hebben met een afnemende bereidheid van bewoners om vocht- en schimmel te melden. Stichting WOON, de FAH en Arcade signaleren dat sommige huurders meldingsmoe zijn. Meeste schimmelmeldingen in Nieuw-West Om inzicht te krijgen in waar de problemen het meest voorkomen, is gekeken naar het aantal meldingen per stadsdeel. In absolute zin scoort Nieuw-West het hoogst, met 2.355 meldingen. Relatief gezien springt Zuidoost eruit: daar is in 8% van de woningen melding gemaakt van schimmelproblematiek. Ook op complexniveau is sprake van concentratie.

In 21% van de woningcomplexen kwamen meerdere meldingen binnen, namelijk meer dan één op de tien woningen per complex. Deze complexen zijn samen goed voor 42% van alle woningen waarvoor een melding is binnengekomen.

1

https://www.cbs.nl/item?sc_itemid=7bc00a51-e3df-4bc2-9a04-6604fe9262b1&sc_lang=nl-%20nl

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2025 Pagina 3 van 8

Energielabel en bouwjaar geen bepalende factoren bij schimmelvorming De monitor laat zien dat het energielabel van een woning weinig invloed heeft: het percentage schimmelmeldingen varieert tussen 5,4% voor woningen met label-A en 7,8% voor label-F, terwijl label-G 6,4% weergeeft. Ook in het bouwjaar van woningen is er weinig verschil, maar de meeste schimmelmeldingen komen voor bij woningen die tussen 1945 en 1990 zijn gebouwd, met bijna 8% van de gevallen. Wel is een verschil zichtbaar in ventilatiesystemen, natuurlijke ventilatie gaat vaker gepaard met schimmelvorming dan mechanische ventilatie (respectievelijk 8,1% en 6%). Oorzaak schimmel vaak combinatie van factoren Schimmelproblemen ontstaan vaak uit een combinatie van factoren. Schimmel wordt het vaakst aangetroffen in de badkamer (55%) en slaapkamer (46%), gevolgd door de woonkamer (24%) en keuken (17%). Corporaties hebben na melding vrijwel in alle gevallen een actie uitgevoerd, zij het direct bij inspectie of via een opdracht daarna. In 62% van de gevallen is de oorzaak van schimmel bouwtechnisch, zoals lekkages, installaties, koudebruggen of slijtage. Daarnaast speelt in 46% van de gevallen het gebruik, zoals goed ventileren, van de woning mee.

Huurders ontevreden over de aanpak Corporaties vragen huurders drie maanden na afhandeling van een schimmelmelding naar hun ervaring en of het probleem nog steeds is opgelost. Tot en met januari 2025 zijn er 1.925 reacties ontvangen. De gemiddelde beoordeling is een 5,1. Ongeveer 49% geeft een onvoldoende, 24% zelfs een ‘1’. In 43% van de gevallen blijkt het probleem drie maanden later nog niet opgelost te zijn. De corporaties gaan hier opnieuw langs, of hebben dat al gedaan. Dit zijn slechte rapportcijfers en corporaties werken aan verbetering. Daarbij is het belangrijk om meer inzicht te krijgen in de redenen van de lage rapportcijfers. De monitor maakt voor het college duidelijk dat de resultaten onder de maat zijn en verbetering noodzakelijk is. De onvrede lijkt vooral te worden veroorzaakt doordat het probleem in bijna de helft (ruim 800) van de gevallen na drie maanden niet is opgelost. Dat bevestigt dat schimmel een hardnekkig probleem is. Ook de communicatie vanuit uitvoerende partijen blijkt onvoldoende of te laat. Duidelijke communicatie en betere grip op de voortgang zijn essentieel voor verbetering. De Alliantie belt ontevreden bewoners na, om beter te begrijpen waar de kritiek vandaan komt.

Uit de eerste gesprekken constateert de Alliantie dat de ontevredenheid van bewoners vooral betrekking heeft op de corporatie als geheel en niet zozeer op het oppakken van de schimmelmelding. Eind 2025 wordt door de gemeente een evaluatie uitgevoerd door een externe onafhankelijke partij. Deze partij bekijkt de processen die er nu zijn binnen de gezamenlijke aanpak, kijkt waar de effectiviteit kan worden verbeterd en doet aanbevelingen. In het onderzoek is ook aandacht voor een evenwichtige weergave van het bewonersperspectief. Nieuwe initiatieven van de corporaties Woningcorporaties hebben in de periode sinds de start van de gezamenlijk aanpak hun benadering in het aanpakken van schimmelproblemen zichtbaar aangepast. Waar voorheen de nadruk vaak lag op bewonersgedrag, wordt nu eerst gekeken naar de technische staat van de woning. Corporaties bezoeken nu eerst de woning. Pas als bouwtechnische oorzaken zijn onderzocht en/of aangepakt, volgt advies over het gebruik. Daarnaast worden nieuwe initiatieven ontwikkeld, vindt

