Raadsinformatiebrief Toekomstscenario.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 21 december 2023 Jeugd en Zorg Marjolein Moorman en Alexander Scholtes Beleid Jeugd en Zorg, Margreet Wiegand (m.wiegand@amsterdam.nl)

Onderwerp

Stand van zaken Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Het jeugd- en zorgstelsel is volop in beweging. De afgelopen jaren is er in Amsterdam een nieuwe aanpak voor huiselijk geweld en kindermishandeling ontwikkeld onder de naam Blijvend Veilig. Gezinnen en huishoudens waarin onveiligheid speelt worden niet meer overgedragen van de ene instantie naar de andere, maar bijgestaan door integraal werkende veiligheidsexperts. De resultaten zijn hoopgevend: er worden doorbraken bereikt na langdurige eerdere hulptrajecten en er is minder inzet nodig van ondertoezichtstellingen of uithuisplaatsingen. De cliënten voelen zich serieus genomen en meer gehoord en ondersteund. Per 1 december zijn we gestart met het invoeren van de aanpak in Amsterdam-Noord en Uithoorn. Graag informeren wij u over deze belangwekkende stap. Aanleiding en achtergrond Wij zijn tot nu toe als samenleving nog onvoldoende in staat om duurzame veiligheid te creëren in gezinnen en huishoudens waar sprake is van huiselijk geweld en kindermishandeling. Dat blijkt uit de langjarige studies van het Verwey-Jonker instituut en de vele rapporten van de Inspecties over de brede keten van jeugdbescherming waarover u geregeld bent geïnformeerd. Gezinnen en huishoudens hebben in het zorg- en veiligheidsdomein te maken met vele partijen die niet op elkaar aansluiten en aparte schakels vormen.

Dat betekent voor hen keer op keer hun verhaal vertellen aan steeds andere hulpverleners. Het maakt hen moedeloos en zij verliezen het vertrouwen in de hulp. Professionals kunnen onvoldoende naast gezinnen en huishoudens staan en hen adequate ondersteuning bieden. Ook zien we dat deze gezinnen/huishoudens vaak te maken hebben met vraagstukken rond bestaanszekerheid, verslaving of mentale problematiek. Vanuit de urgentie van de situatie heeft Amsterdam-Amstelland als één van de eerste regio’s besloten een pilot te worden ten behoeve van een nieuwe aanpak. In juni 2019 werd er onder de naam Blijvend Veilig gestart. Er werd gekozen voor een gecombineerde aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling: de patronen die geweld en onveiligheid veroorzaken zijn immers dezelfde in huishoudens met of zonder kinderen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

21 december 2023 Pagina 2 van 7

Verloop van de pilot en het Toekomstscenario Professi0nals van de Gecertificeerde Instellingen (GI), Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de Blijf Groep ontwikkelden aan de hand van casuïstiek een nieuwe manier van werken voor gezinnen en huishoudens waarin sprake is van ernstig, structureel huiselijk geweld en kindermishandeling. Er wordt met hen gewerkt aan veiligheid op korte en lange termijn en gekeken naar achterliggende persoonlijke, opvoedings- en relatieproblemen. Het OKT en buurtteam kunnen de veiligheidsexperts van Blijvend Veilig vragen hen te helpen in gezinnen en huishoudens die zij begeleiden en waar complexe veiligheidsproblematiek speelt. Veelal werken professionals van het lokaal team en Blijvend Veilig samen in een duo. In de ernstigste, meest complexe situaties waar ook sprake is van zorgmijding begeleidt een duo van Blijvend Veilig een gezin of huishouden. De lokale teams kunnen in dat geval de gezinnen en huishoudens ondersteunen met hulp bij het huishouden of bij andere problemen die zij ervaren, zoals bij wonen, werk of schulden. Niet alleen voor de gezinnen en huishoudens, maar ook voor de verschillende professionals in het sociaal domein vormt de integrale aanpak van Blijvend Veilig een veel overzichtelijker geheel dan het huidige stelsel.

Het in duo’s werken met de meest complexe gezinnen en huishoudens is bovendien minder zwaar voor professionals. Deze elementen dragen bij aan een optimale inzet van professionals in een tijd waarin zorgpersoneel schaars is en het belangrijk is hen te behouden. De nieuwe ontwikkeling is sinds 2020 opgenomen in de Regioaanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling 2020-2024 ‘Voor Elkaar’. De ervaringen en inzichten van Blijvend Veilig en de vijf andere pilots in Nederland vormden belangrijke inbreng voor het landelijke T0ekomstscenario kind- en gezinsbescherming dat in maart 2021 aan de Tweede Kamer werd aangeboden. Het Toekomstscenario beschrijft een fundamentele verandering waardoor gezinnen en huishoudens sneller steun krijgen bij hun problemen, wat onveiligheid kan voorkómen. Burgers die de hulpverlening durven te vertrouwen en het gevoel hebben daar geholpen te worden. Kinderen die de ruimte en steun krijgen zichzelf te zijn en zich te kunnen ontwikkelen naar eigen vermogen. Waar voldoende tijd, ruimte, deskundigheid, empathie en naastenliefde aanwezig is om hen te laten leren en ontwikkelen. Eén veiligheidsteam, in plaats van drie aparte organisaties die achter elkaar elk een eigen aanpak hanteren, past uitstekend bij het in de wijk, nabij de burger, hulp bieden.

Deze ontwikkelingen vinden plaats binnen de context van een vastlopend beschermingsstelsel met ernstige personeelsproblematiek, diverse zorgelijke rapporten van de Inspecties over de gehele beschermingsketen en onvoldoende beschikbaarheid van jeugdhulp. Voor de lange termijn wordt het Toekomstscenario als oplossing gezien. Op 5 september 2022 heeft minister Weerwind in de Kamer aangegeven dat dit de stip op de horizon is die versneld moet worden ingevoerd. De Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis en Raad voor de Kinderbescherming zullen dan (ten dele) opgaan in de Regionale Veiligheidsteams1 (RVT). Voor de korte termijn is in oktober 2023 in de

1

In deze brief zal vanaf hier de landelijke term RVT worden gehanteerd. Dat is een werktitel in afwachting van een betere term. In de praktijk worden de namen RVT en Blijvend Veilig nu door elkaar gebruikt

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

21 december 2023 Pagina 3 van 7

Kamer een pakket ondersteunende maatregelen vastgesteld voor de Gecertificeerde Instellingen, zoals een lagere werklast en meer mogelijkheden voor zij-instromers en ondersteuners. De stap naar invoeren De regio Amsterdam-Amstelland heeft na ruim drie jaar werken als proeftuin besloten om Blijvend Veilig stapsgewijs in de stad in te voeren. De afgelopen periode is in de praktijk geleerd hoe we ervoor kunnen zorgen dat gezinnen en huishoudens zich beter gehoord en gezien voelen. En Blijvend Veilig hen, aanvullend op de hulp van collega’s van de lokale teams, eerder en meer op maat helpt thuis veiligheid te creëren. Wij gunnen alle gezinnen en huishoudens de nieuwe aanpak. Vanaf 1 december 2023 is in Amsterdam in stadsdeel Noord gestart met de integrale veiligheidsaanpak. Er zijn nu teams van veiligheidsexperts in plaats van losse organisaties op het gebied van bescherming bij huiselijk geweld en kindermishandeling. De teams zullen ook bijdragen aan specifieke maatschappelijke opgaven op veiligheid in het stadsdeel. De ambitie is per 2026 in de gehele regio volledig met de Regionale Veiligheidsteams in de wijken te werken. We gaan stap voor stap invoeren en blijven leren en bijsturen waar nodig. Er is een regionale Transformatieleider aangesteld die hier met de uitvoeringspartijen vorm aan geeft.

Wat merkt de Amsterdammer per 1 december 2o23 Vanaf 1 december zijn er in geheel Amsterdam-Noord drie RVT teams gestart, in de wijken OudNoord, Noord-West en Noord-Oost. Zij versterken het OKT en buurtteam en ondersteunen huishoudens en gezinnen bij het direct en duurzaam stoppen van geweld. De professionals analyseren met de betrokkenen wat hun vraag is en bij welke problematiek zij ondersteuning willen. Huishoudens en gezinnen worden geholpen door vaste, vertrouwde mensen van het OKT of buurtteam, waar nodig ondersteund door een vertrouwd gezicht van het RVT. Het streven is dit 2026 in de hele regio te hebben ingevoerd. Binnen het RVT is ook een ervaringsdeskundige werkzaam die een brugfunctie kan vervullen tussen professionals en gezin. Tevens is er een Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige werkzaam die mee kan gaan op huisbezoek; volwassenen en ouders ervaren die als steun voor hun positie en problematiek. De teams kunnen zelf onderzoek doen naar kindermishandeling en huiselijk geweld, als dat aan de orde komt. Mocht er in een situatie een gedwongen maatregel voor kinderbescherming nodig zijn en door de rechter worden opgelegd, dan kan het RVT deze maatregel uitvoeren. Voor de situaties waar dat nodig is wordt gezocht naar een verantwoorde vorm van rechtsbescherming, zonder dat er overdrachten aan te pas komen.