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2025 Pagina 4 van 8

kennisdeling plaats en worden bewezen succesvolle initiatieven opgenomen in de uniforme werkwijze van de schimmelaanpak. Dit onderlinge leren vraagt ook om herziening en aanpassing van bestaande werkwijzen. In vergelijking met anderhalf jaar geleden is er sprake van een cultuurverandering, zowel in aanpak, interne processen, als in de communicatie richting huurders, zoals onderstaande initiatieven illustreren. Woningbegeleiders: op initiatief van de Alliantie De Alliantie zet woningbegeleiders in die preventief werken in complexen waar schimmelproblematiek te verwachten is. Het team is speciaal opgericht om vocht- en schimmelproblemen in woningen aan te pakken en beschikt over zowel bouwkundige als gedragskundige expertise. Zij lossen technische en bouwkundige problemen op zoals lekkage of vochtproblemen en voeren gesprekken met bewoners over het juiste gebruik van de woning, bijvoorbeeld over ventileren. Ook is er meer aandacht voor nazorg en waar nodig houden zij langere tijd contact met de bewoners en komen zij vaker terug. Het doel is om samen met bewoners ervoor te zorgen dat schimmelproblemen structureel tegen te gaan en op te lossen, en waar mogelijk al te voorkomen.

Huurdersvriendelijke rapportage: Rochdale, Lieven de Key en de Alliantie nemen initiatief Stichting !WOON, de FAH en Arcade constateren dat het voor huurders vaak onduidelijk is wat er tijdens en na de inspectie gebeurt. Daarnaast ervaren bewoners regelmatig schaamte bij schimmelproblemen, mede doordat er in het verleden werd gefocust op bewonersgedrag. Corporaties hanteren nu een objectieve werkwijze, zij starten met het onderzoeken van bouwkundige en installatietechnische oorzaken en kijken pas daarna naar factoren in het gebruik door bewoners van de woning. De kwaliteit van inspectierapporten is volgens !WOON vaak onvoldoende. De belangrijkste kritiek is dat de conclusies niet altijd goed onderbouwd zijn en lastig te begrijpen voor bewoners. Onder andere De Alliantie, Lieven de Key en Rochdale ontwikkelen een “huurdersvriendelijke” rapportage die beter aansluit bij de informatiebehoefte van huurders. De opgedane inzichten uit de huurdersvriendelijke rapportages kunnen op termijn de basis vormen voor een eenduidig format binnen de gezamenlijke aanpak. Natuurlijke ventilatieaanpak: De Alliantie en Stadgenoot nemen initiatief Uit de monitor blijkt dat schimmel relatief vaak voorkomt in woningen met natuurlijke ventilatie. De Alliantie, Stadgenoot en de gemeente Amsterdam werken daarom gezamenlijk aan een plan van aanpak voor woningen met natuurlijke ventilatie.

In Amsterdam gaat het om ongeveer 5.600 woningen met natuurlijke ventilatie van de Alliantie en 11.600 van Stadgenoot. Het plan beoogt een duidelijker proces bij het bepalen of mechanische ventilatie nodig is. Het plan is opgesteld door een ingenieursbureau en wordt deze zomer voorgelegd aan alle partijen. Als de uitvoering ook succesvol blijkt, kan het plan worden aanbevolen om opgenomen in de uniforme werkwijze van de gezamenlijke aanpak. Toename meldingen: samenwerking huurdersorganisaties SHY en Ymere Met de slogan ‘Het ligt niet altijd aan u! Meld schimmel nu!’ moedigen actieve huurders, verenigd in huurdersorganisatie Samenwerkende Huurdersorganisaties Ymere (SHY) samen met Ymere huurders aan om schimmelklachten te blijven melden. Ook als eerdere meldingen niet goed zijn