Voor de jongeren en ouders wordt in dat geval ook voorzien in de mogelijkheid van (juridische) ondersteuning. Verdere doorontwikkeling in onze regio in relatie met de landelijke ontwikkelingen De komende jaren wordt in heel Nederland de nieuwe aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling ingevoerd. Die is ook nodig, want het werken als een keten is niet langer houdbaar. Het is ook een cultuuromslag, waarin professionals de ruimte krijgen om (langdurig) gezinnen en huishoudens te kunnen bijstaan in het oplossen van hun problemen die vaak ten grondslag liggen aan onveiligheid.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

21 december 2023 Pagina 4 van 7

Het gaat grote veranderingen brengen in de inhoud van het werk en vraagt ook om organisatorische of wettelijke aanpassingen. Er is nog een aantal landelijke politieke beslissingen te nemen over belangrijke onderdelen. In 2024 zullen landelijk inhoudelijke keuzes worden gemaakt over welke taken in de regionaal Veiligheidsteams worden belegd en ook over organisatie en bestuurlijke onderbrenging. Politieke besluitvorming is de tweede helft van 2025 voorzien en nieuwe wetgeving in 2027. Tijdens onze proeftuin zijn dus nog niet alle (landelijke, politieke) beslissingen genomen. Het is ook lastig dat er geen experimenteerwetgeving is die het mogelijk maakt volledig te werken conform het Toekomstscenario. Voor een aantal zaken is daarom nog een bypass in het werkproces nodig, zoveel mogelijk in de geest van het Toekomstscenario. Dat wordt zorgvuldig vormgegeven om te voorkomen dat de integraal werkende professionals een risico zouden lopen met betrekking tot hun beroepsregistratie. Wij blijven met het Rijk zoeken naar betere facilitering van het werken conform het Toekomstscenario. De uiteindelijke oplossing hiervoor is nieuwe, passende wetgeving. Wij streven in onze regio naar zoveel mogelijk continuïteit voor gezinnen en huishouden, ook in geval er gedwongen begeleiding overwogen wordt.

Dat wil zeggen dat we de rechtsbescherming binnen het RVT willen organiseren en de noodzakelijke tegenspraak in het werkproces van het RVT vormgeven. Deze stap kan nog niet worden gezet, totdat de landelijk ingestelde Adviescommissie Rechtsbescherming en Rechtsstatelijkheid haar advies heeft opgeleverd. Hun advies en de daarop volgende besluitvorming bepaalt hoe integraal het Regionaal Veiligheidsteam uiteindelijk zal kunnen zijn. Dat advies wordt in januari 2024 verwacht. Vooruitlopend op de landelijke besluitvorming blijft onze regio zich ontwikkelen binnen de wettelijke mogelijkheden en draagt vanuit de praktijk bij aan de keuzes die gemaakt gaan worden. Zo kan een groot deel van het onderzoekswerk dat in het huidige stelsel door de Raad voor de Kinderbescherming wordt gedaan al binnen het RVT kan worden uitgevoerd en heeft de Raad voor de Kinderbescherming veelal enkel nog een toetsende taak uit te voeren. In de wijken wordt door lokale teams en RVT gewerkt aan meer toegankelijkheid van hulp bij dreigende kindermishandeling of huiselijk geweld, wat mogelijk het aantal meldingen bij Veilig Thuis omlaag brengt. Het RVT is er voor alle Amsterdammers, ook bijvoorbeeld voor mensen met een licht verstandelijke beperking. De komende periode wordt gewerkt aan het verder borgen van de deskundigheid die dat vraagt.

Kansen in de brede beweging in het Amsterdamse sociale en veiligheidsdomein De nieuwe werkwijze van het RVT en het samenspel met het OKT en Buurtteam en met specialistische hulp en zorg biedt tal van kansen om een andere manier van hulpverlening en bescherming vorm te geven. Deze nieuwe aanpak, die we in een paar jaar willen invoeren in de gehele regio, maakt het voorkómen en begeleiden van de Amsterdammers in zeer complexe situaties met onveiligheid eenvoudiger, toegankelijker en minder bedreigend. Wij doen het vóór de gezinnen en huishoudens en mét hen, zodat zij weer zelfstandig verder kunnen. De aanpak van het RVT sluit aan bij de gebiedsgerichte beweging die in Amsterdam gaande is en de beide bewegingen versterken elkaar.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

21 december 2023 Pagina 5 van 7

Het RVT werkt voor Amsterdam-Noord met de Blijf Groep samen tijdens tijdelijke huisverboden (THV’s), waardoor een vloeiende overgang mogelijk is als daarna verdere begeleiding door het RVT noodzakelijk is. Verder is met de politie samengewerkt in een aantal complexe gezinnen en huishoudens. De eerste resultaten van het samenwerken van wijkagent en de professional van het RVT waren hoopgevend. Ook is er een vergelijkbare samenwerking met de volwassenreclassering (plegeraanpak). Momenteel wordt ook met het Centrum Seksueel Geweld (CSG) verkend hoe er kan worden samengewerkt: de doelgroepen van huiselijk geweld en seksueel geweld overlappen voor een deel. Wat nog niet voldoende is gelukt is het verkleinen van de afstand tussen de volwassenen GGZ (inclusief verslavingszorg) en de gezinnen en huishoudens met de meest complexe problematiek. Er is nog geen sprake van een gezamenlijke aanpak in gezinnen en huishoudens. Dat is de volgende uitdaging, waar wij zelf aan werken, met de zorgverzekeraar over in gesprek gaan en ook het Rijk op aanspreken. Organisatorische gevolgen en randvoorwaarden Er wordt voor de regio een meerjarenplan opgesteld dat schetst wat het volledig invoeren van het Toekomstscenario vraagt van uitvoeringsorganisaties en overheden.

Daarin zal de planning van de brede invoering in de regio worden geschetst, alle consequenties die dat heeft en op welke manier dit wordt gemonitord. Er wordt ook een meerjarenbegroting opgesteld. Grotere onderwerpen die in elk geval worden uitgewerkt zijn bijvoorbeeld een nieuwe organisatievorm en de bestuurlijke onderbrenging inde regio. In deze brief treft u een eerste schets van financiële dekking van deze beweging tijdens de proeftuinfase en de financiële gevolgen op de langere termijn. De gemeenten in de proeftuinregio’s hebben landelijk twee verschillende typen incidentele middelen ter beschikking gesteld gekregen. Dat betreft voor de jaren 2022 t/m 2025 t.b.v. het Toekomstscenario middelen ter versterking van de gemeentelijke dienstverlening2. Voor onze regio is dat een bedrag van € 2,1 miljoen per jaar in genoemde periode. Tot 2026 kunnen wij tevens bij het landelijk Programma jaarlijks een bijdrage aanvragen voor proeftuininnovatie. Het directe werk ten behoeve van gezinnen en huishoudens wordt gefinancierd uit gemeentelijke middelen, die nu bestemd zijn voor de inzet vanuit Veilig Thuis, de GI etc. Tijdens de invoering van de Regionale Veiligheidsteams zullen de huidige organisaties steeds minder cliënten bedienen en geleidelijk in omvang afnemen. Dat vraagt om een verantwoord en afgestemd (boven)regionaal ombouwen en een samenhangende sturing van de gemeenten.

Dit zal zorgvuldig en stapsgewijs worden uitgelijnd en gemonitord. Het Toekomstscenario heeft ook impact op het werk van de lokale teams. Zij blijven het vaste gezicht voor de gezinnen en huishoudens, ook als er sprake is van onveiligheid en moeten daarvoor geëquipeerd worden in tijd en kwaliteit (gedragsdeskundigen en mogelijkheden tot reflectie). Zij kunnen de veiligheidsexperts vragen aan te sluiten en als duo samen te werken in gezinnen en huishoudens, maar het vraagt van hen zelf ook meer deskundigheid op het terrein van veiligheid.

2

Deze komen voort uit de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag (de zogenaamde POK middelen) en worden verdeeld via het gemeentefonds in de vorm van een Decentralisatie Uitkering). In de regio Amsterdam Amstelland is besloten dat deze middelen volledig aan het Toekomstscenario zullen worden besteed.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

21 december 2023 Pagina 6 van 7

In de regio Amsterdam-Amstelland wordt de komende maanden in kaart gebracht wat we voorzien aan frictiekosten als gevolg van de invoering van het Toekomstscenario. Nu het nieuwe werken steeds meer is uitgekristalliseerd is het mogelijk een kostprijs te bepalen en een businesscase op te stellen. Het landelijk Programmateam, waar wij intensief mee samenwerken, hoopt dit medio 2024 op te leveren. Daarnaast onderzoeken wij dat ook zelf vanuit de praktijk met de twee andere langstlopende proeftuinen (Utrecht en Foodvalley). Door de eerder genoemde incidentele bijdragen kunnen wij deze frictiekosten voor een deel opvangen en verder zal het Rijk naar verwachting bijdragen aan de brede landelijke implementatie. We zullen u in het voorjaar nader informeren over de voortgang van het invoeren en het meerjarig perspectief op verdere ontwikkeling, inrichting en financiering. Op dit moment is het structurele financiële plaatje voor de langere termijn nog onduidelijk en worden de stappen van verdere invoering daarmee in overeenstemming gebracht. Tot slot Wij hebben de overtuiging dat de Amsterdammers zich door deze aanpak beter ondersteund voelen en de professionals meer tevredenheid ervaren als zij samen voor een gezin of huishouden het verschil kunnen maken. Het kan hiermee ook een stap zijn naar meer vertrouwen in de hulpverlening.

Als wethouders Jeugd en Zorg ondersteunen wij deze beweging volledig. Nog niet alles is uitgewerkt, maar dit is onmiskenbaar de toekomst. De ontwikkelingen zijn dermate hoopgevend dat in Amsterdam-Amstelland en ook de rest van Nederland duidelijk is geworden dat dit een onomkeerbare beweging is. Het zal nog enkele jaren duren voordat wetgeving en de landelijke en lokale instituties hier geheel op ingericht zijn en van onze proeftuin die al vele stappen heeft gezet zal geduld en inventiviteit worden gevraagd. Er is ook in de context van deze proeftuin nog een lange weg te gaan, zoals in de Hervormingsagenda is aangegeven. Teveel kinderen wachten nog op hulp. Als de betrokken Amsterdammers dankzij hun intensieve vertrouwensrelatie met professionals willen werken aan hun problemen is het funest als die specialistische hulp op dat moment niet beschikbaar is. We verwachten in 2024 daarin een stap te zetten met de gebiedsgerichte samenwerking. Doordat op één punt per stadsdeel de aanmeldingen voor jeugdhulp worden ontvangen ontstaat een eenduidig beeld op de kinderen en gezinnen die wachten op hulp. De gezinnen en kinderen die complexe problemen ervaren en die het meeste baat hebben bij jeugdhulp worden geprioriteerd.

In Amsterdam-Noord, waar Blijvend Veilig meedoet in het gebiedsgericht werken, kunnen we in de praktijk zien wat de combinatie van de beide bewegingen voor de Amsterdammers betekent. De gemeente zelf zal ook stappen moeten zetten, door de verschillende opgaven in het sociale domein goed te synchroniseren. Lokale teams, de partijen die het RVT vormen, ingekochte jeugdhulp en Wmo zorg zijn allen noodzakelijk om de nieuwe aanpak bij onveiligheid tot een succes te maken. De gemeente als opdrachtgever zal haar inkoop, subsidie en sturing daarop moeten afstemmen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

21 december 2023 Pagina 7 van 7

De beweging die met het Toekomstscenario is ingezet gaat ons helpen gezinnen en huishoudens beter en sneller de hulp te bieden en hen op kwetsbare momenten bij te staan. Dat is hard nodig in deze onzekere tijden, waarin extra aandacht en ondersteuning voor de meest kwetsbaren onontbeerlijk is. Door meer eenvoud en effectiviteit zal het jeugd- en zorgstelsel op termijn beter bereikbaar en betaalbaar worden en bovendien aantrekkelijker als werkplek voor personeel. Het vraagt een omslag van de professionals en zij verdienen daarbij alle steun. Door het ontbreken van nieuwe wetgeving zijn de omstandigheden waaronder ze werken nog niet optimaal, maar zij doen ongelofelijk belangrijk werk. Deze nieuwe aanpak vraagt hen buiten het eigen bekende kader te kijken en het elkaar blijven vertrouwen ook als er helaas toch iets niet goed gaat. Maar, het is duidelijk dat we nu iets moois te pakken hebben wat een wezenlijke verbetering tot stand zal kunnen brengen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman, Wethouder Onderwijs, Jeugd(zorg), Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening

Alexander Scholtes, Wethouder Zorg en Maatschappelijke ontwikkeling, Publieke gezondheid en preventie