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2025 Pagina 5 van 8

opgepakt. Dit heeft geleid tot een toename van het aantal meldingen met 40%. Een zichtbaar resultaat. Huurkorting bij schimmel in specifieke gevallen Corporaties passen voortaan zelf huurkorting toe bij schimmelproblemen die aantoonbaar het gevolg zijn van bouwkundige gebreken en niet snel kunnen worden opgelost. De corporaties maken hierbij gebruik van de werkwijze van de Huurcommissie. Huurders hoeven in die gevallen geen procedure meer te starten bij de Huurcommissie. Hiermee handelen corporaties in de geest van motie 6272 en voorkomen zij een frustrerende en tijdrovende procedure. Deze tijd besteden corporaties liever aan reparaties om problemen op te lossen. De gemeente is blij dat dit punt, dat vanaf het begin als prioriteit is aangemerkt, nu is opgepakt door de corporaties. Daarmee tonen woningcorporaties dat gezonde en veilige woningen vooropstaan en dat zij huurders hierin actief ontzorgen. Intensiveren van de schimmelaanpak De ook negatieve geluiden en ervaringen tonen aan dat een intensieve schimmelaanpak noodzakelijk is. De gezamenlijke inspanningen tot nu toe maken tegelijkertijd duidelijk dat het verzamelen van data en het inzetten van een uniforme werkwijze niet altijd afdoende zijn. Daarom zoeken de partijen naar effectievere methoden, die structureel bijdragen aan de oplossing van schimmelproblematiek en die bovendien helder en begrijpelijk zijn voor bewoners.

Parallel daaraan wordt voortgebouwd op eerder ingezette maatregelen, zoals het verbeteren van registratie, de nazorg, doorlooptijden en het op peil houden van kennis. Dit alles met als doel het voorkomen van vocht- en schimmelproblemen in woningen. Probleemcomplexen en complexsessies Vocht- en schimmelproblematiek blijkt zich deels te concentreren in specifieke woningcomplexen. De corporaties onderzoeken welke complexen dit zijn door middel van complexsessies en door te kijken in welke complexen er opvallend veel meldingen zijn. Indien er bouwtechnisch redenen voor zijn, onderzoekt de corporatie ook de situatie in het gehele complex en welke mogelijke maatregelen genomen kunnen worden. Dat betekent dat corporaties ook op basis van één melding kijken of er meer woningen kampen met vocht en schimmel, indien daar bouwtechnische redenen voor zijn. Dienstverlening verbeteren Corporaties, stichting !WOON en de FAH concluderen dat de communicatie vanuit de verhuurder (of de uitvoerende organisatie) over de ingreep beter kan. Daarom gaan corporaties de rapportages, mits toegestaan volgens de AVG (gegevensbescherming), delen met huurders en wordt gewerkt aan een huurdersvriendelijke rapportage. !WOON concludeerde al dat corporaties rapportages steeds vaker delen. Ook is aanbevolen dat corporaties meer regie moeten nemen, omdat de communicatie met onderaannemers soms tekortschiet.

Corporaties onderzoeken hoe 2

Afdoening moties 614, 527 en 651 met betrekking tot de schimmelproblematiek van de leden Taj, Heinhuis, Aslami, Alberts, Emmerik, Broersen, Von Gerhardt, Havelaar, Koyuncu, Kabamba, Veldhuyzen en Kreuger (TA2024-001715, TA2024-001714 en TA2024-001713)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2025 Pagina 6 van 8

ze hierin kunnen verbeteren. Ook door van elkaar te leren. Eigen Haard gaat bijvoorbeeld zelf de inspecties uitvoeren en de Alliantie heeft een team dat zich volledig richt op vocht en schimmel. Dit team ondersteunt bewoners door meer de tijd te nemen voor een huisbezoek, vaker langs te komen, de voortgang te monitoren, duidelijkheid te verschaffen over de aanpak en advies te geven om vochtproblemen te voorkomen. Aanbevelingen stichting !WOON opgenomen in aanpak De schimmelaanpak is aangescherpt met de aanbevelingen van stichting !WOON. Deze richten zich op snelle afhandeling van meldingen, transparantie over het proces, goede bewonerscommunicatie, oplossingsgericht werken, goede inspecties, duidelijke regie en een proactieve houding bij vermoedens van structurele problemen. Kennis op peil houden Gemeente, corporaties en stichting !WOON zorgen er samen voor dat de kennis van hun medewerkers en betrokken partners up-to-date blijft. Aan het begin van de aanpak hebben alle betrokkenen een op maat gemaakte cursus gevolgd. Ook daarna blijven de partijen investeren in kennisdeling, onder andere via aanvullende cursussen, workshops en terugkommomenten. ICT en registratie verbeteren Een van de verbeterpunten die volgden uit de eerste monitor was dat de data over vocht en schimmel beter geregistreerd moest worden.

In de tussentijd hebben corporaties hun registratie verbeterd door meer gegevens vast te leggen en een koppeling met de databank van de AFWC tot stand te brengen. Op eerdere verbetering door uniforme registratie wordt verder ingezet. Het herinrichten van ICT-systemen is echter ook een complex en tijdrovend proces. Extra middelen Voorjaarnota 2025 Het college heeft in de voorjaarsnota extra middelen vrijgemaakt, omdat het belangrijk is om hier vol op in te zetten en dat vraagt om meer slagkracht. Gezien de financiële situatie van corporaties zetten wij daarom nu een stap naar voren. De komende periode wordt bepaald op welke wijze deze inzet het grootste effect kan hebben op de geconstateerde knelpunten. Vocht- en schimmelproblemen actief opsporen De gemeente Amsterdam spoort met de Energiebespaarservice (EBS) actief vocht- en schimmelproblemen op. Sinds april 2024 zijn 4.490 woningen bezocht (t/m januari 2025), waarbij in ruim 21% van de gevallen vocht en schimmel werd geconstateerd. Deze zijn doorgegeven aan de corporaties om op te pakken en zijn onderdeel van het totaal aantal meldingen. In 4% van de situaties ging het om schrijnende gevallen, die direct zijn doorgezet naar de gemeente voor handhaving. EBS-medewerkers meten ventilatie, reinigen mechanische systemen en geven bewoners persoonlijk advies.

Dankzij de trainingen van de schimmelaanpak kunnen zij gericht signaleren en problemen doorgeven aan de corporatie. Deze meldingen van de EBS komen vervolgens in de gezamenlijke data terecht. Handhaving op vocht en schimmel De gemeente kan alle eigenaren, zowel particuliere, institutionele als woningcorporaties, onder dwangsom verplichten om de bouwkundige oorzaak van vocht- en schimmelproblemen aan te

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2025 Pagina 7 van 8

pakken. In 2024 heeft de gemeente (Woningkwaliteit) in totaal 53 zaken van vocht- en schimmelproblemen opgelost. Op 16 april 2025 heb ik namens het college van Amsterdam minister Keijzer per brief gevraagd om de regels aan te passen, zodat gemeenten sneller en effectiever kunnen handhaven. Concreet betekent dit dat inspecteurs in de praktijk toepasbare meetmethoden kunnen gebruiken, zonder ingewikkelde procedures. Met deze brief is de toezegging van raadslid Emmerik (PvdD) om de landelijke regels rond het tegengaan van vocht- en schimmel eenvoudiger te maken (TA2024001771) afgedaan. Communicatie en voorlichting In het tweede kwartaal 2025 start het college een brede voorlichtingscampagne tegen vocht en schimmel, samen met woningcorporaties, stadsdelen en andere partners. De campagne richt zich op alle Amsterdammers, met extra aandacht voor Noord, Zuidoost en Nieuw-West en gebruikt diverse (online en offline) kanalen om moeilijk bereikbare doelgroepen te bereiken. We gaan buurtnetwerken, sleutelfiguren en bestaande bijeenkomsten betrekken om de boodschap te verspreiden. De boodschap is tweeledig: weet dat schimmel in elke woning kan voorkomen en meld vocht- en schimmelproblemen. Meldingsmoeheid is een belangrijk signaal.

We zoeken actief naar manieren om dit aan te pakken, bijvoorbeeld door samen te werken met een huurdersorganisatie, sleutelfiguren, of buurtnetwerk, die huurders stimuleert om problemen toch te blijven melden. Ook wordt gekeken hoe partners als woningcorporaties en de Energiebespaarservice kunnen bijdragen. Naar verwachting is in het najaar van 2025 voldoende inzicht beschikbaar om de voorlichting hierop aan te passen. Eerstvolgende monitor en onafhankelijke evaluatie De gezamenlijke aanpak van vocht en schimmel loopt in november 2025 twee jaar. De derde monitor die dan wordt opgesteld door de AFWC, richt zich op de resultaten van deze periode. De raad wordt hierover naar verwachting in het eerste kwartaal van 2026 geïnformeerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2025 Pagina 8 van 8

Daarnaast gaat eind 2025, twee jaar na de start van de gezamenlijke schimmelaanpak, een externe onafhankelijke partij een evaluatie uitvoeren. Deze partij kan objectief beoordelen of de aanpak in de juiste richting verloopt. In lijn met motie 6513 zal deze evaluatie een kwalitatief onderzoek omvatten naar de perspectieven van bewoners, het algemene proces van de aanpak, de verschillen in werkwijze tussen de corporaties en de samenwerking tussen de betrokken partijen. De uitkomsten zullen als aanbevelingen worden gebruikt om de aanpak verder te verbeteren. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Volkshuisvesting

Bijlagen 1. Tweede monitor van de Gezamenlijke Aanpak Vocht en Schimmel

3

Motie van de leden Broersen, Heinhuis, Kabamba, Koyuncu, Emmerking, Havelaar, Taj, Veldhuyzen en Aslami inzake onafhankelijke evaluatie bij schimmelproblematiek

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl